کد خبر: ۸۸۲۸
تاریخ انتشار: ۰۷ خرداد ۱۳۹۸ - ۱۴:۱۶-28 May 2019
اگر فقط چند نفر باشند که زیر و بم زندگی فرهنگی کیومرث صابری را بشناسند، یکی از آنها «عمران صلاحی» است. عمران خود از شاعران و طنزنویسان برجسته کشور است. با او درباره گل آقا صحبت کرده‌ایم. خودتان فکر کنید که گفت‌وگو با عمران صلاحی درباره گل آقا چه حال و هوایی دارد؟
از زمان فوت صابری از هرگونه صحبتی درباره او پرهیز کرده‌اید. دلیل این سکوت چیست؟

دلیل سکوتم این است که بیشتر مسافرت بودم و کسی به من دسترسی نداشت. من یزد بودم که خبر فوت صابری را شنیدم. آنجا می‌خواستند از من مخفی کنند اما خبر لو رفت.

من در عرض یک هفته دو دوست عزیز را از دست دادم در آن هفته نحس من شنبه برای صابری و پنجشنبه برای حسین منزوی به بهشت زهرا رفتم. هر دو از دوستان قدیم من بودند. با منزوی چهل سال سابقه دوستی داشتم و با صابری هم سی و هفت، هشت سال. درواقع ۴۰ سال خاطره و دوستی را ما به خاک سپردیم.

خیلی غم‌انگیز بود. درباره صابری هم من عقیده دارم که پشت سر مرده نباید حرف زد تا زنده هستند باید درباره آنها صحبت کرد.

پشت سر شاملو یا پرویز شاپور که زیاد صحبت کردید.

برای اینها هم اینقدر این ور و آن ور کشاندنم که نشد. هوشنگ حسامی می‌گفت از یک جاهل کلاه مخملی پرسیدند، اکبرآقا شنیدیم کارهای خلاف می‌کنید. گفت که والله از اصرار دوستان است. حالا ما هم همینطور هستیم.

بعضی وقت‌ها اصرار دوستان باعث می‌شود پرحرفی کنم و بعضی وقت‌ها هم سکوت.

ولی در مجموع دوست ندارم پشت کسی که رفته حرف بزنم. حالا از او تجلیل کنم یا بدگویی. دوست دارم تا خودش زنده است این کار را بکنم. حالا خوشحال هستم که قبل از اینکه حسین منزوی از دنیا برود در مجله گوهران درباره او صحبت کردم. یاد لطیفه‌ای از ملانصرالدین افتادم. به ملانصرالدین خبر می‌دهند که آشنایی، پسرش فوت شده و مراسم ختمی برای او برپا کرده‌اند. ملانصرالدین راه می‌افتد که برود مسجد. میان راه می‌فهمد که طرف، پسرش نمرده، خودش مرده. ملانصرالدین دیگر مسجد نمی‌رود و از همانجا برمی‌گردد. می‌پرسند، چرا مسجد نمی‌روی؟ می‌گوید که مسجد می‌خواستم بروم تا طرف خودش ببیند آمده‌ام. وقتی نیست برای چه چیزی بروم.

این بهتر است تا آدم زنده است از او تعریف کنند که لااقل خود او هم کیفی ببرد. حالا وقتی مرد و رفت تمام تعریف و تمجیدها چیزی نصیب او نمی‌کند. از شوخی که بگذریم، وقتی آدم خبر درگذشت عزیزان را می‌شنود از دل و دماغ می‌افتد. درباره صابری هم هر سؤالی باشد در حد اطلاعاتم جواب می‌دهم.

زمانی که گل‌آقا زنده بود هم کمتر شما از دوستی و رفاقتتان با او صحبت کردید. اما هر وقت که گل آقا را ورق می‌زدیم، خصوصاً ماهنامه‌ها و سالنامه‌های آن را، همیشه عکس‌های شما را می‌دیدیم. به نظر می‌رسد آنقدر که درباره دیگر دوستان خود صحبت کرده‌اید، از صابری حرفی نزده‌اید.

البته نه صابری درباره من حرفی می‌زد و نه من درباره او. رفیق بودیم. با هم حرف می‌زدیم اما در مورد همدیگر چیزی ننوشتیم یعنی، آنقدر نزدیک بودیم که فکر نمی‌کردیم باید چیزی در مورد هم بنویسیم. من از روزنامه توفیق با صابری آشنا شدم. در سال ۴۴-۴۵ که من به روزنامه توفیق رفتم صابری ساکن شمال بود و از آنجا برای توفیق مطلب می‌فرستاد. کم کم حسین توفیق کاری کرد که صابری را (که در آن زمان در آموزش و پرورش کار می‌کرد) به تهران منتقل کنند و از نزدیک صابری وارد توفیق بشود. ما سال‌ها تا زمان توقیف روزنامه با هم زیر یک سقف بودیم. صابری معاون سردبیر، حسین توفیق شد و در غیاب او کارها را انجام می‌داد. مطالب زیر نظر او می‌رفت. همان موقع صابری یک ستون ثابت به نام هشت روز هفته داشت که یک طنز متین و موقر را ارائه می‌داد که خیلی خوب بود.

وقتی معاون سردبیر بود بعضی مطالب و شعرها را رد می‌کرد و بالای مطلب نیز می‌نوشت مرا نگرفت. این مرا نگرفت را هم باید با لهجه شمالی خواند!روزی دوستم بیژن اسدی‌پور گفت چه کنیم مطالب ما آقای صابری را بگیرد. گفتم یک سگ ضمیمه مطالبت کن که بگیردش. ما سال‌های زیادی را با هم گذراندیم، دوستی‌هایی داشتیم. نه تنها با کیومرث صابری بلکه با تمام بچه‌های توفیق.

وقتی مجله گل‌آقا تأسیس شد من به دلیل مشغله زیاد و علل دیگر از آغاز نتوانستم با آنها همکاری کنم ولی صابری با کمک فرجیان که سردبیر گل‌آقا بود و از دوستان توفیقی ما بود و سال‌های سال با هم کار کردیم توانست خیلی از بچه‌های توفیق را جذب گل آقا کند و همان سنت طنز توفیق را ادامه دهد؛ قطع مجله شکل مجله، طرح مجله و طراحی صفحات خیلی شبیه توفیق شد و به نوعی ادامه آن راه بود و توانست آن چراغ را روشن کند. ولی صابری چیزهایی را هم اضافه کرد. چیزهایی را نیز کم کرد چیزهایی که کم شد به این دلیل بود که در توفیق خط قرمزها محدودتر بود وارد مسائل و محدوده‌هایی می‌شد که گل‌آقا آنها را حرمت می‌گذاشت و سراغشان نمی‌رفت. ولی از نظر دیگر. خود صابری آدم آگاهی بود. بعضی از طنزپردازان ما خیلی ذوق و استعداد دارند ولی شناخت و آگاهی نسبت به کاری که می‌کنند ندارند. بعضی نیز شناخت و آگاهی فراوانی دارند اما ذوق و استعداد ندارند. صابری هر دو را داشت هم ذوق و استعداد و هم آگاهی و شناخت.

آدم باسوادی بود که به زبان فارسی تسلط داشت و به حرفه طنزنویسی خیلی وارد بود. هر کلمه‌ای که روی کاغذ می‌آورد می‌دانست با آن کلمه چه می‌کند.

 از این نظرها من خیلی به ایشان احترام می‌گذاشتم. کم هستند کسانی که همه این خصوصیات را با هم داشته باشند. از سال ۷۵ که من بازنشسته شدم معمارزاده به جای فرجیان سردبیر گل‌آقا شد و من هم در گل‌آقا مستقر شدم و با آنها همکاری کردم اما چون بیشتر به ماهنامه گل‌آقا علاقه داشتم در آنجا می‌نوشتم و با هفته‌نامه کار نمی‌کردم. از من درخواست کردند در هفته‌نامه گل‌آقا همان چیزهایی را که در توفیق می‌نوشتم، بنویسم. من به آنها گفتم که در آن زمان ۱۹-۲۰ سال داشتم ولی حالا بالای ۵۰ هستم و به آن صورت نمی‌توانم بنویسم.

 در نتیجه این شد که در ماهنامه فعالیت کردم. صابری را در گل‌آقا کم می‌دیدم و بیشتر دیدار ما تصادفی بود مثلاً در راه‌پله‌ها و این ور و آن‌ور. مگر در جلسات مشترکی که همه شرکت می‌کردند. برایم جالب بود، خیلی از افراد بعد از انقلاب موقعیت خاصی پیدا کردند و سبب شد خودشان را گم کنند. رفتار و گفتار آنها حتی با دوستان سابق تغییر کرد اما صابری همان آدم توفیقی بود. می‌نشستیم چرت و پرت می‌گفتیم. لیچار بار هم می‌کردیم.

 انگار که نه انگار وضع تغییر کرده. همان دوستان قدیمی بودیم. من هنوز باور نمی‌کنم فوت شده عکس او را که نگاه می‌کنم می‌گویم نکند همین پشت قایم شده و الان سر و کله‌اش پیدا شود. به هر حال، انسان ارزشمند و طنز‌نویس توانایی را از دست دادیم.

 درست است که صابری با مقامات بالا ارتباطی داشت... یاد شعر عرفی افتادم. عرفی شیرازی می‌گوید «چنان با نیک و بد سر کن که بعد از مردنت عرفی/ مسلمانت به زمزم شوید و هندو بسوزاند». خب، هندی‌ها احترامی که به مرده می‌گذارند این است که بسوزانندش و مسلمانان ما هم او را بشویند. عرفی هم می‌گوید باید طوری زندگی کرد که هر دو طرف را داشته باشیم و صابری این گونه زندگی کرد. 

هم روشنفکرها و افراد غیردولتی را داشت هم دولتی‌ها را و این بسیار مشکل و سخت است. روی لبه تیغ راه رفتن است که صابری قادر شد این کار را انجام دهد. حالا بعد از فوت او چنانش مسلمان به زمزم شست که هندو نسوزاند او را درست یعنی جوری یک سمت او را گرفت که نوبت به سمت دیگر نرسید. البته الان این ور و آن‌ور با هم قاطی شده‌اند و نمی‌شد گفت که چه کسی این طرفی است و چه کسی آن طرفی. ولی هنر صابری این بود که توانست با ظرافت روی لبه تیغ راه برود.

 

خیلی باهوش بود، مدیر خوبی بود و هنوز برای من تعطیلی هفته‌نامه گل‌آقا رمز و رازی است بارها از خودش آن را پرسیدم می‌گفت روزه سکوت گرفته‌ام و چیزی نمی‌گفت. چون نه مشکل مادی داشت نه کمبود مخاطب داشت، نه کمبود کادر داشت. همه چیز رو به راه بود خیلی سؤال ایجاد می‌کند که چرا خود او داوطلبانه گل‌آقا را تعطیل کرد. ان‌شاءالله که این سر روزی فاش می‌گردد یا خود او در جایی نوشته باشد.

خود شما در خصوص تعطیلی گل‌آقا چه فکری می‌کردید؟

به هر حال هر کسی فکری می‌کند. من ممکن است حدسی بزنم که مخالف نظر او باشد.

حدس شما به عنوان دوست نزدیک گل‌آقا...

گل‌آقا باهوش بود. در زمانی نشریه‌اش را تعطیل کرد که خاطره او در ذهن‌ها ماند.

آن زمان مگر چه ویژگی‌ها و شرایط خاصی داشت؟

اوضاع حاد اجتماعی، درگیری‌های سیاسی. خب صابری با هر دو جناح رفیق بود اینها دست به یقه بودند و خیلی مشکل است که شما طوری حرکت کنید که هر دو طرف را داشته باشید و کسی را نرنجانید. مرام صابری هم این بود طوری طنز بنویسد که کسی رنجیده خاطر نشود و در آن واحد هم بر روی دو صندلی نشستن مشکل است و بعد ممکن است که دچار عوارض جانبی بشود. البته می‌تواند با مهارت و قبول عوارض جانبی این کار را بکند. صابری واقعاً استثنا بود اما چیزی که برای من مهم است و می‌خواهم تأکید کنم این است که کلاً سیاست و سیاست‌بازی و مردان سیاسی مثل آب رودخانه می‌گذرند و می‌روند ولی هنرمندان مثل سنگ‌ریزه‌های ته جوی هستند که می‌مانند. صابری را اگر بخواهیم بررسی کنیم، من خودم فقط هنر او را بررسی می‌کنم و این هنر اوست که در تاریخ طنز ما ماندگار است و در آینده بیشتر ارزش پیدا می‌کند.

 اگر دوره‌های گل‌آقا را ورق بزنیم، با تمام نقاط ضعف و قدرت آن، می‌بینیم که گل‌آقا از کنار هیچ مسأله‌ای همین طوری نگذشته و هر چیزی را وارد مجله نکرده کسی که بخواهد تاریخ بعد از انقلاب ایران را بررسی کند، دوره‌های گل‌آقا را که ورق بزند تصویر جالبی از اوضاع بعد از انقلاب پیدا می‌کند. این خیلی از لحاظ تاریخی ارزش دارد و محققان خیلی استفاده می‌کنند. از اینکه بگذریم صابری ادیب توانایی بود. به زبان فارسی تسلط داشت و در گل‌آقا مطلقاً غلط‌های دستوری وجود نداشت. 

دوره‌های گل‌آقا را می‌توان به عنوان مرجع و منبع استفاده کرد و یک فرهنگ لغات بعد از انقلاب را از داخل آن استخراج کنند. کاری که صابری می‌کرد بسیار مهم بود او در سال‌های تیره و سیاه جنگ که کسی جرأت طنز‌نویسی نداشت، با امکاناتی که داشت و با استفاده از روابطی که با مقامات بالا داشت توانست این یخ را آب کند. 

پس از آن طنز‌نویسان دیگری پیدا شدند. صابری راهگشا بود. صابری به من و به همه طنز‌نویسان خیلی خدمت کرد در بعضی تنگناها و گرفتاری‌ها که حتی خطر تهدید می‌کرد با موقعیتی که داشت خیلی کمک کرد و به داد افراد رسید خیلی از طنز‌نویسان که گوشه‌نشین شده بودند و سال‌ها قلم ایشان از کار افتاده بود دوباره توسط صابری جذب و فعال شدند. منوچهر احترامی که از برجسته‌ترین طنز‌پردازان ایران است قلم خود را دوباره در گل‌آقا به کار انداخت و چقدر درخشان کار کرد.

 از آن گذشته خیلی طنز‌پردازها هستند که بعد از انقلاب پیدا شدند و حضورشان با گل‌آقا بود، مثل سید ابراهیم نبوی، زندی، ظریفی و... می‌شود یک لیست بلند بالا تهیه کرد. خیلی از کاریکاتوریست‌ها از گل‌آقا شروع کردند و این خدمت کمی نیست. همان طور که روزنامه توفیق مکتبی بود که از دل آن خیلی‌ها درآمدند گل‌آقا هم مکتبی شد که از آن خیلی از طنز‌نویسان و کاریکاتوریست‌ها بیرون آمدند و امیدوارم که پوپک صابری بتواند این چراغ را روشن نگاه دارد و راه پدر را ادامه دهد.

شما چیزی مبنی بر اینکه پوپک صابری بخواهد گل‌آقا را ادامه دهد شنیده‌اید؟

در این مدت بیشتر گرفتار سفر بودم و هیچ‌وقت فرصت نکردم پوپک را از نزدیک ببینم فقط یک بار زمانی که تسلیت گفتم اما فرصت اینکه بنشینیم و صحبت مفصلی کنیم نبوده است حالا بعد از چهلم ببینیم قرار است چه شود.

پس خبرهایی هست؟

من چیزی نشنیده‌ام چون از نزدیک تماس نداشتم، چند روز است که از سفر آمده‌ام و هنوز گیج هستم.

پوپک صابری در زمینه طنز کار کرده است؟

بله، پوپک صابری با امضای گل‌نسا کار طنز کرده و طنز می‌نوشت و مجله بچه‌های گل‌آقا زیر نظر او برای بچه‌ها منتشر می‌شود. نشریه موفقی هم است و بچه‌ها خیلی از آن استقبال می‌کنند.

صحبت تعطیلی گل‌آقا و رابطه صابری و سیاستمداران بود و دو دستگی اخیر، از حرف‌های شما می‌توان اینطور برداشت کرد که کیومرث صابری نمی‌خواست خود را در هیچ یک از این دسته‌ها قاطی کند درست است؟

بله، مثلاً میهمانی افطاری داد در این میهمانی سعی می‌کرد هر دو جناح مخالف را دعوت کند، حتی آنهایی که با هم کارد و پنیر بودند، کنار یکدیگر می‌نشستند شاید روش خوبی بود که همه را با هم دوست کند. نمی‌دانم، من.

از سیاست سر در نمی‌آورم و بیشتر به خود هنر طنز فکر می‌کنم و برای من صابری طنزپرداز همیشه مطرح بوده نه صابری سیاستمدار.

پس چطور تا دهه ۷۰ صابری توانست هم سیاستمداران را داشته باشد هم روشنفکران را ولی در آن برهه زمانی که گل‌آقا تعطیل شد نتوانست این کار را ادامه دهد؟

تلاطم‌های سیاست به گونه‌ای است که هیچ چیز را نمی‌تواند پیش‌بینی کند، تو چتر دستت می‌گیری، می‌بینی که آفتاب درآمد، چتر را می‌بندی می‌بینی باران گرفت. اصلاً قابل پیش‌بینی نیست و من از اینها سردرنمی‌آورم ولی گل‌آقا تا آخر توانست روش خود را ادامه دهد یعنی از یک طرف می‌دیدید که برای شاملو و گلشیری ویژه‌نامه در آورده از سوی دیگر هم ارتباط خود را با مقامات حفظ کرده. خیلی هم تلاش کرد که خشونت‌ها را تعدیل کند. حتماً مؤثر بود هوای اهل قلم را هم داشت. صابری غیر از اینکه طنز می‌نوشت شاعر نوپردازی هم بود، یادم است در مجله نگین که محمود عنایت منتشر می‌کرد صابری در مورد منظومه مانلی نیما مقاله‌های مفصلی نوشته بود، شعر نیمایی صابری در جاهایی چاپ شده است. جنبه شاعری صابری مخفی ماند، به شعر نو علاقه داشت و با شاعران نوپرداز میانه خوبی داشت. فکر کنم کمی این کش‌مکش‌ها و تنش‌ها صابری را فرسوده کرد. اینکه کسی بخواهد همه را دور یک سفره جمع کند دشوار است. خود صابری آسیب می‌دید. به روی خود نمی‌آورد اما حس می‌کردم یک رنج درونی او را آزار می‌داد.

در مورد تعطیلی گل‌آقا تحلیل جالبی که وجود دارد این است که بعد از دوم خرداد طنزها صریح‌تر و بی‌پرواتر شدند و گل‌آقا به خاطر میانه‌روی نتوانست مخاطبان خود را حفظ کند و تیراژش افت کرد. خود شما چه نظری دارید؟

تیراژ خوبی داشت و هنوز مخاطب خود را داشت و وقتی هم تعطیل شد خیلی‌ها اظهار ناراحتی کردند. به هر حال جو جامعه طوری است که طنز خود مردم جلوتر است، طنز شفاهی مردم آنقدر پیشی می‌گیرد که سخت است از اینها جلو بیفتید اگر جلو بزنید دچار عوارض جانبی می‌شوید مثل ابراهیم نبوی که تخته گاز رفت و خورد به تیر چراغ برق و جدول.

خود نبوی هم بعد از دوم خرداد در یک مقطع زمانی یک تنه بار همه طنزپردازان را به دوش کشیدی خیلی هم مؤثر بود و بیچاره عوارض جانبی آن را هم کشیدی.

در کشور عجیبی زندگی می‌کنیم که در آن همه چیز معنا پیدا می‌کند یک عطسه ساده بکنید، برداشت دیگری می‌کنند. پشه در چشمت برود فکر می‌کنند که چشمک زده‌ای و از آن برداشت سیاسی می‌کنند و یکدفعه می‌بینی که یک پشه کوچک باعث شده زندگی‌ات دگرگون بشود.

در این شرایط طنزنویسی که هنری چند پهلو و پرایهام است بسیار دشوار است. صابری همیشه به خط قرمزها احترام می‌گذاشت و هیچ وقت به روحانیت نمی‌پرداخت اگرچه اخیراً آنها را نیز پنهانی مورد نقد قرار می‌داد که خواننده سریع متوجه می‌شد منظورش چه کسانی است.

اگر ادامه می‌داد می‌توانست حساسیت‌ها را از بین ببرد. انسان آگاهی بود به هر حال یادش گرامی‌باد ما دوست خوبی را از دست دادیم.

پس به نظر شما گل‌آقا از طنز مردم کوچه‌و بازار عقب ماند؟

نه، همه طنزپردازها اینطوری هستند. در کوچه می‌شنوی که یک نفر لطیفه‌ای درباره یکی از مقامات می‌گوید که آدم از خنده غش و ریسه می‌رود، خب، این را نمی‌شود چاپ کرد. همیشه طنزپردازها از مردم عقب‌تر هستند چون طنز شفاهی خیلی قوی است. یک نفر آمده بود و می‌گفت آقای صلاحی ما شنیده‌ایم لطیفه‌هایی که درباره خاتمی ساخته شده کار شماست که گفتم، من هیچوقت چنین کاری نکردم، همینجوری ما هم مثل شما شنیده‌ایم. طنز کوچه و بازار بیداد می‌کند به صغیر و کبیر هم رحم نمی‌کند. هیچ کاری هم نمی‌شود کرد یعنی با بزرگترین دستگا‌ه‌های دنیا هم نمی‌شود جلوی طنز شفاهی را گرفت. اصلاً احتیاجی به گل‌آقا نیست.

همین دیروز در روزنامه‌ها خواندم که دو نفر از مشاهیر با هم دست به یخه شده‌اند یکی آن یکی را گاز گرفته و این یکی گفته که من نمی‌خواهم قصاص کنم یعنی در غیر اینصورت مجبور است که او را گاز بگیرد. کدام طنزپرداز به این قشنگی می‌تواند بنویسد؟ خود موقعیت طنز آمیز است. طنز هم دو گونه است، یکی طنز موقعیت و دیگری طنز کلام. در طنز موقعیت خود موقعیت‌ها خنده‌دار است. در روزنامه خواندم قاتلی رفته، خانمی را کشته و بعد بچه‌اش را هم کشته. از او پرسیدند که چرا بچه را کشتی جواب داده فکر کردم این بچه دوری مادرش را نمی‌تواند تحمل کند و دلم سوخت. مثلاً ترحم کرده، همه اینها طنز است، طنز کافکایی احتیاجی به مجله طنز نیست. بعضی از طنزپردازان هم با کلام کار می‌کنند. از چیزهای پیش‌پا افتاده که در نظر دیگران بی‌اهمیت است مطالب جالبی خلق می‌کنند.

ولی از نظر موقعیت، موقعیت ما در جامعه کاملاً طنز‌آمیز است این درگیری سنت و مدرنیسم خودش بزرگترین اسباب طنز شده چون همیشه چیزهایی متضاد در کنار هم خنده‌دار می‌شود و امروز این تضادها در اوج است

این موقعیت شما طنزپردازان را محمکتر می‌کند؟

می‌نویسیم ولی نمی‌توانیم ارائه بکنیم به هر حال طنز موقعیت چون جلوی چشم است، دیگر نیازی به ارائه کردن ندارد. همه آن را می‌بینند.

جناب صلاحی شما چه کار می‌کردید که مطالبتان کیومرث صابری را می‌گرفت، چیزی می‌بستید به آن؟

آهان! جریان آن سگ را می‌گویید. مطالب من خوشبختانه مورد قبول ایشان بود.

خب، چطور شد که کیومرث صابری را گرفت؟

یک چیزهایی قاطی مطلب می‌کردم که بگیردش. حسین توفیق هم سردبیر آنجا بود که فوق‌العاده آدم جالبی است. ما خاطرات خوبی از آن دوران داریم. اینها سه برادر هستند که الان در آمریکا زندگی می‌کنند ولی سالی یک بار به ایران می‌آیند و ما آنها را می‌بینیم سنشان هم زیاد است حسن توفیق متولد ۱۳۰۵ است و حسین متولد ۱۳۰۸ و عباس هم متولد ۱۳۱۳.

هر سه برادر در زمینه طنز کار می‌کنند؟

بله، هر سه آنها. حسن کاریکاتوریست خیلی توانایی است و انصافاً تأثیرات زیادی هم گذاشت. حسین بیشتر در کار نشر است و عباس هم داستان طنز می‌نویسد هر سه اهل قلم، با ذوق و شوخ طبع هستند.

کیومرث صابری اولین تریبون مهمی که داشت توفیق بود و قبل از آن کاری نکرده است؟

در زمینه طنز اولین تریبون او توفیق بود.

چه سنی داشت؟

صابری متولد ۱۳۲۰ است و آن زمان که به توفیق آمد سال ۱۳۴۴ بود یعنی ۲۴ سال داشت.

در آن سن و سال چطور توانست سمت معاون سردبیری توفیق را به دست بیاورد؟

خود شما چطوری در این سن و سال کار مطبوعاتی می‌کنید؟
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان