کد خبر: ۹۷۵۲
تاریخ انتشار: ۱۲ تير ۱۳۹۸ - ۲۳:۵۷-03 July 2019
علی بن ابی‌طالب حتی فارغ از یک نگاه دینی و مومنانه از شخصیت‌های کم‌نظیر تاریخ است. هم زندگی پرفراز و فرودی داشته هم از آن دست انسان‌ها در طول تاریخ بوده که درباره هستی، انسان و روابط اجتماعی به تفکر نقاد عمیق پرداخته است هم زبان‌آور درجه یکی است. کتاب نهج‌البلاغه، باز هم تاکید میکنم فارغ از هرنوع نکته مومنانه، کتابی است بسیار خواندنی، با زبان پیچیده و پر از تکه‌های اندیشه‌سوز. بیراه نیست اگر بگوییم این کتاب یکی از ده کتابی است که باید در طول زندگی خواند.
علی ابن ابی طالب به گواهی این کتاب و دیگر سخنانی که از او نقل شده بسیار هم لغت‌باز بوده به معنی اینکه به لغات، معانی و سایه‌های معنایی و کنایات آن توجه می‌کرده، وزن کلمات برایش مهم بوده، به شاعرانگی کلامش فکر می‌کرده و از این جهت جزو آن دسته از متفکران تاریخ بشر است که بخشی از اندیشه‌های آنان را باید در زبان و‌ نثرشان جستجو کرد. 
علی، با همان نگاه غیردینی و تاریخی، و فارغ از اینکه متفکر درجه اولی در دنیای قدیم است، زندگی عجیبی هم داشته. این زندگی عجیب خودش را در کلمات او بازتاب داده است. علی بی‌شک از پهلوانان نامدار حماسه‌هاست و رمز جذابیت او برای توده دیندار در مناطق مختلف مشرق زمین هم شاید در همین پهلوانی و همراه  آن جوانمردی باشد. او در جنگ‌های زیادی شرکت کرده، به سفرهای سختی رفته، از قدرت برکنار مانده و بعد از سالها بالاجبار حاکم سرزمینهایی وسیع شده و....
مجموع این خصوصیات باعث شده که فرهنگ مکتوبی که در هزاره پس از زندگی او در محیط فرهنگی غرب و جنوب آسیا و شمال آفریقا ایجاد شد استناد به او، افکارش و آثارش زیاد باشد.

 دوم

زبان فارسی ادبیاتی غنی دارد یعنی خلاف برخی زبانها، به علل مختلف تاریخی، این زبان گنجینهٔ انبوهی از تولیدات ارزشمند در طول قرون مختلف داشته است.
متاسفانه آگاهی بسیاری از ما از این متون کم است و محدود به برخی از کتابهای مشهورتر مثل تاریخ بیهقی یا گلستان سعدی می‌شود در حالی که متن‌های اخلاقی و ادبی و تاریخی بسیاری در زمینه های مختلف و مناطق مختلف به زبان فارسی نوشته شده است که اگر نبود نوسازی جامعه ایران و ورود علم جدید تاریخ‌نگاری و فهرستنویسی از نسخه‌های خطی و تصحیح متون، به بسیاری از آنها آگاهی نداشتیم و هنوز هم نداریم. 
یکی از ویژگی‌های این متون کهن استفاده زیاد از ضرب‌المثل‌ها و اصطلاحات و آیات و احادیث است. انگار گذشتگان بیشتر عادت داشتند خلاصه‌ای از افکار بزرگ و اندیشه‌های دراز را در قالب جمله‌ای کوتاه و ماندگار حفظ کنند. ریشه بسیاری از این ضرب‌المثل‌ها و حکمت‌ها سخنان افرادی بوده است که در جامعه زمان تالیف کتاب به عنوان حکیم، چهره دینی یا عارف شناخته می‌شدند. یکی از کسانی که کلمات قصار زیادی از او در ادبیات شیرین فارسی نقل شده است علی ابن ابی طالب است.

 سوم

وضعیت فعلی دانشگاه تربیت معلم را فراموش کنیم. این دانشگاه که پیشتر عنوانش دارالمعلمین بود از قدیم‌ترین و زمانی از قویترین دانشگاه‌های کشور بود که به علت رسالتش که تربیت معلملن بود بر کیفیت آن نظارت بسیاری میشد. هنوز هم از آن دوران باشکوه چیزهایی مانده است در دانشگاهی که اینک فرهنگیان خوانده میشود. از امتیازات دانشگاه فرهنگیان یکی هم وجود استادی است در ادبیات فارسی است به نام دکتر محمود عابدی. 
ایشان متخصص متون صوفیانه است و بهترین تصحیح‌های کشف‌المحجوب هجویری و نفحات‌الانس جامی از ایشان است. اگر کسی با محمود عابدی درسی داشته باشد میداند او خودش هم اهل وجد و کشف و انزوا و سلوک است. شهرت کم آقای عابدی معلول همین سکوت سالانه و مرید‌گریزی است.

آقای عابدی از شاگردان خاص جعفر شهیدی است. حالا این جعفر شهیدی که بود؟ در یک کلام می‌شود گفت جعفر شهیدی آخوندی بود که تمام درسهای سنتی را خوانده بود و بعد به عشق ادبیات فارسی آمده بود به دانشگاه تهران برای تحصیل و بعد هم تدریس ادبیات فارسی. متخصص درجه یک تاریخ اسلام و ادبیات فارسی بود. زیباترین ترجمه فارسی نهج‌البلاغه از ایشان است که تلاش کرده در ترجمه وزن کلام علی بن ابی‌طالب حفظ شود. 

ایشان مقاله‌ای دارد با نام تاثیر سخنان امام علی در ادبیات فارسی و در آن برخی موارد که در ادبیات فارسی به سخنان امام علی توجه شده است را ذکر میکند. این مقاله در کتاب از دیروز تا امروز بازچاپ شده که مجموعه مقالات ایشان است که دخترشان دکتر شکوفه شهیدی تدوین کرده است.
 محمود عابدی شاید بر اثر خواندن آن مقاله و البته به اقرار خودشان به تشویق جعفر شهیدی از سالیان قدیم شروع به جمع‌آوری سخنان یا استشهادها به جملات حضرت علی در ادبیات فارسی می‌کند. نتیجه آن تلاشها می‌شود کتاب  گوهرهای پراکنده.

نقد حال, [26.05.19 21:15]
چهارم

محمود عابدی پیشتر البته کتاب مهم دیگری را هم تصحیح کرده بود که ارتباط تمام دارد با کتابی که در حال معرفیش هستیم به نام مطلوب کل طالب‌. مطلوب کل طالب کتابی است که توسط جاحظ تالیف شده است. جاحظ ادیب قرن سوم و از نامدارترین ادبای تاریخ ادبیات عربی است. او در این کتاب صد جمله قصار امام علی را به‌گزین کرده  است و حدود دویست سال بعد رشیدالدین وَطواط این صد جمله را همراه با مختصر توضیح و سرودن شعری از جانب خودش به فارسی ترجمه میکند. رشید وطواط از شعرای مشهور دوره سلجوقی است.

پنجم

این کتاب در اصل یک فرهنگ است. فرهنگ استشهاد و کاربرد و اشاره به سخنان امام علی در متون معتبر ادبیات کهن فارسی. معماری کتاب چنین است که آقای عابدی در مقدمه انواع مختلف اشاره به سخنان امام علی را تقسیم‌بندی می‌کند. سپس برخی سخنانی که اشخاص نامدار تاریخ اسلام در خصوص اندیشه و زبان علی بن ابی طالب گفته‌اند و در آن متون آمده است را گردآوری کرده و بعد وارد بخش اصلی کتاب می‌شویم.


بخش اصلی کتاب سه قسمت است. یکی منتخب نثرهای کهن و دو فهرست.
در منتخب نثرهای کهن 164 بند یا قطعه از متون کهن فارسی که در آن جمله/ کلمه قصار/ عبارتی منسوب به امام به کار رفته است گزیده شده و همراه با توضیح لغات دشوار آورده شده است. برخی وقتها که یک جمله با چند عبارت مختلف روایت شده است، برای هرکدام نمونه جداگانه ای به دست داده شده است. در این قسمت خواننده در برابر طیف متنوعی از نثرهای مختلف از مرزبان نامه تا تمهیدات عین القضات قرار می گیرد که هر کدام سبکی دارد و خواندن این بخش خواننده را متوجه کاربرد جملات انتخاب شده در پس زمینه متنی که به کار رفته است قرار می دهد.

قسمت دوم و سوم بخش اصلی کتاب دو فهرست است. یکی فهرست همه عبارات عربی علی بن ابی طالب که در متون کهن فارسی به کار رفته است و یکی هم فهرست همه آن جملاتی از علی بن ابی طالب که ترجمه فارسی شان عیناً در یکی از متون کهن فارسی به کار رفته است.

ششم

خواندن این کتاب برای دینداران باعث غنای دانش ادبی و مواجه شدن با امام علی در مقام متفکری تاثیرگذار بر فرهنگ و ادبیات پس از خودش است. این کتاب علاقه مندان ادبیات فارسی را با علی ابن ابی طالب در مقام ادیبی که در هزاره پس از خودش بارها و بارها به سخنانش استشهاد شده است آشنا می کند.
متاسفانه مدتهاست جامعه ایران به جای توجه به کتابهای درجه یک دینی مثل نهج البلاغه و میراث گرانقدر ادبیات فارسی به آثار سطحی و کم بنیه دینی توجه می کند. عامل مهم این کوته نگری مدیریت فرهنگی حاکم بر کشور است که به به کیفیت و آثار حکمی و اخلاقی دینی توجه نمی کند و در عوض به به توده ای کردن فرهنگ دینی از راه اصرار بر بسط شرعیات می پردازد.
باید خون گریست که کتابی با این کیفیت در شمارگانی چنین اندک منتشر می شود آن هم در جامعه ای که همه علی الظاهر دم از اسلام می زنند و الزام بخش های زیادی از شریعت اجبار قانونی یافته اما روح دین به فراموشی رفته است.
خواندن این کتاب را به همه کتابخوانان توصیه میکنم از سنتگرایانی که نگاهی کاملاً ارتودوکسی به دین دارند تا ملحدان نامتعصبی که متوجه هستند که علی بن ابی طالب فارغ از جایگاه دینی که پیروان مومنش قائلند، متفکر و سخنوری درجه یک در گستره تاریخ است.       

* به یاد شهید سید احسان شهیدی

نقد خال
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان