کد خبر: ۷۸۴۱
تاریخ انتشار: ۳۱ فروردين ۱۳۹۸ - ۱۲:۳۱-20 April 2019
در فقه به فتوایی که مخالف فتوای رایج نزد دیگر فقیهان باشد، "فتوای شاذ" یا "تفرّد فتوایی" گفته می‌شود.
عصراسلام: چندین سال پیش‌تر یکی از سرگرمی‌های علمی من در حاشیه تحصیل فقه، گردآوری همین تفرّدات فقهی از فقیهان امامیه بود. اما پیش از آن‌که ذهن و زاویه نگاهم از جامعه‌شناسی متأثر شود، اهمیت این کار را درک نکرده بودم. جامعه‌شناسی این بینش را به من داد که بررسی غلبه یا انزوای یک فتوای فقهی در دوره‌های مختلف تاریخی می‌تواند دلالت‌های جامعه‌شناختی ظریفی داشته باشد. فتاوای شاذ را می‌توان به مثابه سنگ‌واره‌هایی از دوره‌های مختلف تاریخی و نشانگر شرایط زمانه خویش دانست.

برای نمونه، امروزه نزد فقیهان شیعه "وجوب تقلید از أعلم" فتوای غالب و رایج است. یعنی هر مسلمان مکلّف باید مجتهدی که از دیگر مجتهدان داناتر باشد را بیابد و از آراء فقهی او تبعیت کند.

از میان فقیهان متأخر و معاصر برخی با این فتوا مخالفت کرده‌اند.
محمدحسین کاشف الغطاء در "سؤال و جواب" می‌نویسد:
اگر شناخت أعلمیت سخت و پرزحمت باشد، تقلید از أعلم واجب نیست.
نیز محمدحسن نجفی در "جواهرالکلام" می‌نویسد: ترجیح مفضول با تمکن از فاضل جایز است و فرقی بین صورت یقین به مخالفت فتوای فاضل با فتوای مفضول و عدم یقین وجود ندارد.
همچنین ابوالفضل برقعی قمی در "احکام القرآن"، محمدحسین فضل الله و محمدرضا نکونام در رساله عملیه خود، و حیدر حب الله، محسن کدیور و علی ریاحی نبی نیز در وب‌سایت رسمی خودشان چنین فتوایی ابراز داشته‌اند.

اما باید کمی به پیشتر بازگشت.
▫️سید مرتضی در "الذریعة الی اصول الشریعة"، علامه حلَّی در "ارشاد الاذهان" و محقق حلّی در "معارج الاصول" از نخستین فقیهان امامیه بودند که "وجوب تقلید از أعلم" را مطرح کردند. اما غلبه و رواج این فتوا نزد فقیهان امامیه، دو دوره تاریخی بعدتر رخ داد.
دوره نخست در عصر صفوی؛
برای نمونه توسط محقق کَرَکی(تئوریسین دولت صفوی) در "جامع المقاصد" و مقدس اردبیلی در "مجمع الفائدة والبرهان" و دوره دوم در عصر غلبه اصولیان بر اخباریان؛ برای نمونه توسط وحید بهبهانی در "حاشیه مجمع الفائدة" و آخوند خراسانی در "کفایة الاصول".

جواد شريفی

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان