کد خبر: ۷۲۲۰
تاریخ انتشار: ۰۶ فروردين ۱۳۹۸ - ۱۴:۳۷-26 March 2019
خلیفة اللّه بودن انسان به معنای جانشینی خدا نیست . اصولاً باید دید این «ة» خلیفة چه «ة» تایی است؟
عصراسلام:  تای تأنیث نیست. زیرا انسان که مؤنث نیست. بلکه این «ة»،تای مبالغه است مثل « بَلِ الانسان علی نفسه بصیره » (قیامه،75 /14) این « بصیرة » ‌حامل ضمیر انسان است یا حامل ضمیر نفس؟ قطعاً حامل ضمیر انسان است. پس این «ة» تای مبالغه است. یعنی انسان بر خودش بسیار بینا و آگاه است. البته ابصر از انسان، خداست « وعلموا أنَّ اللّه یحول بین المرء وقلبه » ( انفال،8/ 24)، « و نحن أقرب الیه من حبل الورید » (ق،50/ 16)

یـار نزدیک تر از من بـه من است                وین عجب تر که من از وی دورم

در این مثلث، اقرب به انسان، علماً و قدرةً و حکمةً ، اللّه است و بعد خود انسان است؛ اگر به درستی درون و برونش را بنگرد. و در مرحلۀ بعد آگاهان دیگر به او نزدیکند. این خلیفه‌اللّه، تایش برای مبالغه است یعنی بسیار بسیار، به گونه ای متزاید و مبالغه ، که این خود، جانشین مهم انسان های قبلی است.

حالا آیا اصولاً خدا جانشین دارد؟ خدا که ذاتش و صفاتش و افعالش با کل موجودات مباینت کلّیِ واقعیِ وجودی دارد. آن چه خدا هست ما نیستیم و آن چه خدا نیست ما هستیم. چه در ذات، چه در صفات و افعال؛ اگر چه مشابهت لفظی در ذات و صفات و افعال موجودات با خدا هست یعنی آنچه در لفظ بین ما و خدا مشابه است در واقعیت با هم تباین صد درصد دارد نه تناقض بین وجود و وجود، بلکه تباین موجود و موجود، هم وجودش غیر موجودات دیگر است، هم صفاتش غیر صفات موجودات است و هم افعالش.

آیا امکان دارد خدا «خلیف» داشته باشد؟ تا چه رسد به خلیفه. خلیف جانشین عادی است. خلیفه جانشین واقعیِ حتمیِ خیلی والا است. در بُعد اول می گوییم: عقلاً ، نقلاً ، کتاباً ، علماً و معرفتاً در هیچ بُعدی از ابعاد ، هیچ موجودی ـ چه انسان ، چه غیر انسان و یا جنّ ، ملائکه ، انبیاء و غیر این ها ـ خلیف اللّه نیستند تا چه رسد به این که خلیفة‌الله باشند . آری؛ خلیفةاللّه به معنای: آن کسی که خدا او را جانشین دیگری قرار داده، این صحیح است. هر نبی را خدا جانشین نبی دیگر قرار داده نه جانشین خودش مثلاً: « یا داود إنّا جعلناک خلیفة فی الارض » (ص،38/26) داود خلیفةاللّه نیست، برای این که این جعل خلافت نبوت داود، به وسیله اللّه است. اللّه جاعل خلافت است پس داود خلیفه اللّه نیست بلکه خلیفه پیامبران است. یا امیر المؤمنین علیه السلام ،که خلیفه رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم است. بدین معنی خلیفه اللّه است،که اللّه او را خلیفه رسول قرار داده نه خلیفه خودش. آری اگر هم فرضاً آیه این طور بود که اذ قال ربّک للملائکهة انّی جاعل فی الارض خلیفتی باز هم معنایش جانشینی آدم از خدا، در ذات و صفات و افعال نبود تا چه رسد به این که در آیه کلمه « خلیفه »‌ نازل شده است.

آیا اصولاً از نظر عقلی و معرفتی، اللّه در کل جهات ربوبیّت کافی است یا نه؟ آیا وجودش جانشین می خواهد که معدوم یا ضعیف شود؟ یا صفاتش جانشین می خواهد، که در صفاتش ضعیف شود یا خواب رود یا از بین برود؟ یا در افعالش ضعیف شود؟ و آیا در ربوبیّت و الوهیّت کلّی اش، نسبت به تمام جهان آفرینش در مثلث قبل از خلقت و بعد از آن و در قیامت؛ ضعفی، قصوری، تقصیری، نَومی بر خدا حاصل می‌شود تا خلیفه قرار دهد. بنابراین اولاً: ذات وصفات و افعال اللّه که همیشه مطلق و کامل است چرا جانشین بگیرد. و ثانیاً: امکان جانشین گرفتن در صورت سنخیّت است. مثلاً آیا امکان دارد مورچه، جانشین فیل بشود؟ آیا می شود یک ذّره بسیار ریز از حیوانات که به چشم نمی آید، جانشین انسان شود؟ با این که سنخیّت مادی دارند. اما سنخیّت کیفی و وضع حالی و وضع عملی ندارند. در حالی که هیچ موجودی در عالم، در هیچ بعدی از ابعاد ، نه ذاتاً ، نه صفاتاً ، نه افعالاً ، با خدا سنخیّتی ندارد.

بنابراین امکان خلافت اللّه برای هیچ مخلوقی و لو اشرف مخلوقات که خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله و سلم باشد وجود ندارد. زیرا ذات خدا، خداست و مخلوط از خدا و غیر خدا نیست. ذاتِ ممکنات، ممکنات است و از ممکن و واجب مخلوط نیست. نه خدا مخلوط از ممکن و واجب است که در بُعد ممکن خلیفه بگیرد. نه ممکنات مخلوط از ممکن و واجب اند که در بُعد وجوبشان خلیفه خدا باشند. 

محمد صادقی تهرانی

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
رنگ خدا
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
پنجره
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان