کد خبر: ۷۱۸۱
تاریخ انتشار: ۲۹ اسفند ۱۳۹۷ - ۱۸:۳۷-20 March 2019
قصد کوچک‌سازی خدمات رضاشاه را ندارم منتهی چون از تعصب حالم بهم می‌خورد،در چند توییت به مقایسه او و ‎آتاترک می‌پردازم تا اینکه نسبتا به این سوال که چرا اکنون ایران و ترکیه دو مسیر متفاوت را آمده‌اند،تاحدی پاسخ بگوییم.تشابه ظاهری رضاشاه و آتاتورک،در محتوا نیز برقرار بود؟ 
۲.رضاشاه و آتاترک تجددخواه بوده و کشورشان را دوست داشتند و هر دو دست به اصلاحاتی زدند. شخصیت آنان کاریزماتیک بود و قبل از رهبری کشورشان سبقه نظامی‌داشتند. همچنین حاکمیت قبل از آنان در هر دو کشور تاحدی شبیه به هم بود. سیستمی فرتوت که مشروطیت و پریشانی را توامان داشتند.

‏۳.اما چه شد که رضاشاه در شهری که ایرانیان حتی اسمش را نشنیده بودند در گمنانی مرد و جنازه‌اش سالها طول کشید تا به کشورش برگردد و مقبره‌ای برایش تدارک دیده شود که آنهم به صورت تحقیرآمیزی تخریب شود اما هر سال در ساعت مرگ آتاترک اکثریت قاطع ترکیه‌ای‌ها به احترام برپاخیزند؟

‏۴.برای شروع بایست به خاستگاه آنان اشاره کرد،آتاترک به عنوان یک نظامی ژنرال یک ارتش ملی بود که خود نیز از بانیان تشکیل آن بود و توانسته بود با رهبری خود جنگ مهمی چون نبرد چاناکالا را مقابل فرانسه و انگلیس پیروز شود و ایزمیر را از اشغال یونانیان نجات دهد و ترکیه نوین را پایه گذارد.

‏۵.اما رضاشاه از نظامیان قشون قزاق بود. نیروی نظامی بیگانه ساخته‌ی بدسابقه‌ای که مشروطه‌خواهان را در تبریز به دار کشیده بود و فرمانده‌اش لیاخوف دستور به توپ بستن مجلس و شکنجه آزادی‌خواهان تهران را داده بود.البته بریگارد قزاق بعدها تحت نظر انگلیسی‌ها شد که دوران خیزش رضاشاه است.

‏۶.شروع سیاست نیز برای دو نظامی کاریزماتیک متفاوت است.رضاشاه مشخصا با کودتایی که یک دولت خارجی طراحی کرده بود بر سر کار آمد اما آتاترک مشروعیتش را از فرمانده جنگ‌هایی داشت که به خاطر کشورش چه در شمال آفریقا و چه در بالکان و چه در دفاع از سقوط استانبول در قبال بیگانگان کسب کرده بود

‏۷.اما شاید مهم‌ترین تفاوت دو رهبر عمق اصلاحاتی بود که وعده‌اش را داده بودند.آتاترک با برانداختن دولتی که بیش از ۶ قرن یک امپراطوری مهم در جهان بود، شکل و ماهیت حکومت را جمهوری کرد و بساط سلطنت را چید اما رضا سوادکوهی،خود شاهی با کر و فر بیشتر شد و تاج بر سر نهاد و شد رضاشاه پهلوی

‏۸.آتاترک به بنیان‌های سیاست مدرن وفادار ماند.حزبی پدید آورد(که اکنون نیز در ترکیه فعال است) و کمک کرد پارلمانی قوی تاسیس شود اما رضاشاه تمام احزاب را تعطیل و پارلمان را عروسک خیمه‌شب‌بازی خود کرد و دیری نگذشت که هیچ حزبی در ایران قانونی نماند و حتی وزرای موفق دولت نیز اعدام شدند

‏۹.آتاترک ضمن اجرای قانون کشف حجاب با اصلاح قانون اساسی زودتر از کشورهایی چون فرانسه، ایتالیا و ژاپن و ۳۰ سال قبلا از ایران حق رای زنان را به رسمیت شناخت و بلافاصله بعد از آن،۱۸ زن به پارلمان راه یافتند و صبیحه گوکچن دخترخوانده آتاترک با حمایت پدرش اولین خلبان جت جنگنده زن جهان شد

‏۱۰.اما به ایران رضاشاه از تمام اصلاحات اساسی در مورد زنان این رسید که پاسبان‌ها چادر زنان را در خیابان بقاپند.قانونی که در ترکیه با ظرافت بسیار بالاتری و فقط در شهرهای بزرگ استانبول و آنکارا و عموما در دوایر حکومتی انجام می‌گرفت در ایران پایه بنیادگرایی دینی را گذاشت نه تنها باعث تحول در کیفیت برابری حقوق زنان نشد، بلکه موجب شد که بعدها با این بهانه حقوق زنان بیشتر تضییع شود و کار از کشف حجاب اجباری به الزام حجاب اجباری بکشد. آتاترک در بحث حقوق زنان در حد یک اصلاحگر روشنفکر به ماهیت قضیه پرداخت اما رضاخان صرفا به دنبال صورت تجددخواهی رفت.

۱۱.یکی از مسایل مهم دیگر، وضعیت سلامت مالی آن دو است.مشهور است که عمده دارایی آتاترک پس از مرگ سه دانگ از خانه مشارکتی بود اما رضاشاه طی دوران قدرتش از یک نظامی با درجه متوسط به ثروتمندترین فرد ایران تبدیل شد که ۷هزار روستا را در تملک خود داشت یعنی ۱۰درصد زمینه‌ای کشاورزی کل کشور

۱۲.این ثروت افسانه‌ای مشخصا نتیجه یک رانت و فساد عظیم اقتصادی است که کمتر سلف او به پایش می‌رسد. طبیعتا شاهی که تا این حد درگیر رانت است نمی‌تواند بانی اصلاحات اقتصادی باشد. ثروتی که تماما به پسرش ارث رسید و بعدها در بنیاد پهلوی متمرکز شد که بعد از انقلاب نامش بنیاد مستضعفان باشد

‏۱۳.القصه هدف قدیس سازی از آتاترک نیست.او هم چون رضاشاه حقوق اقوام پیرامونی را ضایع کرد و این بزرگ‌ترین اشتباه او بود که اکنون ترکیه‌ای با توسعه نامتوازنی داریم. هدف از این توییت بیان حقایق و تفاوت‌هایی بود که عده‌ای می‌خواهند با وارونه جلوه دادنشان ما را به مصیبتی جدید دچار کنند.

صدرا آقاسی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
رنگ خدا
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
پنجره
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان