کد خبر: ۹۸۷۷
تاریخ انتشار: ۱۵ تير ۱۳۹۸ - ۱۸:۱۰-06 July 2019
از محمد افشين وفايي و پژمان فيروزبخش که يادداشت هاي روزانه محمدعلي فروغي به کوشش آن ها منتشر شده، خواسته ايم که به اين سوال پاسخ بدهند که چرا خاطرات و يادداشت هاي محمدعلي فروغي مهم است و آن را بايد خواند؟ چواب آن ها اين است:
«از يک چشم انداز کلي پاسخ من به سوال شما اين است که به همان دليل که تاريخ مهم است و بايد آن را دانست، ديگر دانستن اين که چرا تاريخ مهم است و چرا بايد تاريخ را خواند، از حوصله اين نوتشه و راستش حوصله من در اين لحظه خارج است. اما اگر بخواهم جزئي تر به شما پاسخ دهم، بايد بگويم که به گمان من، کتاب يادداشت هاي روزانه محمدعلي فروغي از سفر کنفرانس صلح پاريس، فارغ از اين که با ديدگاه هاي او موافق يا مخالف باشيم، از جهان مختلف اهميت دارد.

نخست اين که چنان که مي دانيد، فروغي بي گمان يکي از بزرگ ترين رجال سياسي اوايل قاجار و پهلوي اول و اوايل پهلوي دوم است. او هم معلم احمدشاه بود، هم در روزگار سلطنت احمدشاه به مناصب مهمي در کشور رسيد. چند بار وزير شد و رياست ديوان تميز را برعهده داشت. هم در به قدرت رسيدن رضاشاه نقش پررنگي داشت و هم در برکناري رضاشاه و جانشيني فرزندش نقش بسيار مهمي ايفا کرد.

در دوره پهلوي چند دوره رئيس الوزرا بود. البته طبعا داشتن اين همه مناصب عالي باعث شده عملکردهاي مختلف او بارها و بارها مورد ارزيابي منتقدان و مورخان قرار گيرد. برخي او را نجات دهنده ايران دانسته اند، برخي او را متمايل به انگلييس ها و خائن به مملکت قلمداد کرده اند. من در اين لحظه قصد ندارم جانب هيچ کدام را بگيرم. اما منظورم اين است که طبعا يادداشت هاي روزانه و خاطرات کسي که در تاريخ معاصر ما صاحب چنين مناصبي بوده، امروز براي ما اهميت بسيار دارد.

در خاطرات نويسي شخص هرقدر هم قصد پنهان کاري داشته باشد، خود را از لا به لاي نوشته هايش تا حد زيادي نشان مي دهد. البته به نظر من فروغي اين يادداشت ها را در کمال صداقت نوشته و تا جايي که براي يک انسان مقدور است ،مسئله شخصي را در آن ها دخالت نداده. اين مطلب را اسناد ديگر هم کاملا تاييد مي کنند. با انتشار اين کتاب، هم برخي اطلاعات که پيش تر داشتيم تکميل مي شود و ما با جزئيات وقايع که امروز برايمان در کمال اهميت است آشنا مي شويم، هم مطالب تازه و ناگفته قابل توجهي در اختيار ما قرار مي گيرد.

ايران در آن موقع يکي از بحراني ترين شرايط خود را پشت سر مي گذاشت. واقعا جنگ جهاني اول براي مردم گرفتار ايران، بالاهاي جاني و مالي بسياري ايجاد کرد. با اين که ايران در جنگ اعلام بي طرفي کرده بود، دولت هاي درگير جنگ به بي طرفي اش احترام نگذاشتند و ايالت هاي مهم کشور را اشغال کردند. هيئتي که بعد از جنگ از ايران به سرپرستي وزير خارجه يعني مشاورالممالک انصاري به کنفرانس صلح پاريس رفت تا آمال ايرانيان را به گوش دنيا برساند و فروغي هم يکي از اعضاي اصلي آن بود، به کنفرانس راه نيافت يا بهتر بگوييم انگليس ها اجازه ندادند به کنفرانس راه پيدا کند. اما اين هيئت در آن جا فعاليت هاي بسياري کرد که بعدها نتايج خوبي براي ايران داشت.

فروغي جزئيات اين سفر و حوداث مربوط به آن و خيانت کاري يا سستي و بي کفايتي برخي رجال را در اين يادداشت ها باز نموده است. روش رياکارانه غرب در برخورد با ايران را در اين موقع به خوبي نشان داده. نظرات خودش را بيان کرده که چطور مي توانستند تا حدي در برابر ايشان مقاومت کنند. او بي شک سياستمدار برجسته اي بود. 



اين که امروز برخي از سر ناآگاهي فروغي را متمايل به انگليس ها مي دانند، از اين روست که فروغي مرد سياست بوده و وطن پرستي را برخلاف بعضي از همراهانش در اين سفر مانند حسين علاء در اين نمي ديده که با آن شدت قدرتي که انگليس در ايران داشته، رسما با آن ها دشمني کند. او معتقد بوده مصلحت کشور در اين است که کار را بدون هياهو و از راه ديپلماسي بايد پيش برد. و اتفاقا هرگاه قدرت دست فروغي بوده، از اين راه ها نتيجه هم گرفته است.

اين مطلب مي تواند درسي باشد براي برخي رجال سياسي هم روزگار ما (مخصوصا در دوره رياست جمهوري قبلي) که گمان مي کنند با هياهو و فحاشي به دولت هاي قدرتمند و جلب عوام مي توانند به موفقيت هاي سياسي بزرگ دست پيدا کنند. اتفاقا در اين يادداشت ها فروغي نوشته راه مقابله با انگليسي ها را در چه مي ديده. با خواندن اين کتاب معلوم مي شود که فروغي دشمن انگليس ها بوده و جز به مصلحت ايران فکر نمي کرده.

اهميت ديگر اين کتاب در اين است که ما با اين يادداشت ها مقدار بيشتري از نثر فروغي را در اختيار خواهيم داشت. فروغي يکي از بزرگ ترين دانشمندان روزگار خود بوده که برخي آثارش تا امروز مرجع درجه اول فلسفه و ادبيات باقي مانده اند. مخالفان فروغي هم در اين مورد با موافقانش هم داستانند. او صاحب نثر درخشاني هم بوده. مي دانيم که نثر فارسي مراحل مختلفي را پشت سر گذارده تا به اين شيوه ساده امروز رسيده است. اين را مديون کساني مانند فروغي هستيم که نثرشان الگوي نثرنويسان بعدي قرار گرفته است. در اين يادداشت ها اشارات ظريفي هم به برخي مسائل ادبي وجود دارد که جالب است.

اهميت ديگر کتاب در اين است که با اوضاع فرهنگي و اجتماعي پاريس و لندن در آن روزگار آشنا مي شويم. از تئاترهاي پاريس، هنرپيشگان و نويسندگان آن جا هم مطالب خوبي نوشته است. از سارا برنار تا ژان کوکتو همه را ديده و قضاوت هاي جالبي درباره شان کرده است. از شيوه زندگي فرانسويان و ايرانيان درپاريس هم اطلاعات جالب توجهي مي دهد. از طرفي در بخش هايي از اين سفر با علامه محمد قزويني دوست ديرينش و ادوارد براون همراه بوده و مطالعه گفت و گوهايشان امروز براي ما مغتنم است.

باري، اين کتاب گزارش و تحليل سياستمداري برجسته و دانشمند است از اخبار و وقايع دوره مهمي از تاريخ معاصر ايران و مطالعه آن ذهن خواننده را در باب برخي مسائل سياسي دوران مهمي از تاريخ باز مي کند.»





برگرفته از مجله چلچراغ سال چهاردهم | شماره 626 | شنبه 24 مرداد 1394

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان