کد خبر: ۹۹۷۸
تاریخ انتشار: ۱۹ تير ۱۳۹۸ - ۲۳:۲۵-10 July 2019
این نوع تنهایی را می توان اینگونه تعریف: احساس تنهایی یعنی «احساس اینکه هیچ موجودی مرا برای خاطر خودم دوست ندارد». این یکی از معناهای تنهایی است که خیلی هم آزار دهنده است @sokhanranihaa و انسانی که به خدای معدوم اعتقاد داشته باشد با آن دست به گریبان می شود.
در تبیین این مساله می توان اینگونه توضیح داد: اگر موجودی بخواهد شما را به خاطر خودتان دوست داشته باشد، این موجود باید به کلی از شما بی‌نیاز باشد و هیچ نیازی به شما نداشته باشد. موجودی که سر سوزنی به شما نیاز داشته باشد، به همان میزان، شما را به خاطر خودتان دوست ندارد بلکه به خاطر رفع نیازش دوست دارد. این حکم نه تنها در مورد انسان بلکه در مورد هر موجودی صادق است که اگر به من نیازی دارد، از این حیث که به من نیازمند است و تا زمانی که به من نیاز مند است و تا اندازه ای که به من نیازمند است و به همین جهت که به من نیازمند است نمی تواند مرا به خاطر خودم دوست داشته باشد. او مرا به خاطر خودش دوست دارد. 

این به یک زبان تلخ، سوررئال و ساده اینگونه بیان می شود که آن موجود مرا تا آن زمان و به همان مقداری که به من نیاز دارد مثل یک «طعمه» می بیند. البته این مقدار می تواند کم و زیاد داشته باشد. ممکن است یک نفر مرا ۹۰ درصد برای خودم دوست بدارد و ۱۰ درصد برای خودش و نیازش. پس موجودی که هیچ نیازی به من نداشته باشد مرا فقط به خاطر خودم دوست دارد و تنها موجودی که کاملا از من بی نیاز است، فقط خدا است و طبعا اگر خدا وجود نداشته باشد، هیچ موجودی وجود نخواهد داشت که شما را فقط برای خودتان دوست داشته باشد. 

در قرآن آیه ای هست که به نظرم خیلی عمیق و خیلی اگزیستانسیالیستی است، انسان را در وضع خاصی مثال می زند (ما از context آن آیه کمی بیرون می آییم و بحث وجودی روی آن می کنیم)، که مثل تکه گوشتی است که از منقار عقابی رها می شود. ولی درّه ای که این گوشت در آن می افتد خیلی عمیق است و تکه گوشت مقداری در راه است تا به زمین برسد. در این میانه راه هر پرنده ای نوکی به این گوشت می زند و به میزان قوّتش تکه ای از آن را می کند. وقتی این تکه به قعر درّه می رسد دیگر چیزی از آن باقی نمانده. یک انسان که در زندگی به وجود خدا قائل نیست همانند این تکه گوشت است. هرکسی به میزانی که می تواند از آن بهره مند می شود. 

رمان «پیرمرد دریا» اثر همینگوی همین قضیه را مطرح می کند: پیرمردی بعد از سه روز سرگردانی در اعماق دریا یک ماهی بزرگ را شکار می کند اما آنقدر این ماهی بزرگ است که نمی تواند آن را در قایق خود جای دهد و به دیواره بیرونی قایقش می بندد. در راه برگشت به ساحل، کوسه ماهی ها مدام به این ماهی حمله می کنند و تکه تکه از آن می خورند. تمام مسیر برگشت پیرمرد، نبرد با کوسه ها است اما وقتی به ساحل می رسد، فقط استخوان های ماهی را به همراه داشته. یعنی تمام گوشت های حاصل یک عمر زندگی او را می خورند. در قرآن اینگونه «تخطّفی» تعبیر می شود. تخطّف یعنی به سرعت چیزی را از جایی بکنند و بربایند. قرآن می گوید: «یَتَخَطَّفُهُ الطّیر». به این می گوییم: «تنهایی». 


توجّه کنید که این قبح اخلاقی ندارد. این بد نیست که شما به ملکیان به چشم طعمه نگاه می کنید، بلکه شما به من نیاز دارید و به مقداری که مرا نیاز دارید از من می کَنید. این جمله ی آن عارف اروپایی که می گفت: «خدایا چه کنم؟ مرا از من می رباید». همه‌ی جهان بر این اساس است. من به یک کیلو پنیر احتیاج دارم و آن مغازه دار هم به ۱۰۰۰ تومان پول نیاز دارد و هر دو از هم می کَنیم. اینها قبح اخلاقی ندارد اما احساس تنهایی در من ایجاد می کند. وقتی می بینم هیچ مغازه ای حاضر نیست برای خاطر خودم یک کیلو پنیر به من بدهد، احساس تنهایی می کنم. این یک مثال خیلی مادی و دست پایین بود و نظیر همین مساله در تمام روابط انسانی هم صادق است و هیچ قبح اخلاقی هم ندارد. 

وجه تراژیک تر این جریان این است که: «خودم هم برای خودم همین رابطه را دارم!». ورزشکاری که مثلا در رشته بکس یا وزنه برداری می رود (این دو مثال را می زنیم چون ضرر آن برای جسم مشخص تر است) می داند که ۲۰ سال دیگر همه اندام خود را از دست می دهد. همه می دانند که هیچ بکسوری در آخر عمرش بدن سالمی ندارد اما از خودش طلبکار پول یا شهرت است. مثلا محمد علی کِلِی وقتی وارد بکس شد می دانست در اواخر عمرش به این روز می افتد اما چون از خودش طلبکار پول یا شهرت یا حیثیت اجتماعی بود این کار را کرد. یعنی او نیز به خودش به چشم بی نیازانه نگاه نمی کرد. 

مصطفی ملکیان
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان