کد خبر: ۹۴۹۲
تاریخ انتشار: ۰۴ تير ۱۳۹۸ - ۲۳:۵۹-25 June 2019
«ناهماهنگی قالیباف با ناهماهنگی های شناختی»
این روزها که آقای قالیباف و اطرافیانش بار دیگر در صحنه سیاست کشور، تلاشی را برای بازیابی هویت انتخاباتی به نمایش می‌گذارند، نیکوست که از منظری متفاوت و البته ساده به عدم اقبال‌مندی او در صحنه انتخابات‌ها بنگریم.
به عنوان توضیح نظری ضروری است به یک مطالعه کلاسیک در حوزه نظریات سازگاری (Consistency Theories) در مطالعات اقناع ذیل ساحت علمی روانشناسی اجتماعی اشاره کنیم. 

در سال ۱۹۵۹، لئون فستینگر (Leon Festinger) و جیمز کارلسمیت از دانشجویان دوره لیسانس خواستند تا ساعتی را در یک جمع به کاری نچسب صرف کنند، یک کار خسته‌کننده که اساسا برای خسته‌کننده بودن طراحی شده بود. پس از آن، به نیمی از این دانشجویان ۲۰ و به نیم دیگر 1 دلار پیشنهاد شده بود تا به افرادی که به عنوان شرکت کنندگان آینده این تحقیق ثبت نام کرده بودند بگویند که این کار واقعا لذت بخش و جالب بود! 

اگر قرار بود که نظریه‌های یادگیری اجتماعی و شرطی سازی پیش‌بینی ‌کنند، مشخصا طبق نظرشان دانشجویانی که پاداش بزرگتری دریافت کردند باید این وظیفه را بطور مطلوب و لذت بخش ارزیابی می‌کردند؛ اما در واقع آن‌هایی که تنها ۱ دلار به آن ها پیشنهاد شده بود، به میزان قابل ‌توجهی در گزارش خود مطلوب‌‌تر و همسوتر با خواسته محققین در بیان مطلوبیت و جذابیت تحقیق بودند. بیان آن‌‎ها به شکلی بود که این نگره را ایجاد می‌کرد که آن کار را واقعا مطلوب یافته‌اند!

این نتایج با استفاده از تئوری ناهماهنگی شناختی (cognitive dissonance theory) فستینگر (که یکی از چندین نظریه سازگاری است) توضیح داده شدند. نظریات سازگاری طرح می‌کنند که همه ما هدایت و کنترل می‌شویم تا همساز، بی تناقض و دارای ثبات رأی باشیم. هنگامی که نگرش‌ها و یا رفتارهای ما هم‌تراز و هم‌سو نیستند، به شدت ترس و نگرانی روانی را تجربه می‌کنیم و به سمت کاهش آن سوق داده می‌شویم. ما ممکن است این اقدام کاهش ناهماهنگی را با تغییر نگرش یا رفتار خود و یا درگیر کردن ذهن در توجیه عقلانی و یا تعدادی از تاکتیک‌های دیگر مطرح در این نظریه انجام دهیم. 

به عنوان مثال، در مطالعه‌ای که ذکر شد، دانشجویانی که به یک چیز معتقد بودند (تکلیف خسته‌کننده است)، اما به نفرات جدید اظهار می‌کنند که کاری جذاب و وسوسه‌انگیز است، میل داده می‌شوند که ناهماهنگی شناختی ایجاد شده از این عدم تجانس (میان باور واقعی و گفتار مثبت) را کاهش دهند. آن‌هایی که ۲۰ دلار دریافت می‌کردند می‌توانستند ناهماهنگی را معقول جلوه دهند و توجیه کنند، چون به خودشان می‌گفتند دلیل خوبی برای طرفداری از موضع متناقض با اعتقاد حقیقی‌شان وجود دارد. با این حال، در مورد کسانی که مقدار کمی جایزه دریافت می‌کردند یا اصلا چیزی نمی‌گرفتند، تنها جایگزین برای ناهماهنگی شناختی‌شان، تغییر نگرش آن‌ها بود و در نتیجه خود را قانع می‌کردند که این کار (تکلیف داشتن و انجام کار خسته کننده) بسیار جالب‌تر از آن چیزی است که واقعا بود. 

مشخصا از توضیح بالا دلالت بر الگوی کنش سیاسی جناب قالیباف نمایان می‌شود. جمع زیادی از آن‌هایی که در دوره‌های بریز و بپاش نهادهای تحت تکفل قالیباف و اسپانسرهایش، با او کار می‌کردند و حتی مطابق میل او می‌نوشتند و می‌گفتند و می‌شنیدند، در فرصتی که دیگر با او بودن معقول نبود، علیه او شدند یا به تعبیر شایسته‌تر، ضد قالیباف بودنشان را علنی ساختند. 

شاید اگر به فارسی سخت سخن بگوییم بتوان ادعا کرد که قالیباف، سواری دهنده ترین سیاستمدار ایران و نردبان سر بر آوردن هر گونه جانور سیاسی است. او تنها در نهادهای انتصابی قابل هضم است و هیچ وقت انتخاب نمی‌شود و با این سازه نگرشی ویران کننده‌اش، هر چقدر بیشتر هم انتصابی بماند از انتخاب شدن دورتر می‌گردد. این سرنوشت اوست اگر راه دیگری برای به هماهنگی شناختی رسیدن خودش برنگزیند. 

فستینگر که هیچ، شاید اگر او از نمایشنامه تیمون آتنی شکسپیر عبرت می‌گرفت گرفتار این بلا نمی‌شد. حتی می‌توان گفت که شکسپیر را می‌شود نخواند، اما مگر می‌شود از مواعظ سعدی دوری جست؟

«این دغل دوستان که می‌بینی/مگسانند دور شیرینی
تا حطامی که هست می‌نوشند/همچو زنبور بر تو می‌جوشند
باز وقتی که ده خراب شود/کیسه چون کاسه‌ی رباب شود
ترک صحبت کنند و دلداری/معرفت خود نبود پنداری
بار دیگر که بخت باز آید/کامرانی ز در فراز آید
دوغبایی بپز که از چپ و راست!/در وی افتند چون مگس در ماست»

کانال صلاح دید
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان