کد خبر: ۷۵۱۴
تاریخ انتشار: ۱۸ فروردين ۱۳۹۸ - ۲۲:۱۲-07 April 2019
فرمان مظفرالدین‌شاه در ذیقعده ى ١٣١٣ ق. (حدوداً ١٢١ سال پيش؛ ابتداى سلطنت مظفرالدين شاه) مبنی بر تفویضِ فرمان‌رواییِ آذربایجان به محمدعلی‌میرزا اعتضادالسّلطنه (وليعهد و سپس، محمدعلی‌شاه بعدی)
دستخط مظفرالدین‌شاه در پیشانی فرمان به شرح زير ديده مى شود:

از آنجایی که حضرت باری‌تعالی این یک مُشت رعیت را به ما سپرده و برای آنها راعی قرار داده، ما هم باید هم خودمان را مصروف به آبادی و رفاهیت آنها قرار بدهیم؛ لهذا اعتضادالسّلطنه که فرزند ارجمند ما است و آذربایجان هم خانۀ ما است، این خانه را که در نزد ما عزیزتر و محبوب‌تر از همه چیز است، به بهترین فرزند خودمان سپردیم که برای همۀ آنها باید به مثل پدر باشد، چنان‌که در مدّت سی و هفت سال اقامت خودمان در آذربایجان به همین قسم با آنها رفتار نمودیم؛ اعتضادالسّلطنه هم تأسی به خود ما بکند.

مهر چهارگوش کلاهک‌دار به سجع:

الملک‌لله تعالی
ز نقش خاتم سلطان مظفرالدین شاه
رسید صیت جهان داوری به ماهی و ماه
سنۀ ۱۳۱۴ [ق]*

آن‌که چون به فضل خداوند متعال جلّت قدرته و به عنایت پروردگار لایزال عمت نعمته در این عهد فرخنده و دولت پاینده که مهد امن و امان و ملجاء اهل جهان و مدار آسمان رفعت و اجلال و مطلع آفتاب شوکت و اقبال است، مفتاح قبض و بسط ممالک محروسه و زمام نشر عدل و تعمیر بلاد و تأمین عباد را که از مقتضیات جهان‌بانی است، به مفاد انّاجعلناک خلیفه فی‌الارض به دست اقتدار و کف اختیار ما مستودع داشته و تاج سلاطین کیان را به فرّ فرق فرقدان‌سای همایون ما مزیّن و اورنگ خسروان ممالک ایران را به یُمن وجود اقدس ما مطرّز نموده و ذات مقدّس همایون ما را مصدور فیوضات نامتناهی و مظهر اوصاف الهی مقرر فرموده‌اند، تبارک الذی یبده‌الملک و هو علی کلّ شیء قدیر همانا از اثر افاضات و توجّه بلانهایات ذات ملکوتی صفات همایونی ما است که هر یک از ثمرات دوحۀ* خلافت و شهریاری را که نخل وجودش به زیور کمالات آراسته و لوح ضمیرش از انوار انصاف و عدالت پیراسته است و بدون ریب و ریا قدم به دایرۀ عبودیت و فرمان‌برداری نهاده و خدمت ولی‌نعمت را بر خواهش نفس و هوا ترجیح داده،‌ به مضمون مرحمتی بزرگ و شمول عنایتی سترگ بر مراتب اعتبار و مدارج افتخارش بیفزاییم. مصداق این مقال شامل حال مصباح مشکوات روح و مفتاح ابواب فتوح غصن* رطیب* خلافت و شهریاری و رکن رکین سلطنت و جهان‌داری، گرامی فرزند ارجمند سعادتمند کامکار نامدار، محمدعلی‌میرزا اعتضادالسّلطنه سردارکل است که در ریعان* جوانی و عنفوان شباب در هر مورد و مقام به خدمات عمدۀ دولت از لشکر و کشور سمت انتخاب یافته در اداء تکالیف چاکری حسن کفایت و جان‌نثاری خود را ظاهر و هویدا ساخته و از هر جهت گوی سبقت در میدان خدمت از همگنان ربوده در پاداش حسن خدمات فرزند معظم‌له، در این موقع که عازم دارالخلافه‌الباهره هستیم، حکومت و صاحب‌اختیاری و فرمان‌فرمایی مملکت آذربایجان را به فرزند معظّم‌له تفویض و موکول و محوّل فرمودیم که در آسودگی بندگان خدا که امانت خداوند متعال و ودیعۀ قادر ذوالجلالند، اهتمامات وافیه به عمل آورده، مکنونات خاطر الهام‌مظاهر شاهنشاهی را در نظم سرحدّات و غیره به عرصۀ شهود و ظهور برساند. مقرر آن‌که علمای اعلام و سادات ذوی‌العزّ و الاحترام و امراء نظام و تمام حکّام ولایات جزو آذربایجان، فرزند معظم را حکمران بالاستقلال دانسته،‌ از هر جهت مطیع و منقاد بوده، اوامر و نواهی او را تالی اوامر و نواهی ما بدانند؛ المقرر مستوفیان عظام و کتبۀ کرام شرح فرمان مِهرْلَمعان را در دفاتر خلود ثبت نموده و در عُهده شناسند. فی شهر ذی‌قعده سال پیچی‌ییل خیریت تحویل ۱۳۱۳ ق.

توضيحات: 

* اين مُهر سلطنتى را در اواخر سال ١٣١٣ ق به تاريخ سالِ بعد يعنى ١٣١٤ ق ساخته اند؛ يكى از مهم ترين دلايلش، اجتناب از نحوستِ سال ١٣١٣ ق بوده كه ناصرالدين شاه در اواخرش ترور شده بود.

* دوحه: درخت تناور
* غصن: شاخه
* رطیب: تر و تازه
* ریعان: بهترین زمان

توضيحات بيشتر: 

١) ترور ناصرالدين شاه در روز جمعه ١٧ ذى القعده ١٣١٣ قمرى اتفاق افتاد؛ بنابراين اين فرمان را مظفرالدين شاه در همان ماه صادر كرده و محمدعلى ميرزا اعتضاد السلطنه سردارِ كُل را به جاى خود در آذربايجان منصوب نموده است (آذربايجان و تبريز در دوره ى قاجاريه، وليعهدْ نشين بوده است).

٢) يك روز پس از ترورِ شاه، پس از دريافتِ تلگراف خبر، يعنى در روز شنبه ١٨ ذى القعده ى ١٣١٣ قمرى، مظفرالدين شاه در تبريز به تخت سلطنت جلوس كرد (جلوسِ اوليه). 

٣) به نوشته ى ميرزا غلامحسين شيرازىِ زندى ملقب به افضل الملك در كتاب "افضل التواريخ"، تاريخ مُهرهاى مظفرالدين شاه را به توصيه ى صدراعظم (ميرزا على اصغر خان امين السلطان)، محضِ ميمنت، از ١٣١٤ ق قرار دارند.

 
استخراج متن فرمان از آقاى مجيد عبد امين

محل نگهدارى سند: سازمان اسناد ملّى ايران (www.asnad.org)


 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
رنگ خدا
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
پنجره
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان