کد خبر: ۸۹۰۵
تاریخ انتشار: ۰۹ خرداد ۱۳۹۸ - ۱۷:۲۵-30 May 2019
1ـ گفته اند و پذیرفته ایم که تمایلات آدمیزاد دو دسته اند. دستۀ اوّل: حیوانی و پست و حتّی شیطانی. دستۀ دوم: انسانی و متعالی و معنوی.
ممکن است بر سر مرز بین دو حیطه اختلاف نظرهایی وجود داشته باشد ولی اصل این دسته بندی را کمتر کسی است که قبول نداشته باشد. برخی از تمایلات دستۀ اوّل مصداق گناه، جرم یا بی آبرویی هستند. این قضاوت افکار عمومی است.

 قضاوتی که سلسله مراتب اجتماعی  از آن تبعیت میکند. وقتی افکار عمومی مطلع شود کسی چنین تمایلاتی دارد، او را به جایگاه پستی تنزّل میدهد. چنین کسی دیگر مورد اطاعت یا حتّی مورد توجّه قرار نمیگیرد. روابط و مراوداتش محدود میشوند. مجازات میشود تا متنبّه شود. و در موارد حادّ حتّی ممکن است از جامعه کارت قرمز بگیرد: زندان، تبعید، اعدام.

 بنابراین ابداً به صلاح نیست که افکار عمومی در جریان تمامی تمایلات من به عنوان یک انسان قرار بگیرند. من خاک برسری هایم را در حیطۀ خصوصی انجام میدهم و هرگاه میخواهم وارد حیطۀ عمومی شوم ریاکارانه خودم را بزک میکنم تا با الگوی مورد قبول افکار عمومی ناسازگار به نظر نیایم. بخشهایی از وجود من، رازهای شرم آوری هستند که اگر افشا شوند رسوا خواهم شد و تمام وجاهت و منزلت اجتماعی ام را از کف خواهم داد. به این ترتیب شکافی پر ناشدنی بین «جلوۀ محراب و منبر»، و «خلوت و آن کار دیگر» پدید می آید که برای نادیده گرفتن آن باید پاک لات و لاابالی بود و قید نام را زد و پی ننگ را به تن مالید، همانطور که سعدی میگفت:

هیچکس بی دامنی تر نیست، لیکن پیش خلق
باز میپوشند و ما بر آفتاب افکنده ایم

2ـ تصوّرش را بکنید از فلان آقا یا خانم وجیه و سرشناس یک عکس نیمه برهنه منتشر شود، یا یک فیلم از پایکوبی در یک مهمانی. یا مثلاً اطّلاعاتی خصوصی مانند اینها: 

تا ده سالگی شب ادراری داشتن 
تا پنج سالگی شیر مادر خوردن
دوبار ازدواج ناموفق داشتن
به فلان پندار مذهبی معتقد نبودن
در دورۀ دبیرستان دوست پسر داشتن، سیگار کشیدن، مشروب خوردن، تمایلات همجنسگرایانه داشتن
از پدر خود متنفّر بودن
از مرگ فلان شخصیت محبوب سیاسی ذوق کردن
رابطۀ نامشروع داشتن

این مثالها شباهتی به قتل یا رشوه یا دزدی ندارند. عنصری از تعرّض به حق در آنها نیست. خلاف قانون نیستند یا نباید باشند. ولی با این وجود رسوایی محسوب میشوند و شأن اجتماعی را لکّه دار میکنند. شاید به این خاطر که یادآور وجه حیوانی زندگی انسانند، در حالی که جامعه مایل است تصوّر کند افرادی که در جایگاه مرجعیت اجتماعی قرار میگیرند موجوداتی ایده آل هستند با تمایلات یکسره معنوی و متعالی که هیچ نقطه ضعفی در زندگیشان وجود نداشته که مسخره یا ناموجّه یا محکوم باشد. 

3ـ این جمله که امیدوارم درست نقل کنم از یونگ است: «انسان به میزان رازهایی که با خود حمل میکند بیمار است». وقتی جامعه به من فشار می آورد تا وجوه بیشتری از حقیقت خودم را رازدارانه پنهان کنم، بیمارتر و گرفتارتر خواهم بود. رسوایی همسر دوم داشتن (یا حتّی رابطۀ نامشروع داشتن) را مقایسه کنید با ارتکاب قتل (یا تهدید مسلّحانه به قتل). با هر معیاری که نگاه کنیم مثل فیل و فنجان به نظر میرسند. امّا هراس رسوایی در یک جامعۀ بیمارِ بیمارپرور میتواند مرا به آستانه ای برساند که از ترس چالۀ اوّل خودم را به چاه دوم بیندازم. سقوطی که پس از آن عذری پذیرفته نیست. این هزینه ای است که من با جان دیگری و عقوبت خویش میپردازم برای زیستن در جامعه ای که در آن روابط رضایتمندانۀ بین دو انسان، رذیلتی غیرانسانی و غیراخلاقی به حساب می آید؛ همچنان که پوشش انسانها، اعتقادات مذهبی شان، و سبک دلخواه زندگی شان.

4ـ البته هزینۀ رازداری را میتوان به صفر رساند. من میتوانم خود را اینطور به جامعه معرفی کنم: اینجانب انسان کامل نیستم بلکه کاملاً انسانم (تعبیر خرمشاهی در مورد حافظ). میتوانم به جای عُمری باج دادن، خودم پشت تربیون بروم و اعلام کنم همسر دوم دارم. یا اعلام کنم مسائلی در زندگی خصوصی من وجود دارد که بابتشان توضیحی به کسی بدهکار نیستم. میتوانم به جای هزینه های کثیف و بیمارانۀ رازداری، هزینۀ روراست بودن را بپردازم و به همه نشان دهم خلاف جهت این آبِ از چشمه گل آلود شنا کردن، نه تنها انسانی و اخلاقی است بلکه بر خلاف تصوّر حتی می تواند راحت تر باشد. میتوانم. و چون میتوانم، تبیین شرایط اجتماعی تکّۀ سیاهی از قرون وسطی که از بخت بد ما لای تاریخ مدرن بُر خورده است، نشان دهندۀ هیچ چیز نیست مگر سنگینی مسئولیتی که به هیچ عذری از گردنم باز نخواهد شد.

امیررضا عبدلی



نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان