کد خبر: ۹۰۱۴
تاریخ انتشار: ۱۴ خرداد ۱۳۹۸ - ۱۵:۴۳-04 June 2019
به مناسبت سالگشت شهادت آیت الله مدرس، چند سال پیش گزارشی از دستنوشته های تازه یاب آن بزرگمرد دین وسیاست را در یک یادداشت منتشر کردم . مناسب دیدم چند نکته از آن یادداشت را که مناسب روزگار ما نیز هست بازخوانی کنم :
نكته نخست که  توجه مرا در این كتاب (گنجینه خواف) جلب كرد اینكه مرحوم مدرس كه خود درآن زمان عمیقا" تلخی برخی مجازات ها همچون زندان و تبعید را چشیده بود. در این یادداشتها که یادگار همان روزهای سخت است ، نه به عنوان یك سیاستمدار صِرف ، بلكه در قامت یك فقیه سیاستمدار، به اظهار نظر پیرامون مجازات هایی كه در اسلام برای جرائم مختلف مقرر شده است می پردازد و از جمله بصورت خاصّ مخالفت خود را با مجازات زندان اعلام می دارد وآن را فقط برای مواردی خاصّ و اندك تجویز می نماید ودر سایر موارد آن را مجازاتی غیر شرعی و غیر انسانی بر می شمرد كه صرفا" تقلیدی غیر عالمانه و غیر شرعی از كشور های غیر اسلامی است. وی می نویسد :

« اصول مجازاتهایی كه در اسلام مقرّر است[عبارت از] ضرب ، حبس، تبعید ، قطع جوارح و قتل می باشد . ضرب و قطع و قتل، واضح است و موارد آن در محلّ خودش مفصلا" مذكور است .اما حبس ،[ یعنی ]معامله كردن با انسان مثل حیوان ، در اسلام از مجازات های سخت است و موارد آن بسیار نادر است . چون دول غیر اسلامی در مجازات ، فلسفه تقصیر (جرم) را مراعات نكرده اند ، لذا مجازات اغلب تقصیرات (جرائم) را حبس قرار داده اند . متاسفانه دول اسلامی هم در این مساله از روی تقلید و جهالت از آنها تبعیت نموده اند . 

فساد ِ[ و آسیب ] حبس ِ مقصرین( مجرمان) نوعاً از فساد قتل زیاد تر است زیرا یك نفری را كه حبس كردند رشته زندگانی خود او كه گسیخته می شود ، رشته زندگانی اولاد و عیال و اشخاصی كه با او ارتباطات دنیوی داشتند نیز گسیخته  [می گردد]و بسا امور جمعیت زیادی از حبس ِ یك نفر مختلّ خواهد شد . » [ص ۶۵ گنجینه خواف ] 

مدرس سپس توضیح می دهد كه یكی از فلسفه های مجازات ، كاهش و پیشگیری از جرم است ، امّا  بر اساس تجربه و مقایسه میان وضعیت گذشته و فعلی جوامع مختلف  نشان می دهد كه إعمال مجازات زندان  نه تنها از تعداد جرمها نكاسته بلكه جرایمی كه مجازات  زندان برایشان مقرر شده ، افزایش یافته اند. ایشان بر همین اساس نتیجه  می گیرد كه بدون در نظر گرفتن فلسفه زندان ، محكوم كردن افراد به چنین مجازاتی "ظلم و تعدّی به انسان ، فامیل ، بستگان و صنف و نوع او " می باشد.

مدرس همچنین تاكید می كند كه  موارد اندك و نادری كه  مجازات زندان در شریعت اسلام تجویز شده است باید با در نظر گرفتن فلسفه آن إعمال گردد.

آیة الله مدرس با شناخت عمیقی از كه سرچشمه  معارف اسلامی دارد حفظ حرمت انسان و كرامت او را عین دین و شریعت  می داند و خروج از دایره عقل و عدل را در مجازاتها غیر شرعی  می شمارد و به همین خاطر نهایت دقتِ اسلام  در مراعات دقیق نسبت میان جرم و مجازات را گوشزد می كند . 

از همین زاویه مدرس در تایید ضرورت رعایت تناسب میان جرم و مجازات، روایتی را نقل میكند كه جوانی خدمت حضرت علی(ع) آمد  و گفت امروز شخصی در حین عبور با من مواجه شد و گفت من دیشب خواب دیدم كه با مادر تو جماع كردم . حضرت آن شخص را احضار كرد و او هم اقرار كرد كه چنین حرفی را زده است . حضرت علی(ع) به آن شخص گفت در آفتاب بایست . و شلاق را به دست جوان داد و گفت هشتاد تازیانه به سایۀ او بزن . 

مدرس از این کار امام علی (ع)  یک مناط و اصل کلی مبنی بر لحاظ تناسب میان جرائم و مجازاتهایی که برای آن مقرر می شود را استفاده می کند و می گوید این كار امام علی (ع) ، ارشاد امثال ماست كه همان مقدار كه توهین به جوان شده بود، باید جبران شود و به سایه اش شلاق بزند . 

یعنی باید جرم و جزا در تناسب تامّ با همدیگر باشد و پس از اثبات قطعی وقوع جرم دقیقاً به میزان همان جرم واقع شده مجازات صورت پذیرد.

سید محمدناصر تقوی
  
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان