کد خبر: ۸۲۵۰
تاریخ انتشار: ۱۸ ارديبهشت ۱۳۹۸ - ۱۸:۵۶-08 May 2019
از حوادث و اتّفاقات تاریخی كه در ماه مبارك رمضان به وقوع پیوست، بیعت با ولایتعهدی حضرت امام علی بن موسی الرّضا علیه السّلام بود كه بنا به نقل «شیخ مفید»(۱) و دیگران، در روز اوّل ماه رمضان سال ۲۰۱ هجری صورت گرفت.
واقعه واگذاری ولایتعهدی به حضرت رضا علیه السّلام از جانب مأمون، یك نقشه سیاسی بود و امام علیه السلام هم در پاسخ به این پیشنهاد، راهی خراسان شدند. در این نوشتار قصد نداریم درباره موجّه و مقبول بودن حركت امام به سوی خراسان بحثی به میان آوریم؛ چرا كه از عهده ما خارج است كه در این میادین و موشكافی ها وارد شویم و در كار امام ـ كه كردار و رفتار و گفتارش برای ما بر طبق نصوص متواتر و حكم عقل، حجّت است و آنچه فرمان دهد و انجام دهد، به امر خدا و دستور پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم است ـ چون و چرایی به میان آوریم.

هرگز اندیشه های كوتاه نمی تواند به نهایت این حقایق برسد؛ جایی كه نكته ها و حكمت ها و باطن كارهای «خضر» بر كسی چون «موسی» پنهان بماند، باطن كار و اقدامات اولیای بزرگ خدا یعنی محمّد و آل محمّد ـ كه در وصف آنان باید گفت: «عِبادٌ مكرَمُونَ لا یسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَ هُمْ بِاَمْرِهِ یعْمَلُونَ»(۲) چه سان بر ما فاش و آشكار می شود؟
با این همه، به قدری كه اندیشه، توانایی ورود در این عالم وسیع و دریای بیكران را دارد و تا آنجا كه غوّاص عقل، به خود جرأت فروفتن به عمق این بحر ژرف و اقیانوس عمیق را می دهد، از حكمت ها و فواید این بیعت، مختصری می نگاریم:
 

* فرصت سازی بی نظیر جهت نشر معارف
پس از اختناق شدید دوران هارون و حبس طولانی حضرت موسی بن جعفر علیه السّلام دست عموم شیعه و طرفداران حق به طور علنی و رسمی از دامن اهل بیت كوتاه شد و آن مدرسه جهانی و مكتب علم و دانش و هدایتی كه به واسطه حضرت صادق علیه السلام افتتاح شده بود و خورشید جهان تابش به تمام عالم اسلام، نور افشانی می كرد به واسطه فشار حكومت وقت، تعطیل گردید و اگر فشار و اختناق، بیشتر ادامه پیدا می كرد، به تدریج علوم آل محمّد علیهم الصّلوة والسّلام از دسترس مسلمانان خارج می شد؛ و با كنترلی كه از طرف حكومت، در تألیف و توزیع و نشر كتب و جمع آوری و نقل روایات برقرار بود و شیوخ و مجامع علمی، تحت مراقبت جاسوسان قرار داشتند، این مقدار از علوم اهل بیت كه بین محدّثان و علما منتشر شده بود، نیز باقی نمی ماند.
وجود یك آزادی ظاهری نیز برای مردمان آزادی خواه و شیعه و فرقه ای كه اجرای كامل كتاب و سنّت را طالب بودند، فرصتی بسیار گران بها به شمار می رفت، چرا كه در این فرصت، می توانستند افكار خود را از نو منتشر نموده و جوانان و طبقه ای را كه در دوران اختناق (عصر هارون) و زندانی شدن حضرت موسی بن جعفر علیهما السّلام در مدارس و مجامع بنی عبّاس تربیت شده بودند، با افكار صحیح توحیدی و آزادی بخش اسلام، آشنا سازند و در ضمن معرّفی مذهب شیعه، نهضتی برای رساندن رسالت اسلام به تمام ملل اسلامی، بر پا كنند.

ولایتعهدی حضرت رضا علیه السّلام و گرایش ظاهری مأمون به خاندان پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم  این فرصت را در اختیار دانشمندان و محدّثان و شاعران شیعه قرار داد و اقداماتی كه در آن فرصت، شیعه برای ادای رسالت اسلام و نشر علوم و فضایل آل محمّد صلوات الله علیهم اجمعین ـ انجام داد، شاید بی سابقه یا كم سابقه بود.

امّا اگر امام، روش دیگری پیش می گرفت و از راه انقلاب و جنگ و رو در رو قرار گرفتن با مأمون وارد می شد، بی شك با موانع بسیاری روبرو می گردید و به علّت فراهم نبودن اوضاع سیاسی و اجتماعی برای خلافت شخصی مانند آن حضرت، جبهه حق پرستان شكست می خورد و اختناقی شدیدتر از عصر هارون پیش می آمد؛ و این فرصت كذایی و بی نظیر، برای انقلاب فكری از دست می رفت.
 

* اعتراف بنی عبّاس به حقّانیت اهل بیت علیهم السلام
بسیاری از خلفای بنی عبّاس با همه دشمنی و حسادتی كه با اهل بیت علیهم السّلام داشتند، جسته و گریخته، فضایل اهل بیت را نقل می كردند و آنها را وارث حقیقی پیامبر اسلام صلّی الله علیه و آله و سلّم  و لایق منحصر به فرد خلافت و رهبری مسلمین می دانستند و نمی توانستند منكر فضایل و علوم و صلاحیت آنها شوند و یا آنها را به حركات و رفتار ناپسند متّهم سازند. بنابراین، فقط حبّ جاه و ریاست و سلطنت، آنها را به غضب خلافت و ارتكاب آن همه جنایت و كشتار دسته جمعی سادات بزرگوار و آزار و شكنجه شیعیان وادار می ساخت.

با این همه، تا زمان مأمون، یك اعلام عمومی و رسمی و دولتی در مورد این موضوع صادر نشده بود و خلفای بنی عبّاس، به ظاهر، خود را شایسته خلافت معرّفی می كردند و خلافت را حقّ خود می شمردند.

موضوع ولایتعهدی امام، یك اعتراف حكومتی و رسمی، و سندی بود كه بر تمام تبلیغات و دعاوی بنی عبّاس، خط بطلان كشید و اگر چه مأمون، كناره گیری نكرد و خلافت را واگذار ننمود، امّا عموماً آن را اقرار علیه خودش تلقّی كرده و او را غاصب مسند خلافت شناختند.

به عقیده ما، این پیشامد در تاریخ پیروزی های چشمگیر، بی نظیر است و بیش از آنچه كه ما تصوّر می كنیم، اعتراف به حقّانیت امام علیه السّلام در نفوس، انعكاس داشته است.
 

* خضوع ادیان و مذاهب مختلف در برابر مكتب اهل بیت علیهم السلام
مسافرت امام رضا علیه السّلام به خراسان، فرصت مناسبی بود تا علوم و معارف اسلام كه در نزد امامان، موجود بود و از مواریث نبوّت به شمار می رفت منتشر شود و در دسترس علما و دانشمندان قرار گیرد.

عصر مأمون، سرآغاز آشنایی مسلمانان با اصطلاحات و مكتب های فلسفی بود كه به واسطه ترجمه كتب فلسفی به زبان عربی، صورت گرفت و مأمون نیز از این برخورد استفاده نموده و شخصاً آن را ترویج و تشویق می كرد و در نتیجه نابسامانی های فكری و القای شبهات و اشكالات، در عقاید و مسایل اسلامی زیاد گردید؛ و از سوی دیگر، بحث و مناظره بین مسلمانان و علمای ادیان دیگر نیز توسعه یافت و مباحثات مذهبی رایج گردید.

حضرت رضا علیه السّلام برای حفظ عقاید مسلمانان و ردّ هر گونه شبهه و شكّ و ایراد و نیز راهنمایی علما، مجاهدت های فراوانی فرمودند و شخصاً با دانشمندان بزرگ ادیان مختلف، مباحثه كرده و آنها را محكوم و مجاب كردند كه صورت آن جلسات مباحثه و مناظره، در كتب تاریخ وحدیث ثبت و ضبط گردید و امروزه یكی از ذخایر مهمّ علمی در فنّ احتجاج و استدلال و اثبات عقاید محسوب می شود و همواره مورد استفاده علما و دانشمندان بوده و خواهد بود.

مردم، هر گونه اشكال درباره مسایل فلسفی را به آن حضرت عرضه می داشتند و پاسخ شافی و كافی می شنیدند.

آوازه علم و فضل آن حضرت، جهان اسلام را پر كرد و این سفر با همه افاضات علمی، معارف دینی و علوم اسلام و عقاید و فقه را تجدید كرد و به واسطه همین مطلب است كه آن حضرت را «مجدّد رأس مأة ثانیه» خوانده اند.

در كتاب «عیون اخبار الرّضا» كه كمتر از یك قرن، بعد از رحلت آن حضرت تألیف گردیده، از سندهای عالی و معتبر استفاده شده است و از این رو، این كتاب عظمت مقام علم و جلالت و موقعیت بی نظیر امام را تا حدّی بیان نموده است. مشایخ علمای سنّت نیز به آن حضرت، ارادت می ورزیدند و ایشان را یكی از اولیای بزرگ می شمردند و در مدح آن حضرت اشعار و قصاید بسیاری سروده اند.
به نظر ما یكی از مهم ترین آثار اتّخاذ این روش توسط امام رضا علیه السلام همین بود كه علما و دانشمندان ادیان و مذاهب دیگر به غنای علمی و معرفتی مكتب اهل بیت علیهم السلام پی بردند و پشیانی خضوع در برابر علم آن حضرت بر زمین مسكنت ساییدند.
 
پی نوشت ها :
۱. مسارالشیعة، ص ۲۷.
۲. «آنان بندگانی گرامی هستند كه هرگز در گفتار بر خداوند سبقت نمی‏گیرند و همواره به فرمان او عمل می‏كنند.»/سوره انبیاء، آیه ۲۶.
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان