کد خبر: ۸۸۰۲
تاریخ انتشار: ۰۶ خرداد ۱۳۹۸ - ۱۲:۵۷-27 May 2019
سقوط اصفهان به روایت کروسینسکی لرزه بر جان آدمی می اندازد.
لرزه از پیروزی آسان مشتی ماجراجو بر کشوری بزرگ؛ لرزه از بی مسئولیتی پادشاهی که حتا به هنگام مرگ به جای آنکه در اندیشه بزرگی کشور باشد، در اندیشه آسایش درباریان است، شاه سلیمان پدر شاه سلطان حسین؛ و از واگذاری مسئولیت از سوی شاه سلطان حسین به کسانی تهی از هر نوع فضیلت؛ از حقیرانی که بر جای بزرگان تکیه زده اند؛ از مسخرگانی که مردم وادار به احترام به آنان شده اند؛ از پادشاهی که خواجه سرایان را بر ملک و ملت مسلط کرده است؛ از توطئه ها و دو دستگی هایی که تمامی امور مملکت را در خود غرق کرده است؛ از شرایطی که در آن «خطر پیروز شدن از شکست خوردن بیشتر است »؛ از وضعیتی که در آن سرداری به سپاه دشمن پشت می کند تا پیروزی را بر کام دیگری هر چند خودی شرنگ کند؛ از دربار دائر مداری که که همه امورش به رشوه می گذرد؛ و لرزه از بی فکری، بی لیاقتی، و انحطاطی که تمامی کشور را فراگرفته است.


سقوط اصفهان روایت یک کشیش لهستانی عضو فرقه یسوعی از لشکرکشی محمود افغان به اصفهان است
 

کروسینسکی راهب یسوعی از هجده سال پیش از یورش افغانان در اصفهان به سر می برد و پس از سقوط اصفهان در سال ۱۷۲۵ این شهر را ترک کرد و به قسطنطنیه رفت.


گزارش کروسینسکی، گزارشی است که مبلغان مذهبی از اوضاع کشور محل مأموریت خود به سرپرست فرقه ای که به آن تعلق داشتند می دادند.


سرپرست فرقه یسوعی در آن زمان کشیشی به نام آنتوان دو سرسو در فرانسه بود که بر اساس این گزارش و نیز گزارش سفرنامه نویسانی که در دوره صفویه به ایران آمده بودند، « تاریخ واپسین انقلاب ایران » را به زبان فرانسه نوشت و شش سال پس از سقوط اصفهان، زمانی که هنوز اشرف افغان جانشین محمود افغان بر ایران حکومت می کرد انتشار داد.


  کروسینسکی از تفرقه ای که در آن زمان بر کشور حاکم است می نویسد و می گوید چند دستگی چنان بر کشور حاکم شده بود که حتا در میان یک طایفه رقابت بر سر اینکه پس از پیروزی مبادا رقیب زمام امور را به دست گیرد، سبب می شد هیچ قبیله و طایفه و لشکر و سپاهی به مقابله با دشمن بر نخیزد.


کتاب پدر دو سرسو هیچگاه به فارسی ترجمه نشد. با وجود این ما از گزارش سید جواد طباطبایی که ترجمه آن را مقدور نیافته و خلاصه ای از آن را بازنویسی کرده، در می یابیم که اطرافیان عباس میرزا ولیعهد در تبریز، گزارش کروسینسکی را می شناختند و عباس میرزا را از مضمون آن مطلع کردند، و او دستور ترجمه آن را داد.

 

چنین کاری را بویژه با در نظر داشتن قدرت دید و تحلیل کروسینسکی، جز به حس وطن خواهی و هشیاری عباس میرزا که یک تنه به تمام خاندان قاجار می ارزید و در راه اعتلای کشور از طریق عقلانی می کوشید تعبیر نمی توان کرد.

 

جالب تر اینکه ترک های همسایه که از همان زمان دو گام از ما جلوتر بوده اند؛ از آغاز به اهمیت گزارش راهب یسوعی پی برده و آن را به زبان ترکی عثمانی ترجمه کرده اند و دستگاه عباس میرزا جزوه را از روی ترکی استانبولی به فارسی برگردانده است.

 

گزارش راهب یسوعی از تفرقه ای که بر کشور حاکم است جگر آدم را کباب می کند. کروسینسکی از تفرقه ای که در آن زمان بر کشور حاکم است می نویسد و می گوید چند دستگی چنان بر کشور حاکم شده بود که حتا در میان یک طایفه رقابت بر سر اینکه پس از پیروزی مبادا رقیب زمام امور را به دست گیرد، سبب می شد هیچ قبیله و طایفه و لشکر و سپاهی به مقابله با دشمن بر نخیزد.

 

برای مثال وی پس از توضیح مقدماتی که سبب ساز حمله محمود افغان به ایران شد، حکایت می کند که در زمان محاصره اصفهان، در چند فرسخی پایتخت، « لرها و بلوچ ها زندگی می کردند که مردمانی بسیار شجاع و جنگجو بودند و هر یک از آن دو قوم می توانست بیست هزار مرد جنگی به میدان نبرد بیاورد که برای شکست محاصره اصفهان کافی بود، اما هر یک از آن دو قوم نیز به دو فرقه مخالف تقسیم شده بود و همین دشمنی در میان آنان موجب شد که نتوانند برای مقابله با افغانان به طور متحد با هم وارد جنگ شوند. هر یک از آن دو فرقه می خواست دیگری را از میدان خارج و بیشترین سهم از افتخارات را نصیب خود کند ».

 

 

  کروسینسکی از تفرقه ای که در آن زمان بر کشور حاکم است می نویسد و می گوید چند دستگی چنان بر کشور حاکم شده بود که حتا در میان یک طایفه رقابت بر سر اینکه پس از پیروزی مبادا رقیب زمام امور را به دست گیرد، سبب می شد هیچ قبیله و طایفه و لشکر و سپاهی به مقابله با دشمن بر نخیزد.

 

از سالها پیش از حمله افغان ها، چند دستگی چنان بر دستگاه حکومت غالب است که وقتی قرار است کسی را به سرداری سپاه انتخاب کنند و به جنگ بفرستند، نقشه ها و توطئه ها به گونه ای پیش می رود تا کسی برگزیده شود که در کار او اخلال بتوان کرد و بتوان به اشکال مختلف کار وی را به شکست کشانید!
 

هیچ کس به فکر آن نیست که در صورت شکست نهایی دیگر از هیچ کس چیزی باقی نخواهد ماند. نمونه آن، انتخاب گرگین خان گرجی به سرداری سپاهی است که قرار است دست به جنگ علیه میرویس – پدر محمود افغان که سرکشی افغانها از زمان وی آغاز شد – بزند.


مورد گرگین خان منحصر به فرد نیست. پس از او لطفعلی خان به پیروزی هایی دست می یابد اما بار دیگر دسیسه چینی حکومتیان در رقابت با یکدیگر به کار افتاد و « بزرگان از پیروزی او به وحشت افتادند و دانستند که در صورت شکست کامل یورش افغانان، اتحاد میان لطفعلی خان و اعتمادالدوله (صدر اعظم و خویشاوند لطفعلی خان) خالی از خطر نمی تواند باشد ».


تصمیم به از میان برداشتن لطفعلی خان گرفتند و «ملاحظه نفع خصوصی آنان بر تأمین مصلحت عالی تر حکومت چیره شد و درباریان ترجیح دادند که برای از دست دادن همه چیز خطر کنند تا اینکه سلاح در دست سرداری بماند که پیروزی او بر دشمنان کشور جز به بهای نابودی آنان تمام نمی شد»
 

بعدها که دست آن گروه بی لیاقتی که همه قدرت را قبضه کرده بود به لطفعلی خان نرسید، اعتمادالدوله را که در تختگاه صفوی اقامت داشت از میان برداشتند. بدینسان محمود افغان از طریق جاسوسان خود دانست که دربار ایران قادر به حرکت نیست.
 

   طباطبایی قصد دارد انحطاط یک کشور را از خلال رویدادهای آن نشان دهد و برای این کار به تشریح طرز فکر و رفتار حکومتیان همت می گمارد و علاوه بر آن به قدرت دید و توانایی تحلیل کروسینسکی و دو سرسو می پردازد و آن را در مقایسه با نوشته های ایرانی برجسته می یابد.

 

کتاب به تلخی یا شیرینی یک رمان تاریخی پیش می رود. با وجود این، این یک کتاب رمان نیست، یک کتاب تاریخ هم نیست یا صرفاً کتاب تاریخ نیست بلکه رساله ای است در اندیشه سیاسی آنطور که در آثار جواد طباطبایی می شناسیم.


طباطبایی قصد دارد انحطاط یک کشور را از خلال رویدادهای آن نشان دهد و برای این کار به تشریح طرز فکر و رفتار حکومتیان همت می گمارد و علاوه بر آن به قدرت دید و توانایی تحلیل کروسینسکی و دو سرسو می پردازد و آن را در مقایسه با نوشته های ایرانی برجسته می یابد.

 
حقیقتا هم تفاوت توانایی دید و تحلیل اوضاع از سوی این کشیشان اروپایی سیصد سال پیش از این در آغاز قرن هجدهم از قدرت مشاهده و توان تحلیل ما در هر زمان فراتر است. « تمایز اساسی میان گزارش کروسینسکی و تاریخ نویسان ایرانی در این بود که او گزارش خود را با تکیه بر اندیشه تاریخی جدید می نوشت، در حالی که تاریخ نویسی ایرانی به منشی گری روایات درباری تبدیل شده بود و اندیشه تاریخی خردگرای یکسره از آن رخت بسته بود ».


از دیدگاه این کشیشان همانگونه که طباطبایی می نویسد در کانون نظریه انحطاط ایران دگرگونی های قرار دارد که در دومین سده فرمانروایی صفویان در جایگاه شاه پدیدار شده بود
 

به همین جهت است که کروسینسکی در بحثی درباره شاه سلطان حسین می نویسد: « انسان ترین و مهربان ترین و در عین حال سست عنصر ترین شاهی بود که تا آن زمان در ایران به سلطنت رسیده بود و نگون بختی او نشان دهنده این امر است که خوبی و مهربانی بیش از حد و به دور از هوش و فضیلت های لازم برای پادشاه به ضعفی تبدیل می شود که بیشتر مایه تحقیر اوست تا دوست داشتن؛ و اگر این ضعف پیوسته به چنین انقلابات شگفت انگیز و ناگهانی، مانند انقلاب ایران منجر نمی شود، تنها دلیل آن این است که در هر کشور همیشه افراد زیرک، جاه طلب و مصمم پیدا نمی شوند که تن به خطرات بدهند و بتوانند از این شرایط استفاده کنند».


پدر دو سرسو نیز که کتاب دو جلدی خود را بر پایه گزارش کروسینسکی شکل داده، درباره شاه سلطان حسین می گوید: « او مردی خوب و انسان بود، اما این خوبی که کسی را به سزای اعمالش نمی رساند، به همه چیز آسیب می رساند. سود این نوع خوبی بیشتر نصیب بدکاران می شود، که به مجازات اعمال خود نمی رسند، تا مردمان درستکار که امید به اجرای عدالت از آنان سلب می شود. او در حق کسی بدی روا نمی داشت و بدین سان در حق همه بدی می کرد ».
 

و چنین است نتیجه گیری دکتر طباطبایی از نوشته های کشیشان: « در نوشته های تاریخی ایران به این تعارض ها اشاره نیامده است. مقدمات اندیشه سیاسی تاریخ نویسان ایرانی از بنیاد با چنین پیچیدگی هایی بیگانه بود و نمی توانست تمایز میان فضیلت های فردی و اخلاق جمعی را دریابد ».
 

هر اندازه گزارش کروسینسکی تکان دهنده است، به همان اندازه گزارش طباطبایی هشدار دهنده است. او به همه ایرانیان به تلویح هشدار می دهد که تا چه حد در اعمال خود مسئولند و تا چه اندازه باید چشم و گوش خود را باز کنند و از گذشته بیاموزند تا اسیر سرنوشت های همانند نشوند.

 

مشخصات کتاب

 

سقوط اصفهان

به روایت کروسینسکی

باز نویسی سید جواد طباطبایی

انتشارات نگاه معاصر – تهران

چاپ دوم ۱۳۸۴

۹۰ صفحه ۱۰۰۰ تومان
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان