کد خبر: ۹۳۳۲
تاریخ انتشار: ۲۷ خرداد ۱۳۹۸ - ۲۳:۵۴-17 June 2019
چرا ایده‌ی گیوتین امروز در دل ما هراس می‌افکند؟
 فارغ از موافقت یا مخالفت با نفسِ اعدام و نیز معیارهای عدالت، آیا این امر بدان دلیل نیست که گیوتین خشونت را قاطع و سریع اعمال می‌کند، حال آنکه ما به شیوه‌های دردناک‌تر، مزمن‌تر و ناملموس‌ترِ خشونت خو کرده‌ایم؟

 ما شمشیرِ سخت و کُند را بر گیوتین تیزو تند ترجیح می‌دهیم، ما حبس ابد با اعمال شاقه را بر اعدام ترجیح می‌دهیم، همچون محکومی که چنان به کُندیِ شمشیر و درد ناشی از آن عادت کرده و چه بسا معتاد شده است که آن را تحمل کرده و حتی نام "زندگی" متعارف بر آن می‌نهد و در نتیجه، هر شکلی از مرگ سریع را جنایتکارانه و سبعانه می‌پندارد. تعداد اعدام‌های انجام‌شده با گیوتین بسیار بسیار کمتر از جنایات شاه در دوران پیش از انقلاب یا حتی کشتارهای انقلابیون بعد از آن به ویژه قتل‌ عام وحشیانه کمونارهای پاریس از سوی حکومت نظامی در ۱۸۷۱ است.

 آیا خود این پروپاگاندای تحریف و اغراق آمارها در ضدیت با گیوتین، ترفندی از سوی ضد انقلاب نیست؟ یعنی دقیقا عملکرد همان رانه‌ی مرگی که صرفاً مسیرهای پیچیده‌تری را برای پنهان‌سازی، موجه‌سازی و ارضای پایدار خویش انتخاب می‌کند.

از سوی دیگر، گیوتین هرچند به عنوان نماد خشونت و جنایت معرفی شده است، اما در حقیقت، بیانگر دو شعار اصلی انقلاب فرانسه، یعنی آزادی و برابری است. این مسئله را که گیوتین چگونه می‌تواند نماد آزادی باشد به بهترین نحو هگل در فصل "آزادی مطلق و ترور" در کتاب پدیدارشناسی روح تبیین کرده است. اما این مسئله‌ نیز بسیار حائز اهمیت است که گیوتین چگونه می‌تواند نماد عدالت باشد. مسئله این نیست که گیوتین یکی از ابزارهای اجرای عدالت است، چرا که هر ابزاری دعوی اجرای عدالت را دارد. بلکه مسئله این است که قاطعیت و بی‌رحمیِ گیوتین، در واقع نشانه‌ای است از تاثرناپذیریِ خود عدالت. وظیفه‌ی گیوتین این بود که شاه و گدا را به یک شکل و با یک سرعت مجازات کند و نسبت به کسی اغماض یا تبعیضی به خرج ندهد. عملاً نیز گیوتین همانگونه بر سر لویی شانزدهم فرود آمد که بر سر دهقانان حامیِ سلطنت، یا حتی همانگونه سر "صدای مردم"، یعنی دانتونِ سابقاً انقلابی را قطع کرد که سر خود "صدای انقلاب"، یعنی روبسپیرِ فسادناپذیر را. سرعت بالای عملکرد گیوتین، بدیلی بود در برابر مرگ‌های طولانی و شکنجه‌های پیش از مرگ و در نتیجه نوعی تکنولوژیِ پیشرو، مدرن و انسانی برای اعدام به شمار می‌رفت. از قضای روزگار، این عدالت را شاید بیش از همه بتوان در خود مدفن اکثر گیوتینی‌ها مشاهده کرد. آنجا عدالت خود را به منزله‌ی برابری مطلق و گمنامی محض نمایان می‌سازد. در "دخمه‌ی مردگانِ پاریس"، اسکلت‌های اعدامیان، بی‌نام‌ونشان، همگی کنار یکدیگر آرمیده‌اند: هم وابستگان رژیم سابق که در اوایل انقلاب اعدام شدند، هم خود اعدام‌کنندگان‌شان که در دوران ده‌ماهه‌ی ترور به دست روبسپیر به اعدام با گیوتین محکوم شدند و هم خود اعدام‌کنندگانِ این اعدام‌کنندگان، یعنی روبسپیر و هوادارانش، که در ۲۸ژوئیه ۱۷۹۴ اعدام شدند. از آنها چیزی نمانده جز استخوان‌هایی چیده شده تا سقف در راهروهای مخوف، بی‌هیچ هویت یا حتی تمایزی ...

انقلاب فرانسه را انقلابی بورژوایی می‌دانند به این دلیل ساده که از سه ناموس جهان فئودال هتک حرمت کرد: اموال کلیسا را مصادره کرد، شاه را گردن زد و امتیازات فئودالی (زمینداران و نجیب‌زادگان) را ملغی ساخت. این انقلاب به نام آزادی و برابری به راه افتاد، اما گویی پس از دستیابی به اهدافش و مصادره‌ی تجهیزات دشمن، دیگر نیازی به آزادی و عدالت نداشت. اما می‌توان نشان داد که از قضا انقلاب فرانسه، انقلابی بورژوایی نبود، بلکه بورژواها هرچند در راستای منافع خویش، در سقوط رژیم پادشاهی نقش داشتند، اما همراهان نیمه‌راه انقلاب بودند و عملاً به جبهه‌ی ضدانقلاب پیوستند. آنها نماد اجرای عدالت انقلابی (روبسپیر) را به دست ابزار اجرای این عدالت (گیوتین) سپردند و به کمک تبلیغات، داغِ جنایت را بر پیشانی هر دو زدند و در یک کلام انقلاب را مصادره کردند. این حقیقت زمانی به آشکارترین شکل متجلی شد که پس از سقوط ناپلئون مجددا شکل نوینی از سلطنت حاکم شد که با کارکردهای بورژوایی اقتصاد و سیاست همخوان بود.

نقد و واکاوی ترفندهای هیولاسازی از گیوتین و پروپاگاندای فروکاستنِ روبسپیر به جنایتکاری خونخوار، به عنوان هدف اصلی این سلسله یادداشت، نه دفاع از جنایت و خشونت، بلکه گامی است در راستای افشای سازوکارهای پیچیده‌ی تحمیقِ توده‌ی آزادیخواه و عدالت‌طلب به کمک تحریف معنای آزادی و عدالت: سازوکارهایی که البته امروز ماهیت و  عملکردی بسیار پیچیده‌تر و فراگیرتر یافته‌اند، تا جایی که نه تنها محافظه‌کاران و اصلاح‌طلبان بلکه حتی بخش اعظمی از جریانات چپ، آلترناتیو و آنارشیست را نیز در خود جای داده‌اند.

محمدمهدی اردبیلی

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان