کد خبر: ۹۹۵۴
تاریخ انتشار: ۱۸ تير ۱۳۹۸ - ۰۰:۵۰-09 July 2019
ما ایرانیان مسلمان که اکنون در این کشور زندگی می کنیم، حامل و وارث سه فرهنگیم و تا نسبت خود را با این سه فرهنگ معین نکنیم و ندانیم که در کجا و در کدام جغرافیای فرهنگی و اجتماعی زندگی می کنیم، به خوبی از عهده ی عمل سازنده ی فرهنگی و اجتماعی برنخواهیم آمد...
چنانکه پیداست فرهنگ کنونی ما ایرانیان مسلمان که در دوره معاصر زندگی می کنیم با فرهنگ غربی و مدرن درآمیخته و بحث بر سر آشتی دادن این سه فرهنگ است.
به طور مطلق نه می توان از فرهنگ دینی دفاع کرد، نه از فرهنگ قومی و نه از فرهنگ غربی. هیچ یک از این سه به نحو مطلق و دربست قابل دفاع نیست و هیچ یک از این سه تا هم به نحو مطلق دربست ما را از دیگری مستغنی نمی کند که در را به روی همه ی فرهنگ ها ببنیدیم.
هم عناصری در فرهنگ قومی ما هست که باید از آنها توبه کنیم و هم عناصری در فرهنگ غربی است که باید از آنها توبه کنیم و هم عناصری در فرهنگ دینی ما هست که باید از آنها توبه کنیم.
این هر سه محتاج شست و شو و بازنگری اند. هم فرهنگ دینی ما محتاج است که از فرهنگ های دیگر چیزی را وام کند و هم فرهنگ قومی ما و هم فرهنگ غربی...»  

هویت فرهنگی ما امر ثابتی نیست که دائماً بدان رجوع کنیم. امر سیّالی است که مستمراً آن را باید بسازیم و مستمراً آن را شست و شو بدهیم. این ساختن البته با تذکر نسبت به گذشته و حال و با استفاده از مواد موجود در گذشته و حال صورت می گیرد. ساختن است نه خیال بافتن!
ما باید بین این سه فرهنگ اگر قابلیت داریم، آشتی بدهیم.
-
عبدالکریم  سروش / سخنرانی «سه فرهنگ»/ اردیبهشت ١٣٦٩ / دانشگاه تربیت معلم

هویت دینی در حیطه معرفت شناختی، همه عرصه های حضور ما را در جهان در بر نمی گیرد. سه هویت ملی، دینی و مدرن هر یک در دل دیگری جای گرفته اند و بدین ترتیب مناطق تداخلی ایجاد کرده اند که هر دم پیچیده تر می شود و قلمروهایی که هر یک در آنها دخل و تصرف می کنند و در غالب موارد با یکدیگر ناسازگارند.

این موقعیت سرشار از تضاد، حالتی شبیه اسکیزوفرنی را موجب شده است. به خصوص که پس از انقلاب ایران،‌ ما شاهد پدیده ای تازه ایم:
اسلام انقلابی... کشوری اسلامی همچون ایران، تصویر زنده این سه قلمرو هویت است. گذشته ماقبل اسلامی این کشور به قدمت عهد باستان است و سه سلسله شاهنشاهی ایران، هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان، همچون امپراتوری رم در غرب، در قلمرویی بیکران که از هند و پاکستان و بین النهرین تا آسیای صغیر را در بر می گرفت، ضامن وحدت و یکپارچگی بودند.»

گذشته ایرانیان که با اسطوره و حماسه در هم آمیخته، در شاهنامه فردوسی تبلور یافته است. شاهنامه بی وقفه رفتار نیاکان، کیش پهلوانان و افسانه پادشاهان بزرگی را که بر این امپراتوری گسترده حکومت می کردند، به ایرانیان یادآوری می کند. این تذکار بسیار حسرت بار و پردریغ زمان هایی است که ایران بر بخش عظیمی ازآسیا فرمانروایی می کرد.
برای بسیاری از ایرانیان یادآوری این تاریخ مرهمی است بر ناکامی های کنونی... ما متأسفانه در هوای افسوس نفس می کشیم، گویی غیر از این گذشته باشکوه که وجود ما مستحیل در سیطره آن و غرق در رؤیای طلایی آن است، هیچ امیدی وجود ندارد.

هویت سوم یعنی هویت مدرن که ما را با جهان مرتبط می کند... مسائل حادتری را در پی دارد... زیرا در این حیطه برخلاف هویت های پیشین  با گسست ها و شکاف‌هایی مواجهیم که منابع ناتوان سنت هرچند غنی و پربار، از پرکردن آنها عاجزند. در اینجا درّه ای وجود دارد که نمی توان به راحتی از آن عبور کرد، در این عرصه زلزه های معرفت شناختی روی داده که ما از گزند امواج آن مصون مانده بودیم.

خلاصه کلام اینکه در این حیطه، ما تنها نظاره گر وقایعیم... هنگامی که به عرصه مدرنیته گام می نهیم،‌ دیگر با استحاله تمثیلی سروکار نداریم، بلکه دچار آمیزش و التقاطیم.

ما ساکنان پیرامونی در میان بلوک های مختلف شناخت می زییم. ما در لابه لای جهان هایی ناسازگار گرفتاریم، جهان هایی که متقابلا یکدیگر را نفی می کنند و تغییر شکل می دهند. اگر این دوگانگی با روشن بینی و برکنار از کینه ورزی پذیرفته شود، می تواند به وجود ما غنا بخشد،‌ قلمروهای شناخت ما را گسترش دهد و طیف حساسیت ما را وسیع کند.
اما اگر از حیطه نقد شناخت پس رانده شود، اختلال به وجود می آورد، نگاه را دوپاره می کند و همچون آینه ای شکسته، واقعیت جهان و تصاویر ذهن را کج و معوج می نماید.

 دکتر داریوش شایگان/ «افسون زدگی جدید ـ هویت چهل تکه
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان