کد خبر: ۷۱۱۴
تاریخ انتشار: ۲۴ اسفند ۱۳۹۷ - ۰۹:۱۲-15 March 2019
رضا مقدسي   فرشاد مهدي پور  
بسم اﷲ الرحمن الرحيم  
  
  
  
خبرگزاري هاي ايران  
 
 
به ضميمه  
محيط شناسي راهبردي سايت هاي خبري ايران  
 
    
 
   
  
  
  

 
 
  
  
  

  
  
  
 
 
 
 
 
سرشناسه:  
عنوان و نام پديدآورنده: 
وضعيت ويراست: 
مشخصات نشر: تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، معاونت مطبوعـاتي و اطـلاع رسـاني، دفتـر مطالعات و برنامهريزي رسانهها، 1394. 
مشخصات ظاهري: 
شابك: -79-9934-964-978  وضعيت فهرستنويسي:  
يادداشت: 
شناسه افزوده: ايران. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي. دفتر مطالعات و برنامهريزي رسانهها شماره كتابشناسي ملي:  
  
  
 
 
 
دفتر مطالعات و برنامه ريزي رسانه ها  وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي  
خبرگزار يهاي ايران   به ضميمه 
محيط شناسي راهبردي سايت هاي خبري ايران  رضا مقدسي و فرشاد مهد يپور  
چاپ اول: 1396 شمارگان: 1000نسخه                              ليتوگرافي، چاپ و صحافي: ريحان  
شابك: 9-83 -9934 -964-978     64-9934-83-97899-:ISBN         www.rasaneh.org     e-meil: info@rasaneh.org نشاني: خيابان شهيد بهشتي، خيابان پاكستان، كوچة دوم، شمارة 11  تلفن: 88738563   دورنويس: 88730477 
 
 
 
فهرست 
پيش گفتار  ...................................................................................................  9 مقدمه .........................................................................................................  11  مسئله  ..........................................................................................................  15  چارچوب مفهومي و روش تحقيق .............................................................  16  پيشينة تحقيق  ..............................................................................................  20  1. تعاريف و تاريخچه .................................................................................  25  تعريف خبرگزاري ......................................................................................  25  در جهان .....................................................................................................  29  در ايران ......................................................................................................  34  2. ابعاد ساختاري  خبرگزاريها در ايران  .......................................................  41  
مسائل مرتبط با رسميت .............................................................................  41  مسائل مرتبط با  تخصصيشدن ...................................................................  42   تجزيه فعاليت ها  ..........................................................................................  46  مسائل مرتبط با داشتن استاندارد  .................................................................  47  مسائل مرتبط با پيچيدگي و نسبت هاي سازماني ........................................  56  
 5
 
  خبرگزاري هاي ايران 
مسائل مرتبط با حرفه اي بودن .....................................................................  61  مسائل مرتبط با سلسله مراتب و تمركز  .......................................................  63  3. ابعاد محتوايي  ..........................................................................................  71  مسائل مرتبط با اهداف و راهبردها  .............................................................  71  مسائل مرتبط با محيط ................................................................................  76  مسائل مرتبط با فرهنگ سازماني ................................................................  90  مسائل مرتبط با فناوري ..............................................................................  96  4. سياست ها و راهبردها  ...............................................................................  107  
آينده ...........................................................................................................  114  ضميمه. محيط شناسي راهبردي سايت هاي خبري ايران  ..................................  123  
1. مقدمه  .....................................................................................................  123  
2. مسئله .....................................................................................................  124  
3. چارچوب مفهومي  ..................................................................................  125  
4. محيط شناسي ..........................................................................................  130  
1. 4. تحليل تهديد تازه واردها  ....................................................................  130  
1. 1. 4. سرمايه مورد نياز  ...........................................................................  131  
2. 1. 4. دسترسي به كانال هاي توزيع  .........................................................  132  
3. 1. 4. امتيازات ويژه  ................................................................................  132  
4. 1. 4. ميزان تمايز  ....................................................................................  133  
5. 1. 4. منحني يادگيري يا تجربه ..............................................................  134  
6. 1. 4. سياست هاي دولت  ........................................................................  134  
2. 4. قدرت چانه زني عرضه كنندگان و تأمين كنندگان ................................  135  
1. 2. 4. تعداد عرضه كنندگان......................................................................  135  
فهرست  7 
2. 2. 4. تعداد محصولات جايگزين  ...........................................................  135  
3. 2. 4. فروش عمده عرضه كننده ..............................................................  136  
4. 2. 4. ميزان تمايز بين محصولات عرضه شده .........................................  136  
5. 2. 4. ميزان هزينه هاي ثابت عرضه كنندگان ............................................  137  
6. 2. 4. قابليت ادغام عمودي ....................................................................  137  
3. 4. قدرت چانه زني مشتريان ...................................................................  137  
1. 3. 4. تعداد خريداران  .............................................................................  138  
2. 3. 4. قدرت ادغام عمودي خريدار  ........................................................  138  
3. 3. 4. ميزان حياتي بودن محصول  ...........................................................  138  
4. 3. 4. حجم خريد  ...................................................................................  139  
4. 4. تهديد كالاهاي جانشين  .....................................................................  139  
5. 4. شدت رقابت .....................................................................................  140  
1. 5. 4. هم ترازي رقبا  ................................................................................  140  
2. 5. 4. تعداد رقبا  ......................................................................................  142  
3. 5. 4. هزينة ثابت  ....................................................................................  143  
5. راهبرد ....................................................................................................  143  
1. 5. راهبرد پيشرو بودن در هزينه  .............................................................  144  
2. 5. راهبرد تمايز ......................................................................................  144  
3. 5. راهبرد تمركز  .....................................................................................  146  
6. نتيجه گيري .............................................................................................  147  پيوست 1. فهرست سازمان ها و  اتحاديههاي بين المللي و  منطقهاي خبرگزاري ها .   151  پيوست 1. فهرست پايگاه هاي خبري ايران تا رتبه 500 الكسا .  .  161  
كتابنامه  ........................................................................................................  165  
  خبرگزاري هاي ايران 
  
 
  
 
 
پيش گفتار  
خبرگزاري هاي ايران، نوظهورتر و به روزتر از آني هستند كـه بتـوان رونـدهاي پيدايي و مانايي و دگرديسي آنها را تحليل كرد و اين كتاب  مقدمهاي اسـت بـر توصيف چنين پديده اي. زيربناي اوليه آن، نگارش مقاله اي بود در دوره دكتري و انتشار همان در يك فصل نامه  علمي ـ پژوهشي1. سپس در خلال يك گفت وشنود، نگارنده مقاله مذكور مطلع شد كه ديگر نويسـنده كتـاب حاضـر ن يـز  درصـدد نگارش كتابي در باب خبرگزاري هاي ايران است كـه انگيـزه آن ثبـت تجـارب اندوخته شده در دوره مديريت خبرگزاري مهر و رسانه هاي ديگر بـود 2 و  مـتن اين مقاله ، به علاوه ح واشي حذف شده آن (كه از عهده يك متن مجله اي خارج بود و داراي حجمي انبوه)، در اين مسير مورد بازنگري، بازنويسي و غني سازي قرار گرفت و نكات متعددي بدان افزوده شد. در مرحله نهـايي نيـز يـك مـتن ديگر به كتاب افزوده شد كه گزارشي از آن در يك مجله  علميـ تخصصـي بـه چاپ رسيده بود3 و متناسب با شرايط روز، به اين كتاب پيوست شد تـا تقريبـاً  اولين پـژوهش هـاي صـورت گرفتـه در  بـاب مسـ ئله شناسـي و محـيط شناسـي  رسانههاي خبري نوين كشور در كتاب كنوني گرد هم آيد.  
نو به نوشوندگي بي امان فضاهاي رسانه اي، حتماً خللي بر داده هاي  جزئـي اين بررسي ها وارد خواهد آورد كه به هرروي از آن گريـزي نيسـت؛ امـا نفـس 
 9
 
تبيين و توصيف موقعيت خبرگزاري هـاي ايـران كـه تـاكنون بـدين مقيـاس و رويكرد بدان پرداخته نشده، حتماً پوشاننده برخي اشكالات وارده هست.  
مخاطبان اين اثر ، علاوه بر علاقه مندان عمومي حـوزه ارتباطـات در ايـران، دانشجويان رسانه و روابط عمومي و روزنامه نگاري و رشـته هـاي هم سـويند و نويسندگان بر خود فرض مـي داننـد كـه ضـمن اعتـذار از سـهوهاي احتمـالي خبرگزاري هاي ايران از عموم خوانندگان و استادان و كارشناسان خبره اين فـن شريف ، درخواست نمايند با ارائه ديـدگاه هـا  و نقـدهاي خـويش، در به بـود و ارتقاي اين پژوهش در چاپ هاي آتي مشاركت كنند.  
پي نوشت 
1. فرشـاد، مهـدي پـور، ”ارائـه سياسـ تهـاي كـاربردي در قبـال مسـائل محتـ واييـ محيطـي خبرگزاري هاي ايران"، فصل نامه علمي ـ پژوهشي اسلام و مطالعات ،اجتماعي شمارة سوم، (زمستان 1392)، صص 119 ـ 93.  
2. رضا مقدسي از آبان 1389 تا ارديبهشت 1393 مديرعامل خبرگزاري مهر بود و پـيش از آن نيز مديرمسئول روزنامه ،خبر جانشين مديرمسئول روزنامه همشهري و....  
3. فرشاد، مهدي پور، ”محيط شناسي راهبردي سايت هاي خبري ايران"، ماهنامه مديريت ،رسانه شمارة دهم، (خرداد 1394)، صص 85 ـ 77. 
   
 
  
مقدمه  
بعد مجازي جهان، حادث شده  و جهاني كوچك شده نزد ماست كه محصول عملي ذهني و تخيلي به شمار نمي رود؛ مجازيتي كه وجهـي عينـي و عملـي يافته و آنچه را تصور مـي كنـد، تحقـق مـي بخشـد و صـرفاً مجموعـه اي از خيالات و پندارهاي تخيليِ فاقد تأثير و تـ أثر نيسـت. ايـن فضـاي مجـازي (cyberspace) در دهه هاي اخير، همه ساحات زنـدگي بشـري را دگرگـون كرده و در اين ميان فرايندهاي ارتباطاتي و به طور ويژه رسانه ها را به طـرزي باورنكردني تحول بخشيده است. يك جلوه بي بديل اين تغييرات در ايـران،  فراگيرشدن سامانه هاي خبري اينترنتي (خبرگزاري ها، سايت  هـا، وبـلاگ هـا و...) است كه يك دهه قبل اصلاً خبري از آنها نبود و حتي تصورشان نيز در خاطر نمي گنجيد. پيچيدگي و ابهام موضوع تا بدان پايه بـود كـه برخـي در ابتدا تصور مي كردند، اينترنت چيزي شبيه فاكس (نمابر) به روز شده است و حتي بعدها كه موضوع بيشتر خود را باز نمود، اولين استفاده خبـري آن، در قامت روزنامه الكترونيك مورد شناسايي قرار گرفـت 1 و بعـدها خبرگـزاري دانشجويان ايران (1378) و اندكي بعدتر سايت خبري بي تاب كه كمتر از آن نام برده شده (و سايت خبري مشهور بازتاب، تغييريافته نام هم بوده)، متولـد شوند. درواقع دروازهباني خبر (Gate keepering) در اين دوره، از دستان دو 
 11
رسانه قديمي (ايرنا و واحد مركزي خبر) خارج شد و انبوه داده هاي مجازيكه امكان رهگيري آنها نيز وجود نداشت، دائرمدار جريان سـازي در حـوزهرسانه و سياست  ايران شدند. بحث سايت هاي خبري را بايـد در سرفصـلي جداگانه مورد ارزيابي قرار داد، چراكه ناپايداري هاي سازماني و محيطي بـر روند فعاليت هاي آنها بسيار اثرگذارتر بوده و متأسفانه بررسي مسـتقلي هـم تاكنون در اين حوزه انجام نشده است. اما خبرگزاري ها هم به لحاظ تاريخي بر سايت هاي خبري مقدم اند و هم از منظر حوزه اثرگذاري؛ خبرگزاري هاي موج نويي كه عملاً به انحصار هفتادوچند ساله دولتي بر فضاي اطلاع رساني پايان دادند و اين امر را بر اساس زيرساخت اينترنت محقق ساختند2.  
به طوركلي مي توان دو موج بزرگ خبرگزاري سازي در ايران را مـورد توجه قرار داد، مـوج اول از فعـال شـدن خبرگـزاري  ايسـنا  تـا تصـوي ب آيين نامه منع تأسيس خبرگزاري در نهادهـاي دولتـي ( 1378 ـ 1384) را شامل مي شود كـه در ايـن دوره، پـانزده  خبرگـزاري در فواصـل زمـاني مختلف، موفق به كسب مجوز مي شوند3 و موج دوم از سال 88 آغازشده و در مقاطعي نظير پاييز 91 داراي فرازهايي بزرگ شده است، به گونـه اي كه در يك مرحلـه اعـلام شـده  كـه 12 خبرگـزاري جديـد بـه مجموعـه خبرگزاري هاي كشور اضـافه شـده انـد 4 كـه اطلاعـات مربـوط بـه ايـن خبرگزاري هاي تازه را در جدول شماره يك مي توان مشاهده كرد؛ چرا از آغاز اين موج سخن گفته مـي شـود، چراكـه  اولاً در همـين فهرسـت  12 خبرگزاري ، چهار خبرگـزاري موافقـت اصـولي گرفتـه انـد و ايـن بـدان معناست كه احتمالاً در آينده وضعيت آنها به اخذ مجوز تبديل مي شود و ثانياً در اسفندماه 91 اعـلام شـد كـه تعـداد سـه خبرگـزاري ديگـر هـم توانسته اند، مجوزهاي لازم را از هيئت نظارت دريافت كنند.  
   
 
جدول 1. آخرين مجوزهاي صادرشده براي تأسيس خبرگزاري در ايران5  
اخذ مجوز   رضا همدانچي   دانشگاه آزاد اسلامي   آنا    1
اخذ مجوز6   احمدي مقدم   موسسه خانـه ايرانيـ ان خـارج ازكشور ايرانيان    2
اخذ مجوز7   اميرحسين 
انبارداران   وزارت ورزش و جوانان   برنا    3
اخذ مجوز   محمدرضا 
خوش گفتار   سازمان دانش آموزي   پانا    4
اخذ مجوز   سيدعليرضا 
حسيني   مؤسسـه فرهنگـي هنـري ابنـاءالرسول تهران اهــل بيــت(ع) -
ابنا  5
اخذ مجوز   اصغر آذربايجاني   شهرداري اصفهان   ايمنا    6
اخذ مجوز   اسكندر صالحي   روح اﷲ رييس نافچي   تابناك    7
اخذ مجوز8   حسن مولايي   مركز مديريت حوزه علميه قم   حوزه    8
اخذ مجوز   عليرضا معزي   شــركت توســعه مكتــب خبــرايرانيان خبرآن لاين    9
اخذ مجوز   محمد هادي فر   محمد هادي فر   كُردپرس    10
اخذ مجوز   علي اسماعيلي   مؤسسه خانه كتاب   كتاب    11
موافقت 
اصولي   مجيد قلي زاده   مؤسســه آتـ ـيســازان فرهنــگتسنيم بيداري اسلامي    12
موافقت 
اصولي   سيدحجت وكيلي   مجتمع آموزشي امام صادق (ع)   دانا    13
موافقت 
اصولي   علي اكبر اشعري   مؤسسه باغ كتاب   باغ كتاب    14
موافقت 
اصولي   همايون حميدي فراهاني   مركز ملي جهاني شدن   مركــــز ملــــيجهانيشدن  15
اخذ مجوز9   ساسان والي زاده ساسان والي زاده رسانه  16
اخذ مجوز   پرويز اسماعيلي پرويز اسماعيلي مبين (مبينا)  17
موافقت 
اصولي   توحيد عليخانلو مؤسســه خبرگــزاري اقتصــاديايران اقتصادي ايران  18
  براي وقوع اين گسترش وسيع بـه بيـان   مسـئولان وزارت فرهنـگ و ارشاد اسلامي، دو نكته مـورد توجـه بـوده اسـت: اولـ ين نكتـه، بررسـ ي  وضعيت متقاضي است از لحاظ اينكه آيا توانايي اي جـاد، اداره و اسـتمراريك سازمان گسترده خبري را دارد و دومين نكته، آمايش رسانه اي كشوركـه در آن مشـخص شـود ايـران بـه چـه تعـداد خب رگـزاري نيـاز دارد؟ (پاك آيين، 1391). ازآنجاكه پيش ازا يـن نيـز حـدود چهـارده خبرگـزاري 
(منهاي واحد مركزي خبر و ايرنا) در كشور مجوز لازم را براي تأسـيس خبرگزاري كسب كرده اند10 و علاوه بر آن، ده ها پايگاه خبري در كشـور با يدك كشيدن عنوان خبرگـزاري، فعاليـت مـي كننـد و همـين امـر نيـز ضرب الاجل هاي متعدد دستگاه هاي مسئول را موجب شده است11، به نظر مي رسد موضوع خبرگزاري ها يا روند خبرگزاري سازي  در كشور، لااقـل از دو حيث مذكور (يعني توانايي صاحب مجوز و همچنين نياز كشـور)، با پيچيدگي هاي فراواني روبه رو بوده و بسيار قابل تأمل است و نمي توان آن را با طرح اين استدلال كه نوعي ساماندهي رسانه اي در شـرف انجـام اس ـت، توجيــه كــرد . از همــين روس ـت كــه برخــي معتقدنــد كثــرت خبرگزاري  ها يكسره محصول اتفاق و بي برنامگي است و نه يك طـرح و برنامه از پيش تعيين شده. (محسنيان راد، 1387)  
جدول 2. روند پيدايش خبرگزاريها در ايران  
موج دوم   موج اول   خبرگزاريهاي سنتي  
1384 -تاكنون    1384- 1378 1384-1313 بازه زماني 
 29  15 2 تعداد 
  درواقع خبرگزاري ها بـراي آن در جهـان توسـعه پيـدا مـي كننـد كـه رسانه هاي ديگر نمي توانند در همه نقاط خبرنگـار داشـته باشـند و  خـود توليدكننده دست اول اخبار  بهشمار آيند. روشن است كه اين روند نوعي انحصار خبري را به وجود خواهد آورد كـه راه حـل هـاي كـم هزينـه تـر و پربازده تري براي شكستن آن وجود دارد (و بر همـين اسـاس اسـت كـه رسانه ها معمولاً اخبار خبرگزاري ها را در مراحل مختلف مـورد فـراوري قرار مي دهند تا هم ضمن اطمينان يافتن از صحت خبرها، آنها را كامل تر و خوش آب و رنـگ تـر بـه مخاطـب عرضـه كننـد) ، امـا رونـد كنـونيخبرگزاري سازي در ايـران  (كـه بـي شـباهت بـه يـك اپيـدمي مرمـوز وناشناخته نيست)، حتماً مسئله ساز است و دردسرآفرين. اگرچـه  عملكـرد  سازمان هاي رسانه اي را به اشكال مختلفي مي توان مورد بررسي قرار داد،  اما آن چنان كه در يك پژوهش نسبتاً تازه آمده است 56درصد پاسخ گويان در قبال سؤالي دربارة نقاط قوت خبرگزاري هاي كشور سكوت كرده انـد   و درواقع نتوانسته يا نخواسـته انـد مزيـت يـا كارآمـدي اي خاصـي را در خبرگزاري ها شناسايي كنند شده انـد (ارزيـابي روزنامـه نگـاران...، 1391: 
36). در همين بررسي وفاداري به ارزش ها با 2درصد و تحكيم وحـدت ملي با 1 درصد، پايين ترين شاخص هاي انتخاب شده بودند و مي توان بـا اتكاي به همين مقولات، نوع ارزيابي غيرمثبت (اگر نگوييم منفي)، افكار عمومي را نسبت به  خبرگزاريها دريافت.  
مسئله  
در سياست گذاري فرهنگي معمولاً از دو گونه وضع سياست سخن گفتـه شده است: سياست گذاري معطوف به اهداف كـه كـ ار سياسـت گـذار را بديل از مديريت استراتژيك معرفي مي كند و سياست گذاري معطوف بـه  حل مسئله كه آن را در چارچوب سياست گذاري عمومي جاي مـيدهـد. به بياني ديگر، هر مسئله اي را مي توان به دو گونه سامان داد: يـا در بـاب آن از الگوي ايدئال (Ideal type) سخن گفت و كوشيد وضع موجـود را به شـكل مطلـوب نزديـك سـاخت و يـا بـا احصـاي مسـائل موجـود، راه حـل هـايي بـراي آن پيشـنهاد داد و آنهـا را اجرايـي كـرد. ازآنجاكـه خبرگزاري ها بـه ماننـد همـه رسـانه هـاي ارتبـاط جمعـي ديگـر، نهـادي ميان بخشي در نظر گرفته مي شوند، پس در اينجا هم مي توان از منظر يك  وضعيت ايدئال رسانه اي به موضوع مورد بحث نگريست و هـم آن را در شكل رفع مشكلات كنوني تحليل كرد.  
بــدين ترتيــب مســئله محــوري در تحقيــق حاضــر مســئله شناســيخبرگزاري هاي ايران (با تأكيد بر خبرگزاري سازي هاي صورت گرفتـه دردهه اخير) و (بنا بر مسئله) ارائه راهبردها يا سياستهاي متناسب در قبال آنهاست. درواقع تحقيق حاضر مي كوشد به ايـن سـ ؤال پاسـخ دهـد كـه خبرگزاري ها بـه عنـوان يـك سـازمان، داراي چـه مسـائل، مشـكلات و دشواري هايند و با استفاده از چه روش هايي مي توان از دامنه اين مسـائل در سطوح فراملي، ملي و سازماني كاست.  
چارچوب مفهومي و روش تحقيق  
چــارچوب مفهــومي؛ ازآنجاكــه رويكــرد اصــلي در پــژوهش حاضــر مسئله شناسي مسائل خبرگزاري هاست، براي آنكه در اين مسـير، نگـاهي نسبتاً جامع ومانع پديدار گردد و علاوه بر جنبههاي صرفاً مرتبط با دنيـاي ارتباطات، مسائل اقتصادي و حقوقي اين رسانه هـا نيـز بـازخواني شـود ، لازم است تا چارچوب مفهومي مشخص و روشني بـدين منظـور اتخـاذ شود. ازآنجاكه خبرگزاري در اين ساحت يك سازمان12 شمرده مي شـود، پس مي توان براي تحليل مسائل آن، از الگوي تحليل سازماني بهره برد و مسائل را ذيل اين چارچوب، به بحث گذاشت. در اين الگو هر سازماني از دو بعد مورد بررسي قرار مي گيرد (دفت، 1389: 24-18):  
1. ابعاد ساختاري (Structural dimension) كه بيان كننده ويژگي هاي دروني 
يك سازمان هستند. آنها مبنايي به دست مي دهند كه مي توان بدان وسيله س ـازمان ه ـا را ان ـدازه گي ـري و ب ـا ه ـم مقايس ـه ك ـرد. رس ـمي ب ـودن (Formalization) (اسناد و مـدارك ي كـه در سـازمان و يـا دربـاره آن وجــود دارد. در ايــن اســناد روش هــا، شــرح وظــا يف، مقــررات و سي استهايي را كه سازمان بايد رعايت و اجرا كند، نوشته شـده و ا يـن اسناد  نشاندهنده نوع رفتار و فعاليت هاست. بعضاً ميزان ر سـمي بـودن يك سازمان را از طريق شمارش تعداد صـفحه  هـاي اسـناد  موجـود در سازمان تعيين مي كنند)، تخصصي بودن (Specialization) (يعني اينكـه  سازمان مذكور تا چه اندازه يا درجه اي كارها و فعاليت هاي خود را بـهوظايف جداگانه و تخصصي تقسيم  كرده است؛ اگـر سـازمان در حـد بسيار بالايي تخصصي شده باشـد، هـر كـارگر  يـا كارمنـد تنهـا دامنـه محدودي از كارها را انجـام  مـ يدهـد  و اگـر سـازمان در حـد پـا ييني تخصصي باشد، كاركنان كارهاي  متعـددي را انجـام مـ ي  دهنـد.  گـاهي تخصصي بودن را تقسيم كار (Division of labor)  مـينامنـد )، داشـتن استاندارد (Standardization) (سازماني كه كارهايش را در حد بـالايي اسـتاندارد كـرده باشـد)، سلسـ لهمراتـب اختيـارات (Hierarchy of authority) (اينكه افراد گزارش كار خود را به چه كسـي مـي دهنـد و نظارت مديران از چه مجرايي صورت مي گيرد اين بحث را مي توان در حيطه اي فراسازماني نيز تعقيب كرد)، پيچيدگي (Complexity) (كه بـه معناي تعداد كارها يا سي ستمهاي فرعي است كه در درون يك سـازمان انجام مي  شود يا وجود دارد. پيچيدگي را م يتـوان از  مجـراي سـه  بعـد سنجيد: عمودي، افقي و فضايي. مقصـود  از پيچ يـدگي  عمـودي تعـداد سطحي است كه در سلسـله  مراتـب اخت يـارات وجـود دارد. پ يچ يـدگي سازمان از نظر افقي، مربوط به تعداد عنوان شغلي يا دوايري اسـت كـه به صورت افقي در سراسر سازمان وجود دارند و پيچ يـدگي سـازمان از نظر فضايي بـه  محـلهـا و منـاطق  جغراف يـايي آن اطـلاق مـ ي شـود )، متمركزبودن (Centralization) (نحوه تصميم گيـري در سلسـه مراتـب  اختيـــارات و متمركزبـــودن يـــا نبـــودن آن)، حرفـــه اي بـــودن (Professionalism) (منظور سطح تحصيلات رسمي و آمـوزش هـاي كاركنان اسـت ) و نسـبت هـاي پرسـنلي  (Personnel ratios) (نسـبت مديريت، اداري، ستادي و... موضوع بحث در اين حوزه است) عناصـر تعيين كننده ابعاد ساختاري هر سازماني به شمار  ميروند.  
2. ابعاد محتوايي (Contextual dimension) معرف كل سازمان هستند. مثل
اندازه يا بزرگي سازمان. اين ابعاد معرف جايگاه سازمان هستند و بـرابعاد ساختاري اثر مي گذارند. ابعاد محتوايي مي تواننـد مـبهم باشـند،  زيرا آنها نشان دهنده سازمان و محيطي هستند كه ابعـاد سـاختاري در درون آن قرار مي گيرد. انـدازه  (Size) (كـه عبـارت اسـت از بزرگـ ي سازمان  كه به صورت تعداد افـراد  يـا كاركنـان مشـخص مـ ي گـردد  و مي توان آن را با توجه به يك واحد خاص، يك دايره، يك بخـش  يـا كل سازمان مشخص كرد)، فناوري (technology) (كه عبارت اسـت از ماهيت زيرسيستم توليد و شامل عمليات و روش هاي فرايند توليد  يعني تبديل اقلام مصرفي به اقلام توليدي)، محـيط (Environment) (شامل عواملي كه در خارج از مرز سازمان وجود دارنـد )، اهـداف و استراتژي ها (Goals and strategy) (در اين مقوله هدف و شيوه هاي رقابتي، مشخص مي شود و معمولاً هدف  ها به صورت اسنادي نوشـته هستند، كه بيان كننده و نشان دهنده مقصود غايي و همي شـگي شـركت مي باشند و استراتژي عبارت است از يك برنامه عملي كه بـه موجـب  آن شيوه تخصيص منابع و فعاليت هاي شركت در رابطه بـا محـ يط و در راه نيل به هدف هايش تعيين مي گردد. هدف هـا و اسـتراتژ ي  هـاي  سازمان مشخص كننده دامنه فعاليت ها و رابطه اي است كه سـازمان بـا  كاركنان، مشـتر يان و رقبـا ي خـود دارد ) و فرهنـگ  (Culture) (كـه نشان دهنده مجموعه اي از ارزش ها، باورها، هنجارهـا و تفـاهم  هـايي است كه سازمان در آنها با كاركنان وجوه مشترك دارد)، عناصر اصلي تشكيل دهنده بعد محتوايي هر سازماني اند. 
 
 
 
 
  
 
تصوير 1. ابعاد ساختاري و محتوايي يك سازمان (دفت، 1389: 19) 
روش، در تحقيق حاضر، با عنايت به آنكه طيـف متنـوعي از مسـائل مي بايست در چارچوب مفهومي ارائه شده، مورد بررسي قرار مي گرفتند، به ناگزير تركيبي از روش هاي تحقيق به كار گرفته شده است. سويه اصلي كار، يك مطالعه كيفي است و در آن با تأكيد بر روش مطالعـه ميـداني از مشاهده و مصاحبه به عنوان اركان اصلي جمع آوري داده ها و تحليل آنهـا  استفاده شده است. به فراخور از روش تحليل متن نيز بهـره گرفتـه شـده است تا بتوان غناي محتوايي پژوهش را گسترش داد. درنهايت نيز داده ها با الهـام از بحـث مقولـه بنـدي مـورد توجـه در داده بنيـان  (Grounded Theory)، بازسازي و دسته بندي شده اند. با توجه به گستردگي وضـعيت خبرگزاري ها در كشور، از ميـان خبرگـزاري هـاي پيشـين ايرنـا و واحـد مركزي خبر و از ميان خبرگزاري هاي جديد ايسـنا ، مهـر، فـارس و ايلنـا  بيشتر مورد توجه بوده اند هرچند در باب ديگر خبرگزاري هـا نيـز بعضـاً  نكاتي مطرح شده است.  
پيشينة تحقيق  
تحقيق مستقلي درباره ارزيـابي كـلان وضـعيت خبرگـزاريهـا در ايـرانتاكنون در كشور انجام نشده است، اما با  وجود اين در پاره اي پژوهش ها، مسائلي در حوزه كاري خبرگزاري  ها بررسي شـده  و در ايـن ميـان سـهم خبرگزاري جمهوري اسلامي (ايرنا) از سايرين بيشتر بوده است13.   
بررسي عملكرد سازمان خبرگزاري جمهوري اسلامي (1379 ـ 1376)(رسـتمي، 1380). اين بررسي در چارچوب ارزيابي عملكـرد  دسـتگاه هـاي اجرايـي در مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي انجام شده و مبتني بر چهار جريـان صنعت، معرفت، سياست و تجارت، عملكرد خبرگزاري مذكور تحليل و البته توضيحي هم درباره مقسم اين تفكيك در آن ارائه نشده است.  
بررسي نقش خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) در اطـلاع رسـاني سياسـي (خشنديش، 1380). اين پايان نامه كارشناسي ارشد نيز تلاش داشته تـا نقـش خبرگزاري ايسنا را (كه در زمان بررسي رسانه اي نوپا  شناخته مـي شـد) در حوزه اطلاع رساني سياسي مرور كند. 367 دانشـجو، روزنامـه نگـار و فعـال سياسي پاسخ دهندگان به پرسش هاي پژوهش گر در تحقيق مذكور  بودهاند.  
ميزان بهره مندي روزنامه هاي ايران، اطلاعات، جمهوري اسلامي و كيهان از منابع خبري، شش ماهه دوم سال 1381 (اخروي جوقان، 1381). عنوان يـك پايان نامه كارشناسي ارشد است كه با استفاده از روش تحليل محتوا درباره چهار روزنامه كشور، تلاش كرده تا سهم اين چهار روزنامه را در استفاده از منابع خبري مشخص سازد. تأكيد اصلي تحقيق بر منابع خبري و زمينه اعتمادساز آن در جلب توجه مخاطبان است.  
بررسي ابزارهاي انگيزشي در ارتقاي كيفـي اخبـار از ديـدگاه خبرنگـاران 
خبرگزاري ها (صدرهاشمي، 1384). اين پژوهش تلاش داشته تا ابزارهـاي انگيزشي مؤثر در ارتقا كيفي اخبار از نظـر خبرنگـاران  خبرگـزاريهـاي مورد بررسي را با استفاده از منابع مكتوب، پايگاه اينترنتي، پرسش نامـه و مصاحبه، شناسايي كند. حدود هفتاد نفر از خبرنگاران چهـار خبرگـزاري عمده كشور به پرسش هاي مورد نظر پاسخ داده اند.  
پژوهشي فقهي در خبر و خبرگزاري (فخارطوسي، 1385). اين پژوهش كه 
در نوع خود اثري كم نظير  بهشمار مي رود تلاش كرده تا با موضوع شناسي خبر و خبرگزاري، كاركرد خبر و نقش  آن در پديده هاي فرهنگي، قضايي و حقوقي، اين حوزه را از منظر حكم شناسي فقهـي مـورد بررسـي قـرار دهد. سويه اصلي اين كار بر خبر و كاركردهاي آن استوار است و جز در برخي موارد، سازمان خبرگزاري مورد توجه قرار نگرفته است.  
بررسي ارتباط ميان خبرگزاري هاي ايراني از طريق وب سايت هاي آنها (اصنافي 
و عصاره، 1386). هـدف ايـن مقالـه بررسـي رابطـه ميـان وب سـايت هـاي خبرگزاري هاي ايران با استفاده از شـيوه وب سـنجي بـوده اسـت كـه در آن پيوندهاي دروني و بيروني خبرگزاري ها مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته تـا ميزان مرئي بودن آنها در محيط وب و هم پيوندي ميـان ايـن وب سـايت هـا تعيين شود. در انجام اين پژوهش چند نكته جلب توجه مي كـرد: اولاً  آنكـه در ميان هفده خبرگزاري مورد بررسي، تعدادي سايت خبري قرار دارند كـه حتي در زمان مـورد بررسـي، مجـوز خبرگـزاري نداشـته انـد؛ ثانيـاً  موتـور جست وجوي محوري براي انجام اين پژوهش ياهو (Yahoo.com) بوده كه حتماً در مقايسه با گوگل ضعيف تر و كم دامنه تر است و ثالثاً اساساً پـژوهش در حوزه مسائل مرتبط با رشته كتابداري و اطلاع رساني تدوينشده و مسائل حرفه اي خبرگزاري ها مورد توجه نبوده است.  
تحليل محتواي حرفـه اي و فنـي  خبرگـزاري هـاي غيردولتـي فضـاي وب  (رضوي زاده، 1386). همان گونه كه از عنـوان تحقيـق بـر مـي آيـد در آن تلاش شده تا عملكرد حرفه اي و فني خبرگزاري مورد تحليـل و بررسـي قرار گيرند. اين بررسي عمـدتاً  در چـارچ وب مفهـومي روزنامـه نگـاري برخط انجام شـده و در آن نكـات مـرتبط بـا ايـن مقولـه در حـوزه 10 خبرگزاري غيردولتي، مطالعه شده است.  
تحليل محتواي نحوه پوشش اخبار سياسي دو خبرگزاري فارس و مهـر در 
پاييز 1387 (فيضي خواه، 1387). هدف تحقيق مذكور ارائه نمايي كلـي از نحوه پوشش اخبار سياسي و بررسي ميزان و نحوه استفاده از تاكتيك هاي خبري در دو خبرگزاري فارس  و مهر در بازة زماني مورد بررسي است.  
بررسي ديـدگاه هـاي كارشناسـان و دسـت انـدركاران خبـر ي خبرگـزاري جمهوري اسلامي درباره ارزشيابي خبرها (حسيني، 1388). مشخص شـدن ميزان اهميت ارزش يابي اخبا ر ايرنا در ارتقاي كيفي اين رسانه و بررسـي ميزان رضايت مندي فعالان خبري ايرنا از نوع ارزشيابي انجام شده اخبار و همچنين تأثير ديدگاه هاي سياسي در ارزشيابي اخبار ايرنا از جمله اهداف تحقيق مورد نظر بوده است.  
تأثير فناوري هاي نوين بر مزيت رقابتي خبرگزاري جمهـوري اسـلامي  (بهرامـي و 
همكاران، 1388). در اين تحقيق با ايجاد ارتباط ميان فناوري هـاي نـوين  و ابعاد سازمان، تلاش شده تا تأ ثيرات آنها بر فعاليت هـاي خبـري سـنجيده شود و راهكارهايي براي بهبود مزيت رقابتي ايرنا پيشنهاد گردد. 
ارزيابي روزنامه نگاران از عملكرد خبرگزاري ها (خبرگـزاري مهـر ، 1391). 
اين پژوهش تازه ترين تحقيقي است درباره ارزيابي عملكرد خبرگزاري ها در ايران انجام شده و در آن مقولاتي نظير نقاط قوت و ضـعف، فـروش خبر، گروه هاي خبري و... مورد تحليل قرار گرفته اسـت. جامعـه آمـاري اين پژوهش اگرچه محدود بوده، اما  بهلحاظ تازگي و مرتبط بودن با ايـن موضوع بسيار قابل توجه است.  
بررسي و نگرش روزنامه نگـاران نسـبت بـه خبرگـزار ي  هـاي كشـور  (مهرطلب، 1382)، ساختار و محتواي اخبار داخلي خبرگزاري جمهوري اسلامي (خلجي، 1380)، تفاوت هاي خبرنويسي در رسـانه  هـاي جمعـ ي (قندي، 1372) و برخي عنـاوين مشـابه ديگـر ، حـوزه هـاي مربـوط بـه محتواي خبر را در خبرگزاري ها مورد توجه قرار داده اند. علاوه بـر ايـن  در پيام آفرينان مطبوعات ايران (محسنيان راد، 1371) و روزنامـه نگـاران و آموزش روزنامه نگاري ( ،همان 1373)، مبـاحثي در ارتبـاط بـا شناسـايي دست اندركاران خبرگزاري ها مورد توجه قرار گرفته است. 
  
  
  
  
  
  
 
 
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
 
 
 
 
1  تعاريف و تاريخچه  
تعريف خبرگزاري 
دقيقاً خبرگزاري به چه سازمان رسانه اي گفته مي شود؟ در اولين فهرستي كه اولين فرهنگستان ايران14 در 1315 بـه عنـوان فهرسـت لغـات جديـد انتشار داد، واژه خبرگزاري بجاي آژانس خبري انتخاب شده بود. امـا نـه  مديران مسئول خبرگزاري هاي ايران توانسته اند تعريف دقيق و جامعي از فعاليت خبرگزاري ها ارائه دهند (خلجـي ،1 386: 87) و نـه در آيـين نامـه اعطاي مجوز به خبرگزاري ها يا اصلاحيه قانون مطبوعات، تعريفي از اين واحد رسانه اي ارائه شده است. البته در تعريفي كه در قانون جامع رسانه (مدون سال 1393) از رسـانه هـا  ي الكترون يـك (شـامل خبرگـزاري هـا  و پايگاه ها ي اطلاع رساني) آمده است: رسـانه الكترونيـك هـر نـوع وسـيله ارتباط جمعي از قبيل خبرگزاري و پايگاه اطلاع رساني كه محتـواي آن از طريق يكي از شيوه ها و يا ابزار انتقال در محيط الكترونيكي اعـم از وب، پيامك، لوح فشرده و مانند آن انتشار عمومي مي يابد و متضـمن فعاليـت رسانه اي است. در لغت نامه ،دهخدا خبرگزاري اداره اي تعر يـف شـده  كـه 
 25
خبرها را بـهدسـت مـي آورد و منتشـر مـي كنـد.  فرهنـگ  معـين  دربـاره خبرگزاري تعريفي مشابه دهخدا دارد اما در فرهنگ عميـد  بـا اشـاره بـهابزار رسانه آمده است: خبرگزاري اداره يا بنگاهي است كه خبرهاي دنيـا  را با وسايل مختلـف  جمـع آوري مـي كنـد  و بـراي  روزنامـه هـا  و سـاير  مؤسسات مي فرستد.  
مــديركل مطبوعــات داخلــي وزارت فرهنــگ و ارشــاد اســلامي، خبرگزاري را اين گونه تعريف مي كند: »خبرگزاري، يك سـاز مان خبـر ي است كه به صورت جامع و با نگاه فراگ يـر و گسـترده، تمـام رو  يـدادهاي داخلي و بسياري از رويدادهاي خارجي را پوشش مـ ي دهـد  و در نقـاط مختلف كشور و جهان، دفتر خبري دارد و مرجع خبري به شمار مي رود.« (پاك آيين، 1391)   
اين تعريف، صرفاً سويه توليد و انتشار خبر را مورد توجه قرار مي دهد و از جنبه هاي ديگر آن غفلت كرده است. در مفهوم كلاسـيك  خبرگـزاري  سازمان تخصصي محلي، ملي و بين المللي براي گـردآوري  و توزيـع  خبـر  معرفي شده كه مأموريت توليد و توزيع خبر بـراي  روزنامـه هـا ، مجـلات  و سازمان هاي راديويي و تلويزيوني را بر عهده دارد. (شكُرخواه، 1392)   در تعريف ديگري آمده اسـت: »خبرگـزاري، يـك سـازمان خبـري ـ مطبوعاتي است كه وظيفه و مأموريت  جستوجو، تحقيق، جمـع آوري و تنظيم اطلاعات و پيام هايي را بر عهده دارد كه ضـرورتاً  بايـد آنهـا  را در مركزي انباشته كند و سپس اين اخبار را براي مشـتريان خـود (رو زنامـه، راديو و تلويزيون، مراكز اقتصادي، سياسي و  سفارتخانهها و...) بفرسـتد .« (قندي، 1372: 60) فيليپ گايار هم در فن روزنامه نگاري خبرگـزاري را نوعي تجمع خبرنگاران و روزنامه نگاران معرفي مي كند كـه كـار خـود را در اختيار سازمان هاي مطبوعاتي مي گذارند؛ اين سازمان ها معمولاً يـا بـه شكل يك تعاوني مطبوعاتي تأسيس شده اند يا دولتي اند و به طوركلي بـر 
 
مباني حق اشتراك (كه ميزان آن مشخص نيست و به شمارگان روزنامه ياشنوندگان و بينندگان رسانه بستگي دارد) اداره مي شوند15 (گايار، 1374: 
9 - 48). در اين تعريف به نوع پوشش خبـري خبرگـ زاري هـا اشـاره اي نشده است و روشن نيست كه آنها مـي بايسـت در كـدام  يـك از نـواحي پرخبر، كم خبر و يا بي خبر (معتمدنژاد، 1389: 166)، حضور جـدي تـري داشته باشند. كاظم معتمدنژاد نيز با تبيين چهار ويژگـي سـرعت ان تشـار، مداومت در انتشار، وسعت حوزه انتشار و فراوانـي و گونـاگ وني محتـوا (همـا ،ن 1371: 176)، ايـن ويژگـي هـا را فصـل متمـايز فعاليـت يـك خبرگزاري با رسانه هاي ديگر مي داند. تقريباً در تمامي تعريف هايي كه به فارسـي در بـاب خبرگـزاري ارائـه شـده، مسـئله فـروش خبـر، توسـط خبرگزاري ها ناديده گرفته شده است درحالي كه ايرنا به تمامي بـر اسـاس همين اصل شكلگرفته و تا سال ها بر اين منوال فعاليت كرده است.  
در دانشــنامه ،بريتانيكــا News Agency آژانــس خبــري يــا انجمــن  خبرنگاران تعريف شده كه در شكل يك سازمان خبري اخبار را از سراسـر جهان يا يـك كشـور جمـع آوري مـي كننـد و آنهـا  را در اختيـار راديـو و تلويزيون، روزنامه ها و مجلات، سازمان هاي دولتي و ديگـر كـاربران قـرار مي دهند. اين خدمات به صورت اشتراك دهي بوده و نيازمند پرداخت هزينه است. مطابق اين تعريف، خبرگزاري ها در اشكال مختلفي متولد شـده انـد، مثلاً در برخي نقاط چند رسانه با يكديگر مشاركت كرده و يك خبرگزاري به وجود آورده اند كه مي تواند حوزه جغرافيايي پوشش آن از شهر تا كشـور و يا سراسر جهان، گسترش يابد. براي نمونه در آمريكا حدود 100 آژانـس خبري تخصصي فعاليت مي كنند كه ممكـن اسـت پيمـان كـار رسـانه هـاي بزرگ تر باشند. البته ويكي پديا ذيل مدخل News Agency محصـولات آن را گسترش داده و خدمات وايرلس و انتشار لوح هاي فشـرده را هـم در آن جاي داده است.  
نويسنده پژوهش فقهي در خبر و خبرگزاري در سرفصـل پايـاني اثـرخود با عنوان اصول و سياست هاي مورد نظـر شـريعت در فعاليـت هـايخبرگزاري (فخارطوسي، 1385: 324)، موارد چندي را به عنوان وظـايف  و مسئوليت هاي يك خبرگزاري از منظـر فقـه شـيعي ذكـر مـي كنـد كـه  عبارتاند از:  
ايجاد زمينه دستيابي مساوي آحاد و گروه هاي مختلف به اطلاعات و اخبار 
فراهم آوردن زمينه براي استفاده مساوي از امكانات خبرگزاري كـه بـا پول و بودجه عمومي اداره مي شود، براي همه مردم 
خنثي و منفعل نبودن خبرگزاري در زمينه مصالح و منافع عامه 
شناسايي خبر از سوي خبرگزاري بـه عنـوان موضـوعي داراي ارزش اقتصادي و احترام به حقوق مولدين آنها 
تلاش خبرگزاري در جهت سالم سازي فضاي جامعه با انتشار سـريع و  بهموضع اخبار و اطلاعات 
و در مـوارد خـاص، شـرايط قبـول خبـر ملغـي شـده و خبرگـزاري مي تواند به انتشار اخبار مذكور مبادرت كند.  
 البته خبرگزاري ها تا پيش از ورود فناوري هاي نوين عمدتاً متن محور بودند و اگرچه توليد عكس نيز ازجمله فعاليت هاي آنان به شمار مي رفت اما اين عكس ها به صورت نگاتيوهاي آمـاده چـاپ در اختيـار خريـداران قرار مي گرفت. در دوره جديد علاوه بر آنكه اصل فايل عكس بـر بسـتر جديد عرضه مي شد، صدا و تصوير نيز به عنوان خدماتي تازه به مجموعه فعاليت هاي خبرگزاري ها افزوده شدند. 
 
 
كانال 
نمودار 1. الگوي ارتباط  
با استفاده از عناصر گفته شده در تعاريف بـالا و نظـر بـه رفـ ع نقـاط كاستي آنها مي توان چنين تعريفي را درباره يك خبرگزاري ارائه كرد:  
خبرگزاري يك سازمان خبري مرجع و گسـترده (در سـطح ملـي يـا فراملي) است كه به واسـطه منـابع خبـري دسـت اول، اخبـار را توليـد و گردآوري مي كند و آنها را در اختيار مصرف كنندگان خود (مخاطبان وب، رسانه هاي ديداري، شنيداري و مطبوعاتي، سازمان هاي  درخواسـتكننـده و...) قرار مي دهد.  
 
  
نمودار 2. الگوي نحوه مداخله يك خبرگزاري در انتقال پيام (با اندكي تغيير: خشنديش، 1380: 39)  
در جهان  
از اوايل قرن نوزدهم ميلادي، همزمان با پيشرفت نظام سـر مايه داري، بـه سبب گسترش روزافزون روزنامه ها و بالارفتن شمارگان آنها، مؤسسـات  مطبوعاتي كشورهاي غربـي، بـ ه كسـب سـريع و وسـيع اخبـار، احتيـاج  روزافزون پيدا كردند و روزنامه ها بـراي بـه دسـت آوردن خبرهـاي  مهـم داخلـي و خـارجي، ناچـار بودنـد عـده زيـادي خبرنگـار بـه شـهرها و كشورهاي مختلف جهان اعزام كنند. چنين اقدامي هم از نظر حرفـه اي و هم از لحاظ اقتصادي، مشكلات زيادي را به همـراه  داشـت ، زيـرا تمـام روزنامه ها، خبرنگاران باتجربه به ميزان كافي در اختيار نداشتند و اگر هم از چنين امكاني برخوردار بودند، نميتوانستند مخـارج مـالي خبرنگـاران اعزامي را تأمين كنند (معتمدنژاد، 1389: 168). بدين ترتيب، بـه مـوازات افزايش نيازهاي خبري روزنامه ها، مقدمات  بهوجـود آمـدن آژانـس هـاي مخصوص تهيه و انتشار اخبار، فراهم شد و مطبوعات توانسـتند بـه طـور  غيرمستقيم، بدون خبرنگاران اختصاصي و تحمل مخـارج سـنگين آنهـا ،فقط با پرداخت مبلغ كمي حق اشتراك، كلية اخبار و اطلاعات مورد نيازرا به دست آورند. اين سازمان ها ”آژانس مطبوعاتي يا خبري" نام گرفتند  اوليـن خبرگزاري جهان در 1835م توسـط چـارلز لـويي  هـاوس16 (1783  -
1858) در پاريس تأسيس شد و بعـدها بـه آن خبرگـزاري فرانسـه  (AFP) گفته شد. او بعد از پنج سال از راه اندازي اين آژانس خبري، خبرهـايش را با استفاده از دليجان و كبوترهاي نامه بـر بـه مشتـ ـريان خـ ـود در  لنــدن و بروكســل مـي فرسـتاد (Broderick & Miller, 2007: 12). در 1957، فرانس پرس از دولـت فرانسـه مسـتقل شـد، امـا دولـت فرانسـه همچنـان بزرگ ترين مشتري آن باقي ماند (آلبـر، 1368: 40) و درواقـع  بـدين نحـو، نظارتي غيرمستقيم و دائمي بر فعاليت اين خبرگزاري شكل گرفت كـه تـا امروز نيز ادامه دارد. پل جوليوس رويتر17 و برنارد وولف18 كه از كارمندان  آژانس خبري هاوس بودند هم دفاتر اين خبرگـزاري را در لنـدن و بـرلين تأسيس كردند و رفته رفته از دفتر مركزي مستقل شدند.   
رويترز از 1926 به صورت شركت تعاوني درآمد و در 1941،  تركيبي از چهار اتحاديـه مطبوعـاتي انگلسـتان و مسـتعمرات آن (اتحاديـه صـاحبان روزنامه ها، اتحاديه مطبوعات، مطبوعات متحد استراليا و اتحاديه مطبوعات نيوزلند)، محور اصلي كار رويترز شدند و اين روند تـا سـال 2008 تـداوم يافـت. در 17 آوريـل ايـن سـال رويتـرز بـا شـركت كانـادايي تامسـون كورپوريشن ادغام شد و شركت تامسون رويترز19 بنيان نهاده شد20.   
اما در آمريكا21 برخلاف اروپا كـه صـاحبان آژانـس  هـا، مسـتقلاً و بـدون همكاري روزنامه  ها فعاليت خويش را آغاز كردند، خبرگزاري ها به ابتكار خود روزنامه ها  و به صورت شركت هاي تعـاوني ايجـاد شـدند (معتمـدنژاد، 1389: 
172). اولين خبرگزاري آمريكايي آسوشـيتدپرس  (Associated Press) كـه هم اكنون جز سه خبرگزاري مهم جهـاني بـه شـمار مـي رود، در 1848 از اتحـاد شـش روزنامـه نيويـوركي و ذيـل شـركتي بـا نـام هـاربورنيوز آسوسييشين (Harbour News Association) پديـد آمـد. در ايـن دورهزماني  اين خبرگزاري با اعزام خبرنگاران خود با قايق هاي تنـدرو بـه  سـوي كشتي هايي كه از اروپا به سمت سواحل آمريكا مي آمدند، مي كوشيد قبـل از لنگرگرفتن كشتي ها، مهم ترين اخبار اروپا و جهان را از مسافران كسب و در اختيار روزنامه  هاي مشترك قرار دهند. در 1967، آسوشيتدپرس بـا روزنامـه وال استريت  ژورنال(Wall Street Journal) توافق  نامهاي را امضـا كـرد كـه موقعيت  آن را در پوشش خبري بازارهـاي مـالي بسـياري ارتقـا داد (آلبـر، 1368: 43). ديگر خبرگزاري آمريكـا ، يونايتـدپرس  اي نترنشـنال ( UnitedPress International) نــام دارد كــه در 1958 از تركيــب خبرگــزاري يونايتدپرس و خبرگزاري بين المللي آمريكا به وجود آمد؛ اين خبرگـزاري  كـاملاً خصوصي و تجاري است و هنوز آن هم متن كامل خبرهاي آن روي خروجي ها وب سايت هاي اينترنتي عرضه نمي شود و اين عامل يكي از دلايل غيرمعروف تـر بودن اين رسانه نسبت به ديگر خبرگزاري هـا در سـال هـاي اخيـر اسـت . ايـن  خبرگزاري در سال 2000، به وسيلة كمپاني ”ارتباطات خبـري جهـاني " (News World Communication) خريـداري و بـه يـك مؤسسـه وابسـته بـه 
   .مبدل شد (Unification Church) "كليساي متحد”
بـروز جنـگ هـاي جهـاني، توانسـت فرصـت بـي بـديلي را بـراي خبرگزاري هاي  آمريكايي ايجاد كند و آنهـا  نيـز مطـابق فضـاي سياسـت خارجي اين كشور، از موضع يـك دولـت بـي طـرف و فراقـاره اي، وارد عرصه خبري و كسب وجه بين المللي شدند.  
   
جدول 3. جدول مقايسه اي پنج  خبرگزاري عمده جهاني در 1974 (معتمدنژاد، 1389: 242) 
تاس   يونايتدپرس اينترنشنال   آسوشيتدپرس   رويترز   خبرگزاري
فرانسه نام  
1925 ـ 1894   1958 ـ 1907   1892 ـ 1848   1941 ـ 1851   1994 ـ 1835   تاريخ
تأسيس و يا تجديد سازمان 
كميتة دولتي وابسته به 
دولت شوروي 
و تحت كنترل حزب كمونيست   شركت تجاري متعلق به يك گروه 
مطبوعاتي آمريكايي 
(اسكربپس)   شركت تعاوني غيرانتفاعي 
روزنامه هاي آمريكايي   شركت 
غيرانتفاعي متعلق به مطبوعات انگلستان، زلاندنو و استراليا   تحت ادارة
مشترك دولت و مطبوعات فرانسه.  
دولت 85درصد حق اشتراك را مي پردازند و 
بقيه به عهدة مطبوعات است. وضع حقوقي  
نامعلوم   64 ميليون   80 ميليون   45 ميليون   38 ميليون   عملكرد
سالانه به دلار 
000/10 در شوروي، 300 مشتري و 
ازجمله 70 خبرگزاري در 
88 كشور جهان   6740 در 96 كشور 
(مشتريان مستقيم)   000/10 (+) در 
107 كشور 
(مشتريان مستقيم)   6500 در 155 كشور (با محاسبة مشترك 
خبرگزاري هاي داخلي)   400/12 در
142 كشور (با محاسبة 
مشتريان مشترك 
خبرگزاري هاي داخلي) تعداد مشتريان  
هفت دفتر در جمهوري 
روسيه به علاوه  دفاتر هركدام 
از 14 جمهوري ديگر اتحاد شوروي    129  107 (خدمات دفاترمحلي در انگلستان 
توسط اتحاديه مطبوعات تأمين ميشوند.)  18 تعداد دفاتر 
نمايندگي در كشور اصلي  
100 در 94 
كشور   200 در 49 
كشور   57 در 50 كشور   81 در 63 
كشور   109 در 160 كشور و سرزمين   تعداد دفاتر
نمايندگي در كشورهاي خارجي 
5/2 ميليون   6 ميليون   3 ميليون   5/1 ميليون   5/0 ميليون   تعداد
كلماتي كه در روز پخش 
مي شود 
در 1948 آمريكا موفق شد با برگزاري كنفرانس بين المللي سازمان مللمتحد درباره آزادي اطلاعـات در مجمـع عمـومي  و متعاقـب آن تصـويب ”اعلاميه جهاني حقوق بشر" در ژنو، گفتمان جريـان آزاد اطلاعـات را بـه يك مقوله جهاني و پذيرفته شده مبدل كند. امري كه همزاد با ترويج نظريـه نوسازي (Modernization) از اواخر دهه شصت ميلادي مخالفت هـايي را در آمريكاي لاتين و آفريقا در مقابل خود ديد و بـا گسـترش جنـبش هـاي ضداستعماري، حركت هايي در فضاي رسانه اي شكل گرفـت (مـك برايـد، 1369: 24 -15)؛ در اولين گام، مخالفان همايش ”وسـايل ارتبـاط جمعـي و تفاهم بين المللي" را در 1969 در يوگسلاوي برگـزار و سـرانجام در 1977 گروهي به منظور بررسي مسـائل وسـايل ارتباطـات جمعـي بـه سرپرسـتي مك برايد در يونسكو تشكيل دادند كه پس از انتشار گـزارش مـذكور (كـه  وجهه اي كاملاً نقادانه در قبال غرب داشت)، دبير كل اين نهاد تغيير كـرد و متعاقب آن، نتايج گزارش مذكور و ضوابط اجرايي مرتبط بـا آن مسـكوت ماند. در قطب بندي هاي جهاني آژانـس هـاي خبـري تـاس 22، شـين هـوا و يوگسلاوي بزرگ ترين خبرگزاري هاي جهان غير غربي به شمار مي رفتنـد.  بسياري از كشورهاي جهان هم اكنون داراي آژانس هـا ي خبـري رسـمي و 
  (Boyd-Barrett, 2010: 39) .شناخته  شده اند
  رويترز 
 1851
  
نمودار 3. قديمي ترين و جديدترين خبرگزاري هاي جهاني  خبرگزاري ها را از نظر نوع مالكيت مي توان بـه سـه گـروه تقسـي م كـرد: خبرگزاري هاي خصوصي با مالكيت يك فرد يا شركت، خبرگزاري  هـاي تعاوني با مالكيت گروهي از سـازمان هـاي رسـانه اي و خبرگـزاري هـاي دولتي  و همچنين اين دسته بندي را مي توان از نظر نحوه عرضه خـدمات خبري نيز ارائه كرد: خبرگزاريهايي كه اخبار خود را همچون رويترز بـه فروش مي رسانند، خبرگزاري هايي  كه به صورت مشترك از روزنامـههـايمختلف تشكيل شدهاند و در توليدات خبري خـود سـهيم هسـتند ماننـد آسوشيتدپرس و يا كيودو و گونه سوم خبرگزاري هاي تجاري هستند كـه از سازمان هاي خاصي براي انعكاس اخبار آنها مبالغي دريافـت   مـيكننـد مانند خبرگزاري RP كه البته مبناي اين تقسيم بندي هم، همان خصوصي، دولتـي و تعـاوني بـودن اسـت؛ بـااين وجـود در جمـع بنـدي وضـعيت خبرگزاري ها در جهان مي توان گفت كه به طوركلي سه دسته خبرگـزاري در حال فعاليتاند (مولانا، 1387: 28):  
1. خبرگزاري هاي جهاني (غول ها) و مؤسسات چندمليتي گردآورنـده و منتشركنندة خبرها در سراسر جهان؛ 
2. خبرگزاري هاي مليّ كه كار توزيـع خبرهـا در داخـل يـك كشـور و انتشار خبرهاي داخلي براي خارج از كشور را به عهده دارند؛ 3.  و خبرگزاري  هاي منطقه اي و ترتيب هاي آنها براي همكاري در زمينـة مبادلة اطلاعات و ارتقاي نقش جهان در جريان بين المللي خبر. 
در ايران  
اولين شبه خبرگزاري (البته نه  بهمعناي امـروزين آن)، در نيمـه اول قـرن چهارم هجري و در دوره سامانيان تأسيس شده و فردي به نام ابن شـباس با همكاري پدرش شبكه اي از كبوتران نامه بر را تربيت كـرده بـود و هـر خبري كه از اين طريـق بديشـان  مـي رسـيد را بـه عنـوان  اخبـار غيبـي و پيش گويي به مـردم عرضـه مـي كـرد (محسـنيان راد، 1384، ج 1: 385)؛ هرچند كار او عملي شيادانه بوده اما جـوهره اوليـه اي از كـار خبـري را مي توان در آن پي گرفت. جعفر شهري نيز در كتـاب خـاطرات خـود از ”خبر"گزاري هايي ياد مي كند كه درواقع سـازماني خبـري نبـوده و بلكـه جارچي هايي به شمار مي رفتند كه »به جـاي روزنامـه و آگهـي و اعـلان و مانند آن به كار مي رفتند و اخبار مهم را به مردم كوچه و بازار مي رساندندو حقوق از دولت مي گرفتند و جارچي باشي رئيس آنها بـود.. .« (شـهري،1371، ج 2: 326).  
آژانس خبري پارس، اولين خبرگزاري ايراني در 20 مرداد 1313 ز يـر نظر وزارت امور خارجه و به عنوان يك اداره در اين مجموعه آغاز به كار كرد؛ وظيفة اصلي اين آژانس خبري گردآوري اخبار مملكتي و توزيع آن ميان مطبوعات بود (محسنيان راد، ج 2، 1384: 1206). اين آژانس اخبـار را از طريق خطـوط  تلگـراف دريافـت مـي كـرد و در دو بـول تن خبـري جداگانه به زبان هاي فارسي و فرانسه منتشر مي ساخت. ايـن خبرگـزاري در 1319 به اداره كل تبليغات منتقل و از سال 22، استفاده از دستگاه هاي مخابراتي هل (كه اخبار را بر روي نواري باريك و با علائمي مخصـوص دريافت و ارسال مي كرد)  در آنجا آغاز شد. آژانـس پـارس  در سـال 43، زير نظر وزارت اطلاعات و جهـانگردي قـ رار گرفتـه  و از آن تـار يخ بـه خبرگزاري پارس (پانـا ) تغ ييـر نـام داد. در سـال 54 خبرگـزاري پـارس به صورت يـك شـركت مسـتقل زيرمجموعـه  وزارتخانـه  مـذكور تغييـر وضعيت داد. پس از پيـروزي انقـلاب  و در سـال 1360، نـام پـارس بـه خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران (ايرنا) مبدل شد23 و در حـال ح اضـر به صورت يك سازمان مستقل، در زيرمجموعه وزارت فرهنـگ و ارشـاد اسلامي قرار دارد24.  
در 1350 واحد اطلاعات و اخبار سازمان راديو و تلويزيون ملي ايـران به نام خبرگزاري اين رسانه، آغاز به كار كـرد كـه وظيفـه آن  ثبـت اخبـار از خبرگزاري هاي خارجي،تصاوير خبـري و خبرهـاي خب رنگـاران داخلـي و  انتشار آنها از طريق اخبار راديو، تلويزيون و مطبوعات بود (عباسي، 1380: 
154). در 1355 با ادغام خبرگزاري راديو و تلويزيون و گروه تحقيق اخبار صداوسيما، واحد مركزي خبري ايجـاد شـد و تـا سـال  1393 همـين نـام  فعاليت كرد و در اسفند همان سال به خبرگزاري صداوسيما تغييـر نـام داد . اين خبرگزاري در دي ماه 1394 سايت جديد خود را رسماً افتتـاح كـرد . خبرگزاري صداوسيما مجوزي از هيئـت نظـارت بـر مطبوعـات دريافـت نكرده و در چارچوب قانون صداوسيما فعاليت مي كند. واحد مركزي خبـر هم اكنون وظيفه تـأمين بخـش هـاي خبـري تمـام شـبكه هـاي را ديـويي و تلويزيوني استاني، سراسري و برون مرزي در زمينه هاي سياسي، اقتصـادي، اجتماعي، علمي، فرهنگي، هنري و ورزشي را (به جز شـبكه العـالم ، شـبكه الكوثر، شبكه سحر  و پرس.تي.وي) برعهده دارد. اين مركز خبري زير نظر معاونت خبر (سياسي) سازمان صداوسيما اداره مي شود.  
تا حدود دو دهه بعد از پيـروزي انقـلاب هـيچ خبرگـزاري ديگـري مشغول فعاليت نبود و تنها رقيـب ايرنـا، واحـد مركـزي خبـر  بـه شـمار مي رفت كه آن هم عنوان خبرگزاري نداشت اما به لحاظ عـده و عـده در همين پايگاه قرار مي گرفت.  
در 16 آذر سال 1378، جمعـي از فعـالان سـابق انجمـن هـاي اسـلام ي دانشجويي كه جز جريانات چپ سنتي در ايران تقسيم بندي مي شـدند  و در آن  زمان در سازمان دانشجويي جهاد دانشگاهي فعاليت مي كردند، اقـدام بـه تأسيس خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) به وابسـتگ ي جهـاد دانشـگاه ي كردند. اين خبرگـزاري درواقـع  بخشـي از طـرح بـزرگ ت أسـيس م ؤسسـه فرهنگي خبري جهاد دانشگاهي ايران كه مجوز آن در 2 تيـر 1378 توسـط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي صادر شـده بـود (خشـنديش، 1380: 55). ابوالفضل فاتح مؤسس ايسـنا  هـدف از  تأسـيس  آن را تهيـه، جمـع آوري و ترجمه خبـر، توزيـع و انتشـار محصـولات خبـري دانشـجويي، برگـزاري اجلاس ها و همايش هاي خبري، ايجاد پايگاه خبرگيـري در دانشـگاه هـا و... اعلام كرده بود. اين خبرگزاري در سال 80 روزانه 173 خبر توليد مي گـردد  و داراي 35 خبرنگار تمام وقت در تهران و 30 دفتر استاني بود. سال 84 اين ميزان به حدود 400 تا450 خبر روزانه رسيده بود. تعداد خبرنگاران ايسنا در تهران و استان ها به تفكيك در سال 91 به حدود 150 نفر رسيده است.  
در بهمن 1381 خبرگزاري فـارس مجـوز  تأسـيس گرفـت كـه ايـنخبرگزاري پيش تر به نام تابان كار خود را آغاز كرده بود. اين خبرگزاري اولين خبرگزاري غيردولتي كشور به شمار مي رفت و در سـال 84 حـدود 100 كارمند داشته كه به طور متوسط 220 خبر در روز توليد مي كرده انـد، اين تعداد نيرو در سـال 91 بـه حـدود 350 نفـر در دفتـر مركـزي ايـن خبرگزاري رسيده و روزانه 1500 خبر روي خروجي آن منتشر مي شود.  
 خبرگزاري مهر در 18 اسفند 81 فعاليت آموزشي خـود را آغـاز و در 29 ارديبهشت 1382 روي شـ بكه اينترنـت قـرار گرفـت؛ زمـان  تأسـيس رسمي اين خبرگزاري اول تير 82 است (فيضـي خـواه، 1387: 68). ايـن خبرگزاري هم اكنون در تهـران  و شهرسـتان هـا بـه تفكيـك حـدود 100 خبرنگار و 20 نيروي اداري دارد.  
خبرگزاري كار ايران نيز در دي 81 فعاليت آزمايشي خـود را آغـاز و در 15 اسفند همان سال رسماً افتتاح شد. در اساسنامة مؤسسـه فرهنگـي خبـري ايلنـا آمـده اسـت كـه هـدف از تأسـيس آن بسـط و گسـترش فعاليت هاي فرهنگي، آموزشي و هنري براي آحاد جامعـه بـه ويـژه قشـر شريف و محترم كارگر با تأسيس مؤسسه اطلاع رساني و خبرگزاري كـار است. در 84 اين خبرگزاري داراي 116 كارمند بوده كـه 91 نفـر آنهـا  را كادر خبـري آن تشـكيل مـي دادنـد (صدرهاشـمي، 1384: 31). متوسـط خروجي اين خبرگزاري 285 تا320 خبر در روز بوده است.  
تا اين دوره زماني آيين نامه مـدوني بـراي  تأسـيس خبرگـزاري هـا در كشور وجود نداشت و صرفاً بـر اسـاس آنكـه مؤ سسـه  فرهنگـي  هنـري صاحب مجوزي در ميان اهداف خود، فعاليت خبري را نيز گنجانده بود، مي توانست مجوز تأسيس خبرگزاري را نيز دريافت كند (خلجـي، 1386: 
62). اين روند تا سال 84 ادامه داشت كه آيين نامه تأسيس خبرگزاري هـا  در هيئت وزيران به تصويب رسيد25.  
 
پي نوشت  
1. خانه ملت كه اين روزها بـه عنـوان خبرگـزاري مجلـس شـوراي اسـلامي شـناخته مي شود در ابتدا (1377-1378)، يك وب سايت بود كه نام روزنامه الكترونيـك را بر خود داشت و به همت مديران هوشمند مركز پژوهش هـاي مجلـس راه انـدازي شد. تعلق به فضاي روزنامه هاي چاپي و تجارب كم در اين عرصه موجـب شـده بود كه در ويرايش اولين نسخه هـاي ايـن روزنامـه خبـري، كـاملاً صـفحه آرايـي (Layout) يك روزنامه مورد توجه قرار گيرد.  
2. ر.ك. مهرطلــب، علــي (1382). بررســي و نگــرش روزنامــهنگــاران نســبت بــه خبرگزاري هاي كشور. پايان نامه كارشناسي ارشد. دانشـ گاه علامـه طباطبـا يي (ره): روزنامه نگاران گسترش اينترنت را مهم ترين عامل پيدايش خبرگزاري  هـاي جد يـد معرفي كرده اند، چراكه هم توليد و انتشار خبر را براي خبرگزاري ها تسـهيل كـرده و هم روند دسترسي به اخبار آنها را براي روزنامه ها، آسان ساخته اسـت. تبل يغـات  سياسي، پوشش اخبار جنايي و بروز محدوديت براي فعاليت مطبوعـا ت چـاپ ي از ديگر عوامل حركت به سمت خبرگزاري سـازي در كشـور عنـوان شـده و جالـب اينجاست كه موضوع رقابت با خبرگزاري هاي غربي و كم كردن شكاف اطلاعـات ي بـا كشـورهاي توسـعه يافتـه از نظـر پاسـخ دهنـدگان چنـدان نقشـي در تأسـيس خبرگزاري هاي جديد نداشته است. حدود 68 درصد روزنامه نگـ اران معتقدنـد كـه افـزايش تعـداد خبرگـزاري هـا، باعـث ايجـاد رقابـت بـين رسـانه هـا در عرصـه اطلاع رساني شده و 53 درصد نيز گفته اند كه اطـلاع رسـاني كشـور بـا  ا يـن رونـد شفاف تر مي شود. رفع انحصار دولتي و پوشش ويژه برخي حوزه هاي خبري كمتر مورد توجه قرار گرفته، از ديگر فوايد خبرگزاري ها ذكر شده است.  
3. اين خبرگزاري ها عبارت اند از: قرآني (ايكنا)، دانشجويان ايران (ايسـنا )، كـار  ا يـران 
(ايلنا)، مهر، قدس، مرور وقايع جهان (موج)، ورزش ايران (ايپنا)، ميراث فرهنگي، شبستان، آريا، رسا، تقريب، سلامت، متنا و فارس. 
4. اين تصميم در جلسات 27 شهريور و 3 مهرمـاه  91 هيئـت نظـارت بـر مطبوعـات اتخاذ و مطابق اطلاعيه اين هيئت در 18 آبان ماه همان سال اعلام شده  است. 
5. در تكميل اطلاعات تين جدول از اين منبع نيز استفاده شـد: انتظـامي، حسـين (1391). 
فهرست خبرگزار يها و سا يتهاي خبري. خبرگزاري خبرآن لايني، 4 اسفند 1391.  
6. تاريخ اخذ مجوز اين خبرگزاري 10 بهمن 89 اعلام شده است. 
7. اين خبرگزاري در ابتدا در سال 88 از هيئت وزيران مجـوز گرفـت و سـپس در 17 مهر 90 مجوز خود را از هيئت نظارت دريافت كرد. 
8. اين خبرگزاري در 25 ارديبهشت 91 موفق به كسب مجوز شده است.  
9. خبرگزاري رديف 13 و 14 در 13 آذر 91 و خبرگزاري رديف 15 در 30 بهمن مـاه اين سال موفق به كسب مجوز مربوطه شده اند. 
10. خبرگزاري هاي قرآني، ايسنا، كار ايران (ايلنـا )، مهـر ، قـدس ، مـرور وقـايع جهـان 
(موج)، ورزش ايران (ايپنا) و ميراث فرهنگي در 25 مـرداد 84، خبرگـزاري هـاي شبستان، آريا  و رسا در 3 آذر 86، تقريب در اول مرداد 87، سلامت و متنا در 6 و 9 آذر همان سال. 
11. در آخرين نمونه هيئت نظارت بر مطبوعات و خبرگزاري ها در 4 دي ماه 91 اعلام كـرد كـه بـه منظـور حمايـت از حقـوق رسـانه هـا و بـا توجـه بـه اخطارهـا و ضرب الاجل هاي قبلي، مقرر شد هر پايگاه خبري كه بدون اخـذ مجـوز از ه يئـت  نظارت بر مطبوعات و شـوراهاي قـانوني پي شـين، در نـام، نـامواره، مـتن اخبـار، مكاتبات و تبليغات خود از عنوان ”خبرگزاري" استفاده كند، توسط اين هي ئـت بـه مراجع ذي ربط معرفي شود تا با استفاده از ظرفيت هاي قانوني از ادامه فعال يـت آن جلوگيري به عمل آيد.  
12. Organization؛ سازمان هاي رسانه اي نيازمند همـاهنگي افـراد متعـدد و عمليـات زيادي هستند. هماهنگي عمليات، نيازمند وجود روابطي نظام مند بين كاركردهـا و خرده وظايف گوناگوني است كه براي تحقق اهـداف سـازماني مـورد نيـاز باشـد (اكساندر، 1390: 73).  
13. در خلال تحقيق حاضر، بخشهايي از اين مطالعات مورد بررسي قرار گرفته اند.  
14. اين فرهنگستان در بيست و نهم ارديبهشت 1314 به تصويب هيئت وزيران رسـيد و حدود دو هفته بعد رسماً آغاز به كار كرد. الگوي اصلي تأسيس اين فرهنگستان، فرهنگستان فرانسه بود و در ماده اول آن وظيفه اصلي اين انجمن حفظ، توسـعه و ترقي زبان فارسي عنوان شده بود (روستايي، 1385: 59).  
15. او البته نوع ديگري از آژانس هاي خبري را نيز معرفي مي كند كـه تنهـا بـه اخبـار نمي پردازند، بلكه هر نوع اطلاعاتي را كه تهيه آنها مستلزم صـرف وقـت بيشـتر و مراجعه به كارشناسان باشد را در برمي گيرد. گزارش هاي مفصـل، نظرخـواهي هـا، تهيه عكس و نقشه و جدول، داستان هاي مسلسـل مصـور، سـرگرمي و... از ديگـر خدمات اين آژانس هاست كه چه روزنامه هاي بزرگ و چـه كوچـك را در شـمار مشتريانشان قرار  ميدهد (گايار، 1374: 60).  
16. Charles-Louis Havas در زمان تأسيس خبرگزاري مذكور مدير روزنامه گـازت  دوفرانس بود و برحسب نيازهاي خود اقدام بـه تأسـيس يـك دفتـر اخبـار كـرد. مشتريان هاواس، ابتـدا ديپلمـات هـا و  بازرگانـان بودنـد امـا بـه  تـدريج بـا تولـد  روزنامه هاي خبري بر دامنه اين بـازار افـزوده شـد. وي ايـن شـعار را در عنـوان خبرگزاري خود گنجانده بود: »هركس  سريعتر آگاه شود، سريع تر آگاه مي سازد.«  17. Paul Julius Reuter تا هنگام مـرگش در 1899 او بـه مـدت پنجـاه سـال، اداره خبرگزاري رويتر را برعهده داشت. 
18. Bernhard Wolff هم زمان با نمايندگي آژانسهاواس و مديريت روزنامه ناسيونال زايتونگ در 1849، آژانس خبري ولف را نيز راه اندازي كرد. اين آژانس بـا ظهـور حكومت هيتلر از ميان رفت و جاي آن را يك خبرگزاري دولتي گرفت. 
19. Thomson Reuters، يك شركت سهامي عام است 
20.  http://thomsonreuters.com/content/press_room/corporate/212378 .ر.ك
21. در آمريكا ده ها دفتر خبري منطقهاي و يـا تخصصـي، نظيـر داو جـونز (در مـورد مسائل مالي)، كاپلي نيوزسرويس (در مـورد مسـائل آمريكـاي لاتـين) و جـوئيش تلگرافيك آجنسي (درباره مسائل يهوديان) فعاليت مي كنند. اما تنها دو خبرگـزاري عمومي و جهاني در اين كشور وجود دارند. اين وضعيت درسـت مشـابه شـرايط روزنامه هاي اين كشور است كه در آن تنها چهار روزنامه سراسري وجـود دارد و ديگر روزنامهها يا بنا به موضوع يا حوزه جغرافيايي، تقسيمبندي شده اند.  
22. Tass كه مخفف آژانس تلگرافي شوروي است در 1925 تأسيس شد و تا زمان سقوط شوروي به همين نام فعاليت مـي كـرد. پـس از تشـكيل جمهـوري روسـيه، نـام ايـن خبرگزاري به ايتارتاس تغيير يافت.  
23. در روز سه شـنبه هشـتم دي مـاه 1360، قـانون تغييـر نـام خبرگـزاري پـارس  بـه جمهوري اسلامي در مجلس شوراي اسلامي مصوب شده است. 
24. در گزارشي كه با عنوان ”بررسي فرهنگ و هنر و ارشـاد اسـلامي" در خـرداد 1361 توسط معاونت برنامه ريزي و ارزش يابي دفتر برنامه ريزي اجتماعي و نيـروي انسـاني سازمان برنامه و بودجه وقت تهيه شده، اطلاعات جالب توجهي از امكانـات موجـود در آن زمان و برخي تغييرات صورت گرفته در خط مشي خبرگزاري پارس ذكر شده و از آن جمله اينكه آمده است: تحول در اين سازمان با توجه بـه اهـداف جمهـوري اسلامي از 17 تير 59، يعني حدود 17 ماه پس از پيروزي انقلاب آغازشده.  
25. متن كامل اين آيين نامه در بخش پيوست ذكر شده است. 
  
 
 
 2
ابعاد ساختاري خبرگزاري ها در ايران  
مسائل مرتبط با رسميت، تخصصي شـدن ، پيچيـدگي ، داشـتن اسـتاندارد ، سلسله مراتب اختيارات و تمركز، حرفه اي بودن و نسبت هاي پرسنلي.  
مسائل مرتبط با رسميت  
در ميان خبرگزاري هاي ايران، يگانه خبرگـزاري اي كـه بـه دو اعتبـار داراي وجوهي رسمي است، خبرگزاري ”جمهـوري  اسـلامي  ايـران " اسـت. ايـن خبرگزاري هم در عنوان، صراحتاً خبرگزاري رسمي كشور ناميده شده و هم به اعتبار ده ها مصوبه و آيين نامه بالادسـتي 26، رسـمي تـرين سـازمان خبـري كشور به شمار مي رود27. اين مسئله از جهات گوناگوني بر رونـد كـار ايرنـا  تأثيرات مختلف و عمـدتاً  منفـي اي برجـاي گـذارده اسـت: اولاً  نزديكـي و  آميختگي بيش ازپيش آن با دولت بر سر كار، موضع خبرگزاري را از ساحت يك رسانه مادر به يك خبرگزاري جرياني تقليل داده است و همين موضوع منجر به آن شده كه ايرنا برخلاف سال هاي نه چندان دور، ديگر اصلي تـرين منبع نقل خبر از ايران و در ايران نباشد (ارزيـابي روزنامـه نگـاران...، 1391؛ كمالي پور، 1387 و بهرامي، 1388). ثانياً رسـمي گرايـي گسـترده، نـوعي از 
 41
فشل شدگي را براي سازمان مذكور به وجود آورده و آن  را فاقد نيروي جوانو خلاق كرده است؛ نيروهاي خبره خبرگزاري رفته رفته آن را ترك كرده انـد  و افت احساس مسئوليت موجب غيرفعال شدن آن در بيشتر مواقع حسـاس شده است. به گونه اي معمولاً اين خبرگزاري با تأخير بسيار خبرهاي عمده را مخابره مي كند و حتي در حوزه سياست خارجي، باوجود ده ها دفتر خبـري در خارج از ايران، در بسياري مواقع، به عنوان منبعي ترجمـه اي و تـأ خيردار عمل كرده اسـت.  ثالثـاً  موضـوع ات مـذكور منجـر بـه آن شـده انـد كـه در فرايندهاي ارتقاي سازماني، متغيرهاي غيررسانه اي بيش از ديگر عوامـل بـ ر كار اين رسانه اثرگذار باشـند و از همـين رو، فرهنـگ كـار حرفـه اي در آن به شدت تضعيف شده است.  
مسائل مرتبط با تخصصي شدن  
فناوري هاي نوين، بازارها و محصولات نو و مخاطبان تغييريافته، خبرگزاري ها را بر آن داشته است تا نظمي تازه به كارهاي خود در حـوزه تخ صصـي شـدن بخشند و اگر در گذشته اي نه چندان دور، از خبرنگاري همه فن حر يـف سـخن گفته مي شد، اكنون حتي در دوره هـاي آمـوزش خبرنگـاري (نظيـر دانشـكده  خبر)، تلاش بر آن است تا دانش پذيران برحسـب  علايـق خـود در نيمـه دوم تحصيل، رشته اي تخصصي نظيـر سياسـت، اقتصـاد، فرهنـگ، ورزش و... را انتخاب كرده باشـند.  بـااين وجـود ، در ايـن حـوزه پـاره اي مسـائل همچنـان خودنمايي مي كند.  
نيروي كار قالـب هـاي  جديـد . بـاوجود  آنكـه از حـدود سـه دهـه  قبـل، خبرگزاري هاي جهاني حركت به سمت چندرسانه اي شـدن  (Multimedia) را آغاز كرده اند، اما اين روند تا زمان نگارش اين پژوهش نيز، به صـورتي نيمه تمام در ايران اجرايي شده است؛ تخصصي نشدن نيروي كار اولـين و ش ـايد مه ـم ت ـرين عام ـل در اي ـن زمين ـه باش ـد و ع ـلاوه ب ـر آن نب ـود زيرساخت هاي فني مناسب. مسئله اخير، در نسبت با سرمايه گذاريهـايوسيع در حوزه وب (Web) قرار مي گيرد و دسته اول نيز، بدان علت كـهمعمولاً تربيت نيرو نيازمند صرف وقت و هزينه28 است، با دشواري هـاي روزافزوني مواجه است. درنتي جـه در صـحنه عمـل، امـور تخصصـي در حوزه هاي جديد به نيروهـاي حاشـيه اي غيرتوانمنـد سـپرده مـي شـود و عاقبت كار نيز از قبل مشخص است. 
 بهكار گرفته نشدن روزنامه نگاري برخط (Cyber journalism) از منظـر فنـي . 
روزنامه نگاري مجازي از يك منظر ارائه كننـده مجموعـه اي از ابتكـارات و خدمات براي عرضه بهتر اطلاعات متناسب بـا فضـا ي مجـازي اسـت. در ميان اين تكنيكها مي توان از فرامتنسازي (Hyper Text)، ارائه پادكسـت  (podcast) (محتوايي چندرسانه اي كه به استفاده از پخش كننده هاي صوتي يا تصويري قابل شنيدن و ديدن اسـت)، خـدمات خبرخـوان  (Feeds) و... نام برد29. برخي از اين خدمات جزئي از نرم افزارهاي خبررساني اند (ماننـد 
آر.اس.اس (Really Simple Syndication) (RSS) و  بهطـور خودكـار بـا فعال كردن خدمات مورد نظر توسط كاربر، براي او ارسال مـي شـوند، ولـي بخش هايي ديگر نيازمند آموزش حرفه اي به خبرنگـاران خبرگـزاري بـراي توليد و آماده سازي هاي آنهاست. مثلاً فرامتن سازي، اقدامي بسـيار آسـان و سهل است كه متأسفانه در خبرگزاري هاي ايران بسيار كم مورد توجه قـرار گرفته (خلجي، 1386: 69) و اين در حالي است كه خبرگزاري هاي غربـي از اين امكان به شكلي پويا (Dynamic) در خبرهاي خود استفاده مي كننـد و فرامتن خود حاوي ده ها نوع اطلاع جديد دربـاره  كل يـدواژه مـورد نظـر هستند. در پژوهشي نشان داده شـده كـه ميـزان اسـتفاده خبرگـزاري هـاي داخلي از خدمات مرتبط با روزنامه نگـاري مجـازي  از مجمـوع 16 امتيـاز ، خبرگزاري ها اين اعـداد را كسـب كـرده انـد: ميـراث فرهنگـي  14 امتيـاز، شبستان  و ايپنا 10 امتياز، ايكنا  و فارس هر يك 9 امتياز، مهر 8 امتياز، ايسنا 7 امتياز، موج 6 امتيـاز و ايلنـا  4 امتيـاز (رضـواني زاده، 1386: 194)؛ ايـنبررسي نشان مي دهد كه متوسط بهره گيري آنهـا  (در زمـان مـورد بررسـي: مرداد تا مهر 1385) از خدمات فني موجود در ايـن حـوزه از متوسـ ط بـه پايين  است و حتماً بخش عمده اين نارسايي نه به جنبه هاي فناورانه، بلكـه در به كارگيري آن توسط منابع انساني مشاهده  ميشود.  
امكان جست وجو و دسترسي سريع به اخبار و سوابق آنها يكي ديگر از معضلات خبرگزاري هاست و با آنكه مي توانند منشـ أ كسـب درآمـد و افزايش مشتريان باشند، اما معمولاً بدان ها كم تـوجهي مـي شـود  (تجربـه اروپا و لبنان/ ،رسانه شماره يك، سال 1385).پيوندهاي خبري يـا اخبـار مرتبط نيز از امتيازاتي است كه ويژگي خبر خبرگزاري هاست كه امروز به شيوه هاي گوناگون در رسانه هاي مجـازي مـورد توجـه قـرار دارد. ايـن پيوند ها يا در ذيل خبر و يا در كنار صفحه خبر در دسترس مخاطب قرار مي گيرد كه خود شيوه اي است براي هـدايت مخاطـب و البتـه توسـ عه و تقويت دامنه فعاليت حرفه اي.  
ناآشنايي روزنامه نگاران با روزنامه نگاري بـرخط از منظـر محتـوايي . عمـر كوتاه روزنامه نگاري بـرخط در ايـران موجـب شـده تـا بـاوجود  كثـرت رسانه هاي وب محور همچون خبرگزاري ها، اما تعدد نيروهاي حرفه اي و مسلط بر اين نوع رسانه چندان زياد نباشند. در وهلـ ة نخسـت نيروهـاي توانمند در خبرگزاري ها به ويژه نسل اول آنها عمدتاً كساني هستند كـه از رسانه هاي مكتوب پا به عرصه رسانه هاي مجازي گذاشته اند و مقتضـيات روزنامه نگاري تحت وب را نه به صورت آموزشـ ي بلكـه بـا آمـوزه هـا ي تجربي و حرفه اي خود درهم آميختهاند. از ديگر سو  و از آنجاكه فضـاي مجازي امكاني سهل و ممتنع براي انتشار اخبار فراهم آورده و ابـزار بـاز اصلاح شونده آن مي تواند هر خطايي را در كمترين زمان ممكن ترميم يـا حذف كند. اين توانايي موجب شده تـا خبرنگـاران جـواني كـه معمـولاً  آموزش هاي لازم حرفه اي را كسب نكرده اند و عطش ارائه خبر جنجـالي نيز آنها را رها نميكند مرتباً به سمت ايجاد التهاب هـاي خبـري بـه  پـيشروند (خلجي، 1386: 69). البته ذكر اين نكته نيز ضروري است كه حتي آنها كه آموزش هاي حرفه اي را نيـز كسـب كـرده انـد همچنـان در دامنـه رسانه هاي چاپي زيست مي كنند (به دليـل قـديمي بـودن متـون درسـي و نگرش استادان) و سطح آشنايي شان با اين مقوله بسـيار پـايين اسـت. در بعدي ديگر اگرچه پژوهش هاي قديمي تر مي گفتنـد كـه ايرنـا  بـه لحـاظ رعايت اصـول حرفـه اي خبـري در بـالاترين رده قـرار دارد  (مهرطلـب، 1382)، اما به نظر مي آيـد ايـن رونـد معكـوس شـده و هـم اكنـون ايـن خبرگزاري در ميان خبرگزاري هاي ديگـر در پـايين تـرين رده قـرار دارد (ارزيابي روزنامه نگاران، 1391:  21). اين موضوع را ممكن است بتوان با به پايان رسيدن عمر نيروهاي قديمي تـر ايـن خبرگـزاري و فعـال شـدن نيروهاي جوان تر ارتباط داد. در شاخص هايي ديگر هم همين اُفت ديـده مي شود، به گونه اي كه ايرنا در سرعت انتشار خبـر، صـحت آن، رعايـت بي طرفي و تنوع معمولاً در آخرين رتبه قرار داشته است. اين سخن بدان معناست كه هم در بعد فني و هم محتوايي، فرآينـدهاي روزنامـه نگـاري برخط، چندان جدي گرفته نشده و رعايت نمي شود.  
سازمان دهي فرايندهاي حرفه اي. اگر با عنايت به تقسيم كار در هر سازماني  سه فرايند: طراحي كارها و فعاليت ها، دسته بندي فعاليت ها به سمت هـاي سازماني و برقراري رابطه ميان سمت  ها به منظور كسب هدف مشـترك را مدنظر قـرار دهـيم (رضـاييان، 1380: 27-126)، مـي تـوان الگـويي سـه مرحله اي را براي انتشار پيام در يك خبرگزاري ارائه كرد:  
   
جدول 4. ( با اصلاح و تغيير: سلطاني فر و مرتضوي، 1388: 34 -133)  
تعيين راهبردها و برنامهريزي و نظارت بر فرايند توليد پيام (نوشتاري، صوتي و تصويري) 
تعيين موضوعات ارزشمند براي توليد پيام 
طبقه بندي و تفكيك حوزه هاي كاري گروه هاي توليد پيام 
تعيين معيارهاي گزينش و انتخاب اخبار، گزارش ها و ساير پيام ها تشخيص و در اختيار گرفتن ابزار و تجهيز ارتباطي مناسب براي توليد پيام 
 تعيين مأمور يتهاي خبرنگاران، گزارشگران و... 
تعيين شاخص ها و ساختارهاي مختلف توليد پيـام (خبـري، گزارشـي و...) طراحي كارها و فعاليت ها در تحريريه خبري  
تعريف مسئوليتها و وظايف سردبير كل 
تعريف مسئوليت ها و وظايف مدير اخبار (داخلي/خارجي)   تعريف مسئوليت ها و وظايف دبيران و ويراستاران  تعريف مسئوليت ها و وظايف معاونان گروه هاي خبري  تعريف مسئوليت ها و وظايف مديريت فني وب سايت  تعريف مسئوليت ها و وظايف خبرنگاران ارشد تعريف مسئوليتها و وظايف خبرنگاران و...   دسته بندي فعاليت ها و سمت هاي سازماني در تحريريه  
تعيين روشهاي ارتباطي ميان بخشهاي مختلف، مثلاً برگزاري جلسات ادواري 
تعيين روش هاي ارتباطي مؤثر براي دريافت اخبار افزايش مهارت هاي ارتباطي در رقابت رسانه اي 
تنظيم جلسات ادواري براي ايجاد هماهنگي هاي خبري  ـ محتوايي هماهنگي ميان بخش هاي مختلف سازمان رسانه اي ايجاد شبكه اينترنت داخلي و تسهيل دسترسي به اطلاعات رابطه ميان سمتها 
به منظور كسب هدف مشترك  
بدين ترتيب فقدان شرح كار مشخص در بسياري از حوزه هاي خبري خبرگزاري ها امري كاملاً مشهود و عيني است و  بهعبارتي ديگر اين شرح وظيفه ها عمدتاً شفاهي و سينه به سينه منتقل شده اند و از فردي به فردي و گروهي به گروهي ديگر تغيير يافته اند. به نظم و نسق درآوردن اين امور، فرايندهاي خبري را حتماً به سامان خواهد كرد.  
 (Business Separation) تجزيه فعاليتها
اگرچه در ايران الگويي از ادغام خبرگزاري ها در سال هاي اخير مشـاهده نشده و تمليك آنها را بايد جز مقولاتي دانست كه در آينده با آن مواجـه خواهيم شد30، اما مي توان ساختار سازمان را برحسب شرايط بـه انحـايگوناگون ديگري تغيير داد و ازآنجاكه سازمان هاي خبري جديد در ايـرانبه گونه اي رشديابنده در حال تكثير حوزه فعاليت هاي خود هستند به نظر مي رسد تجزيه فعاليت هاي قديمي به فعاليت هايي جديدتر از مهـم تـرين  اين راهبردها به شمار مي رود31. فروش فعاليت (Self-Offs) يكي از زيـر  راهبردهاي تجزيه امور است كه در خبرگـزاري هـاي ايـران بـيش تـر در حوزه هايي غير از توليد خبر قابل مشاهده اسـت؛ مـواردي نظيـر تحليـل محتوا يا گفتمان خبرهاي توليدشده، معمولاً به شركت هايي در بيـرون از سازمان هاي خبري سپرده مي شود و درواقع نوعي برون سـپاري صـورت مي گيرد تا فروش. در برخي از سازمان هاي بزرگ مطبوعات (همشـهري، ايران و...) از روش منظومه سازي (Spain-offs) بـراي تغييـر در سـاختار استفاده شده، اما نمونه هاي آن در ميان خبرگزاري ها محدود است، ماننـد باشگاه خبري توانا در خبرگزاري فارس و يـا انتشـارات  رسـانه  مهـر  در خبرگزاري ؛مهر البته مجموعه رسانه اي اطلس به عنوان يك شركت مـادر تخصصي (Holding) در مجموعه فعاليت هاي خود خبرگـزاري هـايي را نيز اداره مي كند، اما اين بدين معنا نيست كه خبرگزاري ها بخش هـايي از خود را منفك كرده و به عنوان شركتي مستقل به ثبت رسـانده باشـند.  در اينجا علاوه بر آنكه خلأهاي قانوني بسـياري در بحـث مالكيـت وجـود دارد، تنظيم روابط حقوقي ـ مالي ميان زيرمجموعه هاي تـازه تأسـيس نيـز بسيار با اهميت است.  
مسائل مرتبط با داشتن استاندارد  
سازماني كه كارهايش را به شكلي استاندارد تعريـف كـرده باشـد، حتمـاً  الگوي مك دونالد32 را به ذهن متبادر مي كند. ايـن الگـو ممكـن اسـت د ر خبرگزاري يك سازمان كه منعطف و  بهروزشونده است، چندان معقول يا شدني به نظر نرسد. اما تجارب نشان  ميدهد كه در بسـياري از حـوزه هـا خبرگزاري ها مي توانند يا توانسته اند با خلـق يـا رعايـ ت اسـتانداردهايي،امور خود را  بهنحو شايسته تري پيش ببرند.  
در روزگاران قديم، اخبار بـا  سـرعت  66 كلمـه  در دقيقـه  بـه  وسـيلة  دستگاه گيرنده (ماشين تله تايپ كه در ايـران  بـه  تلكـس  مشـهور  اسـت ) تق تق كنان تايپ مي شدند، اما امروزه اين سرعت ده ها برابر شده اسـت  و تق تق نيز به گوش نمي رسد. همين طـور در گذشـته نوشـتن  خبـر  بـراي  خبرگزاري ها سـاده تـر  از خبرنويسـي  بـراي  سـاير  رسـانه  بـود چـرا كـه  خبرگزاري ها صرفاً حلقه واسط بين رويدادها و رسانه هاي خبري بودنـد و هر كـدام بـر  اسـاس  ويژگـي  هـاي ارتبـاطي  خـود  مخاطـب  را هـدف  م ـي گرفتن ـد و در حقيق ـت گ ـزارش ه ـاي خ ـود را ب ـراي متخصص ـاني مي فرستادند كه هركدام به گونه اي متناسب با رسانة خود از محتواي خبـر استفاده مي كردند. اما در خبرگزاري هاي آن لاين، ديگر خبرنويسـي  بـراي  آنها به همان سادگي قبل نيست و خبرگـزاري هـا  بايـد  شـرايط حرفـه اي روزنامه نگاري را دارا باشند (شُكرخواه، 1392). در واقع از زماني كه خود خبرگزاري ها صاحب خواننده شدند و به روشني پي بردنـد  كـه  مطالـب  خود را از نظر اعلام و تشريح رويدادها بايد به شكلي جذاب و كاربردي منتشر كنند، ديگر حتي طراحي نيز براي آنهـا  مهـم  شـد ، بنـابراين  رفتـار  خبرگزاري ها به رفتار رسانه هاي جمعي نزديك تر شد و اين رسانه هـا  در بعضي از اوقات نيز رسانه هاي نوشتاري را پشت سر گذاشـته  و آميـزه اي از اخبار سخت، نرم و آگاهي  ها را استفاده كردند.  
سبك و عناصر خبري. خبرگزاري ها با نوع محصولي كه توليـد مـي كننـد، شناسايي مي شوند و اين محصول يا محصولات (عمدتاً خبر) مي بايسـت داراي قواره اي مشخص باشد تا هم مخاطبان را رفته رفتـه بـا چـارچوبي منحصربه فرد آشنا كند و هم روند دروني كار  خبري را اسـتمرار و به بـود بخشـد. در ايـن مقولـه مـي تـوان از دو شاخصـه مهـم نـام بـرد: سـبك خبرنويسي (News writing style) و عناصر خبر (Elements of News).آن چنان كه مشهور بوده و رواج نيز دارد، عمده خبرها در ايـران و جهـانبا استفاده از سبك هرم وارونه يا سبك تاريخي نوشته مـي شـوند. ايجـاد استانداردي در زمينه سبك خبرنويسي  ميتواند به يـك مزيـت نسـبي يـا مطلق براي يـك خبرگـزاري مبـدل شـود، همـان گونـه كـه خبرگـزاري دانشجويان ايران (ايسـنا ) بـا توجـه بـه  همـين نكتـه   و تك يـه  بـر  سـبك خبرنويســي تــاريخي توانســت در مــدت زمــاني كوتــاه، عميقــاً  درون رسانه هاي مكتوب نفوذ كند و همان گونه كـه از پـژوهش هـا بـر مـي آيـد همچنان نيز (از نظر انعكاس نظريات مختلف و يا رعايت بـي طرفـي) در صدر خبرگزاري هاي كشور قرار بگيرد. (ارزيابي روزنامه نگاران...، 1391: 3) اين نكته از سويي ديگر نيز حائز اهميـت اسـت كـه بتـوان تفـاوتهـاي خبرنويسي در رسانه هـاي ارتبـاط جمعـي را كسـب كنـد و مطـابق ايـن تفاوت ها براي رسانه اي مانند خبرگـزاري، استانداردسـازي كـرد . از نظـر برخي كارشناسان و مدرسان علوم ارتباطات ”هرم وارونه" در ميـان همـة  سبك هاي خبـري  بهتـرين  سـبك  خبرنويسـي  در خبرگـزاري  هـا اسـت.  
»سرعت، عامل مهمي در تنظيم خبر در خبرگزاري هاست. به طور طبيعـي  وقتي سرعت در دستور كار قرار  ميگيرد نمي توان از نرم خبرهـا  اسـتفاده  كرد و بهتر است خبرگزاري اخبار را با سبك هرم وارونه لحظهبـه لحظـه گزارش كند و تحليل و جمع بندي آن را بـه  روزنامـه هـا  واگـذار  كننـد .« (توكلي، 1392) لذا پرداختن به حاشيه ها و يا نرم خبرها در خبرگزاري هـا  ممكن است آنها را از وظيفه اصلي اطلاع رساني دور كند، همان وضعيتي كه بعضاً مشاهده مي شود.  
   
جدول 5. تفاوت هاي خبرنويسي و انتشار اخبار در رسانه هاي جمعي (قندي، 1372: 61)  
خبرگزاري   تلويزيون   راديو   مطبوعات   خبر نويسي  
هرم وارونه ـ تاريخي همراه با ليد   هرم وارونه   هرم وارونه   هرم وارونه ـ
تاريخي همراه با 
ليد   سبك 
خبرنويسي  
انواع ليد   انواع ليد 
(به جز ليدهاي نقلي كه ناقل در پاراگراف بعد مي آيد)   انواع ليد 
(به جز ليدهاي نقلي كه ناقل در پاراگراف بعد مي آيد)   انواع ليد:
ليدنويسي با 
استفاده از عناصر 
خبر، ليدهاي يك موضوعي، 
ليدهاي چند موضوعي ليد نويسي  
حفظ ارتباط ساختاري 
پاراگراف ها با استفاده از 
عوامل حفظ وحدت خبر   هر پاراگراف نياز به منبع دارد.   هر پاراگراف نياز به منبع دارد.   حفظ ارتباطساختاري 
پاراگراف ها با 
استفاده از عوامل حفظ وحدت خبر بدنه خبر يا 
متن خبر  
خبر بايد كامل باشد.  
محدوديت وجود ندارد.   معمولاً خبر كوتاه است. 
زمان 
تعيين كننده است.   معمولاً خبركوتاه است. 
زمان 
تعيين كننده است. خبر تقريباً كامل است.  
ستون 
تعيين كننده است.   اندازه و 
محتواي خبر  
به طور كامل بايد در خبر بيايد.   بسيار كوتاه در 
خبر مي آيد   بسيار كوتاه در 
خبر مي آيد   تقريباً به صورت كامل مي آيد.   سابقه خبر  
فاصله بين خبر و تحليل و تفسير وجود دارد البته 
بستگي به نوع استفاده دارد.   فاصله بين خبر و تحليل 
و تفسير وجود دارد.   فاصله بين خبر و تحليل 
و تفسير وجود دارد.   به منظور ارضاي نياز خبري 
مخاطب تحليل و تفسير بايد در كنار خبر بيايد.   تحليل و تفسير خبر  
نقش آن در تفكيك مطالب است.   بايد داراي نقش باشد 
ولي اكنون از خلاصه خبر استفاده مي شود.   بايد داراي
نقش در جذب مخاطب باشد ولي اكنون 
به جاي تيتر از خلاصه خبر استفاده ميشود. نقش اساسي در جلب و جذب مخاطب دارد.   تيتر  
كاربرد ندارد   كاربرد كم دارد   كاربرد كم دارد   كاربرد اساسي دارد   انواع و اجزاي تيتر  
زبان ساده و زبان تخصصي   زبان ساده روشن و مفهوم   زبان سادهروشن و مفهوم   زبان ساده، مفهوم و روشن   زبان خبر  
كاربرد ندارد.   نقش و كاربرد اساسي دارد و نقش 
فيلم هاي خبري در 
جذب مخاطب بسيار مهم است   كاربرد ندارد   كاربرد دارد   عكس، طرح 
و نقش  
تنوع ندارد.   با تنوع 
تصوير، صوت و همچنين رنگ   با صوت تنوع ايجاد مي شود موسيقي نقش مهمي دارد   با استفاده از تكنيك هاي 
صفحه بندي تنوع و گيرايي دارد.   عرضه يا نمايش  
مي تواند در سرعت 
بخشيدن در ارسال خبر يا تأخير آن نقش داشته باشد يا خبر را به صورت كوتاه ارسال كند يا پي درپي جزئيات بيشتري بفرستند.   اولويت گذاري در ترتيب 
خواندن خبر، استفاده از عكس، 
اسلايد، فيلم، صدا، رنگ   اولويت دهي در ترتيب 
قرائت خبر و صوت   با استفاده ازفنون 
صفحه بندي 
برجسته سازي صورت مي گيرد. 
اندازه تيتر، 
استفاده از عكس، نقش، طرح، 
جايگاه خبر در صفحه، كادر، ترام، نگاتيو برجسته سازي خبر  
موضوع ديگر بحث عناصر خبري (5W & H) اسـت  كـه مـي تـوان بـر  اساس آنها تعيين كرد كه يك خبرگزاري مي بايست بيش از ديگر رسـانه هـا مثلاً به عنصر چرا و چطور (Why & How) بپردازد تا بدين نحو بتواند ميـان خود و ديگران تمايز ايجاد كند. مثلاً درباره خبرگزاري اينترپرس گفتـه شـده   كه راهبرد محوري آن تأكيد بر همين عناصر خبري است تا بتواند ميان خود با رسانه هاي غربي عمده، تفاوت ايجاد كند (اسدي، 1389: 126). متأسـفانه  در اين زمينه اقدام قابل تأملي  صورت نگرفته و اگرچه بعضاً ايده هايي در برخي رسانه هاي خبري دراين باره مطـرح شـده ، امـا در عمـل اجرانشـده  باقي مانده است؛ يك دليل آن گرايش به سمت نـرم خبرهـا  (Soft news) ست كه ممكن است با رسالت خبري خبرگزاري در تضـاد قـرار داشـته باشد و موجب كندي كارها شود.  
موضوع ديگـري كـه در توليـدات خبرگـزار ي هـا  مـورد  سـؤال اسـت قالب هاي توليدي اعم از خبر، گزارش، مصاحبه و امثـال آن اسـت . گرچـه در گذشته و قبل از فراگير شدن خبرگزاريهـا  عمـدتاً  تأكيـد بـر توليـدات خبري خبرگزاري ها بوده است لكن با توجه به گسترش فضـاي مجـازي و دسترسي آسان و گسترده مخاطبان به خبرگـزاري  هـا در  ايـران، همـه نـوع محتوايي با قالب هاي خبر، گزارش، مصاحبه و يا حتي يادداشت و تحليـل در خبرگزاري ها كاربرد داشته و استفاده  ميشود. البته طبيعي اسـت كـه بـا توجه به آنلاين بودن خبرگزاري ها كاركرد خبـري و سـرعت آنهـا در ايـن قالب برجسته تر و اساسيتر است. درباره گزارش ها و يا ساير قالب ها بايـد به تفاوت فضاي مجـازي بـا مطبوعـات و  همچنـين امكانـاتي كـه محـيط مجازي فراهم مي كند، توجه لازم را بكار بست. به اعتقاد فريدون صـديقي استاد گزارش نويسي »فضاي حركتي موجود در رايانه يك سـايت [فضـاي مجازي] سبب شده است چيدمان و ساختار گزارش خبرگزاري متفاوت از گزارشي باشد كه در مطبوعات منتشر  ميشود. بنابراين بايد براي تهيه انواع گزارش در خبرگزاري ها و مطبوعات به ويژگي هاي آن بايد توجه داشت.«  انواع خبر. هر خبرگزاري به تناسب فعاليت هاي خود معمولاً پنج نوع خبر را توليد و منتشر مي كند: 
 
 
  
جدول 6. انواع خبر در يك خبرگزاري (با تغيير و اصلاح: خلجي، 1380: 119)  
توضيحات   نوع خبر رديف 
خبرهايي كه از منابع اصلي خبر (روابـطعمـومي و...) بـراي خبرگـزاري ارسـال ميشوند. دريافتي     .1
خبرهايي كه بهوسيله اعزام خبرنگار يـا گـروه خبـري در محـل وقـوع رويـ داد پوشش داده مي شوند. اين خبرها از پيش برنامـه ريـزي  شـده انـد و معمـولاً  بـه همايشها، مصاحبههاي مطبوعاتي و... اختصاص دارد.   پوششي     .2
خبر يا گزارشهاي خبري كه بر اساس سوژه مـوردنظر  سـازمان خبـري توليـد ميشوند. توليدي     .3
مصاحبههاي خبري كه به شكل انحصـاري انجـام مـي شـود و معمـولاً شـامل چهرههاي مشهور، تحليلگران و كارشناسان و...  ميشود.   مصاحبه     .4
اخباري كه از منابع خبري ديگر (خبرگزاريها، شبكه هاي خبري، روزنامه ها و... خارجي)، در حوزه هاي زباني مختلف (عربي، انگليسي، فرانسوي و...) دريافـت و پس از ترجمه منتشر ميشوند. ترجمه     .5
خبر تلفيقي. در مورد برخي وقايع مهم و پرپيچ وخم، خبرنگاران عناصر و عوامل مختلف و جزئيات خبري متعددي را كه به تـدريج  بـه دسـت آمـده  است جمع آوري مي كنند و پس از تصحيح و تنظيم دقيـق  همـه  را بـاهم  تركيب مي كنند و به صورت مطلب خبري واحد ارسال مـي دارنـد . بـدين  طريق جريان واقعـه  را كـه  در مراحـل  قبلـي  ضـمن  خبرهـاي  گونـاگون  گزارش داده مي شود حالت پراكندگي خود را از دست مي دهد و در يك گزارش تشريحي تجانس و هماهنگي پيدا مي كند؛ در اين زمينه مي تـوان از دو گونه استانداردسازي سخن گفت: اول تعيين ميزان حجم هركدام از خبرها؛ اين سخن بدان معناست كه مثلاً مدير خبر مي تواند تصميم بگيرد تا خبرهاي دريافتي را كاهش داده و انتشار آنهـا  را محـدود كنـد 33. ثانيـاً  مي توان متغيرهايي را در زمينه حجم، نوع تيتر، ارجاعدهي، تأييد يـه منبـع و... در نظر گرفت كه براي هركدام از انواع خبر متفـاوت باشـند و خبـر مذكور تا شاخص هاي مذكور را  بهدست نياورده، امكان انتشار ندارد.  
مسئله سرعت. در كار خبرگزاري سرعت را بايـد هـم در جسـت وجـو و كسب خبر و  هم در انتشار آن حائز اهميت دانست. خبرنگار خبرگـزاري  بايد سريع و چابك  بوده و اين توانايي را داشته باشد كه به سرعت اخبـار  را منتقل كند. همچنين اين خبرنگار بايد حساسيت هاي بيشتري در دقـت  و صحت اخبار نسـبت  بـه  خبرنگـاران  مطبوعـات  داشـته  باشـد  چراكـه  خبرگ ـزاري ه ـا فرص ـت اص ـلاح اخب ـار را ندارن ـد ازاي ـن رو نيروه ـاي خبرگزاري ها بايد به دقت بر اساس اين دو ويژگي انتخاب شوند.  
نكتة ديگري كه در مبحث سرعت انتشار حائز اهميت است موضـوع فعاليت 24 ساعته خبرگزاري هاست؛ به اين معني كه خبرگزاري  بهعنـوان مركز رصد، توليد و توزيع خبر بايد فعاليتي شـبانه روزي داشـته  باشـد و ايام تعطيل را نيز در برنامـه خبـري خـود لحـاظ كنـد . در حـال حاضـر خبرگزاري هاي اصلي كشور داراي نوبت شب و ايام تعطيـل هسـتند امـا اين اصل براي همه خبرگزاري ها به دليل محدوديت هاي مـالي و كمبـود نيروي انساني مجرب قابل اجـرا  نيسـت . نوبـت  شـب ايـن امكـان را بـه خبرگزاري ها مي دهد تا ضمن رصد دائمي اخبـار و اتفاقـات داخلـي ، در عرصه بين المللي نيز مهمترين رويدادها را با استفاده از اختلاف ساعت با ديگـر نقـا ط دنيـا، ترجمـه و در اختيـار مخاطبـان قـرار دهـد.  همچنـين زمان هاي پاياني شب و يا ايام تعطيل و اصطلاحاً ”كم خبر" اين امكان را به خبرگزاري مي دهد تا گزارش هاي طولاني و پرحجم تر و يا تحليل ها و گزارش هاي بدون زمان خود را منتشر كنند.  
ژورناليسم مجازي و رسانه هاي سنتي. پيدايش روزنامـه نگـاري  آنلايـن  بـا قابليت هايي همچون تعاملي بودن، دسترسي نامحدود، عدم  نياز به شـبكة توزيع، عدم محدوديت زماني و مكاني، رسانه اي سنتي را با چالش هـايي مواجه كرده است. ازجمله اينكه مولتي مديا بودن (تركيب صدا و تصوير) ازجمله ويژگي هاي رسانه هاي جديد است و نقصان رسانه هاي سـنتي  در اين بخش قابل توجه است، زيرا ويژگي چندرسانه اي بودن به ويـژه  بـراي  جوانان كه همـواره  خواهـان  جـذابيت  و دسترسـي  بـه  آخـرين  اخبـار  و اطلاعات با سرعت بـالا  و روش هـاي  متنـوع  هسـتند ، آنـان  را بـه  طـرز  فزاينده اي به سمت رسانه هاي نو سوق مي دهد. تكثر و تعدد منابع خبري هرچند ممكن است در موارد زيادي قابل اعتنا نباشند اما باعث شـده  كـه  مخاطبان حتي براي لحظه اي هم منتظر دريافت اخبار از يك يا چند منبع خبري محدود نباشند و با سرعت، منابع خبري متعدد را چك كرده تـا  از صحت وسقم اخبار مطلع شوند  
پـايين بـودن سـطح تجربـه. آمارهـاي نشـان مـي دهـد كـه دبيـران خبـر خبرگزاري هاي كشور معمولاً سابقه كـاري كمتـر از 10 سـال داشـته انـد (خلجي، 1386: 91) و از زمـان ارائـه ايـن داده هـا بـيش از شـش سـال مي گذرد و نگاهي اجمالي به فضاي موجود نشان مـي دهـد كـه ميـانگين مذكور به كمتر از هفت سـال رسـيده اسـت34. پـژوهش ديگـري نشـان مي دهد كه خبرنگاران 31 تـا 40 سـاله بـا 4/44 درصـد  بيشـترين و زيـر بيست ساله ها و بالاي چهل سـاله هـا بـا 7/3 درصـد  كمتـرين تعـداد را در  خبرگزاري ايرنا داشته اند؛ در ايسنا بيشترين تعداد يعني 3/91 درصـد  بـين 21 تا 30 سال سن داشته اند، در فـارس  100 خبرنگـاران و در اير نـا نيـز 
3/92 درصد در همين حيطه سني. (صدرهاشمي، 1384: 121)  اين در حالي است كه همه دبيران خبرگزاري ها حق  انتشار خبر دارنـد و درواقع هم رده سردبير يك روزنامه مهم قرار مي گيرند، با اين تفاوت كـه در روزنامه بعد از سردبير هنوز هم دروازه هايي براي نظارت بـر محتـوا وجـود دارد (فني، چاپخانه، توزيع و...) اما در اينجا پس از فشـار داده شـدن دكمـه انتشار، ديگر هيچ سدي در برابر خبررساني وجود ندارد. همين عامل تجربه پايين كه به نظر مي رسد رو به تشديد شدن نيز هست، يكـي از اصـلي تـرين دلايل تشديد بحـران هـاي رسـانه اي در كشـو ر بـه شـمار مـي رود، چراكـه  اس ـتاندارهايي معق ـول و منطق ـي ب ـراي ق ـرار گ ـرفتن در اي ـن س ـمت ه ـا (شاخص هاي احراز سمت)، تدوين نشده و ضرورت هاي غيرمحوري در اين حوزه تصميمساز  ميشوند.  
 
مسائل مرتبط با پيچيدگي و نسبت هاي سازماني  
براي داشتن دركي از سـاختار سـازماني خبرگـزاري هـا، سـاده تـرين راه،بررسي چارت هاي سازماني آنهاست. آنچه از خلال بررسي چـارت هـاي سازمان هاي خبري عمده در ايران35 به دست مي آيد، شبيه سـازي سـطوح سازماني به الگويي است كه در خبرگزاري جمهوري اسلامي اجـرا شـده است. اين خبرگزاري پس از مديرعامل داراي سه معاونت اسـت: معـاون خبر، معاون اجرايي و معاون فني. در ديگـر خبرگـزاري هـا تـا حـدودي همين نحوه اداره (با تفاوت هايي) قابل مشاهده اسـت و معمـولاً  ممكـن است معاونت هاي آموزش، پژوهش و... به اين عناوين اضـافه شـوند . در معاونت خبر نيز ادارات كلـي وجـود دارنـد كـه بـر   مبنـاي حـوزه هـاي موضوعي (فرهنگي، سياسي، اجتماعي، خـارجي، ورزشـي و...) و يـا بـر  مبناي خروجي ها (داخلي، خارجي، استان ها و...) تقسيم بندي  شـده انـد و گروه ها ذيل آنها قرار گرفته اند؛ تعداد ايـن گـروه هـا نيـز بسـته بـه نـوع تقسيم بندي از چهارتا 10 گروه متفاوت اسـت و هـر گـروه داراي دبيـر، جانشين و تأييدكننده خبر است. در برخي از اين رسانه ها ( ايرنـا و مهـر ) يك اتاق خبر، نقش محوري در اداره خروجي بر عهده دارد و در برخـي ديگر از رسانه ها بدون تشكيل يك اتاق خبر (فارس  و ايسنا)، ايـن نقـش بر عهده معاون خبر يا سردبير خبرگزاري است.  
  
  
  
  
 
از منظر پيچيدگي عمودي، ميان رأس سازمان تا خبرنگار (پايين تـرين رده توليد خبر)، معمولاً پـنج رده سـازماني وجـود دارد (مـدير، معـاون، مديركل، دبير گروه و خبرنگار). از منظر پيچيدگي افقي اين رده ها بسـيار متنوع و مختلف اند و به طور طبيعي در بيشتر سازمان هـاي مـورد نظـر از  سمت رأس به قاعده گسترش يافته اند (كه هرچند به فراخـور در برخـي نمونه ها، ناهنجاري هايي در اين زمينه بروز كـرده و بيشـتر ايـن نكتـه در تقسيم بندي هايي كه مبناي موضوعي دارند قابل مشاهده اسـت)؛ از منظـر پيچيدگي فضايي نيز يك سازمان خبري عمدتاً در داخـل كشـور مطـابق نمودار شش عمل مي كند.   
نكتة جالب توجه حركت تدريجي خبرگزاري هـا جديـد بـراي ايجـاد دفتر در استان ها و شهرستان هاي كشور است به گونه اي كه مطابق داده هـا يافته هاي طرح آمارگيري جامعه فرهنگي كشور تا تابسـتان 1382 (يعنـي يك تا چهار سال پس از به راه افتادن موج خبرگزاري سازي ها)، هنوز جز خبرگزاري جمهوري اسلامي، هيچ كدام ديگر از خبرگـزاري هـاي كشـورداراي دفاتري مستقل در شهرها و استان هاي ايران نبوده انـد ( فهرسـتگان مطبوعات و خبرگزاري ها، 1382)، امـا در سـال 1393 مـثلاً  خبرگـزاري فارس در برخي استان هاي مهم داراي دو دفتر خبري اسـت.   نكتـة حـائز اهميــت آن اســت كــه ايــن ســاختارهاي تشــكيلاتي مــي بايســت از انعطاف پذيري لازم براي شرايط مختلف برخوردار باشند و در آنها اصـل آزادي عمل براي هر يك از واحدهاي خبري حفظ شـود كـه ضـمن در  نظـر گرفتـه شـدن محـدوديت هـاي صـنفي، واحـد مـذكور در توسـعه ارزش هاي سازماني توانـا بـوده و مشـاركت جويـد (خاشـعي و دهقـان، 1391: 288). بدين ترتيب تهديدهاي ناشي از تغييرات محيط (بـا  تأكيـد بر ظهور فناوري هاي نوين)، نمي تواند روند رو به رشد سازمان را مختـل كند. از منظري ديگر، تفاوت راهبردها در دفتر مركزي و دفاتر استاني نيز بايد مورد توجه قرار گيرد، اين تفاوت راهبردها كـه در عمليـات خبـري بسيار محتمل الوقوع اند، مرتباً هم گرايـي و كـارايي  سـازمان خبـري را در معرض تهديد قرار  ميدهند. نمونه عيني آن، مقاومت ها درباره راهبردهاي كلان خبري است كه از دفتر مركـزي بـه واحـدهاي اسـتاني ابـلاغ  و در بيشتر مواقع با شكست روبه رو مي شود.  
    
 
نمودار 5. پيچيدگي فضايي خبرگزاري ها در داخل كشور  اما در خارج از كشور شرايطي كاملاً نابرابر حكـم فرماسـت و عمـدتاً  ايرنا  و واحد مركزي خبر داراي دفاتر و خبرنگاراني مشـخص در اقصـي نقاط كشور هستند (خبرگزاري هاي ديگر نظير فارس با حدود 10 دفتر و نمايندگي، مهر با چهار دفتر و نمايندگي و... در رده هـاي پـايين تـر قـرار گرفته اند و عمدتاً داراي خروجي خبري فعالي در اين حوزه هـا نيسـتند) . مطابق مصوبه شوراي عالي اداري در هفتم مهـر 1383، ايرنـا  عـلاوه بـ ر هفت دفتر خبري در كشورهاي همسايه ايران، داراي 10 دفتـر منطقـه اي نيز هست كه بدين ترتيـب تقسـيم بنـدي شـده اسـت: آمري كـاي  شـمالي (نيويورك يا واشنگتن)، غرب، شرق و جنوب آفريقـا : آفري قـاي  جنـوبي 
(ژوهانسبورگ يا پرتوريا)، شمال آفريقا: (الجزيره)، شرق اروپا: صربستان  و مونته نگرو (بلگراد)، شمال اروپا: انگلستان (لندن)، جنوب اروپا: اسپانيا (مادريـد)، ااروپـ ي مركـزي: اتـريش (ويـن)، آلمـان (بـرلين) و فرانسـه
(پاريس)، غرب آسيا: هند (دهلي نو)، شرق آسيا: چـ ين (پكـن) و مـالز ي
(كوالالامپور)، خاورميانه: لبنان (بيروت)  و سوريه (دمشق)  و آسياي ميانه: تاجيكستان (دوشنبه) و ازبكستان (تاشكند). ايـن تقسـيم بنـدي دفـاتر از  ادارات وزارت امور خارجه الگوبرداري شده و تقريباً مشابه آن از سـوي واحد مركزي خبر نيز اجرا شده اسـت. غ يـرازاين دو خبرگـزاري، ديگـر خبرگزاري ها معمولاً در اين عرصه موفق نبوده اند و باوجود تـلاش هـاي جه ت راه اندازي دفاتر منطقه اي نوعاً در اين اقدام ناكام مانـده انـد. ظـاهراً  مسائل اقتصادي عمده ترين مانع بر تحقق چنين اهدافي است اما ناآشنايي خبرگزاري هاي جديد با محيط هـاي خبـري متفـاوت و مضـاف بـر آنهـا  سياست هاي رسانه اي كشور مورد نظر، مـوانعي زيرپوسـتي و مـ ؤثرتر در  اين فرايند بوده است.  
چيدمان داخلي يك رسانه خبري نيز بسيار بااهميت است؛ نقشه داخلي بيان گر جانمايي اشيا، خصوصاً ديوارهـا، قطعـات و اثـاث بـزرگ كاركنـان است و در آن مي توان بـه شـاخص هـايي نظيـر بـاز بـودن فضـا، قابليـت دسترسي و خصوصي بودن محيط كار اشاره كـرد (هـچ و كـانلي ف، 1389: 
417). در ايران به جز واحد مركزي خبر كه در ساختماني تازه سـاز مسـتقر شده است،  ديگر سازمان هـاي خبـري در سـاختمان هـايي كـه نوعـاً  بـراي سكونت يا دفتر تجاري بنا شده بودند، مسـتقرند و همـين نكتـه در وهلـ ة اول، مديران سازمان را بر آن داشته است تـا تغييـرات  پرهزينـه اي را بـراي ايجاد تحريريه هاي باز در همه طبقات خود صـرف كننـد. معمـولاً  فقـدان فضاي لازم در همه اين موارد مانع از ايجاد ستاد مركـزي خبـري در ميانـه تحريريه شده و اتاق هاي خبر ـ فرمان (جز در مواردي خاص)، در حاشـيه تحريريه قرار گرفته اند. به روز شدن و قابليت حمل ونقل داشتن فناوري هاي جديد هم در اين طراحي ها ناديده گرفتـه شـده  و تجهيـزات فنـي قـديمي، عاملي دست وپا گير تلقي مي شوند. به هر شكل روشن است كه نـوع قـرار گرفتن رايانه ها، ميزها، جايگاه دبيران و... همگـي بـر فر اينـدهاي سـازمانيتأثيرگذارند و مي بايست متناسب با فعاليت هاي خبـري سـامان بگيرنـد.  دراداره ژاپني معمولاً تقسيم و جداسـازي مكـان كـار صـورت نمـي گيـرد و سرگروه ها در سر ميز مي نشينند و سرپرست يا مسئول بخش كمي جـدا از آنها، براي اروپايي ها ممك است كه چنين وضعيتي شـلوغ و پـ ر سروصـدا  تلقي شود و شايد تـرجيح بـر آن باشـد كـه اتاقـك هـايي  داشـته باشـند و محوطه اي فردي براي خود ايجاد كنند، نوعي خصوصي سازي كه بـه ويـژه در آلمان بيشتر موارد آن قابل مشاهده است (شنايدر و بارسـو، 1382: 38). اين تجارب بدان معناست كه حتماً مي بايسـت بـراي هـر سـازمان خبـري متناسب با مأموريت ها و اهداف آن، ساختار چيدمان داخلي را سامان داد.  
مسائل مرتبط با حرفه اي بودن  
توليد خبر دست اول در خبرگزاري مستلزم برنامه ريـزي و تربيـت نيـرو  است؛ شيوة تربيت و به كارگيري نيرو حرفـه اي نيـز در خبرگـزاري هـا ي ايران نيز تلفيقي اسـت از نيروهـاي تحصـيل كـرده  در رشـته هـا ي علـوم ارتباطــات كــه بــه صــورت تخصصــي درس رســانه خوانــده انــد و فارغ التحصيلان سـاير علـوم (عمـدتاً  علـوم انسـاني ) كـه كـار رسـانه را به صورت تجربي فرا گرفتهاند. اين شيوه تقريباً  در اغلب رسانه هـا ي دنيـا متداول است چند سالي اسـت كـه برخـي از خبرگـزاري هـا   بـه صـورت متمركز و يا با برگزاري دوره هاي تخصص سعي در آمـوزش  و گـزينش نيروهاي ويژه خود دارند.  
در خبرگزاري جمهوري اسلامي و واحد مركزي اولين دوره هاي مهم آموزش روزنامه نگاري كشور برگزار شـده اسـت؛ در 1359، دو دوره در صداوسيما و 8 دوره در ايرنـا . همچنـين در 1365 اولـين دوره آمـوزش مكاتبه اي در ايرنا برگزار مي شود كه تقريبـاً  تمـامي خبرنگـاران داخـل و خارج كشور اين خبرگزاري در آن شركت مي كنند (محسـنيان راد، 1373: 13). در ســال 137336، تنهــا 14 درصــد روزنامــهنگــاران ايــران دارايتحصيلات مرتبط بوده اند و در ميان ديگران (فاقـد تحصـيلات مـرتبط)،فقط 34 درصـد  در دوره اي آمـوزش روزنامـه نگـاري شـركت كـ رده انـد ، 8/0 درصدشان را خبرنگاران ايرنا و 8/0 درصد را خبرنگاران واحدمركزي خبر تشكيل مـي دهـد.  در 1384 از ميـان 70 خبرنگـار شـاغل در چهـار  خبرگزاري ايرنا، ايسنا، ايلنـا  و فـارس ، 5/ 15 درصـد (يعنـي بـزرگ تـرين گرايش تحصيلي) داراي تحصيلاتي در رشته هاي مرتبط بوده اند و مـابقي  در رشته هايي غيرمرتبط تحصيل كرده بودنـد . (صدرهاشـمي، 1384: 76) البته شواهد نشان گر برقراري رابطه مستقيمي ميـان ميـزان تحصـيلات بـا احراز صلاحيت براي در اختيار گرفتن سمت ها در خبرگزاري ها نيسـت، اما فعال شدن مراكز متعدد در زمينه آموزش خبرنگاري منجر بـه آن شـده است كه در يك نمونه مـورد بررسـي (خبرگـزاري مهـر )، از ميـان 120 داوطلب مراجعه كرده براي گزينش و استخدام طي سال 91، بالغ بـر 80 نفر يا فارغ التحصيل رشته هاي مرتبط بوده اند و يا در يـك دوره آمـوزش روزنامه نگاري شركت كرده اند. تأسيس دانشكده خبر توسـط خبرگـزاري ايرنا و راه اندازي دانشكده رسانه فارس توسط خبرگزاري فارس ازجملـه  گام هاي مؤثر خبرگـزاري  هـا بـراي تربيـت نيـروي انسـاني متناسـب بـا  روزنامهنگاري برخط است.  
از ديگر آموزش ها ي حرفهاي،چندوجهي و بـه اصـطلاح  مـولتي مـديا بودن خبرنگاران در خبرگزاري هـا ي مشـهور دنيـا اسـت. يـك خبرنگـار علاوه بر آشـنايي بـا شـيوه هـا ي كسـب خبـر، آمـوزش هـا ي لازم بـراي حروف چيني و ويراستاري را طي  ميكنـد  و در كنـار آن نيـز طـرز  تهيـه عكس و فيلم و مخابره يـا بارگـذاري خبـر را فـرا   مـيگيرد.خبرنگـاران عمدتاً به يك يا چند زبان مسـلطانـد و در حـوادث و رويـدادهاي مهـم بين المللي بر اساس سازوكار از قبل تعيينشـده اي در كوتـاهتـرين زمـان ممكن به مأموريت خبري اعزام مي شوند.  
مسائل مرتبط با سلسله مراتب و تمركز  
رسانه هاي موفق تر معمولاً اختيارات و مسئوليت ها را به گونه اي كاملاً بـهرده هاي مختلف سازماني تفويض مي كنند؛ يك دليل عمده ايـن فراگـرد، قـانون مطبوعـات و خبرگـزاري هاسـت كـه در آن مسـئوليت حقـوقي مديرمسئول نافي مسئوليت حقوقي نويسنده تلقي نشده و اين سخن بدان معناست كه افراد در قبال كرده هاي خود، پاسخ گو خواهند بـود. بـر ايـن اساس تمركزگرايي در  زيرحوزه هاي خبري بسيار پايين آمـده و مگـر در موارد حساس و مشخص، تصميم گيري هاي مربـوط بـه انتشـار خبـر در خبرگزاري (قبل از نشر)، محدودسازي نشده اند.  
وابستگي بيروني. خبرگزاري هاي ايراني داراي صاحب امتيازي حقوقي اند كه اين صاحب امتياز معمولاً داراي وابستگي مشخصي به يـك نهـاد دولتـي يـا عمومي است. حال پرسش اين است كه آيا اين وابسـتگي، نـوعي تمركـز و هم گرايي تصميمي در امور به وجود آورده يا خير؟ اكثر روزنامه نگاران ايراني مورد پرسش قرار گرفته گفته اند بر اين باور نيستند كه رسانه هاي مـذكور در حيثيت روابط عمومي نهادهاي تأمين كننده عمل مـي كننـد (خلجـي، 1386:  
70) و اين خود مي تواند ارزيابي اي اميدواركننده باشد، چراكه بررسـي هـاي جديدتر چنين امري را ثابت مي كند، مثلاً در ارزيابي نظر روزنامـه نگـاران از خبرگزاري ها از حيث جسارت در طـرح مطالبـات مـردم، خبرگـزاري هـاي واحـد مركـزي خبـر  و ايرنـا در پـايين تـرين مراتـب قـرار گرفتـه انـد و خبرگزاري هاي مهر  و ايسنا در بالاترين رتبه ها (ارزيـابي روزنامـه نگـاران...، 1391: 19). اين مطلب شاهدي است بر اين ادعا كه خبرگزاري هاي جديـد، كمتر به شكل يك روابط عمومي سازماني عمل كرده اند.  
   
جدول 7. خبرگزاري هاي ايران، نوع وابستگي (صاحب امتياز)، گرايش و زمينه فعاليت آنها 
زمينه فعاليت   گرايش   سال 
صدور مجوز   صاحب امتياز   نام   رديف  
سياسي، 
فرهنگي، ورزشي   عمومي    1385 امير محبيان   آريا    1
اجتماعي، سياسي، فرهنگي   عمومي    1391 مؤسسه مطالعات فرهنگ و رسانه   آسيا    2
اجتماعي، 
فرهنگي   عمومي    1391 دانشگاه آزاد اسلامي   آنا    3
اجتماعي، 
اقتصادي   عمومي    1391 توحيد عليخانلو   اقتصادي ايران    4
علوم انساني - الهيات و معارف اسلامي   تخصصي    1391 مؤسسه فرهنگي هنري ابناء- الرسول تهران   اهل بيت (ع) ابناء    5
فرهنگي   عمومي    1389 موسسه خانه ايرانيان خارجازكشور ايرانيان    6
اجتماعي، 
فرهنگي عمومي  1391 شهرداري اصفهان ايمنا    7
حوزه علوم 
انساني تخصصي  1391 مؤسسه باغ كتاب تهران باغ كتاب
تهران  8
اجتماعي، سياسي، فرهنگي عمومي  1393 وزارت ورزش و امور جوانان برنا    9
علوم انساني - علوم قرآن و حديث تخصصي  1383 مؤسسه فرهنگي قرآني دانشجويان بين المللي قرآن (ايكنا)    10
اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي عمومي  1391 سازمان دانش آموزي (وزارت آموزش و پرورش) پانا    11
  عمومي    1391 مؤسسه فرهنگي هنريملت تابناك ما تابناك    12
سياسي، فرهنگي عمومي  1391 مؤسسه آتي سازان فرهنگتسنيم تسنيم    13
حوزه علوم انساني - مطالعات اسلامي   تخصصي    1387 مجمع جهاني تقريب 
مذاهب اسلامي تقريب    14
ورزشي عمومي  1392 عليرضا دبير تماشاگر 15
اجتماعي، عمومي وزارت فرهنگ و ارشاد جمهوري 16

سياسي، فرهنگي اسلامي اسلامي ايران
(ايرنا)
سياسي، 
فرهنگي   عمومي    1390 مركز مديريت حوزه علميه   حوزه    17
فرهنگي، سياسي، اجتماعي عمومي  1393 مجلس شوراي اسلامي خانه ملت    18
اقتصادي، سياسي عمومي  1391 شركت توسعه مكتب خبرايرانيان خبر آنلاين    19
اجتماعي، 
فرهنگي عمومي  1391 مقداد ذكي زاده راه دانا    20
سياسي، فرهنگي عمومي  1392 سازمان بسيج مستضعفين دانشجو    21
سياسي، 
فرهنگي   عمومي    1384 مؤسسه فرهنگي هنريجهاد دانشگاهي دانشجويان
ايران (ايسنا)  22
حوزه زمينه 
هاي فرهنگي، هنري و ادبي 
- فرهنگ 
ايثار و شهادت و دفاع مقدس تخصصي  1392 بنياد حفظ آثار و نشر 
ارزش هاي دفاع مقدس دفاع مقدس    23
سياسي، فرهنگي عمومي  1385 مؤسسه خبرگزاري رسا رسا    24
حوزه علوم انساني - مطالعات زنان تخصصي  1391 زنان ايراني    25
پزشكي و 
پيراپزشكي - بهداشت عمومي تخصصي  1387 سيد علي رياض سلامت    26
فرهنگي عمومي  1386 مؤسسه فرهنگي اطلاع
رساني شبستان نور شبستان    27
سازمان صدا و سيما صدا و سيما 28
اجتماعي، 
فرهنگي عمومي  1392 دانشگاه علم وفرهنگ علم و فرهنگ    29
فرهنگي عمومي  1387 مؤسسه فرهنگي فارس فارس 30
حوزه علوم 
پايه و فني و مهندسي - 
فناوري هاي 
نوين اطلاعات و ارتباطات تخصصي  1393 سجاد محمدي فاوا آنلاين    31
فرهنگي عمومي  1392 بنياد بين المللي امام رضا
(ع) فرهنگ رضوي    32
سياسي، عمومي  1384 مؤسسه فرهنگي هنري قدس (قدسنا) 33
فرهنگي خبرگزاري قدس
فرهنگي، 
اقتصادي، سياسي عمومي  1384 مؤسسه اطلاع رساني وخبرگزاري كار  
(خانه كارگر) كار ايران (ايلنا)    34
حوزه علوم انساني - كتاب تخصصي  1391 مؤسسه خانه كتاب ايران كتاب ايران 
(ايبنا)    35
اجتماعي، سياسي، فرهنگي عمومي  1391 محمد هادي فر كرد پرس    36
اجتماعي، سياسي، فرهنگي عمومي  1392 مؤسسه مطبوعاتي كيهان كيهان    37
اجتماعي، سياسي، فرهنگي 1391 پرويز اسماعيلي مبين    38
عليرضا علي احمدي متنا 39
اجتماعي، سياسي، فرهنگي عمومي  1391 مركز بررسيهاي
استراتژيك رياست جمهوري مركز ملي جهاني شدن    40
اقتصادي عمومي  1384 مؤسسه فرهنگي خبري
مرور وقايع جهان مرور وقايع
جهان (موج)  41
اقتصادي، سياسي، فرهنگي عمومي  1384 سازمان تبليغات اسلامي مهر    42
علوم انساني - گردشگري تخصصي  1384 سازمان ميراث فرهنگي ميراث فرهنگي    43
اجتماعي، 
فرهنگي   عمومي    1393 مركز رسانه قوه قضاييه   ميزان    44
ورزشي عمومي  1385 مؤسسه فرهنگي هنريورزشي نسل آفتاب ورزش ايران
(ايپنا)  45
در همين ارتباط برخي صاحب نظـران  رسـانه اي موضـوع دولتـي بـودن خبرگزاري ها در ايران و تأ ثيرات آن بر فضاي رسانه اي را پيش كشيدهانـد  و  اينكه آيا موضوع دولتي بودن خبرگزاري ها مخـتص   ايـران اسـت  يـا خيـر ؟ بررسي وضعيت خبرگزاري هاي ايران و مقايسه آن با سـاير كشـورها نشـان مي دهد با توجه به اينكه »خبرگزاري سازماني است كه بايد دخل وخرج كند، در هيچ جاي دنيا هم خبرگزاري حزبي وجود نـدارد. بنـابراين كمتـر  پـيش   ميآيد شخصي يك خبرگزاري مستقل و خصوصي ايجاد كند. در جايي مثل آمريكا كه در سال 1900، 200 روزنامه داشته اسـت ، تنهـا  يـك  خبرگـزاري  خصوصي و يك خبرگزاري به شكل تعاوني وجود دارد.« (افخمي، 1392)   برخي هم معتقدند تكنولوژي هاي جديد ارتباطي، امكان اين انحصـار  را از دولت ها گرفته است، چراكه تكنولوژي هاي جديد اين فراينـد  را  متحـول كرده و حال و هواي جديدي به خبرگزاري ها داده است به طوري كه انحصار خبرگزاري ها و انحصار دولت روي آنها شكسته شد. (سلطاني فر، 1390)  خبرگزاري، رسانه مادر يا متكثر. برخي خبرگزاري ها  را به مثابه رسانه مادر يا رسانه بالادستي مي دانند كه وظيفه اصلي آنها صرفاً توليد محتوا (عمدتاً خبر و اجزاي آن)براي ساير رسانه هـا  اعـم از مطبوعـات و سـايت هـا ي خبري اسـت. خبرگـزاري هـا  منـابع  اوليـه  هسـتند  و بـراي  منـابع  ثانويـه  (روزنامه ها، مجلات و...) خبر توليد مي كنند. آنها توليدكننـده  مـواد  خـام  خبري هستند و پردازشگر اخبار ديگران محسوب نمي شوند (شـُ كرخواه، 1392)؛ بر اساس اين تعريف وظيفـه پـردازش اخبـار همچـون تحليـل ، حاشيه نگاري و... بر عهده ديگر رسانه هاست  و كار اصلي خبرگـزاري هـا  اين است كه با نگـاه  فـرا سيسـتمي  بـه  توليـد  خبـر ، گـزارش ، عكـس  و گفت وگو بپردازند تا مطبوعات و راديو و تلويزيون از آنها استفاده كننـد . خبرگزاري به كسب اطلاعات مي پردازد و تجزيه وتحليل و تفسير آنهـا  را به عهده جرايد مي گذارد (صديقي، 1383). بر اساس تعريفي مشابه » كـار خبرگزاري توليد خبر خام است تا مطبوعات و راديو و تلويزيون از آنهـا  استفاده كنند. چيزي كه باعث رونق يك خبرگزاري مي شود، اين است كه اخبار را دست اول و بي واسطه تهيه كند و در اختيار رسانه ها قـرار  دهـد . 
خبرگزاري ها تهيه كننده مطالب خبري، سـوابق ، جزئيـات  خبـر  يـا  حتـي  مقالات توأم با تفسير و تحليـل  هسـتند  و ازا يـن رو بسـياري  از نشـريات  به خصـوص  روزنامـه هـا  بـراي  دريافـت  اطلاعـات  مـي تواننـد  مشـترك  خبرگزاري ها شوند.« (علـي آبـادي ، 1381) ايـن تعـاريف  نـاظر بـه دوره انحصار خبري است و عمدتاً تأكيد بر توليد خبر و توزيـع  آن بـه عنـوان  وظيفه اصلي خبرگزاري دارد و تلقي شـدن همـه  وسـايل  ارتبـاط جمعـي بــه عنــوان مخاطبــان خبرگــزاري از مشخصــه هــاي آن اســت تعريــف دائره المعارف بريتانيكا ناظر به همين برداشت قديمي است.  
در اين تعاريف با نگاهي از بالا به پايين به فرايند توليد و مصرف خبـر مواجهيم. لكن با ورود اينترنـت بـه فضـاي رسـانه اي و تكثـر رسـانههـا ي مجازي، منابع خبري بسيار سريع و آسان در دسترس همگان قرار گرفت و تا حدود زيادي ديدگاه گذشته را دچار تغيير كرد؛ دكتر شُكُرخواه مي گويد: 
»در سال هايي كه اينترنت وجود نداشت خبرگزاري ها خبرها را بـه صـورت  رول خبري و در كاغذ به خبرنگاران و روزنامـه هـا  ارسـال  مـي كردنـد   امـا بعدازاينكـه خبرگـ زاريهـا صـاحب سـايت شـدند بانـد محـدود آنهـا از روزنامه نگـاران و روزنامـه  هـا روي  بانـد پهـن  تـري قـرار   گرفـت و خـود  خبرگزاري ها صاحب خواننده شدند و حتي طراحي نيز براي آنها مهم شد، بنابراين رفتار خبرگزاري ها به رفتار رسانه هاي جمعي نزديك تر شد.«  
امـروزه خبرگـزاري هـا عـلاوه بـر توليـد و توزيـع خبـر، در انتشـار گزارش هاي خبري، مصاحبه ها و استفاده از سبك  نرمنويسي ديگـر هـيچ  محدوديتي بـراي خـود قائـل نيسـتند و حتـي بـراي كـاركرد تحليلـي و پساخبري كه در گذشته از ويژگيهاي رسانههاي مكتوب  بهشمار مي آمد، هم اينك خبرگزاري ها و يا سايتهاي تحليل محور اين وظيفه را نيـز بـه عهده گرفته و مخاطباني پرشمار را زيـر چتـر خـود آوردهانـد . تغييـرات سال هاي بعد، خبرگزاري ها را در رقابت تنگاتري با مطبوعـات قـرار داد به گونه اي كه بسياري از مخاطبان هم اينـك  صـفحه اول مطبوعـات و يـا حتي محتواي روزنامه ها را هم از طريق خبرگزاريهـا و يـا سـايتهـاي خبري دنبال مي كنند.  
  
  
پي نوشت  
1. براي مشاهده برخي اسناد راهبردي نوشته  شـده در ايرنـا:  ر.ك. مظفـري كاكاونـدي، ناهيد (1370). شناسنامه سـازمان خبرگـزار ي جمهـوري اسـلامي ا يـران (1356-1370)، تهران: دفتر امور فرهنگ و هنر و ترب يـت بـدني معاونـت امـور اجتمـاعي سازمان برنامه و بودجه، شمارگان محدود. 
2. در 23 ارديبهشت 1372، هيئت وزيران بنا به پيشنهاد سازمان خبرگـزار ي جمهـوري اسلامي ايران و تأييد سازمان امور اداري و استخدامي كشور تصويب كرد كه مدير عامل سازمان خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران، هم طراز معاون وز يـر محسـوب مي شود. از ديگر مصوبات جالب توجه ديگر در باب ايرنا مصوبه اي است به تاريخ 22 تير 1373 كه در آن آمده است: »ورود دستگاه ها ضبط صورت راديويي اخبار، تلكس، كامپيوتر، كاغذ، فيلم دوربين عكاسي، شـبكه مـاهواره، قطعـات گيرنـده و فرستنده و دستگاههاي تكثير توسط سازمان خبرگزاري جمهوري اسـلامي ايـران، به تشخيص وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي از پرداخـت سـود بازرگـاني معـاف است«. در يك مصوبه ديگر مربوط به پنج خرداد 1382 هم از تصويب شدن تبديل سازمان خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران به شـركت مـادر تخصصـ ي، صـحبت شده كه متأسفانه مفادي دال بر اين موضوع از اسناد ديگر يافت نشد. همچنـين در 7 مهر 1383 نحوه فعاليت و تعداد نماينـدگي هـاي سـازمان مـذك ور بـه تصـويب  شوراي عالي اداري كشور رسيده است.  
3. سرمايه گذاري هاي مرتبط با حوزه خبر، اعداد و ارقام بي سابقه اي را در برمي گيرنـد، مثلاً گزارش شده كه رويترز در يك فاصله 20 ساله و در دو دهه پيش، ساليانه بالغ بر 15 ميليون دلار، فقط صرف جذب فناوري هاي نوين خبري كرده اسـت و ايـن جدا از ديگر هزينههاي سازمان مذكور است. (Mattelart, 1995: 185)  
4. خـدمات مجـازي در فضـاي خبـر را مـ يتـوان بـه دو بخـش امكانـات كـ اربردي 
(Usability) و امكانات دوسويگي (Interactivity) تقسيم بندي كرد (رضواني زاده، 
1386: 182). كاربردي ها عبارت اند از: اخبار مرتبط (Related news) كه متناسـب با هر مطلب خبري كه در كنار آن مطلب درج مـي شـوند؛ امكـان جسـت وجـوي (Search) مطالب و موضوع ها در سايت؛ امكان ارائة مطالب در قالب يك صـفحة مجزا براي چاپ (Print version)؛ نمايش تازهترين عنـاوين يـك پايگـاه  خبـري توسط خبرخوان ها (RSS)؛ سرخط خبرهـا (News bar) كـه از طريـق آن آخـرين خبرهـا بـه صـورت  متحـرك نمـايش داده مـيشـوند؛  چنـد زبانـه بـودن (Multi language)؛ دربارة ما (About us) كه توضـيحي راجـع بـه سـايت و اهـداف آن  اس ـت؛ چندرس ـانهاي (Multimedia)، امكـان اسـتفاده از صـدا، تصـوير و مـتن؛ برنامه هاي شنيداري و گويا (Podcasting)؛ امكـان ارسـال مـتن بـراي دوسـتان از طريق پست الكترونيكي. و دوسويگي ها عبارت انـد از: اظهـارنظر راجـع بـه خبـر (Comment) كه در پايان خبر درج مي شود؛ معرفـي نويسـنده و برقـراري امكـان تماس با وي؛ امكان تماس با سايت (Info)؛ نظرسنجي (Pooling) با هـدف اخـذ نظر كاربران؛ و شخصي سازي (Customization) با هدف ايجـاد امكـان تغييـرات دلبخواه در پايگاه خبري مورد نظر.  
5. جابه جايي خبرگـزاري تابـان  بـا فـارس  در سـال 81، تنهـا نمونـه از تمليـك يـك خبرگزاري است كه با توجه به كلي بودن اين جابه جايي شـايد در زمـره مصـاديق اين بحث نگنجد.  
6. تلفيق، تجربه، فروش فعاليت، منظومه سازي، سازمان دهي مجدد مالكيت و امور مالي و... 
از راهبردهاي مربوط به تجديد ساختار  بهشمار  ميرود. (اكساندر، 1390: 99) 
7. McDonald's، بزرگ ترين رستوران جهاني است كه از 1955 تاكنون فعاليت مي كند و اكنون بالغ بر 33 هزار شعبه در اقصي نقاط دنيا دارد.  
8. بررسي ها در سـال 80 نشـان مـي داد كـه 38 درصـد  خروجـي خبـري خبرگـزاري جمهوري اسلامي را خبرهاي دريافتي تشكيل مي داده انـد (خلجـي، 1380: 120)، وضعيت مشابهي نيز در سال 90 در خبرگزاري مهر گزارش شده است و بر همين اساس اين خبرگزاري، خبرهاي دريافتي را فاقد امتياز اعلام كـرد تـا در رده بنـدي داخلي خبرنگاران آنها به سمت خبرهاي توليدي حركت كنند.  
9. نگارنده وضعيت مذكور را در چهار خبرگزاري مهـر ، تسـنيم ، خبـرآنلاين و فـارس  مورد بررسي قرار داده است.  
10. ايرنا، فارس، مهر، ايسنا، تسنيم، نسيم  و ايلنا.  
11. جامعة آماري 315 نفر از روزنامه نگاران شاغل در همه رسانه هـاي خبـري كشـور بوده است.  
12. منابع اوليه در برابر منابع ثانويه قرار  ميگيرد؛ يعني توليد خبر توسط خبرگزاريهـا و استفاده از آنها در راديو، تلويزيون و مطبوعات. (خلجي، 1386: 61)  
  
  
 
 
3  ابعاد محتوايي  
مسائل مرتبط با اهداف و راهبردها  
راهبرد يك سازمان عبارت است از تدوين برنامه اي جهت هدايت عمليـات  آن سازمان (مثلاً توليد و عرضه كالا و خدمت به مشتريان)، تعيين اهدافي كه بايد تحقق يابد و نهايتاً دستورالعمل هاي اجرايي جهت تدارك و تخصـيص منابع براي دستيابي به اهداف مذكور. (محب علي و رحمان سرشت، 1376: 2) ترجمه اين عبارت در كار خبررساني، چندان ساده بـه نظـر نمـي رسـد ، امـا به هرروي هيچ سازمان خبري را از خود بي نياز نمي كند.  
فلسفه وجودي. چه هدف از تأسيس يك خبرگزاري هدفي غايي (End) در زمينه اطلاع رساني شفاف در نظر گرفته شود (همان گونه كـه ايـن نكتـه در بيان مؤسسان و مديران اين خبرگزاري ها مستتر است) و چـه آن  را هـدفي عملياتي (Goal) كه تحقق بخش نيازهاي سازماني يا برنامـه هـاي سياسـي باشد، به هرروي به نظر مي رسد شيوه عرضه رايگان اخبار خبرگـزاري هـا در دهة اخيـر ، عمـلاً  بخـش مهمـي  از فلسـفه وجـودي خبر گـزاري هـا  (كـه 
 71
جمع آوري، توليد و فـروش  اخبـار اسـت ) را منتفـي سـاخته و بـه عبـارتيدقيق  تر قسمت هاي مهمي از اين فرايند را ناديده گرفته اسـت. خبرگـزاريجز منابع اوليه37 به شمار مي رود و خبرهاي آن مـي بايسـت از طر يـق يـك واسطه به دست مخاطبان برسد، واسطه اي كه خريدار خبر است و با حذف آن خريدار عملاً صرفه هاي مقياس38 در كار خبري خبرگزاري هـا رونـدي منفي را طي مي كنند مي آيند. بدين ترتيب با توجه به مشكلات متعددي كه بـر سـر راه ادامـه حيـات نشـريات چـاپي (مهـم تـرين مصـ رفكننـدگان خبرگزاري ها) وجود دارد، اولاً ممكن است در آينده اي نه چندان دور تعداد خبرگزاري هاي كشور با روزنامـه هـاي آن برابـر شـود! (پـيش بينـي كـه در پژوهشي در سال 82 مورد توجه روزنامه نگاران بوده است، خلجي، 1386: 
50) و ثانياً خبرگزاري ها را عملاً از ساحت يك رسانه منبع و مادر به يـك رسانه عمومي و عادي مبدل سازد و بدين طريق اگر نگـوييم همـه، لااقـل بخش مهمي از كاركردهاي آنها نفي مي شود كه داراي جايگزين هم نيست.  
 اتخاذ راهبردي بديل. در جهان، خبرگزاري هـاي بـزرگ بـين المللـي بخـش عمده اي از منابع خبري خود را با اتكا به فروش خدمات خود به كاربرانشان تأمين مي كنند و اين كاربران طيف متنوعي را دربرمي گيرند. تولد درگاه هايي مانند گوگل كه بدون رعايت حـق نشـر  (Copy Right)، همـه اخبـار را در اختيار مخاطبان قرار مي دهد به طرزي واضح اين تأمين مـالي را در معـرض خطر قرار داد تا جايي كه در سـال 1384 خبرگـزاري فرانسـه رسـماً  عليـه گوگل در آمريكا و فرانسه اقامه دعوا كرد و خواستار دريافت غرامتي بالغ بر 17 ميليون دلار شـد  و در نهايـت در سـال 1386 نـوعي تفـاهم  ميـان ايـن خبرگزاري و گوگل به وجود آمد، چراكه گوگل ادعا مي كرد با انتشار سرخط خبرهاي خود، بر دامنه مشتريان اي.اف.پي  ميافزايد. (Patterson, 2006: 8)  اما واقعيت آن است كه با توجه به حـذف چنـين مقولـهاي از مجموعـه راهبردهاي موجود خبرگزاريها در ايران، دشواري تأمين منابع مالي آنها را با بحران هايي جدي مواجه كرده است39. خبرگزاري بر پايه تعاريف اوليه خودتأمين كننده محتوايي است كه مي بايست بـراي آن خريـداري وجـود داشـتهباشد و در صورت موجود نبودن چنين خريداري، كارها به دشواري به  پـيش مي رود. در پژوهشي 60 درصد روزنامه نگاران ايران تأكيـد كـرده بودنـد كـه خبرگزاري ها بايد  بهعنوان رسانههاي مادر، به توليد خبر بپردازند و مطبوعات بيشتر به جنبه هاي گزارشي و تحليلي رويدادها توجـه كننـد تـا توليـد خبـر (اميني و موحدنسب، 1386: 241). اما روند ايجادشده در سال هاي اخير كار را بدان جا رسانده است كه تنها حدود 16 درصد روزنامه نگاران بر اين باورند كه مي بايست خبرهاي خبرگزاري ها خريداري شود و 71 درصد با ايـن امـر مخالف اند (ارزيابي روزنامـه نگـاران...، 1391: 38)؛ علـت ايـن امـر از ديـد پاسخ دهندگان به ترتيب عبارت بود از: عدم احساس نياز به خريد اطلاعات در كشور، مشكلات مالي مطبوعات، يك جانبه گرايي منـابع خبـري،  انتشـار گسترده اخبار و قابل دسترس بودن آنها و وابستگي مـالي خبرگـزاري هـا بـه نهادهاي دولتي. برخي خبرگزاري ها در سال هاي اخير با اتخـاذ راهبردهـايي جايگزين، به فكر ايجاد دفاتر يا مراكزي براي جذب مشاركت هاي نهادهاي عمومي افتاده اند كه نظير آن در ايرنا، فارس، مهر و... وجـود دارد 40. راهبـرد كانوني اين دفاتر يا ادارات، عمدتاً ارائـه خـدماتي جديـد و متمـايز از كـار خبررساني، نظير نظرسـنجي، توليـ د بـولتن هـاي موضـوعي و... اسـت و در پاره اي موارد نيز، اقداماتي نظير عقد توافق نامه هاي پوشش خبري اسـت  كـه معمولاً بدون آسيب و آفت نيز نيست و مي تواند م خل فرايند اطـلاع رسـاني مستقل تلقـي گـردد.  البتـه وضـعيت مشـابه ايـن نـوع درآمـدها در برخـي خبرگزاري هاي دنيا مثل خبرگـزاري فرانسـه (AFP) ديـده مـيشـود . ايـن خبرگزاري عمده درآمد خود را از طريق حق اشتراك از مشتريان خـود كـه ازجمله مؤسسات دولتي هستند و كمك هاي دولت  تـأمين مـيكنـد و ايـن كمك ها آن قدر قابل ملاحظه است كه از خبرگزاري فرانسه به عنوان ”صـداي جمهوري فرانسه" ياد  ميشود. (پاريس، تيتر اصلي، ،رسـانه  شـماره 1، سـال  1385، محمدرضا خطيبينـژاد ) يـك منبـع مـالي قابـل اعتنـاي ديگـر بـرايرسانه هاي بزرگ خبري (نظير بي.بي.سي)، دراختيارداشتن امتيـاز واگـذاريمجوز پخش به ديگر رسانه هاست كه خود محملي سودآور و چند كاركردي براي رسانه هاي مادر به شمار مي رود. تعدد منابع مادرخبري در كشور، عمـلاً  امكان چنين انحصاري را از ميان برده و به ناگزير فرايندهايي درون رسـانه اي نيز بر نظارت بر فضا قدرت نيافته است. در چنـين اوضـاع و احـوالي ايـن دستگاه هاي حاكميتي اند كه براي سروسـامان  دادن بـدين اوضـاع نـاگزير از مداخله مستقيم مي شوند كه اين امر به موازي كاري هاي مختلف مي انجامد و به نظر مي رسد راه كار، اتخاذ اقداماتي هماهنگ از سوي خبرگزاري هـا بـراي  ايجاد ظرفيت هايي تازه اي در فروش توليداتشـان  اسـت.  برخـي مشـاهدات ميداني درباره وضعيت اقتصادي و درآمدي خبرگزاري هاي ساير كشورها نيز حاكي از شرايط مشابه است. مهدي فضائلي كه در سـفرهاي اهـالي رسـانه براي بازديد از چندين كشور اروپايي به آلمـان رفتـه اسـت در گزارشـي از مشاهدات و تجربيات خود عنوان مي كند: كساني كه در آنجا كـار رسـانه اي مي كنند اين حقيقت را پذيرفته اند كه كار رسانه اي يك كار هزينـه بـر  اسـت. يعني صرفاً به عنوان يك بنگاه اقتصادي به آن نگـاه نمـي كننـد. تقريبـاً  تمـام رسانه هايي كه من شخصاً رفتم و ديدم و دوستاني هم كه در ديگر كشـورها رفته بودند، مسئولان و دست اندركاران همه اذعان داشتند به اينكه ما زيان ده هستيم و اين رسانه توسـط يـك بنگـاه اقتصـادي اداره   مـي شـود. آن بنگـاه اقتصادي درآمد و سودش را در رسانه ها هزينه مي كرد. (فضايلي، 1385)  
نبود راهبرد و چشم انداز (Vision). چشم انداز هاي خبري معمولاً بايد سـريع به روز و متناسب شرايط جديد دگرگون شوند تا بتوانند پاسخ گويي نيازهـا بــوده و دورنمــاي مــوردنظر را محقــق كننــد. متأســفانه تقريبــاً  تمــامي خبرگزاري هاي ايران فاقد سندي با عنوان چشم اندازند41 (و اين البتـه تنهـا محدود به آنها نمي شود و همين آفت نيز در رسانه بزرگي چون صداوسيما  هم قابل مشاهده است). ازآنجاكه چشم انـدازها دربرگيرنـده مجموعـه اي ازراهبردهايند پس مهم ترين كار، انتخاب نگرشي مبنايي است كه كار راهبـردنويسي را تسهيل كند. نظريات مرتبط با ساماندهي راهبردها را بـه طـوركلي مي توان در سه مكتب تفسيري، انطباقي و عقلاني جاي داد كـه بـه صـورت پيوستاري از مكاتب عقلاني تا تفسيري در حركت است.  
   
نمودار 6. سامان دهي نظريه استراتژيك (خاشعي و دهقان، 1391: 227)  با استفاده از اين طبقه بندي مي توان ضمن كاستن از دامنـه پيچيـدگي هـاي نظري، رويكرد خاصي را براي خبرگزاري ها بنا نهاد. در چنين رويكـردي لازم است تا به حوزه كار يك رسانه خبري مادر توجه داشت و مـثلاً  مزيـت هـاي رقابتي آن  را كه عبارت اند از: ارزشمندبودن، كمياب بودن و  بيماننـد بـودن در  نظر گرفت42. هنگامي كه از راهبرد سخن گفته مي شـود، توجهـات بـه سـمت وجوه كلان موضوع جلب مي شود، حال آنكه مي توان در ديگـر سـطوح نيـز چنين داعيه اي را تحقق بخشيد، مثلاً در يك شركت معمـولاً  در حـوزه توليـد سه گونه راهبرد قابل شناسايي است (محبعلي و رحمان سرشـت، 1376: 117): توليد كارگرمحور (با تأكيد بر تعداد زياد كارگران)، توليد ماشينمحور (استفادهگسـترده از ماشـين آلات و كاسـتن از حضـور متصـديان انسـاني) و توليـدفرايندمحور (استفاده از تجهيزات و معدودي نيروي انساني). يك خبرگـزاري،سازماني صنعتي نيست و در آن اجزايي از هر سه راهبرد مذكور قابل شناسـايي است. انتخاب راهبردي سازگار با وضعيت رسانه ها يـا تلفيقـي از راهبردهـاي مذكور كاملاً ضروري است.  
مسائل مرتبط با محيط  
محيط داراي معنايي نامحدود است و تقريباً همه فضايي را كـه مـا در آن به سر مي بريم در برمي گيرد؛ ايـن مفهـوم كـلان در نسـبت بـا وضـعيت خبرگزاري ها در ايران، مي تواند از دو بعد داخلـي و بيرونـي موردتوجـه  قرار گيرد و ازآنجاكه محيط دروني عمدتاً در سرفصل هايي ديگـر مـرور شده و يا مي شوند، مشخصاً محيط خارجي اي در اينجا مورد بحث اسـت كه سازمان نسبت به آن حساسيت داشته و در قبال آن نـاگزير از واكـنش است. يك اصل بديهي و ابتدايي دراين باره آن است كه محيط كار خبري و اداره بنگاه هاي خبري بزرگ تغييريافته و اگـر در ابتـداي دهـه هشـتاد تصور مي شد خبرگزاري صنعتي است انحصاري كه در آن رقيبي جدي و مؤثر وجود ندارد و همين امر موجب آن شده تا ناكارآمدي هاي مديريتي در سازماني مانند ”ايرنا" ديرتر جلوه گـر شـود 43 (رسـتمي، 1380: 199)،  امروزه آن چنان فضاي درگير و متداخلي از رقابت هاي خبـري بـه وجـود آمده كه بي شك ديگر چنين تصويري وجود ندارد.  
  
  
  
  
  
 
نمودار 7. سازمان در محيط (هچ و كانليف، 1389: 139) تكثير الگوي موفق. تب تأسيس خبرگزاري در ايران پس از دوره دوم خـرداد و فراگير شدن استفاده از امكانات فني اينترنت، گسترش يافت. تـا جـايي كـه تقريباً تمامي وزارتخانه هـا  و نهادهـاي دولتـي و عمـوم ي در فكـر راه انـدازي خبرگزاري  افتادند و همين عامل بود كه دولت را واداشت تا در آيين نامه سـال 84، ايجاد خبرگزاري توسط دستگاه هاي دولتي را ممنـوع كنـد،  بـااين وجـود  خبرگزاري برنا در زيرمجموعه سازمان ملي جوانان در سال 88 مجوز تأسيس گرفت و آيين نامه مذكور بدون آن كه بازنگري اي در آن صورت گرفتـه باشـد، در اين مورد اجرا نشـد.  درواقـع  باوجودآنكـه  هزينـه هـاي توليـد در صـنايع اطلاعاتي به مراتب بسيار بالاتر از بازتوليد محصـول اسـت (يعنـي يـك خبـر به سختي و گراني توليد مي شود، اما ارزان و سريع انتشار مي يابد)، ايـن  سـؤال مطرح است كه چرا چنين حجمي از درخواست ها براي ايجاد خبرگـزاري در كشور وجود دارد، حال آنكه توليد خبر امري گران و دشوار است و معمولاً در اين مسير نيز خبرگزاري ها  با ناكامي هاي متعددي مواجه شده اند. ممكن اسـت در اينجا بتوان از توفيق خبرگزاري هاي جديد در جريـان سـازي رسـانه اي در كشور به عنوان يكي از دلايل اين علاقه (به خبرگزاري سازي) يـاد كـرد؛ مـدل  موفق ازآن رو توسعه مي يابد كه مخاطبان متغيرتر شده اند، تناسخ چندرسـانه اي بسيار سريع تر از ديگر رسانه ها رخ مـي دهـد و بـازار  بـي حدوحصـر  جهـاني مشوقي تمام عيار فرض مي شود و ايـن  يعنـي تكثيـر سـريع الگوهـاي موفـق(خاشعي و دهقان، 1391: 189)؛ امري كه در تجربه خبرگزاري ها در ايران رخداده است و به اثبات رسيده.  
تأخر تاريخي. اولين خبرگزاري در ايران، با تأخيري 106 سـاله بـه وجـود  آمد و به تعبيري ديگر، زماني كـه اولـين شـماره روزنامـ ة وقـايع الاتفاقيـه  منتشر شد، خبرگز اري رويترز در انگلـيس فعـال شـده بـود و سـه سـال بعدازآن  خبرگزاري آسوشيتدپرس در آمريكا (محسـنيان راد، ج 2، 1384: 
911). اين تأخر تاريخي كه رفته رفته در حوزه هاي راديو و تلويزيـون رو به كاهش گذاشت و امروز با تولـد فضـاي مجـازي بـه حـد اقل ممكـن رسيده، خود موجد پيامدهاي متعددي است كه ممكـن اسـت بيشـتر بـر وجوه فني آن تأكيد شود، حال آنكه جنبه هاي محتوايي اين فشـار بيرونـي  بسيار بااهميت اسـت. تـ أخر، نـوعي يـ أس يـا احسـاس حقـارت بـراي رسانه اي ها به وجود مي آورد و آنها متأسفانه بـدون لحـاظ كـردن شـرايط محيطي خود، در مقايسه اي مداوم، عقب ماندگي و عقب افتادگي رسانه اي  را تجزيه وتحليل مي كنند! همين عامـل در عمـل، حسـرت و وحشـت و دلسـردي را بـه دنبـال داشـته و دارد. ايـن وضـعيت نمـوداري از ديگـر حوزه هاي مواجه تجدد و سنت در ايران است و گويي هـر آنچـه  غـرب بدان رسيده، موضعي است كه بي كم و زياد، ما نيز بايد در آن نقطه قـرار بگيريم، اتفاقي از سـر ناچـاري كـه موجـب ا يـدئال گرفتـه شـدن رونـد رسانه هاي غربي شده و تلاش تمام عيار رسيدن به آن نقطه كاذب.  
تكراري شدن خبرها. يك پديده قابل توجه بين المللـي انحصـار خبـري اسـت. تحقيقات نشان مي دهد كه در مورد بيشتر رويـ دادهاي خبـري درجـه دوم يـا كوچك (و نه خبرهاي عمومي مانند جنـگ عـراق كـه همـه منـابع رسـانه اي مي توانند اشكالي از خبر را در قبال آنها توليد و ارائه كننـد)، گونـه اي انحصـار خبري به وجود آمده است و خبرهاي همه رسانه هـا از منـابع اصـلي اي نظيـ ر خبرگزاري هاي رويترز، اي.اف.پي و اي.پي، بازنشـر مـي شـود 44 (Paterson, 2006: 15). اين انحصار خبري ممكن است از نگاهي حاكميتي مطلوب به نظربرسد، چراكه دولت مركزي به دنبال آن  است تا قرائتي واحد و روشن را از هر رويدادي به دست دهد و حتي المقدور مانع از تشتت و اختلاف شود كه عمـلاً  فاقد مطلوبيت بوده و سياستي ناكارآمد است. اما نكته مهم تر نهفته در اين بحـث ، حركت تدريجي رسانه ها به سمت بازنشرتكراري اخبار ديگـران اسـت ؛ درسـت به مانند آنچه شبكه هاي خبري بين المللي بر سـر  اخبـار خبرگـزاري هـاي اصـلي  مي آورند  و آنها را صرفاً در بسته بندي هاي تازه ارائـه مـي كننـد . آنچـه در سـطح جهاني رخ داده، آيينه اي است كه مي تواند حال امروز و فـرداي مـا را  بـه خـوبي بازتاباند. هم اكنون بسياري از خبرنگاران و مديران خبري خبرگـزاري هـاي مهـم كشور، از كپي شدن فراگير خبرشان توسط همكاران رسانه اي، بـدون درج منبـع گلايه مندند و ازآنجاكه قانون روشني نيز در اين باب وجود ندارد (و شايد اصـلاً  نتواند وجود هم داشته باشد45!) ، به نظر مي آيد ايـن مسـئله  حتمـاً  گسـترش هـم خواهد يافت. تكراري شدن خبرها، موجب فرار مخاطبان و بي اثـري رسـانه نيـز مي شود و بر بحران هاي مالي آن خواهد افزود و خـروج نيـروي كـار حرفـهاي، افت بازديدكنندگان، حذف شدن از مرجعيت خبري و دنباله بلندبالايي از مسـائل را در اينجا  ميتوان فهرست كرد.  
بحران تك صدايي شدن. همين مسئله تكراري شدن خبرها، تبعات جانبي ديگري نيز دارد. پژوهش ها نشان مي دهد كه در سال 2001 بازنشر اخبار خبرگزاري ها در درگاه هاي اينترنتـي در حـدود 68 درصـد  بـوده و ايـن  رقـم در 2006 بـه 85 درصد رسيده است. همچنين در همين مدت بازنشـر خبـر در رسـانه هـاي تصـويري يـا مكتـوب نيـز از 34 درصـد بـه 50 درصـد افـزايش يافتـه. ايـن بدان معناست كه اولاً جريان يكدست خبري در جهان رو به گسترش اسـت و ثانياً تنوع خبرها، روند كاهشي يافته (Paterson, 2006: 19). با اتكـا بـه ايـن موضوع مي توان از تغييري مهم در محيط بين المللي نشر اخبار سخن گفت كه خبرگزاري هاي ايراني را وامي دارد تا در اين فرايند مداخله كرده و جـاي پـاي خود را مستحكم سازند. اما ازآنجاكـه  ورود در بـازار جهـاني پيـام بـه شـدتوابسته به دو مقوله سرمايه گذاري و نيروي انساني زبده است و از سوي ديگـرعمده خبرگزاري هاي جديد به راه افتاده، سمت وسوي داخلي و بخشي دارنـد،شايد نتوان به برون شدن از اين دايره چندان اميدوار بود و ممكن اسـت حتـي نوعي وارونگي در فهم سياست هاي رسانه اي براي متوليان به وجود آيد (و اين تصور ايجاد شود كه تعدد موجود، خود تنوع زا نيـز هسـت و مـا را در بـازار جهاني خبر، به پيش مي برد). مقابله با تك صدايي اصلي ترين رسالتي است كـه سازمان خبري نظام اسلامي بايد آن را مورد توجه قرار دهد و متأسفانه با بروز چنددستگي در حوزه اطلاع رساني در داخل كشور، عملاً به نظـر مـي رسـد در آينده اي نزديك چنين هدفي محقق نشود.  
روابط ميان بخشي مجازي. ارتباط ميان خبرگـزاري هـا را مـي تـوان از درون فضاي عرضه اطلاعات آنها (وب) نيز شناسايي كرد. بدين منظور مـي تـوان پيوند دروني (In-links) (بـه معنـاي تعـداد پيونـدهاي داده شـده بـه يـك خبرگزاري)، مجموع پيوندها (Total links) (كليه پيوندهايي كـه بـه يـك صفحه وب ارجاع داده مي شـود) و خودپيونـدي  (Self-links) (پيونـدهاي دروني كه به يك خبرگزاري از طريق اخبار همان خبرگزاري داده مي شود) را از طريق جست وجو نتايج مورد نظر در يك كاوشگر پايه (در اينجا ياهو (www.yahoo.com)) ارائه كرد46 (اصـنافي و عصـار، 1386: 51). در ايـن بررسي مشخص شده كه خبرگزاري ايلنا در زمان مورد بررسي (شـهريور و مهر 1384) داراي بيشتر لينك دهي خبري بوده است، ايرنـا  در رتبـه سـوم، فارس چهارم، ايسنا پنجم، مهر هفتم و واحدمركزي خبر هشتم بوده اند.  
  
  
جدول 7. رتبه بندي وب سايت هاي خبري خبرگزاريهاي ايراني به تفكيك مجموع پيوندها، پيوندهاي دروني و خود پيوندي (اصنافي و عصاره، 1386: 55) 
خودپيوندي   پيوندهاي   دروني   مجموع پيوندها نام خبرگزاري   رتبه  
  8  67.000 67.600 كار (ايلنا)  1
  9  53.900 53.900 ميراث فرهنگي  2
  15  51.600 50.700 خبرگزاري جمهوري اسلامي (ايرنا)  3
  2  39.000 40.000 فارس  4
  11  39.700 39.800 دانشجويان (ايسنا)  5
  1  32.200 32.200 جامعة جوانان ايران (سينا)  6
  4  32.800 32.200 مهر  7
  7  26.200 26.100 واحد مركزي خبر  8
  2  17.100 17.100 موج  9
  0  15.300 15.400 خبرگزاري كشاورزي (ايانا)  10
  2  13.900 13.800 بسيج دانشجويي  11
  2  10.600 10.400 دانشگاه آزاد اسلامي (آنا)  12
  8  10.500 10.400 ورزش (ايپنا)  13
  0  3680 3780 خبرگزاري قرآني ايران (ايكنا)  14
  1  3270 3230 دانشآموز (پانا)  15
  1  1670 1660 خبرنگار جوان  16
  0  1320 1320 خبرگزاري زنان ايران (ايونا)  17
  2  1020 1030 قلم سبز ايران  18
  0  777 777 شبكة اطلاعرساني نفت و انرژي (شانا)  19
  0  665 665 شبكه فناوري (ايتكا)  20
  0  407 407 باشگاه خبري دانشجو (ايسكانيوز)  21
داده قابل توجه ديگر، طبقه بندي خوشه اي خبرگزاري هـاي  ايرانـي در تحقيق مورد نظر است كه جدول زير منبعث از آن است. اين طبقه بنـدي گرچه ماحصل يافته هايي تكنيكي است، اما در عمـل، نـوعي هـم گرايـي محتوايي را نشان مي دهد. اما ازآنجاكه خبرگـزاري هـا فاقـد چرخـه هـاي خودنظارتي يا هم پيماني دروني اند، همين مسئله ضمن سسـت و متزلـزل  كــردن جايگــاه آنهــا در محــيط خــارجي، توانــايي هايشــان را بــراي خدمت رساني و ارتقاي شرايط حرفـه اي (در حـوزههـاي كـاري مشـابه) به شدت كاهش داده است.  
جدول 8. (همان: 64)  
نوع ارتباط شماره خوشه 
وبسايتهاي خبري شبكههاي اطلاعرسـاني47 مـرتبط بـ ا نفـت و انـرژي، ميـراث فرهنگي، كشاورزي و جامعه جوانان ايراني خوشه يك  
خبرگزاريهاي ايسنا، واحد مركزي خبر و ايرنا خوشه دو 
خبرگزاريهاي موج و دانشآموزي خوشه سه 
خبرگزاريهاي بسيج دانشجويي و قرآني و باشگاه خبرنگاران جوان   خوشه چهار 
خبرگزاريهاي مهر، كار، فارس و ايپنا خوشه پنج 
شبكه خبري آنا (دانشگاه آزاد اسلامي) بدونخوشهها 
نسبت حاكميتي.  خبرگزاري ها چون منبعي اوليه  بـهشـمار مـيرونـد، لازم است تا نسبتي دقيق و روشن با حاكميت داشته باشند و هم ازاين روست كه شرايط اخذ مجوز يك خبرگزاري داراي پيچيدگي هاي بيشتري نسبت به مطبوعات است و معمولاً دربازه زماني طولاني تـر هـم مسـير آن طـي مي شود. به اين موضوع (يعني نسبت خبرگزاري ها با حاكميت) لااقـل از دو منظر مي توان پرداخت، يكـي بحـث اعطـاي مجـوز و ديگـري نگـاه حاكميتي به خبرگزاري ها. در حوزة اول هيئت نظارت بر مطبوعـات كـه متولي صدور مجوز فعاليت هاي رسانه اي در ايـران بـه شـمار مـيرود، در قبال خبرگزاري ها، از دو رويكرد مجوزدهي استفاده مي كند48:  
1. موافقت اصولي كه به منزله  مجوز اوليه و مشـروط تأسـ يس و راه انـدازي خبرگزاري است؛  
2. صدور  پروانه قطعي براي اشخاصي كه اين موافقت را دريافت كرده اند، منوط به تأييد شاخص هاي  حرفهاي هر رسـانه پـس از تأسـ يس توسـط هيئت نظارت بر مطبوعات. 
درواقع مصوبه ”موافقت اصولي" به معناي آن است كه هي ئـت نظـارت با كليات راه اندازي اين رسانه ها در قالب خبرگزاري موافقت كرده اسـت و صدور پروانه قطعي پس از شروع به كار و حصول استاندارد انجام مي گيرد(انتظــامي، 1391). در حــوزة مطبوعــات بخشــي از ايــن شاخصــه هــا وفرم بندي ها از  هالة ابهام به درآمده اند، اما فرايند طـولاني  اعطـاي مجـوز يـاموافقت اصولي به يك خبرگزاري و بسته و باز شدن ناگهاني سياست هـاياعطـاي مجـوز و نامشـخص بـودن معيارهـاي آن، ايـن بخـش از نظـارت حاكميتي را با دشواري هاي مواجه ساخته است. ضـمن آ نكـه چـون نظـام تنبيهي عمدتاً بر فضاي قوانين نظارتي ايران حكم فرماست، به نظر مـي رسـد اين نظام كارايي لازم را براي هدايت فضاي خبرگزاري هـا (و بـه طـوركلي فضاي مجازي) ندارد. ايـن مسـئله  در پيونـد بـا مسـائل ناشـي از حقـوق مالكيت معنوي (Copyright) (مؤلفـان و منصـفان، نشـر الكترونيـك و...)، وضعيت بسيار حادتر را از منظر رسـيدگي حقـوقي بـه قضـاياي رسـانه اي ايجاد مي كند. اما در حوزه دوم، مي بايست اسناد بالادسـتي نوشـته شـده در كشور (نظير سند چشم انداز بيست ساله، سياسـت هـاي كـلان، برنامـه هـاي توسعه و...) از اين منظر مورد ارزيابي قرار گيرند كه چه جايگاهي در آنهـا  براي خبرگزاري ها درنظر گرفته شده و فرصت ها و تهديدهاي پديـد آمـده از اين منظر، به چه نحوي بناست سازمان دهي شود. به طـور مشـخص (جـز خبرگزاري جمهوري اسـلامي)، بـه وضـعيت ديگـر خبرگـزاري هـا هـيچ اشاره اي در سند چشم انداز و برنامه هاي توسعه نشده است.  
قوانين ناقص و ناكامل. قوانين مرتبط با حوزه رسانه ها در ايـران، معمـولاً  مربوط به دوره اي اند كه در آنهـا  خبـري از اينترنـت  (Internet) و حتـي 
رايانه شخصي (Personal computer) (PC) نيز نبوده است. اين سـخن بدان معناست كه قوانين مـذكور پاسـخ گـوي نيازهـاي كشـور نيسـتند و  اصلاح آنها لازم و ضروري است. در 30 فروردين سال 79، تبصره اي بـه ماده يك قانون مطبوعات اضافه شد كه در آن آمده بـود: كل يـه نشـريات الكترونيكي مشمول مواد اين قانون است. نامشخص بـودن تعريـف ايـن تبصره منجر به آن شد كه حدود 10 سال بعد، مجـدداً  مـاده يـك  قـانون مطبوعات كه در تاريخ 8 آذر 1388 اصلاح شده و در آن خبرگزاري هـاي داخلي و نشريات الكترونيكي تعريف شوند49. در ايـن اصـلاحيه تبصـرهچهارمي نيز به قانون اضافه شد كه در آن صراحتاً در باب خبرگزاري هايداخلي سخن گفته شده بود: » خبرگزاري هـاي داخلـي از ح يـث حقـوق، وظايف، حمايت هاي قانوني و جـرائم و مجـازاتهـا و مرجـع و نحـوة دادرسي مشمول احكام مقرر در اين قانون و اصـلاحات آن مـ ي باشـند ... مديرعامل و نويسندگان و تهيه كنندگان مطالب خبرگزاري ها حسب مورد داراي همان مسـ ئوليت  هـايي هسـتند كـه بـراي مدير مسـئول و نويسـنده  مطبوعات منظور شده است... هيئت نظارت بر خبرگزاري ها، همان هيئت نظارت بر مطبوعات خواهد بود... آئين نامه اجرائي اين تبصره ظرف سـه ماه با پيشنهاد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي به تصويب هيئـت وز يـران خواهد رسيد.« در همين زمينه ذكر اين نكته خالي از لطف نيست كـ ه در ساختار وزارت فرهنگ و ارشاد اسـلامي، معـاونتي بـه عنـوان مطبوعـات عهده دار مسئوليت هاي ارتباطي با خبرگزاري هاست و ايـن مهـم، تنهـا از زاويه اضافه شدن پسوند خبرگزاري هـا بـه نـام ايـن معاونـت، اداره كـل مربوطه، هيئت نظارت و نمايشگاه و جشـنواره مربوطـه بـه دسـت آمـده است؛ يعني صرفاً يك تغييـر عنـوان صـوري (متـ أثر از اصـلاحيه قـانون مطبوعات) كه علي العجاله رافع مشكلات آني باشد تا بشود فكري بـراي آتيه اش كرد و فعلاً هم مشاغل و دردسرهاي مختلـف، مجـالي بـراي آن فراهم نياورده است.  
البته ستاد  ساماندهي پايگاه هاي خبري اينترنتي، در اجراي مصوبه مورخ 29/5/1385 هيئت محترم وزيران از سوي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي 
(معاونت امور مطبوعاتي و  اطلاعرساني)  بهعنوان زيرمجموعه اداره كل امور مطبوعات و خبرگزاري هاي داخلي به منظور انجام امور نظارت بر سايت ها و پايگاه هاي خبري اينترنتي تشكيل شد. تا با ملاحظه اهميت اطلاع رساني در دنياي امروز و رشد سريع و تحول پوياي فناوري و توسعه  كاربريهاي فضايمجازي (الكترونيك) و گسترش لحظه  اي پايگاه هاي خبري، ديده باني، حمايتو هدايت آنها و خبرگزاري ها را در قالب ارزش هاي فرهنگي اسلام و اهدافجمهوري اسلامي ايران و اصول سياست هاي فرهنگي نظام پيگيري كند امااين ستاد ديري نپاييد. 
تأ مين سرمايه گذاري و تداوم آن. در اقتصاد كلان منظور از سرمايه گـذاري عبارت از تصاحب كالاهاي سرمايه اي (كالاهايي كه بيش از يك سال عمر داشته باشند) است (الكسـاندر، 1390: 37). بـا ايـن تعريـف عـلاوه بـر تجهيزات و زيرساخت هـاي سـخت افـزاري يـك خبرگـزاري، برخـي از خبرها مي توانند كالاي سرمايه اي بـه شـمار برونـد. در سـينما بـا در نظـر  گرفتن تأثيرات ضريب فزاينده50، هنگامي كـه  در فيلمـي سـرمايه گـذار ي مي شود مي توان انتشار داشت تا پـنج  برابـر ايـن سـرمايه گـذاري، توليـد ناخالص داخلي افزايش يابد. اما اين الگو به تمامي درباره خبرگـزاري هـا صادق نيست؛ خبر در ايران عمدتاً به رايگان عرضـه  مـيشـود و فـروش عكس نيز چندان تأمين كننده هزينه هاي اوليـه آن نيسـت. پـس در  اينجـاً اساساً بازگشت سرمايه اي وجود ندارد تا بتوان تداوم سـرمايه گـذاري يـا س ـرمايهگـذاري هـاي بيشـتر را تعقيـب كـرد. توليـد ناخـالص داخلـي افزايش يافته در اينجا، اشكال ديگري از سرمايه را به دنبال دارد كه عمدتاً در چارچوب يكي از تعاريف پير  بورديـو (Pierre Bourdieu) (1930 -2002) از سرمايه، اجتماعي، فرهنگي و نمادين مي گنجد51 و اگر چنين نباشد در تحليلي عقلايي نمي تـوان دليلـي بـراي سـرمايه گـذاري در كـار خبـر را شناسايي كرد. سرمايه گذاري مالي در حوزه خبر، به توليد انواع ديگري از سرمايه ها منجر مي شود كه براي صاحبان امتياز و مـديران خبرگـزاري هـا بااهميت تر است و حتماً نيز در چارچوب سياست هاي كـلان جمهـوري اسلامي، فعاليتي هدفمند در اين حوزه ستايش برانگيز خواهد بود.  
50 درصد درآمد بلومبرگ (خبرگزاري و شبكه خبري) از طريق پرداخت حق اشتراك تأمين مي شود و بسياري از شـركت هـا  و مؤسسـات اقتصـاديجهان مشترك اين رسانه هستند و ماهانه 5 تا15 هزار دلار نسـبت بـه نـوعسرويسي كه مي گيرند به بلومبرگ حق اشتراك مي پردازند (تجربـه اروپـا ولبنان، ،رسانهشماره 1، بهار 1385 گفت وگو با دكتر سيد احمد موسـي زاده)؛سلطاني فر راه هاي برون رفت از اين وضعيت را براي خبرگزاري هـاي ايـران اين گونه توصيف مي كند كه بايد فضاي خبر فروشي و كـالا  ديـدن  خبـر  را باب كنيم، آن موقع شاهد سرمايهگذاري در اين عرصه خواهيم بود  و افخمي درباره چشم انداز پيش روي خبرگزاري ها در ايران مي گويد كه راهكار ايـن  است پنج شش تا از مطبوعات ما يك خبرگزاري تعاوني تأ سـيس كننـد  كـه  بتواند رقيبي براي ايرنا باشد، دوم اينكه خبرگزاري مستقل تلويزيون و راديو ايجاد شود كه اين هم بسيار ايدئال است.  
 بحران مصرف كنندگان. در اقتصاد خرد فرض بر اين است كـه افـراد بـه دنبـال حداكثرسازي مطلوبيت (لذت و رضايت مندي) خود از مصرف (امروز يا آتي) 
هسـتند. مـثلاً در نظريـه انتخـاب مصـرف كننـده (Theory of Consumer Choice) مي توان دلايل ديده يا ناديده گرفتـه شـدن يـك رسـانه را مـورد تحلي ـل ق ـرار داد (الكس ـاندر، 1390: 55). تحقي ـق مس ـتقلي (ب ـر اس ـاس نرم افزارهاي داخلي و دقيق تر خود خبرگزاري ها) دربارة ميزان بازديـدهاي مخاطبان از صفحات خبرگزاري ها وجود ندارد، اما مراجعه بـه وب سـايت الكسا52 كه يك پايگاه داده پردازي اطلاعات بر مبناي رتبـه صـفحه  (Page Rank) است نشان مي دهد كه از ميان انبوه خبرگـزاري هـاي ايرانـي، تنهـا هشت  خبرگزاري فارس، ايسنا، مهر، تسنيم، ايرنا،  تابنـاك، راه دانـا و خبـر آنلاين در فهرست صد سايت اول قرار دارند و اين در حالي اسـت كـه در همين فهرست پايگاه هاي خبري افكارنيوز، الف، جان نيـوز ، عصـر  ايـران ، فـــرارو، مشـــرق نيـــوز، انتخـــاب، ورزش 3 و ورزش 1 در رديـــف پربازديدكننده ها قرار گرفتـه  انـد و ايـن منهـاي سـايت هـاي خبرخـوان يـ ا جمع آوري اخبار است كه برخي از آنها در اين جدول ذكـر شـده اسـت 53. 
خود اين مقايسه با توجه به ميزان متوسط توليـد خبـري خبرگـزاري هـا درنسبت با سايت هاي خبري و هم چنين سرمايه گذاري لازم بـراي راه انـدازييك خبرگزاري، نشانگر ناموفق بودن خبرگـزاري هـا در جـذب مخاطـبمستقيم است. 
جدول 10. رتبه خبرگزاري ها در الكسا (11 دي 1394 اول ژانويه 2016) 
نشاني اينترنتي نام رتبه در الكسا رديف 
 farsnews.com فارس 12 1
 tabnak.ir تابناك 18 2
  tasnimnews.com تسنيم 36 3
  khabaronline.ir خبرآنلاين 37 4
  Isna.ir ايسنا 44 5
  Mehrnews.com مهر 48 6
 Irna.ir جمهوري اسلامي (ايرنا) 73 7
 dana.ir راه دانا 82 8
 snn.ir دانشجو 131 9
 mizanonline.ir ميزان 253 10
 ilna.ir كار ايران (ايلنا) 300 11
 iribnews.ir صدا و سيما 420 12
 bornanews.ir برنا 459 13
 ana.ir آنا 561 14
 salamatnews.com سلامت 632 15
 Icana.ir خانه ملت 791 16
  iqna.ir بين المللي قرآن (ايكنا) 829 17
 shabestan.ir شبستان 928 18
 abna24.com اهل بيت 975 19
 imna.ir ايمنا 1020 20
 rasanews.ir رسا 1110 21
 Pana.ir پانا 1209 22
 ibna.ir كتاب ايران (ايبنا) 1472 23
 aryanews.com آريا 1531 24
 defapress.ir دفاع مقدس 1614 25
 kurdpress.com كردپرس 1651 26
 hawzahnews.com حوزه 1895 27
 tamashagar.com تماشاگر 2748 28
  mojnews.com. مرور وقايع جهان (موج) 2873 29
 chn.ir ميراث فرهنگي 3046 30
 econews.ir اقتصادي ايران 3790 31
 sinapress.ir علم و فرهنگ (سينا) 3984 32
 taghribnews.com تقريب 6355 33
 qodsna.com قدس 10188 34
 ipna.ir ورزش ايران 14023 35
  فرهنگ رضوي --- 36
 kayhan.ir كيهان --- 37
  مبين --- 38
  متنا --- 39
  مركز ملي جهاني شدن --- 40
favaonline.ir فاواآنلاين --- 41
 iwna.ir زنان ايراني --- 42
bagheketab.ir باغ كتاب تهران --- 43
  خبرگزاري ايرانيان --- 44
  خبرگزاري آسيا --- 45
به بيان ديگر اگر فرض را بر ايـن  بگيـريم كـه افـراد بـراي دريافـت اينترنت، هزينه اي پرداخت مي كننـد و در  پـي آن در فضـاي رسـانه هـاي خبري دست به انتخاب مي زنند، جدول10 نشان مي دهد كه از ميـان 100 سايت اول فارسي، كمتر از 20 درصد آنها خبري انـد و در ايـن ميـان نيـز سهم خبرگزاري ها (از 25 درصد)، كمتر از پنجاه درصد از اين فضاسـت.  همچنين از 43 خبرگزاري كه در فهرست سامانه جامع رسانههاي كشـور نام برده شده است 10 خبرگزاري غير فعال هسـتند. معاونـت مطبوعـاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي اعلام كرده اسـت خبرگـزاري هـايي كـه شش ماه از صدور مجوز آنها گذشته باشـد  و همچنـان غيـر فعـال باشـند همچون مطبوعات با اعمال ماده 16 قانون مطبوعات ، مجوز آنان را لغـو خواهد كرد.  
رقابت با رسانه هاي موازي. يك سوي ديگر بحث رقابت خبرگزاري هـا بـا سايت هاي خبري است، آن هم هنگاميكه  25درصد اهالي رسانه56 بر ايـن باورند كه خبرگزاري ها تأمين كننده 50 درصد نيازهاي خبـري كشـورند و 19 درصد آنها مي گويند كه اين وظيفه را سايت هاي خبري بر عهده دارنـد 
(اميني و موحد نسب، 1386: 240). بدينترتيب مي تـوان رقابـت بسـيار نزديك و دروني شده اين رسانه هاي موازي با خبرگـزاري هـا را دريافـ ت(يعني پس از پنج سال از حضور آنها در فضاي خبري كشـور، توقـع آناست 19 درصد اخبار را آنها توليد كنند). پايگاههـاي معمـولاً  كوچـك وبزرگي كه جذابيت خبرهاي فوري را از بين برده اند، همه اخبار محرمانـهو ناشنيدني را در شكل و شمايلي خاص بازنشر مي كنند و مهم تر از همه، اين  كارها را بدون دريافت وجهي از مخاطب انجام مي دهنـد و در وهلـه اول، متكي به بودجه سرمايه گذارانشان هستند و در پاره اي موارد معـدود نيز، آگهي دهندگان؛ آگهي دهندگاني كـه ميـزان آگهـي خـود را كـاملاً  بـا  چرخه رتبه بندي الكسا تنظيم و تدبير مي كننـد . ايـن پايگـاه هـاي خبـري نيازمند سرمايه گذاري هاي اوليه كمتري هستند، دامنه پيگيري هاي حقوقي در قبال آنها دشوارتر است و نوعي گمنامي درباره هويت بسياري از آنها وجود دارد، به شكلي موسمي ظهور كرده و به ناگاه از صـفحه هـا حـذف مي شوند، تعهد اندكي از منظر هنجارهاي رسانه اي از خود نشان مي دهند و... رقبايي جذاب كه نياز مخاطب وب گرد را  بهراحتي تأمين مـيكننـد و از حربه ”+ عكس" يا ”+ فـيلم " نيـز بهـره مـي برنـد  و بـه شـدت ميـزان مخاطبان خود را افزايش داده اند. همين حس رقابت با سايت هاي خبـري است كه برخي از خبرگزاري ها را بر آن داشته تا از تكنيـك هـايي مشـابه براي بالا بردن مخاطبانشان استفاده كنند و در عمـل خبرهـاي فـانتزي و غيررسمي را كنار محتواهاي جدي و رسمي جاي دهند.  
فقدان نيروي كار. در مباحثي درون سازماني اي نظير تخصصي شدن و... به  ضرورت وجود نيروي كار اشاره شد. نيـروي كـار ازجملـه  گـران تـرين  داده ها در بازار رسانه اي است، چراكه به آساني به دست نمي آيد. كميت و كيفيت نيروي كار علاوه بر آنكه تحت تأثير عوامل جغرافيايي و... اسـت به شدت به جذابيت هاي رسانه ها نيز بازمي گـردد  (پيكـارد، 1383: 181)، چون مثلاً كار كردن در يك خبرگزاري مشهور مطمئناً از استخدام شـدن در يك رسانه خبري نوپا، جذاب تر است و بالعكس درآمد بيشتر در يكرسانه نوپديد، وسوسه اي است كـه كمتـر كسـي مـي توانـد در برابـر آنمقاومت كند. اين عاملي كُندكننده براي توسعه خبرگـزاري هاسـت امـا ازسوي ديگر ميل به ارتقا موجب مي شود تا افراد كم تجربـه تـر بـه سـرعت جذب مدارج بالاتر شوند و رفته رفته خبرنگاري كه پايين ترين بخش كار خبري فرض مي شود، داوطلباني كمتر داشته باشـند؛ در يـك سرشـماري اوليه ميانگين مدرك تحصيلي داوطلبان خبرنگاري از كارداني ـ كارشناسي به كارشناسي  ـ كارشناسي ارشد ارتقا يافته است كه اين موضوع مـيتوانـد نشان گر كم شـدن فاصـله ميـان خـروج فـرد از كسـوت خب رنگـاري بـه سمت هاي مديريتي باشد. خبرگزاري هاي جديد بـه شـدت ايـن زمينـه را تشديد كرده اند و تقريباً نوعي بحران كمبود خبرنگار در رسانه هـا ايجـاد شده است.  
مسائل مرتبط با فرهنگ سازماني  
فرهنگ سازماني و ارزش هاي دخيل در آن مي تواند به طوركلي جايگاه يـك رسانه را دگرگـون  كنـد. مـثلاً  منـع دريافـت هـر نـوع هديـه اي از سـوي خبرنگاران در ايسنا، موجب بروز نوعي تشخصِ مثبـت بـراي ايـن رسـانه شده بود. يا مبارزه با پديده خبر خوري، وجدان كـاري اغلـب خبرنگـاران خبرگزاري ها را باوجود همه مصائب و دشواري ها، بيدار مي كند.  
پي آمدهاي يك  رسانه تقليدي. خبرگزاري در ا يـران بـه تقل  يـد از نحـوه اطلاع رساني خبرگزاري آناتولي آغاز به كار كرد. رضاخان ميرپنج (1256-1323) در خرداد 1313 به مدت دو هفته ميهمان مصطفي كمال آتاتورك 
(Kemal Ataturk) (1881-1938) بود و اين سفر تـ أثير  شـگرفي بـر او به جا گذاشت و ازجمله آنكه چون گزارش  سفر وي، هرروز در روزنامـه اطلاعات به نقل از  خبرگزاري آناتولي تركيه منتشر مي شد، شاه ايران ن يـز به صرافت راه اندازي خبرگزاري افتاد و حتي در  يـك مي همـاني  عمـومي ،برخي از سياست مداران ترك صـراحتاً  پيشـنهاد  ايجـاد   يـك  خبرگـزاريتوسط ايران را مطرح كردند (محسنيانراد، ج2، 1384: 1206). ايـن امـرموجب آن شده كه بسياري به دنبـال بازتوليـد نعـل بـه نعـل فر اينـدهايخبرگزاري هـاي خـارجي در داخـل باشـند. همـين مسـئله  شـكاف بـين   بخش هاي داخلي خبرگزاري ها را تشديد كرده و چون خبرگزاري ها، بـه تقليدي از ديگران در ايران پا گرفتند ، فرهنگ حرفه اي كـار در آنهـا  نيـز كاملاً كولاژگونه و غيربومي رشد كرده است. همين مسئله يكي از عوامل رشد نامتوازن خبرگزاري ها در كشور شده و دشواري هايي را براي نظـام اطلاع رساني پديد آورده است.  
 گفتمان حاكم بر خبر. خبرگزاري هاي جهاني اغلب متهم اند كه بيان كننـده آراي ديكتــه شــده انــد و بازتــاب جهــان اجتمــاعي اي ســردمداران و سرمايه گذارانشان و اين باوجود آن است كه آنها معمولاً نقطه كار خود را بر جدال بـا جريـان خبررسـاني حـاكم در منـاطق خـاص بنـا نهـاده انـد  (Paterson, 2006: 6). اين مسئله در سـطحي كوچـك تـر مـيتوانـد در داخـل كشـور ني ـز بازنمـايي شـود : اولاً ازآنجاك ـه بخـش عم ـده اي از خبرگـزاري هـا در ايـران، داراي وابسـتگي هـاي مشـهود حـاكميتي انـد، بازتاب دهنده آرا و عقايد آنها به شمار مي روند و در اساس همـين مسـئله  باعث شده در اواخر دوران دومين دولت پس از جنگ و سال هاي بعد از دوم خرداد، نـوعي نارضـايتي شـديد از عملكـرد  خبرگـزاري جمهـوري اسلامي ايجاد شود و ديگران نيز در كشور به فكر ايجاد خبرگزاري بيفتند (برگزاري تجمعات اعتراضي به عملكرد ايرنا در نيمه دهه هفتاد نمونه اي از اين نارضايتي هاست). ثانيـاً  خبرگـزاري هـا چـون در بيشـتر مـوارد بـا دغدغه هايي بخشي متولد شده اند، بيش از آنكـه كاركردهـاي تخصصـيـ حرفه اي خبر را گسترش دهنـد، ح كـم نـوعي بلنـدگوي رسـانه اي را در زدوخوردهاي بخشي يا سياسي پيـدا كـرده انـد. و ثالثـاً  خبرگـزاري هـايعمومي، با ايجاد نوعي قيم مĤبي و تمركزگرايي، عملاً تهران  زده انـد و بـهميزان دوري و نزديكي شهرها به پايتخـت،درصـد د پوشـش خبرهايشـان برمي آيند. اين  موارد را مي توان به عنوان عناصري دخيـل در شـكل گيـريگفتمان حاكم بر نحوه اداره و توليد محتواي خبرگـزاري هـا در ايـران در نظر گرفت كه جهان اجتماعي آنها (و يا جهاني اجتمـاعي اي كـه در پـي شكل دادن به آن هستند) را نمايش مي دهد.  
سنجه ميزان تعهد كاري. خبر كالايي نيست كه بتوان از پـيش دربـاره ارزش آن داوري كرد. كالاهاي فرهنگي عمدتاً با خطرپـذيري  (Risk) بـالا توليـد مي شوند و پس از آنكه كل محصول توليد و هزينه هاي آن پرداخـت شـد، مي تواند درباره اش بـه داوري نشسـت. فرصـت سـنجش تنهـا در آخـرين مراحل ايجاد مي شود كه ممكن اسـت نتيجـه آن چنـدان سـودي در تغييـر ميزان هزينه هـا نداشـته باشـد ( الكسـاندر، 1390: 193). ايـن سـخن بـدان معناست كه در خبرگـزاري هـا (درسـت بـرخلاف پايگـاه  هـاي خبـري يـا روزنامه ها) مي بايست انباني از خبرها توليد شود كـه در آن ميـان برخـي از آنها مناسب  تر هستند و مواردي نامرغوب. درنتيجه فرهنـگ سـازماني يـك رسانه خبري به سـمت نـوعي سـهل گيـري يـا مماشـات پـيش مـي رود و نمي توان و نبايد بر فرض يك اشتباه يا خطا، خط توليد را متوقف كـرد يـا خبرنگاران را از كار بازداشت. همين عامل منجر به آن شده كه خبرنگـاران خود را در نوعي حاشية امن فرض كنند و احساس مسئوليت و تعهـد آنهـا  رو به افول گذارد. موضوعي كه در پيوند با آفت تلكـس زدگـي مـي توانـد ناهنجاري هاي بسياري را در حوزه رسانه توليد كند.  
تلكس زدگي رسانه ها. خبرگزاري هاي جديد مـي تواننـد رفتـه رفتـه سـنت روزنامه نگاري نشسته را تقويت و عملاً تحريريه هاي خبري روزنامه ها را از حيض انتفاع ساقط كنند. اين اثري است كه در ابتـداي  تأسـيس مـوج خبرگزاري هاي جديد در ايران (1382) از سوي روزنامـه نگـاران ايرانـي مورد تأكيد قرار گرفته است (خلجي، 1386: 50). درواقع تلكـس زدگـي پيامد ديگري را نيز در بر دارد و آنهم اين است كه در فاصـلهاي انـدككاهش خلاقيت روزنامه نگاران را به دنبال خواهد داشـت، چراكـه  آنهـا  رابه منابع خبري اصلي كاملاً وابسته مي سازد. اين اُفت خلاق يـت، موجـب كاهش شمارگان و در نهايتـاً   ورشكسـتگي رسـانه هـا مـ ي شـود . در يـك پژوهش نشان داده شده كه اينترنت با حدود 38 درصـد  مهـم تـرين منبـع كسب خبر در مطبوعات بوده (كه در آن تفكيكي ميان سايت هاي خبـري و خبرگزاري صورت نگرفته)، اخبار فكس شده با 27 درصد در رتبـه دوم قرار داشته اند57 و اخبار توليدي با 22 درصد و اخبار تلكس خبرگزاري ها با 13 درصد در مراتب بعدي (اميني و موحدنسب، 1386: 239). در سـال 81، 4/19 درصد اخبار روزنامه ها را خبرنگاران آنهـا توليـد مـي كردنـد و خبرگــزاري هــا (ايرنــا 3/19، ايســنا 1/3، واحــد مركــزي خبــر 8/5، خبرگزاري هـاي خـارجي 6/7 و اينترنـت 9 درصـد) 45 درصـد  اخبـار را (اخروي جوقان، 1381: 114). همين تحقيق نشان مي دهد كـه حـدود در مجموعه حدود 80 درصد خبرهاي روزنامه ها غيرتوليـدي اسـت. در ايـن ميان ترتيب بهره گيري گروه هاي خبري از اخبار تلكسي بين گونـه اسـت : بين الملل، اقتصادي، سياسـي، اجتمـاعي و فرهنگـي 58 (همـان، 127). در سال 71، اصحاب رسانه اعلام كرده بودنـد 59 2/76 درصـد  فاقـد تلكـس خبرگزاري اند، 5/12 درصد با يك خبرگزاري، 9/3 درصـد  بـا دو يـا سـه ، 7/2 درصد با چهار يا پنج و 4/0 درصد بـا بـيش از هفـت خبرگـزاري در ارتباط هستند (محسنيان راد، 1371: 130). اين داده ها بدين معناسـت كـه عمـلاً تنهـا كمتـر از  25درصـد خبرهـاي مطبوعـات توليـدي اسـت و رسانه هاي خبري مبتني بر وب، بخش عمده اخبار آنها را تأمين مي كنند.  
جدول 9. مقايسه ميزان خبرهاي غيرتوليدي در روزنامه ها در سال هاي 71، 81 و 86  
  1386 1381 1371
78 درصد (خبرگزاري هـا، اخبـا ر فاكس شده و اينترنت)   45درصـد (ايرنـا، ايسـنا، واحـد مركـزي خبـر،خبرگزاريها خارجي و اينترنت) 25 درصد60 
فرهنگ حرفهاي  ـ احساسي. »تعهد نسبت به سازماني تعهدي احساسي ودرعين حال حساب گرانه اسـت؛ در مـورد روزنامـه نگـاران گرچـه تعهـدحساب گرانه مهم است، اما تعهد احساسي (به كاري كه انجـام مـي دهـم، اعتقاد دارم)، مي تواند بسيار قوي و اثرگـذار باشـد « (خاشـعي و دهقـان، 1391: 345). اين تعريفي است كه انجمن خبرنويسـان آمريكـا از تعهـد حرفـه اي ارائـه كـرده اسـت. بـا ايـن تعريـف مـي بايسـت ميـزان تعهـد روزنامه نگاران را نه صرفاً در نسبت با دستمزدهايشـان ، بلكـه عمـدتاً  در چارچوب عقايد و افكارشان جست و جو كرد. بدينمنظور در يك سازمان خبري مي توان از چهار خصوصيت نام برد كه فرهنـگ سـازماني قـوي را شكل مي دهد : حس خرده فرهنگ واحـد بـودن، حـس فوريـت، روحيـه مصمم داشتن و ذهنيت در خط مقدم بودن. بسياري از مديران رسانه اي از ترويج روحيه كارمندمĤبي در ميان اهالي خبري ابراز نارضايتي مي كننـد و اينها حتماً به تضعيف فرهنگ حرفه اي در يك خبرگزاري منجـر خواهـد شد. پـژوهش هـا نشـان مـي دهـد كـه سـال 73 از ميـان 45 مسـئله  اول رسانه اي ها، »تنبلي خبرنگاران و متكي بودن آنها به اخبار خبرگزاري  هـا«، با 5/3 درصد در رده دهم قرار داشـته اسـت ( محسـنيانراد، 1373: 83) و اگرچه داده هاي تـازه اي در ايـن زمينـه وجـود نـدارد، امـا بـا توجـه بـه مشاهدات و آمارهاي مذكور، مي توان مدعي شد كـه ايـن نگرانـي حتمـاً  گسترش يافته و عميق تر شده است. البته بايد توجه داشت كه ممكن است تعريف حرفه اي بودن نزد خبرنگاران با عكاسان متفاوت باشـد و همـين تفاوت كه در ارزش ها و باورهـاي آنهـا  نهفتـه اسـت و يـا از آن حـوزه متجلي مي شود (شنايدر و بارسو، 1382، 97)، كار مـديريت بـر سـازمان رسانه اي را با دشواري مضاعفي روبه رو مي كنـد. تعامـل، يگانـه راه حلـي است كه در اين ميانه قابل مشاهده به نظر مي رسد.  
خرده فرهنگ هاي درون سازماني. در هر مجموعه سازماني ممكن اسـت كـهمجموعه اي فرعي از اعضا، خودشان را به عنوان گروهي بارز درون سـازمانهويت بخشند و به شكلي عادي بر مبناي فهم هاي جمعي منحصربه فردشـان اقداماتي را در پيش گيرند. اين خرده فرهنگ ها كاملاً اشكالي متنوع دارنـد و با اشكال ديگر خرده فرهنگ هاي درون سازمان مذكور در ارتباط هستند (هچ و كانليف، 1389: 329). در اين صورت خرده فرهنگ ها معمولاً به چهارگونه بر يكديگر تأثير مي گذارند: غلبه بر يكديگر، غنابخشي يكديگر، راست روي (هر فرهنگ به راه خود مي رود) و تقابل فرهنگي. اين سخن بدان معناسـت كه در يك سازمان خبري ممكن است بتوان خرده فرهنگ هـايي را شناسـايي كرد كه مبنـاي شـغلي داشـته باشـد، نظيـر خبرنگـاران در برابـر دبيـران يـا خبرنگاران سياسـي در برابـر خبرنگـاران ورزشـي و يـا عكاسـان در برابـر خبرنگاران و... برخي خرده فرهنگ ها مي توانند مبناي قومي داشته باشد، نظير خبرنگاران آذري زبان  و خرده فرهنگ هـايي ديگـر. تـا اينجـا چنـدان مسـئله  غامضي رخ نداده،  اما هنگامي كـه يـك خـرده فرهنـگ بـه واسـطه  حمايـت مديريت عالي مورد حمايت قرار گرفته و ارتقا مي يابـد، موضـوع بسـيار بـا اهميت تر مي شود، چراكه خرده فرهنگ مذكور غالباً به عنوان فرهنگ شـركتي  (Corporate Culture) معرفي شده و رفته رفتـه سـنجه اي بـراي تشـخيص عملكردها و رفتارها مي شـود. مـثلاً  روي كـار آمـدن جريـان هـاي سياسـي متعارض در خبرگزاري جمهوري اسلامي طي دهه اخيـر موجـب شـده تـا مكرراً خرده فرهنگ شركتي غالب تغيير كند و اين اتفاق تأثيرات متعددي بـر فرهنـگ سـازماني ايرنـا برجـاي گـذارده اسـت. يـك سـويه ديگـر بحـث، خرده فرهنگ هاي مربوط به واحدهاي غيرخبـري سـازمان رسـانه اي اسـت؛  معمولاً گفته شد كه در سـاختار خبرگـزاري هـا عـلاوه بـر معاونـت خبـر، معاونت هاي فني و اجرايي نيز حضور دارند كه نقشي پشتيباني ـ حمايتي بـر عهده دارند، اين بخش ها بسته به ميزان جلب نظر مديريت ارشد سـازمان و يا توانايي هاي فردي مي توانند حوزه اثر بسيار گسترده اي بيابند و تقريباً همهمراحل انتشار خبر را تحت تأثير قرار دهند. 
مسائل مرتبط با فناوري  
فناوري ها، فصل ميان دنياي نـو و كهنـه انـد و در ايـن سـاحت، سـنّ ت و تجددي اعتباري تاريخي پيدا مي كند و به يك باره، سنتّ زير لگام نوگرايي مدفون مي شود؛ آن هم با اين داعيه كه مانع از تجدد است. ايـن مقولـه اي است خارج از مباحث مورد نظر در اين مجال اما از آن  ميتوان دريچه اي گشود به روي بحث تأثيرگذاري هاي فني بـر فراگردهـاي يـك سـازمان (ساختار و محتواي آن). درواقع سازمان، خود محصولي فني است و هـر چه فناوري ها دگرگون شوند احتمالاً ساختار و محتـواي  سـازمانهـا نيـز مي بايست متناسب با آنها تغيير كند؛ نگاه كنيد به تطور مفهـوم سـازمان و استعاره  هاي هويدا كننده طرز كـار آن (ماشـين و ارگانيسـم و...). از ايـن حيث، فناوري ها  داراي پي امـدهاي واقعـي انـد و حتمـاً  بـر  سـازوكارهاي خبرگزاري ها (كـه آنهـا  نيـز محصـول دوره تسـلط صـنعت انـد و خـود چرخ دنده اي در صنعت فرهنگ) بسيار تأثيرگـذار. از همـين روسـت كـه پذيرفته شده فناوري هاي نـوين ارتبـاطي انحصـار خبـري را در كشـوري مانند ايران شكسته و حتي خبرگزاري  رسمي را بر آن داشته كه بـرخلاف عرف جهاني همه محصولات خبري اش را بـه رايگـان روي وب منتشـر كند. از سوي ديگر تقريبـاً  روي ايـن نكتـه اتفـاق نظـر وجـود دارد كـه رسانه هاي جديد موجب از ميان رفتن رسانه هاي سـنتي تـر نمـي شـود و نوعي نگاه تكاملي در اين زمينه قابل رؤيت است؛ يعني گويي بخش هايي عمده از رسانه هاي ديجيتـالي شـده، تـداوم رسـانه هـاي سـنتي بـه شـمار مي روند. درواقع مهم ترين اثر ديجيتال شدن فضـاي ارتباطـات، گسـترش فزاينـ ـده خروجـ ـي هـ ـا توزيـ ـع بـ ـراي رسـ ـانه هاسـ ـت (نعمتـ ـي و كهن هوش نژاد،1 390: 265) و به نظر مي رسد صرفه هـاي مقيـاس م مكـن است در اين عرصه، روندي صعودي داشته باشند، چراكه هر چـه توليـداوليه يك محصول ديجيتالي گران قيمت است، ايـن رونـد در نهايـت بـهتوليد محصولاتي بسـيار ارزان منـتج مـي شـود كـه نمونـه آن در حـوزه موسيقي هاي زيرزميني قابل مشاهده است.  
نوع فناوري. فناوري ها را مي توان به سه دسته تقسيم  كرد (هـچ و كـانليف، 1389: 
  :(281- 83
گروه 1. توليد واحدي و دسته هاي كوچك؛ پوشاك سفارشي، محصولات هنري، پروژه هاي ساختماني خاص و...   
گـروه 2. توليـد انبـوه و دسـته اي بـزرگ؛ حجـم زيـادي از محصـولات هم شكل و يكسان، كاري تكراري و معمولاً مكانيزه.  
گروه 3. توليد فرايندي مستمر؛ توليد نفت خام كـه در يـك فراينـد  مسـتمر صورت مي گيرد.  
اين تقسيم بندي گره چنداني از كار خبرگزاري ها بـاز نمـي كنـد و بـا اتكاي به آن نمي شود اعمال رسـانه هـاي خبـري را توضـيح داد؛ تحليـل رسانه ها داراي پيچيدگي هاي بيشتري است. در يك تقسيم بندي ديگر كـه مبتني بر چهار نوع از فناوري هاست (مهندسي61، تكراري62، غيرتكراري63 و هنــري   ـ صــنعتگرانــه64)، دو متغيــر تغييرپــذيري وظيفــه  (Task variability) (بر اساس تعداد استثنائات در رويـه هـاي استانداردشـده ) و تحليــل پــذيري وظيفــه (Task analyzability) ( شــيوههــاي تحليــلِ شناخته شده براي مديريت استثانائات) نيز افزون شـده اسـت تـا تصـوير  كاملتري از موضوع به دست داده شود. (همان: 89-288)  
   
 
نمودار 8. گونه شناسي فناوري از ديدگاه پرو (هچ و كانليف، 1389: 289)  
 در اين گونه نيز نمي توان به آساني فناوري يك خبرگزاري و متناسب با آن فناوري هاي به كار گرفته شده در آن را توضيح داد و از همـين جاسـت كه تفاوت هاي مديريت چنين سازماني بيشتر  ميشود. رس انهاي نـاگزير از ايجاد نوعي فناوري مختص به خود هستند كه بتوان آن را در چـارچوبي جاي داد و براي آن، راهبرد و ساختار و... تنظيم كرد.  
ابعاد فناوري. تأثير فناوري را بـر يـك رسـانه و مزيـت هـاي رقـابتي آن مي توان از پنج بعد مورد بررسي قرار داد، فناوري به مثابة تكنيك، دانـش ، كـنش، ابـزار و واسـط برقـراري ارتبـاط بـا محـيط و فراينـد دخيـل در  تصميمگيري ها و راهبردها. در پژوهشي كه با هدف بررسي ميـزان  تـأثير اين متغيرهاي تكنولوژيك بر مزيت رقابتي خبرگزاري ايرنا انجام (بهرامي و همكاران، 1388) و يك جامعه آماري 300 نفره از خبرگزاري مذكور و  خبرگزاري ايسنا  و مهر  و فارس و مدرسان دانشگاه (230 نفـر رسـانهاي، 20 دانشگاهي و 50 اجرايي) در نظر گرفته شـده بودنـد ، نتـايج حاصـله نشان داد كه وجود فناوري در ايرنا نتوانسته است راهبرد رقابتي براي آنايجاد كند و تنها تسهيل كننده كاركرد خبر در خدمت تبليغ سياسـي بـودهاست و كاركردهاي ديگر ازجمله اطلاع رساني كه مبتني بر نياز مخاطبـان است بسيار ضعيف تر شده اند؛ همچنين فنـاوري هـاي نـوين ارتبـاطي در ايرنا نتوانسته است در خدمت ديپلماسي رسانه اي قرار گيرد به گونه اي كه در كل مي توان گفت در وضـع موجـود تكنولـوژي بـه عنـوان سيسـتم و  تكنولوژي به عنوان واسط، ايفاگر نقش انـد و  تأثيرگـذاري آنهـا  در حـوزه دانشي و فرايندي بسيار محدود است.  
 
  
نمودار 9. تأثير فناوري بر مزيت رقابتي يك رسانه (بهرامي و همكاران، 1388: 179)  
درگاه هاي كنترل. فضاي مجازي و فناوري هاي نوين ارتباطي به طوركلي چرخه عرضه اطلاعات را در جهان دگرگون كرده است. اگر  پـيش ازا يـن خبرگزاري ها با اتكا بـه جريـان سـازي خـود، روزنامـههـا و شـبكه هـاي 
 
تلويزيوني را تحتتأثير قرار مي دادند، امروزه آنها مستقيماً مـي تواننـد درفضاي مجازي حاضـر شـوند و بـا دريـايي از مخاطبـان ارتبـاط بگيرنـد(Paterson, 2006: 6). اين دقيقاً اصلي ترين تصويري  است كه بر توسعه تعداد خبرگزاري در ايران مي توان ارائه داد: رودررو شدن بـي واسـطه بـا انبوه مخاطب. اما همان گونه كه پاترسون مي گويـد ايـن هـدف در عمـل امكان پذير نيست چراكه مثلاً گوگـل  (Google.com) بـا اي جـاد خـدمات خبري خود، با ايجاد امكان ”ويرايش خودكـار " (Automated editing)، عملاً فضاي مجازي را خط دهي مي كند و افسـانه ارتبـاط بـي واسـطه بـا مخاطب رنگ مي بازد. اين امكان به نحوي جالب توجه بـر قضـاوت هـاي خبري گردانندگانش استوار است كه مي گويـد كـ دام خبـر بايـد وارد يـا برجســته شــود؛ ايــن قضــاوت هــا كــه در چــارچوب  الگــوريتم هــاي (Algorithms) جسـت وجـويِ اطلاعـات سـ امانيافتـه، هـويتي مـبهم و تاحدودي ناشناخته دارد و نوع انحصـاري آن تـاكنون ازجملـه  امتيـازات غيرقابل تكرار گوگل بوده است. اين الگـوريتم هـا هسـتند كـه مشخصـاً  مي كنند هر خبري از هر جاي جهان داراي چه رتبـه اي اسـت و بايـد در كجا قرار گيرد؛ اين روندها درنهايت ما را بـه جـايي خواهـد رسـاند كـه اطلاع رساني بـه سـمت سفارشـ ي (Customization)  يـا شخصـي شـدن (Personalization) پيش مي رود و گوگل بـه تمـامي چنـين سياسـتي را تعقيب مي كند.  
خدمات نو. كاهش درآمدهاي خبرگزاري ها از محل فروش خدمات خبري، امري جهاني است، اما ازآنجاكه نگاه غربي به موقعيـت، بـيش تـر نـاظر بـه بنگاه داري اقتصادي است، همواره راه حل هايي ابـداع مـي شـود كـه بخـش عمـده اي از آنهـا متكـي بـه فنـاوري اسـت. رويتـرز و آسوشـيتدپرس بـا راه اندازي خدمات ويدئويي خود در نيمة اول دهة اول قـرن بيسـتويكـم، عملاً هم انحصار خبري خود را گسترده ساختند و هـم بازارهـاي تـازه اي  براي كسب وكار به وجود آوردند65، اما همـين تجربـه در ايـران، عمـلاً بـهافزايش هزينه هاي سر بار رسانه اي منجر شده و در همه جهات رسانه هـا راتحت فشار قرار داده است، چرا؟ چون صرفاً بر اساس يك تقليد و نه نيـاز يا حداقلي از زيرساخت هاي مورد نظر شكل گرفته اسـت.   مـثلاً سـرويس اصلي خبري اينترپـرس  ”سـرويس فيچـر" نـام دارد كـه مطـالبش مكمـل خبرگزاري هاي چنـد مليتـي اسـت و مـي كوشـد بـه گونـه اي متفـاوت تـر رويدادهاي مهم را پوشش دهد (اسدي، 1389: 126). اين سرويس خبـري از 1970 تا امروز مشغول فعاليت است و خود مـي توانـد الگـويي مناسـب براي خبرگزاري ها ايراني باشد.  
پيش نياز پشتيباني فني. خبرگزاري ها در ايران زيرمجموعه وزارت فرهنـگ و ارشاد اسلامي در نظر گرفته مي شوند و روشن است بـه همـين اعتبـار چندان زيرساخت هاي فني آنها مورد توجه قرار ندارد.. تجربـه منازعـات رسانه اي بعد از انتخابات سال 88 نشان داد كه تا چه ميـزان رسـانه هـاي داخليِ حامي نظام از اين منظر آسيب پذيرند و ظرفيت هـاي فنـي داخلـي پاسخ گوي نياز آنهـا نيسـت66. از سـويي ديگـر در ايـران رسـماً  وزارت فرهنــگ و ارشــاد اســلامي اصــلي تــرين نهــاد متــولي بــه وضــعيت خبرگـزاري هاسـت و چـون مجوزهـاي آنهـا را صـادر مـي كنـد، پـس مرتبط ترين بخش حاكميت با اين گونه از رسانه ها نيز به شمار مي رود. امـا واقعيت چيز ديگري است؛ فضاي مجازي مقوله اي در هم تنيده از فـن و محتواست و جايي است كه نمي توان انفكاكي اساسي ميان شـكل و مـتن قائل شد، از همين روست كه بخش بزرگي از نيازهـاي خبرگـزاري هـاي فعال به مقوله فناوري هاي ارتباطي و اطلاعاتي (ICT) برمي گـردد كـه در ايران متولي آن وزارتخانه فناوري ارتباطات و اطلاعات اسـت و پـس از تشكيل شوراي عـالي فضـاي مجـازي (در 17 اسـفند 1391) در شـكلي كلي تر و فراقوه اي اين شورا متولي ساماندهي فضاي مذكور شده اسـت.  مديران مسئول خبرگزاري هاي ايران نيز در تحقيقي اظهار داشـت ه انـد كـهچون بسياري از نيازهاي آنان در حوزه وزارت فنـا وري ارتباطـات قـراردارد، قرارگرفتن آنها در حـوزه وزارت فرهنـگ و ارشـاد اسـلامي رافـع بسياري از مشـكلات نيسـت، چراكـه  مسـائل مـرتبط بـه امنيـت شـبكه  (Network Security)، ميزباني (Host)، سرعت ارسال و دريافت (Send and Receive) اطلاعات و... همگي از مشكلات مديران خبرگزاري هايند كه متأسفانه راهكار سامان مندي نيز در اين زمينه وجـود نـدارد (خلجـي، 1386: 68-69). اين سخن بدين معناست كه بايد سازوكار مجوزدهي به خبرگزاري ها را به شكلي دوگانه طراحي كـرد و نظـارت بـر آنهـا  را نيـز به همين گونه سامان داد و يـا يـك نهـاد بـين بخشـي يـا فرابخشـي ايـن مسئوليت را عهده دار شود.  
پي نوشت  
1. در هر صنعتي كه هزينه هاي نهايي كمتر از هزينه هـاي متوسـط باشـد، صـرفه هـاي مقياس وجود دارد. هزينة نهايي (Marginal Cost) به هزينة عرضـة يـك كـالا يـا خدمت به مشترياي تازه اشاره دارد و هزينة متوسط (Average Cost) برابر است با هزينة كل مربوط به ارائه كالا يا خدمات، تقسيم بر تعداد مخاطبان آن محصـول. هزينـة نهـايي معمـولاً مـي بايسـت پـ ايينتـر از هزينـة متوسـط باشـد (نعمتـي و كهن هوش نژاد، 1390: 34). اگر هزينة متوسط توليد بـا افـزايش مقيـاس مصـرف محصول كاهش يابد، صرفه هـاي مقيـاس بـالاتر خواهـد رفـت و بنگـاه از سـود بيش تري برخوردار خواهد شد. 
2. براي مثال رويترز 90 درصد هزينه هاي خود را از محل فـروش خـدمات خبـرياش تأمين مي كند.  
3. در همين ارزيابي مورد اشاره از پاسخ دهندگان پرسيده شده بود كه چه راه كارهـايي را در نظر دارند تا تمايل براي خريد خبر ايجاد شـود؟ 52 درصـد  پاسـخ دهنـدگان اساساً به اين سؤال پاسـخ نـداده بودنـد و در ميـان پاسـخ هـا نيـز توليـد مطالـب اختصاصي، عدم سانسور، داشتن تحليل، قيمت مناسب و نـوآوري پيشـنهاد  شـده بود. (ارزيابي روزنامهنگاران...، 1391: 39)  
4. مثلاً خبرگزارياي مانند اينترپرس سرويس كه يك خبرگزاري نزديك به جنبش عـدمتعهد به شمار مـي رود در آسـتانه سـال 2000، شـعار خـود را تغييـر شـكل از يـكخبرگزاري جهان سوم به يك خبرگزاري فرايند جهاني سازي اعلام كرده و مهم تـرين اهداف خود را چنين ذكر مي كند (اسدي، 1389: 124): تهيه اخبار جهـاني در زمينـه تأثير جهانيسازي بر حقوق بشر و امنيت بشري ؛ تحليل ها، تفسيرها و ديگر مقـالات اين خبرگزاري مي بايست با تحليل ها و تفسيرهاي تهيه شـده توسـط ديگـر عناصـر بازار جهاني خبر، متفاوت باشد ؛ تجزيه وتحليل اخبار مربوط به تأثير جهانيسازي بـر توسعه ؛ ايجاد يك طرح گفت وگو ميان رسانه هـا، جامعـه مـدني  و تصـميم گيـران در سطح  بينالمللي، منطقهاي و ملي؛ و ايجاد تسهيلات حرفهاي، تأمين منابع فني، انتقال  تجربهها و آگاه سازي.  
5. مروري بر تجربه سازمان خبري سي.ان.ان نشان مي دهد كه اين رسانه متكثر در اكثر نقاط جهـان، بـا  اتكـا بـه اولـين بـودن در عرضـه اطلاعـات خبـري روي شـبكه تلويزيون هاي كابلي، اقدامات منحصربه فرد براي جمع آوري خبر در سراسر جهـان به واسطه توليدكنندگان محلي، بي نيازي از تبليغات (بـه واسـطه ارسـال شـدن روي شبكه كابلي)، ترويج مهارت هاي تصميم گيري سريع و ثبت موفقيت هـاي خبـري، درمجموع توانست مزيت اساسـي آن را در سـرعت اطـلاع رسـاني تعريـف كنـد (خاشعي و دهقان، 1391: 241-245). 
6. در تحقيق مفصل ديگري (بهرام پور و همكاران (1381). مطبوعات و توسعه. تهران: مركز مطالعات و تحقيقات رسانه ها) هم با توجه بـه فضـاي موجـود در آن زمـان هيچ اشاره اي به موضوع خبرگزاري هاي جديد و رقابت در اين حوزه نشده و تنها بند ذكر شده دراين باره، بحث تأمين مالي مطبوعات بـراي پرداخـت تلكـس هـاي خبري است.  
7. تحقيق مورد نظر پاترسون بازتـاب خبـر آشـوب هـاي خيابـاني 18 تيـر 1378 (12 جولاي 1999) تهران است كه بر روي علاوه بر منابع ذكر شده بر روي سي.ان.ان و بي.بي.سي، ياهو، ام.اس.ان.بي.سي و اي.بي.سي انجام گرفته. در نمونه اي ديگـر نشان داده شده كه خبر مربوط به حضور نيروهاي سازمان ملـل در كنگـو ( 2001) كه در 642 كلمه توسط سي.ان.ان منتشر شده، 553 كلمه متعلق به خبر رويتـرز و 29 كلمه نيز متعلق به خبر اي.پي بوده است. مطالعة ديگـري در سـال 2006 هـم نتايج مشابهي به همراه داشته است. 
8. به روزرساني، لينكدهي متقابل و دادن پيوند به بيرون، افزودن سوابق ، ويرايش مـتن
(دست كاري كلمات و عبارات) و... همگي ازجملـه  رويـه هـاي عـادي اي در كـارخبررساني برخط به شمار مي روند كه عملاً امكـان ره گ يـري خبـر  واحـد اوليـه را ناممكن  ميسازد.  
9. در اين پژوهش مرز ميان خبرگزاري هاي رسمي با ساير پايگاه هـاي خبـري كـه عنـوان خبرگزاري را عنوان خود ذكر كرده اند، مشخص نشده است و از ايـن منظـر نتـايج آن  ميتواند مورد انتقاد قرار گيرد.  
10. در متن مورد بررسي براي اين بحث از عنوان خبرگزاري استفاده شده كه بـه دليـل دقيق نبودن در اينجا عبارت شبكههاي اطلاعرساني به كار گرفته شده است.  
11. تا پيش از اصلاحيه قانون مطبوعات (سال 88)، هيئتي بـه نـام هيئـت  نظـارت بـر خبرگزاري هاي غيردولتي  مسـئوليت صـدور مجـوز و نظـارت بـ ر محتـواي ايـن خبرگزاري ها را برعهده داشت.  
12. طبق اين قانون، نشريه الكترونيكي، رسانه اي است كه بـه طـور  مسـتمر در محـ يط رقمي (ديجيتال)، انواع خبر، تحليل، مصاحبه و گزارش را در قالب نوشتار، صدا و تصوير منتشر مي نمايد. خبرگزاري داخلي نيز مؤسسه اي خبري است كـه درزمي نـة جمع آوري، پردازش و انتشار خبر، تحليل، مصاحبه و گـزارش در قالـب نوشـتار، صدا و تصوير در محيط رقمي (ديجيتال) و يا غير آن فعاليت  ميكند.  
13. Multiplier Effect بدين معناست كه هر يك دلاري كه به مخارج اقلام سرمايهاي اختصاص مي يابد به اندازه چند برابر در افزايش توليد ناخالص داخلي مؤثر اسـت (الكساندر، 1390: 39).  
14. سرماية اجتماعي به پيوندهاي اجتماعي اي ارتباط دارد كه مردم قادرند آنهـا را بـه نفع خود بسيج كنند و به گونه اصالت و شهرت ممكن است نهادينه شود؛ سـرمايه فرهنگي، به نسبت 2 سـرمايه پي شـين، بسـيار ديرتـر  شـكل مـ ي گ يـرد، عمي قـاً در احساسات و شعور ما از نفس خويش، محصور است و معمولاً در شـكل مـدارج تحصيلي نهادي نـه   مـي شـود (اسـم يت، 1387: 220-224)؛ و سـرما يه نمـادين كـه مشخص مي كند چه اشـكال و مصـارفي از سـرمايه بـه عنـوان مبنـاي مشـروعيت اجتماعي در جامعه شناخته مي شوند. در اين م يـان، سـرمايه اجتمـاعي عمـدتاً بـه مفهوم برابري و بازتوليد آن توجه دارد و نشان مي دهد كـه مـردم بـرا ي  بـهدسـت آوردن چيزي، چگونه از روابط اجتماعي خود استفاده مي كنند ( :2791 ,Bourdieu184-185). اين سرمايه داراي دو جز است: پي ونـدهاي عي نـي م يـان افـراد؛ نـوعي ساختار شبكهاي عيني برقرار كننده ارتباط ميان افراد است و اين بخش از سـرمايهاجتمـاعي حكايـت از آن دارد كـه افـراد در جامعـه بـا يكـديگر پيونـد دارنـد؛ وپيوندهاي ذهني ميان افراد؛ پيوندهاي ميان افراد مي بايسـت  داراي ماهيـت متقابـل مبتني بر اعتماد و هيجانات مثبت باشد.  
15. Alexa.com يكي از زيرمجموعه هاي شركت آمازون است كه از آوريل سـال 1996 كـار خود را آغاز كرده.  
16. الكسازدگي نيز يكي از آفات و آسـيب هـاي بسـياري جديـد و جـدي اسـت كـه رسانه هاي خبري درگير در فضاي مجازي را به شدت بـه خـود مشـغول داشـته و بسياري از نابهنجاري ها، رفتارهاي غيرحرفه اي و... با هدف پوشش دادن به همـين خواسته در حال شكلگيري و تزايد است. 
17. اگرچه تابناك  و خبرآنلاين مجوز تأسيس خبرگزاري را گرفته اند، اما چون هنوز از عنوان خبرگزاري براي خود استفاده نمي كنند در اين بررسي به عنوان پايگاه خبري در نظر گرفته  شده اند. 
18. علاوه بر اين پايگاه و برخي پايگاه مشابه ديگـر، در فهرسـت صـد سـايت اول، 7 -8 سايت ديگر نيز با چنين گرايشي (جمع آوري و بازنشر اخبار خواندني) وجود دارند كه از ذكر آنها، خودداري شده است.  
19. 227 پاسـخ دهنـده در نمايشـگاه مطبوعـات و خبرگـ زاريهـا در آبـان 1386 كـه 
9/74 درصــد آن از نشــريات، 9/18 درصدشــان از روزنامــههــا و 2/6 درصــد از  خبرگزاريها.  
20. در همين نظرسنجي 53 درصد پاسخ گويان بر اين باور بـوده انـد كـه توليـد اخبـار توسط روابط عمـومي دسـتگاه  هـاي دولتـي موجـب كـاهش هزينـههـاي توليـد و راحت شدن فعاليت هاي رسانه هاي ارتباط جمعي شـده اسـت؛ يعنـي تائ يـد فاجعـه  روزنامهنگاري نشسته. 
21. در سال مورد بررسي (1381)، روزنامه اطلاعات با بيشترين استفاده كننده خبرهاي تلكسي در صفحات خبري خود بوده است و پس از آن جمهوري ،اسلامي  كيهـان و ايران قرار داشته اند.  
22. در اين پيمايش نسبتاً وسيع 2125 روزنامه نگار مورد پرسش قرار گرفته بودند كـه همگي در مطبوعات (نه  خبرگزاريها) مشغول فعاليت بوده اند.  
23. در اين بازه زماني هنوز فاكس و اينترنت در ايران يا وجـود نداشـت و يـا فراگيـر نشده بود.  
24. Engineering، فناوري هاي حسابداري، آزمايشگاهي و...  
25. Routine، مانند خودروسازيها يا ديگر صنايع مونتاژي.  
26. Non-routine، مانند شركتهاي تحقيق و توسعه، صنايع هوافضا و...  
27. Craft، مانند كار ساختماني يا  راهسازي كه شهود و تجربه در آن بسيار با اهميت است.  
28. فيدهاي (Feeds) صوتي و تصويري در رويترز و اي.پي به دو شيوه ارائه مي شود : اولي رفته رفته به سمت عرضه عمومي تر اطلاعات حركت كـرده اسـت امـا دومـي همچنان به سنت 150 ساله خود وفادار مانده و از الگوي اشتراك (Subscription) بهره مي برد.  
29. در مقاطعي حساس از هشت ماه پس از انتخابات مذكور، حملات وسيع سـايبري به سامانه هاي اطلاع رساني هوادار نظام، موجب اخلال در  فعاليتهاي اطلاع رساني آنها مي شد. 
  
  
 
 
4  سياست ها و راهبردها  
در متـن حاضـر تـلاش بـ ـر آن بـ ـوده اسـ ـت تـا بـ ـه اتكـاي الگـ ـوي فرايندي ـ مرحلـهاي67 سياسـت گـذاري عمـومي  (Public Policy)، ابتـدا صورت بندي روشن و واضحي از مسائل به دست داده شود تا نهايتاً بتوان در قبال آنها چـاره اي انديشـيد. ايـن مسـائل يـا حيثيتـي درون سـازماني  (Inter-organization) دارند كه به اعتباري در قبال آنها بايد از مديريت استراتژيك بر سازمان سخن گفت و راهكار را از اين بخش طلب كرد و  يا برون سازماني اند (Extern-organization) كه در اين صـورت بايـد از كل جامعـه ، در جسـتوجـوي سياسـت بـود68. درواقـع  هنگـامي كـه از مديريت استراتژيك سخن گفتـه مـي شـود، فـرض بـر تعيـين و تـدوين راهبردها، ارزيابي تأثير عوامل مختلف بر آنها و نظـارت بـر دسـتيابي بـه اهداف تعيين شده است و اين مهم امكان پذير نمي شود مگر بـا شـناخت محــيط، نقــاط قــوت، ضــعف، تهديــد و فرصــت  (SWOT) و نهايتــاً راهبردنويسي ذيل سياست هاي تعيين شده (سعيديان، 1376: 53). درواقع 
 107
مديريت راهبردي در سطح يك شركت و سـازمان ديـده مـي شـود و نـه حاكميت (State) كه موضوع بحث سياست گذاري است. در اين بخـش، سطح نفوذ راهبرد در سطح شركت، نوع راهبرد (رقابتي، بازرگـاني و...) ، برنامه ريزي هاي عملياتي و... مورد بحث قرار مي گيرد و بر اساس همـين تقسيم بندي در اين پـژوهش، مسـائل درون سـازماني كـه نياز منـد اتخـاذ راهبرد هستند در جدول شماره 12 مورد بحث قرار گرفته اند.  
جدول 12. برنامه ريزي راهبردي مسائل خبرگزاري ها (درون سازماني)  
روش 
ارزيابي الگوي 
اجرايي بخش
مرتبط در خبرگزاري نهاد رسمي 
مرتبط راهبرد/ 
راه حل مسئله 
آزمون   روش 
سناريوسازي69   تحريريه خبري  واحد آموزش   واحـــــــدهايآموزشي فعال در حـــــــــــوزه روزنامه نگـاري و ارتباطـــــات در مجموعـــــــه: معاونـــــــــت مطبوعــــــاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي  وزارت فرهنگ و آموزش عالي  
دانشـــــگاه آزاد اسلامي و... ارزيـــــــابي نيروهـــــاي موجود  بررسي نحـوه تقويـت تـوان حرفه اي   پـايين بـودن ســـــــطح حرفـــــه اي نيـــــــروي انساني شاغل در خبرگزاري با تأك يـد بـر روزنامه نگـار ي برخط  
پيمايش  
  فوكس گروپ   مديريت   معاونـــــــــت مطبوعــــــاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي   آسيب شناسـي حرفــــــه اي عملكــــــرد خبرگزاري ها  اصـــــــلاح جهـت گيـري خبرگزاري ها   هدف گـذاري
ارتبـــــــاط بي واسطه بـا مخاطـــب و نرســـــيدن مســـــتقيم محصول بـه دست آنان 
نظرخواهي   ره يافت نهادي   مديريت نهادهــاي پــژوه ايجــاد واحــد منتقل نشدن

 عمومي  تحليل روند   فعــال در حــوزهروزنامه نگـاري و ارتباطات   مــــــديريتدانش  
كـــم كـــردن چرخــه عمــر نيروي انساني تجــــــاربحرفــه اي در درون خبرگزاري  
    مديريت  معاون فني   وزارت فــن آوري اطلاعــــــات و ارتباطات   بهســــازي و نوســــــازي زيرسـاخت هـاي فني   به روز نبـودننرم افزارهـاي داخلي توليد، توزيع و نشـر خبر  
    مديريت  معاون خبر  معــــــاون اجرايي    --- ايجاد و خلـقفعاليـت هـاي جديــــ ـد در فضـــــــاي مجــازي بــا تأكيد بر خـود  گران بودن نبــود منــابع  مالي موردنياز بــــــــراي طــرح هــاي توسعه اي  
    مديريت  معاون خبر    --- حركــت بــهســــــــمت نرمخبرها منسوخشـدن
ارائه خبرهاي سخت 
تحليل روند     مديرعامل    --- افــــــزايشتقســيم كــار داخلي  مستقل سـازي اركــــــــان زيرمجموعــه متناســب بــا فعاليـت هـاي جديد تجزيـــــــه فعاليت ها  
تحليل محتوا  تحليـــــــل گفتمان   ره يافــــــ ـت گفتمان سازي   معاون خبر  و تحريريه    --- آمــــــوزشداخلي  
تمركـــز بـــر سوژهها نو تلكس زدگي  
تحليل روند  پيش بيني  نابغه و  قضاوت 
كارشناسي70   ره يافــــــ ـت گفتمان سازي  بودجــه ريــزي عملياتي  انعقـــــــــاد تفاهم نامه   مديريت   كميســـــــيونفرهنگي مجلس شوراي اسلامي  معاونـــــــــت مطبوعــــــاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي توليـــــــــد
محصـــولات تازه  
ايجــــــــاد هم گرايي بين رسانه اي  ايجاد سازوكار فروش نرفتن محصولات  
صـنفي بـرايگسترش بازار
روش دلفي   روش تحليـــل روندها71   مديريت   معاونـــــــــت مطبوعــــــاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي   تشــــــكيلكارگروه براي تنظــــــــيم چشم انداز  ثبـــــــت و بـــــازخواني راهبردهـــاي اجراشــــــده تاكنون فقـــــــدان چشم انـداز و راهبردها  
تحليل هزينه   برنامــه ريــزي عملياتي  تحليل روند   مديريت   معاونـــــــــت مطبوعــــــاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي   ايجــــــــادبازارهاي تازه  بررســـــــي روش هــــاي كاهش هزينه بهبــــــ ـود سرمايه گـذار 
ي در صنعت خبر  
  گفتمان سازي   مديريت  معاونـــــت خبر    - -- اصلاح وجـوهنامناســـــب فرهنگـــــي حرفه اي  تقويت مزيـت نسبي واقعي فرهنـــــگ حرفـــــه اي نامطلوب  
خبرگزاري ها در ايران عمري قريب به هشتاد ساله دارند، بااين وجـود  امواج خبرگزاري سازي در ده ساله اخيـر، مختصـات كـار رسـانه اي را در كشور تغيير داده و اين تغيير  بهگونه اي برجسته تر از همه جـا، فرا ينـدهاي داخلي سازمان هاي خبري مادر را از خود متأثر ساخته و آنها را با انبوهي از مشكلات روبه رو كرده است.  
در اين بخش طي يك جمع بندي فراگير ، عمده مسائل درون سـازماني خبرگزاري ها احصا و در حد توان براي هركدام  از آنها راه حل هـايي نيـز ارائه داده شده است. از آنجا كه حيطه بحث درونِ سـازمان هـاي خبـري بوده، پس از راهبرد و روش هاي مرتبط با آن در مديريت راهبردي سخن به ميان آمده است و درمجموع مي توان گفـت كـه عمـده ايـن مسـائل بـا هم گرايي درون بخشي قابل رفع شدن هستند.  
اما اگر مسائل سازمان هاي خبري در شكلي برون سازماني مرور شوند، آنجاست كه در نسبتي مسـتقيم بـا دولـت و يـك مفهـوم فراگيرتـر كـل حاكميت مي بايست در اين باره تصميم گيري كند، چراكه خط مشي گذاري عمومي اصولي هستند كه به وسـيله مراجـع ذي صـلاح در كشـور وضـع شده اند و به عنوان يك الگو و راهنما، اقدامات و فعاليـت هـاي لازم را در  جامعه راهبري مي كنند (الواني، 1371: 22). سياست ها الزاماً بايد پايـدار، آينده نگر، هدف دار، عام و گسترده باشند و بدين بيـان ازآنجاكـه  مسـائل مرتبط با خبرگزاري ها، كاملاً بر مقولات مرتبط با منافع ملي تأثيرگذارنـد و واكنش هاي مكرر مقامات كشوري به نحوه خبررساني آنها نشانه اي بـر اين مدعاست، پس حتماً مي بايسـت در چنـين چـارچوبي بـراي مسـئله  مـذكور، برنامـه ريـزي كـرد. جـدول شـماره 13 دربرگيرنـده مسـائل و سياست هاي مرتبط با خبرگزاري هاست.  
جدول 13. سياست گذاري مسائل خبرگزاري ها (برون سازماني)  
روش 
ارزيابي   الگوي 
اجرايي   بخش 
مرتبط در خبرگزاري   نهاد رسمي 
مرتبط   سياست/ راه حل   مسئله  
تحليل روند  روش دلفي   الگوي 
عقلايي    - -- واحدهاي آموزشيفعال در حوزه 
روزنامه نگاري و ارتباطات در مجموعه:  
معاونت مطبوعاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي  
وزارت فرهنگ و آموزش عالي  دانشگاه آزاد اسلامي و... هدفمند كردن دوره هاي آموزش 
روزنامه نگاري  سنجش نقاط كاستي و ضعف   نبود نيروي حرفه اي 
(خبرنگار)  
  الگوي 
فرآيندي نمايندگان منتخب هيئتوزيران كميسيون بازنگريآييننامه ارائه تعريف
مشترك از
سازماني   خبرگزاريها   فرهنگي مجلس
شوراي اسلامي  
معاونت مطبوعاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي  هيئت نظارت بر مطبوعات اعطاي مجوز
به خبرگزاري ها  بازنگري قانون مطبوعات و خبرگزاري ها   خبرگزاري وشرايط تأسيس آن  
روش دلفي   روش 
تحليل 
ماتريس تأثير متقاطع73   نمايندگان منتخب 
خبرگزاري ها   هيئتوزيران 
معاونت مطبوعاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي  هيئت نظارت بر مطبوعات بازنگري آيين نامه 
اعطاي مجوز به خبرگزاري ها   مقابله با سندرم 
خبرگزاري سازي  
روش 
دلفي75   ره يافت نهادي  الگوي قدرت74    - -- هيئتوزيران كميسيون 
فرهنگي مجلس 
شوراي اسلامي  
معاونت مطبوعاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي  هيئت نظارت بر مطبوعات بازنگري آيين نامه 
اعطاي مجوز 
به خبرگزاري ها  بازنگري قانون مطبوعات و خبرگزاري ها   تبديل شدن 
خبرگزاري ها به تريبون نهادهاي تاسيس كننده  
(بحران استقلال)  
  امكان ايجاد 
شركت هاي مادر 
تخصصي   نمايندگان منتخب 
خبرگزاري ها   كميسيون
فرهنگي مجلس 
شوراي اسلامي  
معاونت مطبوعاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي بازنگري قانون مطبوعات و خبرگزاري ها   تجزيه فعاليت ها  
پيمايش  نقد و 
ارزيابي نخبگان   الگوي فرايند عقلايي76   مديرعامل خبرگزاري ها   كميسيون
فرهنگي مجلس 
شوراي اسلامي  
معاونت مطبوعاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي  
سازمان فرهنگ و 
ارتباطات اسلامي  وزارت امور خارجه تصويب قوانين و آيين نامه هاي حمايتي   حضور اندك در فضاي جهاني  
پيمايش گ فتمانساز مديران كميسيون بازخواني نقش زير سؤال
72 
افكار 
عمومي  تحليل روند   ي  
الگوي شبيه سازي
  77 خبرگزاريها   فرهنگي مجلس
شوراي اسلامي  
معاونت مطبوعاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي   خبرگزاريها تأكيد بر 
فرآيندهاي سودآور  جلوگيري از رقابت هاي مخرب رفتن فلسفهوجودي تأسيس 
خبرگزاري ها  
روش دلفي  تحليل محتوا   الگوي نهادي    - -- شوراي عالي 
فضاي مجازي  وزارت فناوري ارتباطات و اطلاعات   ايجاد موتور 
جست وجوي ملي بر پايه 
الگوريتم هاي بومي   درگاههايكنترل، 
كنترل كننده واقعي 
خروجي هاي خبري 
خبرگزاري هاي ايراني، بـه اعتبـار محـيط عملشـان  رفتـه رفتـه داراي ويژگي هايي منحصربه فرد شده اند كه در رأ س آنها، تغيير فلسفه وجـودي آنها از يك رسانه مادر به رسانه اي هم عرض و عمومي است. اين فراگرد  تدريجي اگرچه تاكنون به طور كامل جامه تحقق بـه خـود  نپوشـيده، امـا شتاب فزاينده در صـدور مجوزهـاي خبر گـزاري منجـر بـدان  شـده كـه خبرگزاري  ها جايگاه خود را تضعيف شده بپندارند و اساساً تأسـيس يـك خبرگزاري، امري سهل و ارزان تلقي شود.   
حل وفصل اين مشكلات نه از سوي يك وزارتخانه دولتي امكان پـذير است و نه خود سازمان هاي خبري چنين توش وتواني دارند. در اين زمينه مي بايست يك الگوي شبكه اي را براي حل موضوعات پيشنهاد كـرد كـه در آن تركيبي از نهادهاي حاكميتي و مديران خبرگزاري ها براي نيـل بـه اهدافي مشترك مشاركت داده شوند. حركت هاي بخشي و پراكنده كنوني متأسفانه، نه تنها رافع مشكلات نيست، بلكه به انحاي مختلـف بـر دامنـه آنها مي افزايد. شوراي عالي فضاي مجازي ازجمله ظرفيت هاي قابل توجه و مهمي است كه مي تواند با سياست گذاري فعالانه، سامان دهـي مناسـبي در حوزه خبرگزاري ها ايجاد كند. 
آينده  
خبرگزاري هاي ايران در روند پيدايش خود، اكنون به جايي رسـيده انـد كـه مي توان درباره سرانجام آنها پيش بيني هايي كرد، يعني تا ديـروز (يـك دهـه قبل) ، از اين حيث تكثري در فضاي رسـانه اي كشـور وجـود نداشـت تـا آينده اي براي آن متصور شد. اما امروزه ده ها خبرگزاري و شـبه خبرگـزاري مشغول انجام فعاليت هاي خبري اند كه حتمـاً  در آينـده اي نـه چنـدان  دور، مي بايست شاهد تغييراتي در فضاي آنها بود. هما ن گونه كه تا اينجاي بحث به اين موضوع پرداخته شده مسائل خبرگزاري ها را مي تـوان در سـه حيـث درون، برون يا ميان سازماني تحليل و تفسير و مشكلات گروه آخـر را بـين دو بخش اول و سوم تقسيم كرد، رنگ باختن تأمين مالي خبرگـزاري هـا يـا به عبارتي ديگر خـارج شـدن انحصـار رسـانه مـادر  بـودن از دسـتان آنهـا ، محــوري تــرين چالشــي اســت كــه خبرگــزاريهــاي موجــود بــا آن دست به گريبان اند. اين موضوع در پيوست با دشواري هاي مالي رو به تزايد سال هاي اخير، خبرگزاري سازي را امري بـدون توجيـه اقتصـادي معرفـي كرده و حتماً متوليان خرد و كلان اين حـوزه را بـر آن خواهـد داشـت تـا چاره اي براي رهايي از گرفتاريهايشان بيابند.  
در اين بحث مي بايست از دو كليدواژه مهم ياد كرد كه هر يك از آنها به تنهايي چشم انداز آتي كار خبرگزاري ها را تعيين خواهد كرد: تعيين نوع كالاي خبر و مبحث ادغام ها. هركدام از ايـن دو كليـدواژه محـوري كـه شايد در سطوحي با يكديگر هم در تعامل باشند، به كليـه مسـائل ديگـر خبرگزاري ها اعم از مسائل حقوقي، صنفي، حرفه اي، فني و... هويت داده  و آنها را بازتعريف خواهند كرد.  
اگر خبر كالايي فرهنگي است، اما كالاي فرهنگي دقيقاً در كدام يـك از اقسام كالاها جاي مي گيرد. اگر خبر به عنوان يـك كـالاي فرهنگـي در رديف كالاهاي عمومي، خصوصي، باشگاهي يا مشترك قرار گيرد، تعابيرمتفاوتي بر آن بار خواهد شد:  
كالاي فرهنگي به منزله كالايي عمومي. كالاهـاى رقابـت ناپـذير كـه الزامـاً تفكيك ناپذير نيز هستند، كالاي عمومي شمرده مـي شـوند؛ بـدين ترتيـب برخي از توليدات فرهنگي را  ميتوان در ميان كالاهاي عمومي جـاي داد. مثلاً آموزش اوليه و ابتدايي (مطابق اصل سوم قانون اساسي) يـا اسـتفاده از فضاهاي سبز شهري نمونه هاي يك كالاي عمومي به شمار مي رونـد و در همين زمينه مي توان آگاه سازي و اطـلاع رسـاني را وظيفـه اي عمـومي قلمداد كرد كه بر دوش حاكميت قرار دارد، پس خبـر، جـوهره مركـزي اين آگاهي است و در رديف كالاهاي عمومي قرار مي گيرد كه در نگاهي حداكثري توليد آن و در نگاهي حداقلي دسترسي به خبـر، آن را در ايـن جايگاه قرار مي دهد. در باب نگاه حداكثري ظاهراً توافقي در ايران وجود ندارد، اما در آمريكا كه تنها داراي يكـي دو خبرگـزاري عمـومي اسـت، عقلانيت ابزاري اين منطق را پيش فرض گرفتـه و محقـق سـاخته اسـت. 
بااين وجـود  لااقـل مـي تـوان از مفهـوم تنظـيم مقـ ررات يـا رگولاتـوري  (Regulation) ياد كرد كه در معنـا و كـاربرد ي عنـي تنظـيم چ يـزي و  يـا رفتاري به قصد اصلاح و رسيدن  به هدف مطلوب. اگر هدف مطلوب در اينجا اطلاع دهي به عموم مردم باشد و خبر كالايي عمومي فرض مي شود مي بايست گفت كه همان گونه كه اكنون نيز هست، فرايندهاي آيين نامه اي و قانوني خبررساني مي بايست در حوزه حاكميـت حفـظ شـده و تـداوم يابد. بدين معنا كه تصدي گـري دولتـي كاسـته شـده و نقشـي نظـارتي ـ سياست گذارانه براي آن در حوزه خبر در نظر گرفت. 
كالاي فرهنگي به منزله كالايي خصوصـي . محصـولاتي كـه فـرد از بـازار رقابتي آن را تهيه مي كند؛ عمده كالاهاي فرهنگي را مي توان در اين بازار تهيه كرد: فيلم، موسيقي، نشريه، آموزش هاي عالي، اوقات فراغت و... بـا اين تعريف هم، خبرها هم خواني دارند و عرضه مي شـوند تـا خريـداريبيابند و اگر چنين نباشد بحث مالكيت خبر، منبع خبـري يـا خبرگـزاري بي وجه مي شود. منطق كالاي خصوصي درنظرگرفتن خبـر، سـوداگري را جايگزين آگاه سازي مي كند و اين اتفاقي است كـه لااقـل ظرفيـت آن در شرايط كنوني جامعه ايران وجود ندارد؛ چون خبر خريده نمي شود!  
كالاي فرهنگي به منزله كالايي باشگاهي. كالاهايي كه تنها بـا عضـويت در مجموعه اي مي توان به آنها دست يافت؛ مثلاً بهره بردن از امكانـات يـك باشگاه ورزشي را تنهـا بـه صـورت باشـگاهي مـي شـود بـه دسـت آورد.  گـروه هـاي اخبـار ويـژه راه انـدازي شـده در برخـي خبرگـزاري هـا يـا وب سايت هاي خبـري كـه معمـولاً  بـدون دريافـت هزينـه نيـز در حـال خدمت رساني اند، در همين رديف جاي مي گيرنـد. خبرخـوان هـا نيـز در سطحي چنين ويژگي اي به خبرها مي بخشند و گاهي مشخصاً عضو شدن در وب گاه ها امكان دسترسي خبري را براي مخاطبان فراهم مي آورد.  
كالاي فرهنگي به منزله كالايي مشترك. اين دسته از كالاها اشـكالي ماننـد مباهات عامه دارند و در صورت كالاهاي فرهنگياي مانند بهـره بـردن از آرامش دريا يا فيوضات معنوي بقاع متبركه و... مي توان آنها را جـاي داد.  اگر خبر كالايي مشترك در نظر گرفته شـود، اولاً  ديگـر نمـي تـوان آن را قيمت گذاري كرد و ثانياً نمي توان براي آن حيث مالكيتي در نظر گرفـت.  اين فرايند عملاً مسئوليت پذيري رسانه ها را (در كسـب و نقـل خبـر)، از ميان مي برد و ممكن است راه انواع سوءاستفاده ها را بگشايد.  
اينها وجوهي از تعريف خبر به مثابه نوعي از كالاهاي اقتصـادي موجـود بود، اما اگر خبر به عنوان يك كالاي فرهنگي در نظر گرفته شـود كـه داراي چنين ويژگي هايي است:  
كالايي تجربهكردني است كه هرچه بيشتر مصرف شـو د، م يـل بـه آن  افزون ميگردد؛ مانند ميل به شنيدن موسيقي.  
كالا ي فرهنگي، تعلقات بيرونيِ مثبتي را به بار ميآورد  يـا  منـافعي راميگستراند  كه به  خوديخود مطلوب است. 
ميان ميزان درآمد فرد و بهره مندي او از كالاهاي فرهنگي رابطه مستقيمي وجود دارد.  
كالاي فرهنگي، محصول فرايندهاي ساخت و توِليدي است كه در آنها خلاقيت و آفرينندگي انسان، ماده اوليه و ورودي  مهم به شمار  ميرود.  
كالا فرهنگي حامل پيامهايي رمزي بـراي مصـرف كننـدگان اسـت و اهداف ارتباطي يا غيرارتباطي گستردهتري را هم دنبال  ميكند.  
كالاهاي فرهنگي  ــ دست كم به صـورت بـالقوه  ـــ مـالكيتي معنـوي دارند؛ اين مالكيت به فرد يا گروهي كه كـالا را تول  يـد كـرده ، نسـبت داده ميشود.  
كالاي فرهنگي گونههايي از ارزش را شكل  مـي بخشـد  يـا بـه منصـه ظهور ميرساند كه با شاخص هاي پولي قابل تخمين نبـوده و ممكـن است نتوان آنها را در بازارهـا ي واقعـي فعلـي  يـا بازارهـاي محتمـل فرضي در معرض ديد عموم قرار داد. 
عنصر محـوري در همـه ايـن تعـارف، تجربـه شـدن كـالا در برابـر مصرف شدن آن است؛ خود اين نكته بر يك بـاور عمـومي مستقرشـده  و آن هم اينكه بشر در دوره اي زيست مي كند كه ديگر كميابي وجود حقيقي ندارد و آنچه ”وجود" دارد، تصور كميابي است. به ناگزير فضا به سـمت تجربه كردن اين وفور در حركت اسـت و از همـين روسـت كـه فضـاي مجازي، تجلي گاه به اشتراك گذاري تجربه هـا مـي شـود. در ايـن جايگـاه سياست گذاري فرهنگي به شـدت متـ أثر از مسـائل پيرامـوني، ذهنيـات و باورهاي دروني فرد بوده و كالاي فرهنگي در چنين مقياسي، وجود پيـدا مي كند. رويكرد تعاملي حاكم بر اين فضا، مداخلـه خريـدار را در حـوزه پديدآوري كالاي فرهنگـي گسـترش مـي دهـد و از همـين روسـت كـه  برنامه ريزي هاي دوردستانه جـاي خـود را بـه عملگـري  هـاي الگـويي و  موقتي مي دهند. اگر خبر به چنين تعريفي كالاي فرهنگي فرض شـود، آنهنگام چارچوب هاي خبريِ نرم (خارج از حوزه سخت خبرهاي (Hard news) توليدشده در خبرگزاري هاي داخلي) كـه بيشـتر هواخواهـاني در فضاي مجازي دارد و اساساً بر الگوي ارتباط گيري مسـتقيم بـا مخاطـب استوارند، محوريت و جاذبي ات مي يابند. بدين بيان، ديگر خبـر، كـالا يي تعاملي است و راه براي وب گاه ها و وب نوشـت هـا و ديگـر شـبكه هـاي اجتماعي مجازي باز مـي شـود كـه ذيـل مفهـوم سـايبر  (Cyber)، دنبـال برقراري و بهينه سازي روابـط ماشـيني شـده ميـان انسـان هاينـد. در ايـن ساحت، خبرگزاري هاي متعدد نمي توانند بازيگر ميدان باشـند و يـا بايـد خود را در همين زمين بازي جاي دهند كه ديگـر آنهـا  را از وجـه رسـانه مادر بودن به كلي خالي مي كند يا به نوعي تلفيق تن دهنـد كـه آن هنگـام بحث دوم، يعني مقوله ادغام و مالكيت بااهميت مي شود. 
به طوركلي مي توان مالكيت منابع خبري را در سـه گونـه تحليـل كـرد  (اخروي جوقان، 1381: 79): تمركز (Concentration) (اخبار در اختيـار افراد و شركت هاي محدود و بزرگي قرار دارد)، تنوع (Diversification) (شبكه اي از مالكان منابع خبري را هدايت مـي كننـد) و چنـدمليتي شـدن  
(Multinationalization) (كه يك رسانه ترجيح مي دهد به جاي فعاليـت در يك كشور، در چند كشور فعاليت كند). اين سخن بدين معناست كـه در آينده خبرگزاري هاي ايران، پس از يك دهـه انفكـاك احتمـالاً  شـاهد دوره اي از تلفيق ها و ادغام ها خواهيم بود. رسانه هاي مادر در ايران فعـلاً  در گروه دوم قرار گرفته اند و تنها سياسـتي كـه مـي توانـد تعـد د آنهـا  را توجيه كند، همين توجه به تنوع آنهاست كه فرضاً در فقدان اعتماد يكي، رسانه اي ديگر به عنوان بديل ظهـور يابـد. بـا عبـور از ايـن دوره، آنچـه محتمل است حركت به سمت رسانه هاي بزرگ تر و ادغام شده تـر اسـت، چراكه فقدان منابع مالي (از حيث بودجه عمومي) و خريده نشـ دن اخبـار خبرگزاري ها (و پديدنيامدن بازارهاي تازه)، بـه نـاگزير برخـي از آنهـا  را وادار به محدودسازي حوزه فعاليت مي كند. اين محدودسازي، حضـور و اثرگذاري آنها را در فضاي عمومي كاهش مي دهد و اگر جلب و جـذب برخي رانت هاي حاشيه اي وجود نداشته باشد، بقاي يـك خبرگـزاري د ر چنين شرايطي معقول به نظر نمي رسد. با عبور از اين دوره، خبرگزاري هـا يا ناگزيرند در يكديگر ادغام شوند و يا لااقل حركت هاي غ يـر اي رانـي و چندمليتي را مورد توجه قرار دهند. تجارب پيشين نشان مي دهـد كـه در پاره اي سازمان هاي فرهنگي اثرگذار (نـه خبـري) در دهـه هـاي هفتـاد و هشتاد ادغام هاي افقي صورت گرفته است؛ اولي ادغام نهادهاي فعـال در حوزه فرهنگي خارج از كشور در سازمان فرهنگ و ارتباطات اسـلامي و ديگري ادغام سازمان هاي فعـال در حـوزه مـذهبي خـارج از كشـور در جامعه المصطفي العالميه. اين تجاربِ ايراني كاملاً قابل توسـعه داده شـدن  به حوزه رسانه اي نيست و اصلاً معلوم هم نيست كه ادغام هاي افقـي تـا چه ميزان اثربخش و كارسازند؛ نمونه آمريكايي ايـن ادغـام هـا، پيونـدي است ميان AOL و Time warner به وقوع پيوست و درنتيجه آن سـهام آنها افت كرد و دچار بحران هاي مالي فزاينده شدند. اين مبحـث نيازمنـد ارزيابي هاي دقيق تري است، اما مي توان پيش بيني كرد كه حتماً ادغام هاي عمودي و افقي در آينده اي نزديك، در دستور كـار كـارگزاران رسـانه اي كشور قرار خواهد گرفت.  
 پينوشت  
1. در اين الگو از پنج مرحله در خط مشي گذاري سخن گفته مي شود: احساس و درك مشكل عمومي؛ تعريف و بيان مشكل مذكور؛ يـافتن راه حـل هـايي بـراي مشـكل؛ يافتن بهترين راه حل و اجراي آن به عنوان خط مشي؛ و ارزيابي راه حل هـا و نتـايج حاصل از آنها (الواني، 1371: 37).  
2. برخي تحليل گران مديريت استراتژيك را ناظر به اهداف و سياستگـذاري عمـومي را ناظر به مسائل تعريف كردهاند. 
3. Scenario Building، اين روش، يك روش تركيبي اسـت كـه در آن بـه دو سـؤال  پاسخ داده مي شود: در چه حالتي ممكن است يك وضعيت فرضـي  پـيش بيا يـد و چه جايگزين هاي براي آن وجود دارد (سعيديان، 1376: 142).  
4. Genius forecasting and Expert Judgment، نابغه كسي اسـت كـه  قـادر اسـت عوامل گوناگوني را كه به زمان حال مربوط مي شـوند  بـه گونـه اي درك و ترك يـب كند كه بتواند تصاويري از آينده به وجـود آورد و بـا توصـ يف آن آينـده،  راه  هـاي رسيدن به آن را نيز توضيح دهد. نكته محوري در اين روش وجـود فـرد ي نابغـه است كه معمولاً به دشواري در دسترس قرار مي گيرد (سعيديان، 1376: 140).  
5. Trend Analysis، با قياس دادهها و ارقام گذشته  بهعنوان تابعي از زمان، منحنـ ياي به دست م يآيد كه تا آينده امتداد پيدا خواهد كرد. اين روش داراي محدوديت هاي قابل توجهي است ازجمله آنكه به تنهايي ما را قادر به شناخت روابط علي نكرده و مانع از درك دقيق آنها مي شود (سعيديان، 1376: 131). 
6. در اين الگو بر نهادهاي قانوني موجود در جامعه تأكيد  ميشود و خط مشـي گـذاري وظيفه اين سازمان هاي قلمداد مي شود  كه هركدام به نوبه خود نقشي در ا يـن م يـان بر عهده دارند (الواني، 1371: 104). الگـوي گردونـه اي، بروكراسـي و... ازجملـه زيرالگوهاي اين روش  بهشمار م يروند.  
7. Cross-Impact Matrix Analysis، در اين روش مي تـوان   تـأثير متقابـل رونـدها و رويدادها را مورد مطالعه قـرار داد. ا  يـن داده هـا  بـر اسـاس قضـاوت كارشناسـ ي به دست م يآيند  و هركدام  از آنها بايد داراي احتمال وقوع منطقي باشند، بـر آ ي نـده مربوطه تأثير بگذارند و شاخص هاي از تغييرات آن به شـمار رونـد. پـس از قـ رار گرفتن رويداد و روندها در يك ماتريس، تحليل كارشناسي احتمال وقوع هركـدام  از سناريوها را پيش بيني مي كند (سعيديان، 1376: 133-134). 
8. Power Modeling، عواملي از قب يـل م يـزان قـدرت و نفـوذ  سي اسـي، ارتبـاط بـ ين گروه هاي قدرت و چگونگي استفاده از شيوه هاي مذاكره و سازش و... بـر فراينـد خط مشيگذاري عمومي مؤثرند و اساساً سياسـت گـذاري  هـاي عمـومي تـابعي از  قدرت يا قدرت مقامات تصيم گيرنده به شمار مي رونـد،   بنـابراين  يـك خـط مشـي خوب آن است ك ه بازيگران صحنه سي اسـت و صـاحبان قـدرت در مـورد آن بـه توافق برسند (الواني، 1371: 88). 
9. The Delphi Analysis، دلفي يك روش چندمرحله اي براي حل مسئله است: طرح تز، بررسي آنتي تز و سرانجام سنتز و تكرار اين فرايند تـا حـد ي معقـول. درواقـع  يك گروه متخصصـان  مجموعـهاي از فرضـيه هـا را در موضـوع تحـت بررسـي،  فرمول بندي مي كنند. مجموعة فرضيه ها بـين  شـركتكننـدگان توزيـع  مـي شـود  و ناشناس بـودن آنـان بـراي سـاير شـركت كننـدگان باعـث مـي شـود تـا آنـان بـه جرح وتعديل مجموعة فرضيه  هاي طرح شـده  بپردازنـد و ايـن  فراينـد  تكـراري تـا رسيدن به اجماع دربارة فرضي هها ادامه  مييابد (پاشا ييزاد، 1387:  66).  
10. Rational Approach Modeling، در الگو  روشهاي رسيدن به هدف ارزيابي شده و با در نظر گرفتن موانع و محدوديت ها بهترين روشن انتخاب مي شـود  (الـوان ي، 1371: 36). خود اين روش كلي به روش هاي خرد ديگـر  نظ يـر: شـرا يط اطمينـان  كامل، شرايط مخاطره آميز، شرايط عدم اطمينان، مطلوبيت،  تصـميم گ يـري  مقطعـي و... تقسيم بندي مي شود.  
11. Simulation Modeling، يك نمونه سادهشده از واقعيت اسـت كـه در آن برخـ ي عوامل دخالت داده شده و برخي ديگر به بازي گرفته نم ي شـوند. در شـبيه سـازي روابط و علت و معلول ها مورد توجه قرار  مـي گيرنـد  و در آن با يـد  فنـا وري هـاي رايانه اي نيز بهره برد (سعيديان، 1376: 148).  
 
 
  
 
 
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
 
 
ضميمه  
محيط شناسي راهبردي سايتهاي خبري ايران  
1. مقدمه  
فضاي مجازي (Cyber space) يـك سـازه يـا نظـام واره بـاز و درواقـع  زيرساختي به شمار مي رود كه با همه اركان و ساختارهاي ديگر در ارتباط بوده و بخش عمده اي از آنها، روي اين فضـا بنـا شـده انـد. ايـن فضـاي غيرواقعي امروزه آن چنان با امورات فردي و جمعي آدمي درآميختـه  كـه امكان شناسايي يا تفكيك سطوح زندگي واقعي و مجـازي در آن، بسـيار سخت و ناممكن شده است. يكـي  از ايـن سـطوح كـاملاً  كـاربردي بـه فعاليت هاي پايگاه هاي اطلاع رسـاني مجـازي يـا همـان تركيـب آشـناي ”سايت ها" بازمي گردد؛ سايت هايي كـه هـرروز  تعـداد تـازه تـري از آنهـا  سروكله شان در حوزه سياست و اقتصاد و فرهنـگ پيـدا مـي شـود و بـه همين ميزان، حجم متنابهي از آنها نيز حذف و ناديده. اين تارنماهـاي بـه اصطلاح مجازي هم در مكان هاي واقعـي حضـور دارنـد، هـم مـديراني  واقعي آنها را اداره مي كنند و هم داراي آثار واقعي و عيني در جامعه اند.  
 123
يكي از  مرحلههاي اساسي در مديريت راهبردي، شـناخت و ارز  يـابيعامل ها، جريان ها، نيروها و ساختارهاي محيطي دخيـل در مسـئله  مـورد  بررسي است  و ازآنجاكه محور بررسي حاضر، محـيط شناسـي راهبـردي سايت هاي خبري در ايران است، مسئله اصلي بررسي اين موضوع در سه   لايه شبكه بين سازماني، محيط عمومي و محيط  بينالمللي/جهاني است.  
محيط شناسي راهبردي سايت هاي خبري مي تواند به عنـوان مقدمـه اي جدي در تدوين هر راهبردهاي ملي براي اين حـوزه مـورد توجـه قـرار گيرد و اين مقاله مي كوشد ضمن رفع ابهام هـا در  ا يـن زمينـه،   رهگشـاي  شناخت مؤلفه هاي اصلي محيط راهبردي سايت هاي خبري باشد.  
2. مسئله  
سايت ها يا پايگاه هاي خبري اينترنتي يكي از پديده هاي اطلاع رسـاني در  ايران طي يك دهة اخير  بهشـمار مـي رونـد 1؛ ايـن سـايت هـا كـه ميـزان تأثيرگذاري شان را مي توان از حجم گسترش يافتـه ارجاعـات  بـه آنهـا  از سوي شخصيت ها و مردم تشخيص داد، در فضايي نسبتاً مبهم و ناشناخته به فعاليت مشغول اند و كمتر مورد توجه پژوهشي قرار گرفته اند.  
مسئله محوري در تحقيق حاضر بررسي محيط راهبـردي سـايت هـاي 
خبـري ايرانـي از منظـر مكتـب موقعيـت يـابي (Positioning) و ارائـه پيشــنهادهاي راهبــردي در قبــال آنهاســت. در ايــن زمينــه اطلاعــات گردآوري شده از محيط بر پايه الگوي موقعيت يابي، مـورد ارزيـابي قـرار مي گيرد تا تصوير روشني از شرايط كنوني و آينده عملكرد آن بـه دسـت آيد و هدف نهايي از ايـن محـيط شناسـي، تنظـيم و عرضـه راهبردهـايي منطبق با محيط پوياي جامعه است.  
  
  
 
3. چارچوب مفهومي  
در انجام اين تحقيـق، از تركيـب ايـده هـاي هنـري مينتزبـرگ  (Henry Mintzberg) (1939) در جنگل استراتژي و مـاري جـو هـچ  (Mary Jo Hatch) در نظريه سازمان ها براي تحليل دقيق تر محيط، بهره گرفته شـده است، با اين تأكيد كه وب سايت ها را به طوركلي مي تـوان بـه پـنج گـروه تقسيم كرد (مك موردو، به نقـل از خـالقي و داورپنـاه، 1387: 129) و در اين تحقيق، وب سايت هاي گروه پنجم مورد توجه بوده اند2:  
1. وب سايت هاي دولتي كه تلاش  ميكنند عقايد عمومي را تحـت تـ أثير قرار دهند. 
2. وب سايت هاي تجاري كه سعي در ارتقا يا فروش محصولات دارند. 
3. وب سايت هاي اطلاعاتي كه هـدف آنهـا ارائـه اطلاعـات واقعـي دربـاره خدمات عمومي است. 
4. وب سايتهاي خبري كه به رويدادهاي جاري مي پردازند. 
5. و وب سايت هاي شخصـي كـه توسـط افـراد ايجـاد شـده و معمـولاً بـه مؤسسات وابسته نيستند. 
هچ بر اين باور است كه مدرنيست ها، محيط يك سـازمان را در سـه سطح بررسـي مـي كننـد: شـبكه بـين سـازماني (Interorganizational network)، محيط عمومي (General environment) و محيط بين المللي (International environment). شبكه بـين سـازماني  از مؤسسـه هـا و  نظــارتهــاي قــانوني، مصــرف كننــدگان، شــركا، رقبــا، اتحاديــه هــا، عرضه كنندگان و ذي نفعان خاص تشكيل شده، محيط عمـومي نـاظر بـه مسائل قانوني، فرهنگي، سياسي،  اقتصادي، فيزيكي، اجتماعي و فناورانـه بوده و محيط بين المللي نيز بـه روابـط ميـان يـك سـازمان (يعنـي خـود سازمان، شبكه بين سازماني آن و محيط  عمومي) بـا ديگـر سـازمان هـاي هم تراز در عرضه جهاني مي پردازد.  
اما آنچه از مينتزبرگ اخذ شده، آن نكاتي است كه ذيل عنوان مكتـبمديريت راهبردي موقعيت يابي (positioning) به عنوان فرايندي تحليلـي براي تدوين راهبرد بدان توجه شده و در آن بخش مشخصاً آرايي كـه از مايكل پورتر (Michael Eugene Porter) (1947) با عنوان راهبردهـاي رقابتي مورد توجه بوده است. در الگوي پورتر پنج مقوله مورد تحليل قرار مي گيرد: تهديد تازه واردها (Threat of new entrants)، قدرت چانـه زنـي عرضـه كننـدگان و تـأمين كننـدگا ن (Bargaining power of suppliers)، 
 ،(Bargaining power of customers) (buyers) قدرت چانه زني مشتريان
تهديد كالاهاي جانشين (Threat of substitute products or services) و شدت رقابت ميان رقبا (porter, ) (Intensity of competitive rivalry2008: 86-104). در هر يك از اين موارد فرض بـر ثابـت بـودن  عوامـل  قبلي است و تنها عامل مورد بحث تغيير كننده در نظر گرفته مي شود.  
 
شدت تهديد ناشي از ورود رقباي جديد به اين عوامـل بسـتگي دا رد 
(رضايي قهرمان و آقاسيدحسيني، 1390: 63-50):  
1. سرمايه مورد نياز. اگر سرمايه مورد نياز براي ورود زيـاد باشـد، افـرادكمتري وارد آن حوزه شده و قدرت تهديد تازه واردها كاهش مي يابد.  
2. دسترسي به كانال هاي توزيع. هرچه دسترسي به كانالهاي توزيع بـراي تازه واردها راحت تر باشد، قدرت تهديد تازهواردها افزايش مي يابـد و هرچـه دسترسـي بـه كانـال هـاي توزيـع مشـ كلتـر، قـدرت تهديـد  تازهواردها كاهش  مييابد.  
3. امتيازات ويژه. هرچه افراد موجـود در صـنعت داراي امتيـازات ويـژه بيشتري باشند (نام تجاري معتبر، سابقه مناسـب و.. .) قـدرت تهديـد تازه واردها كمتر و هر كسي  نمي تواند به سادگي در ايـن صـنعت وارد شود.  
4. ميزان تمايز. هرچه تمايز در يك صنعت بيشتر باشد، قدرت تهديد تازه واردهـا  كمتر مي شود.  
5. منحني يادگيري يا تجربه. طبـق ايـن منحنـي هـر چـه زمـان بيشـتري مي گذرد هزينه در يك صنعت كاهش مـي يابـد زيـرا هـر  چـه زمـان بيشتري  ميگذرد، تجربه در صنعت بيشتر شده و مي توان  هزينههـا را كاهش داد.  
6. سياستهاي دولت. هر چه دولت در ورود  تـازهواردهـا سـخت گيـري  بيشتري كند، قدرت آنها كـاهش مـي يابـد و هرچـه آسـان تـر بگيـرد قدرتشان افزايش مي يابد.  
تحليل قدرت چانه زني عرضه كنندگان و تأم ينكنندگان نيز بر اين معيار ها مبتني است:  
1. تعداد عرضه كنندگان. هرچه تعداد عرضه كنندگان افزايش بيابد، قـدرت چانه زني آنها كاهش  مييابد.  
2. تعـداد محصـولات جـايگزين. هرچـه تعـداد محصـولات جـايگزين عرضه شده كمتر باشد، قدرت چانه زني عرضـه كننـده بـالا  مـيرود و هرچه تعداد محصولات جـايگزين بيشـتر باشـد، قـدرت چانـه زنـي عرضهكننده پايين مي آيد.  
3. فروش عمده عرضه كننده. اگر عرضه كننده فـروش عمـده انجـام دهـد، قدرت چانه زنياش كاهش مي يابد.  
4. ميزان تمايز بين محصولات عرضـه شـده . اگـر تمـايز بـين محصـولات عرضه كننده بالا باشد، قدرت چانه زني بالا مي رود.  
5. ميزان هزينه هـاي ثابـت عرضـه كننـدگان. هـر چـه هزينـه هـاي ثابـت عرضه كنندگان بالاتر رود، قدرت چانه زني آنها كاهش مي يابـد. علـت اين امر آن است كه عرضه كننده به خـاطر هزينـه اوليـه بـالا، حاضـر  نيست به راحتي از بازار خارج گردد و  ميخواهد محصول خود را هر طوري كه هست، بفروشد.  
6. قابليت ادغام عمودي. اگر عرضه كننـده قـدرت ادغـام عمـودي بـالاتري داشته باشد و توانايي خريـد و يـا سـاخت واحـد بعـد از خـود را در زنجيره عرضه داشته باشد، قدرت چانه زني عرضهكننده افزايش مي يابد.  
براي تحليل قدرت چانه زني مشتريان  ميبايست بدين موارد توجه كرد:  
1. تعـداد خريـداران. هـر چـه تعـداد خريـداران زيـادتر باشـد، قـدرت چانه زني شان كاهش مي يابد،  چراكـه اگـر آنهـا  كـالا را نخرنـد، فـرد ديگري آن را مي خرد.  
2. قدرت ادغام عمودي خريدار. اگر خريدار قـدرت ادغـام عمـودي داشـته باشد، يعني توان اين كه واحد قبل از خود در صنعت را بخرد و يا بسازد، قدرت  چانهزني آن بالا مي رود.  
3. حجم خريد. هرچه حجم خريد مشتري ها بالاتر باشد، قدرت چانه زني آنه ـا اف ـزايش و ه ـر چ ـه حج ـم خريد ش ـان كمت ـر باش ـد، ق ـدرت  چانهزني شان كاهش  مييابد.  
4. ميزان اطلاعات خريدار از نحوه توليد و سـاير اطلاعـات فنـي مربـوط بـه 
محصول و يا فرايند. اگر خريدار اطلاعات كاملي از موارد فوق داشـته باشد، قدرت چانه زني خريدار افزايش مي يابد.  
تهديد كالاهاي جانشين را نيز مي توان به طور كلي بر اساس دو عامـل هزينه و عملكرد ارزيابي كرد؛ هر چه كالايي آسان تر جاي كالاي ديگر را بگيرد، قدرت جايگزيني آن كـالا بـالاتر اسـت و رقابـت در آن صـنعت افزايش مي يابد. كالايي راحت تر جايگزين كالاي ديگر مي شود كه هزينـ ة كمتر و عملكرد بالاتري داشته باشد. مثلاً موتورسيكلت جايگزين سواري در جاده نمي شود زيرا عملكرد موتورسيكلت پايين تـر از سـواري اسـت. به طوركلي هر كالايي كه سود بيشتري داشـته باشـد، علاقـه منـدي بـراي توليد جايگزين هاي آن بيشتر است.  
شدت رقابت را نيز مي توان  بهوسيله اين عوامل توضيح داد:  
1. هم ترازي رقبا. هرچه رقباي موجود در يك صنعت مشابه تر باشـند ( از نظر سرمايه، تعداد كاركنان، قيمت، فناوري، كيفيت، حجم توليد و...) قدرت رقابت در آن صنعت بيشتر مي شود.  
2. تعداد رقبا. هرچه تعداد رقبا در يك صنعت بيشتر باشـد، شـدت رقابـت  بيشتر مي شود.  
3. هزينة ثابت. هرچه هزينة ثابت در صنعت بيشتر باشد، شدت رقابت در آن صنعت بيشتر مي شود.  
4. موانع خـروج . هـر چـه موانـع خـروج از يـك صـنعت بيشـتر  باشـد 
(سياست هاي دولت،  لزوم سرمايه گذاري سنگين و...) شـدت رقابـت بيشتر مي شود.  
5. هزينة تبديل. هرچه هزينة تبديل در يك صنعت بيشتر باشد، شدت رقابـت بيشتر مي شود.  
براي مقابله با نيروهاي پنج گانه رقابتي، از سه نـوع راهبـرد  مـي تـوان بهره برد: پيشرو بودن در هزينه، تمايز و تمركز. (پورتر، 3-21)   
راهبري هزينه مستلزم تدارك تجهيزات كارآمد، تـلاش فـراوان بـرايكاهش هزينه از طريق تجربه، كنترل شديد مخارج و هزينه هـاي جـاري،اجتناب از  حسابهاي نهـايي مشـتري و كـاهش هزينـه بـه حـداقل ، در زمينه هايي نظير تحقيق و توسعه، خدمات، نيروي فـروش، تبليغـات و ... 
است.  
خدمات متمايز باعث ايجاد مـوقعيتي  مـي شـود كـه در كـل صـنعت منحصربه فرد است و راه هاي آن عبارت اند از: طـرح يـا  تصـوير علامـت تجاري، فناوري، خصوصيات و  ويژگيهاي ظـاهري، خـدمات مشـتري، شبكه توزيع و فروش و يا جنبه هاي ديگر.  
راهبرد تمركز بر گروه خاصي از خريداران نيز با تأكيد بـر  بخشـي از خط توليد يا بازار جغرافيايي همراه اسـت كـه ممكـن اسـت بـه اشـكال مختلفي صورت گيرد.  
4. محيط شناسي  
 تدوين راهبرد به معاني نحوه مرتبط كردن بهينه سازمان مورد نظر با محيط است؛ اين محيط مي تواند داراي خصوصيات مختلفي باشد، اما تركيبي از قوت ها و ضعف هاي دروني و تهديد و فرصت هاي بيروني، آن را شـكل مي دهد. بر اساس الگوي پورتر، مي تـوان محـيط راهبـردي سـايت هـاي خبري ايران را بدين نحو مورد ارزيابي قـرار داد؛ نكتـه محـوري در ايـن تحليل تأكيد بر نقش رقباست كـه در هيبـت مشـتريان، تـ أمين كننـدگان، جايگزين ها و تازه واردها، خود را نشان مي دهد:  
1. 4. تحليل تهديد تازه واردها  
در دنياي مجازي ها و تابعي از تحولات جهان حقيقي، با شتاب گيـري يـا كندشدگي اتفاقات سياسـي و فرهنگـي، تارنماهـاي خبـري زاده شـده و مي ميرند! اين موقعيتي است كه حتي قانون مطبوعات و خبرگزاري ها نيز در حدي بدان رسميت بخشيده و مطابق روند جاري چنانچه يـك رجـل سياسي ـ فرهنگي درخواست صدور مجوز براي رسانه اي را داشته باشـد، اين درخواست در اولويت اجابت قرار مي گيرد.  
1. 1. 4. سرمايه مورد نياز  
راه اندازي يك سايت خبري، با كمترين هزينه ها ممكـن و شـدني اسـت؛ معمولاً شركت هاي  نرمافزارنويسي، بسته هايي را مخصـوص سـايت هـاي خبري آماده كرده اند كه ارزان قيمت و پركاربرد به شمار مي رونـد، از ايـن  منظر هزينه هاي مادي اوليه براي ورود به اين عرصه چندان زياد نيسـت. هرچند كه اگر بنا بر آن باشد تا يـك پايگـاه خبـري فراتـر از جغرافيـاي ايران فعاليت كند، اين هزينه هاي اوليه به شدت رشـد مـي كنـد و درواقـع  هزينه هاي اندك در حوزه عمومي داخلي جوابگوست و ياراي بـرآورده كردن نيازها در عرصه بين المللي ـ جهاني را ندارد.  
اما به نظر مي رسـد سـرمايه اقتصـادي، يگانـه سـرمايه موردنيـاز بـراي راه اندازي سايت خبري نيست3 و اعتماد به رسانه كه محل اخذ يا ايجاد آن نيز متنوع و متشتت است، نوعي سـرمايه اجتمـاعي پـيش نيـاز و ضـروري است. پژوهش ها نشان مي دهد كه اخبار اينترنتـي بعـد از اخبـار تلويزيـون رسمي ج.ا. ايران، در حوزه اخبار متنـاقض داخلـي و خـارجي در رده دوم اعتبار قرار دارد (نعيمي، 1389: 174) اين رتبه يعني بالاتر از روزنامـه هـاي سراسري و رسانه هاي غير ايراني. تقاطع دادن ميـزان بهـره گيـري از اخبـار منابع اينترنتي با سن و تحصيلات نيز نشان گر آن است كه 29 درصد گـروه سني 15 -30 سال و 9/31 درصد افراد با سطح تحصيلي بالاتر از ديـپلم بـه اين منابع اقبـال دارنـد؛  در تحقيقـي ديگـر دانشـجويان، اينترنـت را قابـل اعتمادترين رسانه دانسته اند. (يوسفي لويه، 1388: 129)  
  
  
2. 1. 4. دسترسي به كانال هاي توزيع  
فضاي مجازي سهل گيرانه ترين كانال توزيع اطلاعات است؛ ورود و خروجبه اين كانال توزيع معمولاً به آساني امكان پذير است و از اين منظر نيـز، در حوزه داخلي راه اندازي يك سايت خبري، چندان پردردسر به نظر نمي آيد، اگرچه ورود به عرصة جهاني نيازمنـد دقـت در پشـتيباني هـاي فنـي نظيـر منطقه استقرار ميزبان (server) است تـا مـثلاً كـاربراني از آن سـوي جهـان  بتوانند به راحتي صفحات سايت را بازديد كنند.  
موضوع كانال هاي توزيع در اين عرصه، به زمينـه بازنشـر اخبـار نيـز ارجاع مي يابد؛ در حقيقت يك سايت، تابلويي در كوچه اي بن بست است مگر آنكه خبرهاي آن در ديگر بسترهاي مجازي منتشر شود. اينكـه  چـه ميزان يك پايگاه خبري مي تواند به چنين كانال هاي دسترسي يافتـه و يـا آنها را قانع كند كـه بـه او خـدمت رسـاني كننـد، عمـلاً  ميـزان نفـوذ يـا اثرگذاري اش را نشان مي دهد و اين مسئله عمدتاً در حـوزه محـيط  بـين سازماني سايت ها قرار مي گيرد.  
3. 1. 4. امتيازات ويژه  
تجربه نشان داده كه معمولاً هيچ تجربه پيشيني (نظير نام تجـاري معتبـر، سابقه و...) نتوانسته وضعيتي ايدئال و جهشي براي يك تازه وارد به وجود آورد؛  مثلاً تجربه همشهري آن لاين كه از برنـد معتبـر همشـهري  اسـتفاده مي كرد، نشان داد كه الزاماً اين اعتبار از روزنامه به فضاي مجـازي منتقـل نمـي شـود. يـا در مـوردي ديگـر ابوالفضـل فـاتح، اقـدام بـه راه انـدازي وب سايت خ بري شفقنا كرد و با وجود سابقه مناسب وي (به عنوان اولين مؤسس خبرگـزاري هـاي اينترنتـي در ايـران)، ايـن سـايت نتوانسـت در جايگاهي فوق العاده ممتاز قرار بگيرد. بااين همه، ناشناختگي از مهم تـرين ضدتبليغ ها براي توفيق در فضاي مجـازي بـه شـمار مـي رود و ازآنجاكـه  سايت خبري مي بايست داراي اعتبار لازم بـراي اثرگـذاري بـر مخاطـب باشد، بدين دليل سايت هايي كه از امتياز ويژه و منحصربه فردي برخوردار نيستند (مثلاً وابستگي به شخص يا يك جريان مشخص)، توفيق چنداني در عمل پيدا نمي كنند؛ اين اعتبار معمولاً به تعداد پيوندهاي سايت، نـوع دامنه آن، ميزان تأكيد بر حقوق مؤلـف، ميزبـان اينترنتـي و زمـان ايجـاد تارنما بستگي دارد (بينش، 1387: 130).  
اين مسئله مشخصاً در حوزه بين سازماني داراي اهميـت بيشـتري اسـت، چراكه ذي نفعان خاص، رقبا و... همگي مي خواهند بدانند تا سايت جديد چـه گروه يا فردي را نماينـدگي مـي كنـد و در صـورت فقـدان چنـين مرتبـه اي، به سرعت ميزان توجه به آن كاهش  مييابد.   
4. 1. 4. ميزان تمايز  
خبر (news) اصلي ترين كالاي عرضه شده در سايت هاي خبـري اسـت و بعد از آن يادداشت ها و تحليل هاي خبري داراي اهميـت بـالايي انـد؛ در بازار سايت هاي خبري هر چه كه رويه اي خبـري داشـته باشـد، جـذاب است و ديگر قوالب كمتر اهميت مي يابند و از همين روسـت كـه تمـايز اصـلي توليـد خبـري بـا ارزش خبـري  (News value) بـالاتر اسـت. ارزش هاي خبري معمولاً به درگيري، دربرگيري، شهرت، شگفت انگيـزي و ندرت، بزرگي تعداد و مقـدار، مجـاورت و تـازگي. بررسـي تيترهـاي خبري شش پايگاه اصلي خبري ايران نشـان مـي دهـد 4 در وهلـ ة اول بـه خبرهايي با ارزش خبري درگيري و بعد از آن شگفتي توجـه داشـته انـد. اين سخن بدين معناست كه سايت هاي خبري جديد، مجبورند براي پيدا كردن جاي خود، بيش و پيش از هر كار ديگري، خبر جنجالي توليد كنند و چون توليد اين گونه خبرها نيازمند پشتيباني هاي خاص اسـت، معمـولاً  فقدان چنين كالايي، آنها را در عرصه رقابت ناكام مي گذارد.   
بازار جهاني نيز در اين زمينه كاملاً بي تفاوت است؛ با وجود فعاليـت ده ها وب سايت اپوزسيون كه مايل بـه جريـان سـازي هـاي خبـري مـورد نظرند، اما چون بخش عمدهاي از اين خبرهـاي جنجـالي فاقـد اعتبـار وروايــي لازم اســت، معمــولاً  بــه آســتانه مــورد نيــاز بــراي انتشــار وبازخوردگيري در عرصه بين المللي نمي رسد.  
5. 1. 4. منحني يادگيري يا تجربه   
هزينــه هــاي توليــد خبــر، معمــولاً  از قاعــده صــرفه مقيــاس پيــروي نمي كنند؛درواقع سايت هاي خبري جديد، براي توليد خبر بهتـر، نيازمنـد صرف هزينه هاي بيشتر مالي و معنوي اند. سايت هاي خبري قديمي تر نيـز براي باقي ماندن روي آب، مجبورند پول بيشتري خرج كنند تـا خبرهـاي بهتري  بهوجود آورند.  
6. 1. 4. سياست هاي دولت  
در اوايل دهة هشتاد، هيچ نظارتي بر محتواي سايت هـاي خ بـري وجـود نداشت؛ اولين برخوردها و مواجهات كاملاً وجه اي امنيتي داشت و نـاظر به مسائل كلان امنيتي كشور، نظير پرونده هسته اي بود5. پس از اين دوره سازوكارهايي براي نظارت بر اين محيط طراحـي گرديـد، امـا بـه دليـل سهل الوصول بودن ورود به دنياي مجازي كه از درون خانه ها نيز مقـدور بود، عملاً براي تازه واردها مانعي وجود نداشت. ايجاد سامانه سامان دهي پايگاه هاي اينترنتي6 زير نظر مركز توسعه فناوري اطلاعات و رسانه هـاي ديجيتال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي از نيمه دوم سال 85 (آيـين نامـه ساماندهي فعاليت پايگاه اينترنتي در 29 مرداد 1385 به تصـويب دولـت رسيد)، اولين گام رسمي و جدي براي شناسايي وب سـايت هـاي خبـري بود؛ ورود در اين سامانه به معناي بهره مندي از امكانات جانبي نظير حق بيمه، طرح ترافيك، بررسي موارد شكايت در هيئت نظارت بر مطبوعـات و... مي شد.   
 
2 4 قدرت  چانهزني  عرضهكنندگان و تأمين كنندگان  به طوركلي از منظـر محتـوايي يـا سـاختاري، سـايت هـاي خبـري دارايوابستگي ها شناخته شده اي به تأمين  كنندگان خويش اند و حتـي مـي تـوان گفت كه گروه ت أمينكنندگان انحصاري و محدود به نظر مي رسد.  
1. 2. 4. تعداد عرضهكنندگان  
هم اكنون در فضاي مجازي صدها سايت خبري فعاليت مي كننـد كـه آمـار دقيقي درباره آنها وجود ندارد؛ علت اين امر، اولاً فعاليت تعداد بي شـماري سايت هاي محلي است كه از يك شهر يا بخش اداره مي شوند و به بازنشـر اخبار وب سايت هاي ديگر مي پردازند و ثانياً حضور فعالانه جريانات خارج از كشور (عمدتاً ضدانقلاب) در عرصه توليد محتواست. اين تنوع و تكثـر موجب آن شده است كه عمـلاً سـايت هـاي خبـري تـوان چنـداني بـراي چانه زني با منابع قدرت يا مخاطبان حرفه اي و عمومي نداشته باشند؛ يعنـي آنها نمي توانند به طورجدي خواستار يك تحول صنفي شوند ، يا مثلاً بـراي مشتريان اخبارشان، نوعي اشتراك دهي درنظر بگيرند و يا مسئله كپي رايـت و بازنشر بدون منبع اخبارشان را حل وفصل كنند.  
2. 2. 4. تعداد محصولات جايگزين  
خبرِ داغ (Hot news) كه كالاي اختصاصي سايت هاي خبري است، تقريبـاً توسط هيچ يك از ديگر رسانه ها توليد نمي شود، پس ازاين منظر در حيطـه بين سازماني داراي مشكل خاصي نيستند، اما خبر داغ دقيقاً به چه گونـه اي از اخبار مي پردازد؟ دنيس و آراتي بچتل، سـه ويژگـي بـراي ايـن گونـه از اخبار ذكر كرده انـد كـه عبـارت اسـت  از: ناپيوسـته بـودن، موضـوعي يـا چندقسمتي بودن و قابل پيش بيني بودن؛ ناپيوسته بـودن بـه عنـوان ويژگـي لحظه اي، فوري و گسسته خبر (در نسبت با زندگي جاري) درنظـر گرفتـه شده و داراي بيشترين اهميـت بـراي جـذب مخاطبـان اسـت . (افخمـي وعبداﷲ، 1388: 6)  
البته در حوزه عمومي، اصل توليـد خبـر داغ بـا دشـواري و مشـكل روبه روست به نحوي كه قوانين متعدد، محـدوديت هـاي سياسـي، موانـع فيزيكي و اقتصادي و... همگي منجر به كاهش توليد اين خبرها مي شوند. در همين زمينه محدود سايت هاي خبري كه با به جان خريدن مشكلات، همچنان خبرهاي مهم را منتشـر مـي كننـد از جايگـاه و وزانـت ويژگـي برخوردارند هرچند كه ممكن است با اتهام امنيتي بودن مواجه گردند.  
3. 2. 4. فروش عمده عرضهكننده  
خبرگزاري ها توانايي فروش عمـده خبـر را داشـتند و ايـن وضـعيت در سال هاي اخير به كلي دگرگون شده و در عمل، هـيچ رسـانه اي فروشـنده عمده اخبار نيست. اين وضعيت در مورد سايت هاي خبري كـه بـه طـور  متوسط روزانه چهار تا 9 عنـوان مطلـب توليـدي دارنـد 7،  حتمـاً  صـادق نيست و از اين منظر قدرت چانه  زني آنها كاهش  نمييابد.  
4. 2. 4. ميزان تمايز بين محصولات عرضهشده  
خبر اصلي ترين كالاي سايت هـاي خبـري اسـت، امـا برخـي از آنهـا در بسته بندي انواع ديگري از محصولات توفيقاتي داشته و موفـق شـده انـد ضريب نفوذ خود را تا حدي افزايش دهند. مثلاً به عنـوان نمونـه سـايت خبرآنلاين با بازنشر مجـدد مطالـب ديگـر سـايت هـا، خبرگـزاري هـا و مطبوعات و انتخاب تيترهاي جذاب از نقاط حساس متن هاي مـذكور يـا گزينش تصاويري خاص، توانسته محصولاتي متمايز و متعدد توليد كنـد و به همين واسطه با نرخ رشدي جالب توجه جايگاه خود را در رده بندي الكسا ارتقا دهد.  
5 2 4. ميزان هزينه هاي ثابت عرضه كنندگان  
هزينه هاي ثابت عرضه كنندگان خبر معمولاً به صورت ساليانه و هـم زمـانبا تعيين حقوق و دستمزدها افزايش مي يابد؛ اگر آنها در زمينـه امكانـات اوليه اي نظير مكان، تجهيزات و... داراي مشكل نباشند، اين هزينـه اوليـه، محدوديت هاي گسترده اي در فضاي مجازي به وجود  نميآورد.  
6. 2. 4. قابليت ادغام عمودي  
در حوزه رسانه دقيقاً معلوم نيست كه آيا مطبوعـات چرخـه هـاي بعـدي بازنشر اخبار سايت هاي خبرياند يا رسانه هاي ديداري و شـنيداري و يـا خبرگزاري ها؛ درواقع اينجا يك چرخه دوري شكل وجود دارد كه نقطـه ابتدايي آن ديگر تقريباً ازميان رفته و اگر تا يك دهه پيش تصـور مـي شـد خبرگزاري ها، رسانه هاي مادر بوده و مطبوعات مصرف كننده انـد، امـروزه ديگر چنين قاعده اي حكم فرما نيست. بااين وجود برخـي از سـايت هـاي خبري، روزنامه هايي را نيز تأسيس كرده اند: سـايت و روزنامـه تابنـاك  و سايت و روزنامه خبر. روزنامه خبر بعد از يك دوره محدود انتشار عمـلاً  از ادامه كار بازمانده و روزنامه تابناك نيز داراي عمري طولاني نيست تـا بتوان درباره تجربه آن قضاوت كرد. باور اصلي اين است كه هزينـه هـاي چاپ و توزيع يك رسانه مكتوب بسيار سنگين تـر از رسـانه هـاي سـايبر است و  بههمين دليل معمولاً جز بازه هاي زماني كوتـاه (نظيـر انتخابـات) تمايلي به حركت در چرخه هاي بعدي توليد محتوا ديده نمي شود.  
3. 4. قدرت چانهزني مشتريان  
مشتري يك سايت خبري كه معمـولاً  بـدون پرداخـت هزينـه، بـا آن در تماس است8، معمولاً با دو مقوله متفاوت قابل شناسايي است، يكي اينكه نظريه انتخاب او احتمالاً به تنوع، تعدد و تفاوت ارجـاع داده مـي شـود و ديگر هم اينكه تعاملي شدن سايت و امكان انتشار ديـدگا ه هـا، مـيتوانـدعاملي تعيين كننده در كشش متقابل برشمرده شود.  
1. 3. 4. تعداد خريداران  
آمارها مي گويد كه حدود شصت درصد ايرانـي هـا ( 45 ميليـون نفـر) بـه اينترنت دسترسي دارند9  و باوجود آن كه به روشني مشخص نيست كه چه ميزان از آنها، سايت هاي خبري را مي بيننـد، امـا آن چنـان كـه  از قـرائن و شواهد برمي آيد مهم ترين سايت هاي خبري معمولاً روزانـه بـي ن 200 تـا 300 هزار بازديدكننده دارنـد. بـالا بـودن نـرخ دسترسـي، عمـلاً  قـدرت چانه زني مخاطبان را كـاهش داده اسـت، چراكـه آنهـا نيازمنـد دريافـت اطلاعات از مجموعه كنوني سايت ها هستند و اگر احياناً آنها بـه بازديـد  سايتها نپردازند، احتمالاً فرد ديگر چنين كاري خواهد كرد.  
2. 3. 4. قدرت ادغام عمودي خريدار  
همان گونه كه پيش تر هم گفته شد، عملاً روشن نيسـت كـه سـايت هـاي خبري در كجاي چرخه توليد و توزيع و نشر اخبار قرار دارند، اما باز هم با فرض اينكه خبرگزاري ها، رسانه هاي اوليه به شمار مي روند، دو سايت خبري تابناك و ،خبرآنلاين در پاييز 91 موفق به كسب امتياز خبرگـزاري شده اند (و هر چند تا كنون بدين سمت حركت نكرده اند) ، اما عملاً نشان داده اند كه مايل هستند تا به صورت عمودي واحدهاي پيشيني خود را در اختيار بگيرند.  
3. 3. 4. ميزان حياتي بودن محصول  
هر چه محصول  بااهميتتر باشد قدرت چانه زني خريدار بـالا مـي رود و هر چه محصول حياتي تر باشد قدرت چانه زني پايين مي آيد.  
4 3 4. حجم خريد  
حجم دريافت اطلاعات يا وابستگي كاربران به سايت هاي خبري بـالا بـهنظر مي رسد؛  اين نكته را مي توان با استناد به ارجاعات مكـرر در ادبيـات شفاهي (عبارت: سايت ها گفته يا نوشته انـد)، اثبـات كـرد. چـون حجـم خريد استفاده خريداران بالاست، قدرت چانه زني آنها افزايش مـييابـد و از همين روست كه به دليل پربازديد بـودن اخبـار ورزشـي يـا اخبـار +  عكس و فيلم، همه رسانه ها به اين نحوه بسته بندي اطلاعات تمايل پيـدا كرده اند. البته حجم خريد عـلاوه  بـر محتـوا بـا كـارآيي  (Workability) وب سايت از منظـر مخاطبـان نيـز در ارتبـاط قـرار دارد و كاربرپسـندي  (User Friendliness) (خوانايي، فهرسـت گزينـههـا، ربـط تصـاوير بـا محتوا، تناسب رنگ پس زمينه و متن، تمايز تبليغات از مـتن اصـلي و...)، قابليت جست وجـو  (Searchability) و قابليـت مـرور  (Browsability) 
(ساختار منطقي تارنما، امكـان بازگشـت از ديگـر صـفحات بـه صـفحه اصلي، نقشه تارنما و حركت درون صفحه تارنما) سـه شـاخص كـارايي  حساب مي شود. (بينش، 1387)  4. 4. تهديد كالاهاي جانشين  
خبر كالايي است كه به آساني جايگزين مي شود، اما اين جايگزيني الزاماً به معني شباهت يـا ي كسـاني محصـول نيسـت و از همـين روسـت كـه تفاوت هايي ميان رسانه ها با ديگر فعاليت هاي اقتصـادي قابـل تشـخيص مي شود. مثلاً پودر رخت شويي را در نظر آوريد، محصول شركت الف با محصول شركت ب در حجم، بسته بندي، ميزان پـاك كننـدگي و... تقريبـاً  مشابه بوده و درجات محدودي از تفاوت در آنجا قابل شناسـايي اسـت، اما اگر خبر بي.بي.سي با تكيه بر دقت منتشر مي شـد، سـي.ان.ان  مـدعي سرعت در خبررساني است و بر وجهي از خبر تكيه مي كند كه در اولـي نيز وجود دارد، اما اينجا به مزيت جديد آن مبدل مي شود. بـدين ترتيـب در دنياي سايتهاي خبري، دو اتفاق به شكلي توأمان رخ مـي دهـد اولاً سايت هاي جديد به دنبال توليد خبرها با تكيه بـر وجـوهي قـبلاً  ناديـدهگرفته شده اند تا بتوانند جايگزين كالاهاي موجود شوند و ثانيـاً  بـه دليـل جداشدگي حوزه هاي تماس رسانه اي، آنها اخباري را توليد مي كننـد كـه در مطبوعات چـاپي و بعضـاً  ديـداري ـ شـنيداري مـورد توجـه نيسـتند؛ مشخصاً آنكه سايت خبري، خبري را درون خود دارد كـه يـك روزنامـه معمولاً جرئت يا توان انتشار آن را ندارد.  
يك نكته جالب توجه ديگر، محصولات خبري اختصاصي كه برخـي سايت ها با توجه به بنيه مالي قوي تـر يـا خلاقيـت بيشـتر آنهـا  را توليـد مي كنند و همين دو مقدمه ضـروري، امكـان حضـور ديگـران را در ايـن عرصه متوقف مي كند؛ انواع چندرسانه اي ها (Multimedia) كه نوعـاً  بـه دارا بودن توان فني ـ تخصصي در حوزه هـاي ديـداريـ شـنيداري راجـع اسـت و يـا گـزارش هـاي خبـري اختصاصـي از كشـورهاي خبرسـاز، نمونه ه ايي ازاين گونه توليدات انحصاري به شمار مي روند.  
5. 4. شدت رقابت  
1. 5. 4. هم ترازي رقبا  
شش سايت خبري اصلي در ايران از نظـر سـرمايه اوليـه، تعـدادي نيـروي انساني، قيمت تمام شده توليد خبر و ديگر محصولات خبري، فناوري به كـار گرفته شده در توليد و نشر اخبار (نرم افزار خبري، شركت ميزبـان اينترنـت، پشتيباني داخل يا خارج كشور)، كيفيت محتوايي داده هـا و حجـم، تعـداد و تنوع محصولات، بسيار به يكديگر شبيه بوده و حتي مي توان گفـت كـه در پاره اي موارد الگوهاي يكديگر را تكرار كرده اند؛ علت اين امر در آن اسـت كه بخش عمده اي از سايت هاي خبـري جديـد متـأثر  از فعاليـت رسـانه اي سايت خبري بازتاب اند كه در سال 81 فعاليت خود را آغاز و در سال 87 از ادامه كار بازماند. اين تأثير يا بي واسطه صورت گرفتـه و عناصـر دخيـل در 
 
بازتاب در فضاي سايت هاي خبري منتشر شده اند و يا باواسـطه  انجـام شـدهبه نحوي كه به دليل پيشتازي و انحصاري بودن آن سـايت از الگوهـاي ارائـهمحتوايش در همه سطوح،  تكرار شده اند10.  
از اين منظر، حوزه رقابت در فضاي سايت هاي خبري بسيار بالاست، اما برخلاف حوزه اي مانند روزنامه ها كه خط كشي هايي جدي ميـان مـديران و بدنه آنها با يكديگر وجود دارد، در اينجا سايت هاي خبري ضمن آنكه حافظ  منافع سرمايه گذاران و تـأمين كننـدگان اصـلي شـان هسـتند، داراي روابطـي مناسب براي تسهيل شرايط رقابت در هر شرايطي هستند.  
جدول 10  
نشاني   رده بندي 
الكسا   بازنشر   ميزانتأثيرگذاري13 سالتأسيس نام پايگاه
خبري12 رديف  
   47  848,000 كم آخريننيوز   .1
   68  208,000 متوسط 1381 آفتاب   .2
   34  1,260,000 كم 1389 افكارنيوز   .3
   43  4,940,000 زياد 1383 الف   .4
   41  1,670,000 متوسط انتخاب   .5
   14  8,750,000 زياد باشـــــــــگاهخبرنگاران   .6
   95  1,550,000 كم بولتننيوز   .7
   77  1,430,000 كم پارسينه   .8
   8  6,390,000 زياد 1385 تابناك   .9
   25  1,580,000 كم 1388 جامنيوز   .10
   42  2,980,000 متوسط جهاننيوز   .11
   20  3,910,000 متوسط 1387 خبرآنلاين   .12
   45  1,420,000 زياد 1384 رجانيوز   .13
   74  1,970,000 كم شفاف   .14
   81  3,730,000 متوسط صراط   .15
   40  2,960,000 متوسط فرارو   .16
   71  1,440,000 متوسط 1384 فردانيوز   .17
   38  1,880,000 زياد 1387 مشرقنيوز   .18
   84  3,510,000 كم 1385 همشهريآنلاين   .19
جدول فوق نشان مي دهد كه رقباي خبري در ايران بسـيار زيـادتر ازحد تصورند و همگي اعضاي ايـن  فهرسـت سـايت هـاي ايرانـي  ، دارايامتيازاتي اند كه آنها را از يكديگر متمايز مي كنـد؛  بـدين اعتبـار مـي تـوان گفت كه شدت رقابت در اين حوزه، بسيار بالاست.  
2. 5. 4. هزينة ثابت  
هزينة ثابت به ابزارآلات و مواد خام معمـولاً  ارجـاع دارد و ايـن هزينـه هـا علي الظاهر در حوزه پايگاه هاي اطلاع رساني مجازي، چندان بالا نيست، چرا ك جز هزينه هاي اوليه راه اندازي (نظير مكان اسـتقرار، نـرم افـزار خبـري و پشتيباني هاي مربوطه، امكانات و ملزومات دفتري و...)، تقريبـاً هـيچ هزينـة ثابت ديگري براي تداوم اين  كار مورد نياز نيست، به ويژه آنكه در سال هـاي اخير با فراگيـر شـدن رايانـه هـاي شخصـي (لـپ تـاپ هـا، تبلـت هـا و...) و فراگيرشدن دوركاري و برون سپاري در حوزه رسانه ها، نياز به سرمايه گذاري ثابت كاهش يافته است. از اين منظر مي توان ادعا كـرد كـه رقابـت در ايـن حوزه چندان بالا نيست.  
اما اگر برخلاف ديگر حوزه ها، اعتبار عمومي يا حمايت سياسـي يكـي از سرمايه هاي ثابت رسانه ها تلقي گـردد و بتـو ان آن را در هيبـت سـرمايه اجتماعي يا فرهنگي صورت بندي كرد، سايت هاي خبري به حجم بالايي از اين نوع سرمايه نيازمندند و در صورت كاهش يا فقدان آن، يا به سـرعت  از مركزيت توجه حذف مي شوند و يا مجبورند براي بالا نگه داشـتن  خـود در رقابت، از روش هاي حاشيه ساز در كار خود بهره  ببرند؛ نظير زد و بنـدهاي مالي با بنگاه هاي بزرگ اقتصادي براي سرپوش گذاشـتن بـر فعاليـت هـاي مخرب آنها يا بازنشر محتواي زرد و سطح پايين14.  
  
  
3. 5. 4. موانع خروج  
تعطيل كردن يك سايت خبري، فرايندي سخت يا دشـوار نيسـت و تنهـانيازمند به روز نشدن آن است! بدين لحاظ پايگاه هاي خبري فرعـي مثـل قارچ متولد شده و خيلي زود هم مي ميرند، ليكن چـون امكـان ره گ يـري محتواي منتشرشده با استفاده از روش هاي سـخت و نـرم فـراهم اسـت، حتي به فرض خارج از دسترس شدن سايت، بـاز هـم امكـان تعقيـب آن ممكن خواهد بود و ايـن نكتـه اي اسـت كـه بسـياري آن را نمـي داننـد. روندهاي طولاني دادرسي، اطلاع يابي فرد از شكايت ها را با تأخير مواجه مي كند و از همين روست كه برخي گمان مي كنند پس از راه اندازي يـك سايت، مي توانند خود را از پيگيري هاي بعدي مصون بدارند.  
در سال هـاي اخيـر تقريبـاً  هـيچ سـايت خبـري عمـده اي از چرخـه اطلاع رساني خارج نشده و هر چند بعضاً دست بـه دسـت  شـدن هـايي در مديريت رسانه ها رخ داده است15، ولي مي شود بر همين اساس گفت كـه موانع خروج غيرعمدي از حوزه خبري فضـاي مجـازي چنـدان همـوار  نبوده و بر اين اساس، شدت رقابت در آن بسيار بالاست.  
5. راهبرد  
هنگامي كه عوامل مؤثر بر رقابت در حوزه پايگـاه هـاي خبـري شناسـايي شد، نوبت به بررسي نقاط قوت و ضـعف مـيرسـد و ايـن نقـاط دقيقـاً  وضعيت سايت هاي خبري در قبال هر يك از عوامل رقـابتي فـوق الـذكر است. همان گونه كه گفته شد براي مقابله با نيروهاي پنج گانـه رقـابتي در حوزه هر صنعتي، مي توان از سه نوع راهبرد پيشرو بودن در هزينه، تمايز و تمركز استفاده كرد.  
  
  
1. 5. راهبرد پيشرو بودن در هزينه  
همان گونه كه از عنوان اين راهبرد برمي آيد، رويكرد اصلي در تعيـين آن،منابع مالي و نحوه مصرف آنهاست؛ ازآنجاكه سـايت هـاي خبـري، داراي سرمايه ثابت و حتي متغير چندان بالايي نيستند، تكيه صـرف بـر الگـوي هزينه براي آنها چندان مناسب به نظر نمي رسد، مگر آنكه اولاً بخواهند با توليد كردن محتواهاي خاص ديگر قالب هاي رسانه اي، حوزه كار خود را وسعت بخشند و يا غير از پول، نحوه هزينه كرد ساير سـرمايه هـا نيـز در چارچوب اين تحليل مورد توجه قرار گيرد. دربارة نحوة هزينه كرد سـاير سرمايه ها، دو تكنيك اثرگذاري شـامل هزينـه از سـرمايه و هزينـه بـراي  سرمايه قابل توجه است.  
در فرض اين راهبرد پـايين آوردن هزينـه هـا، موجـب افـزايش تـوان سايت ها در برابر رقبا و محيط مي شود، اما حقيقت آن است كه اين نـوع از مباحث، كاربرد چنداني در فضاي مجازي ندارد.  
2. 5. راهبرد تمايز  
 تمايز به طوركلي باعث ايجاد موقعيتي مقـاوم در برابـر نيروهـاي رقـابتي مي شود و عمده ويژگي آن تأكيد بر وفاداري مشتري به محصول است كه او را در برابر چالش هاي تغييرات ديگر، محافظت مي كند. بـدين منظـور، خبر (و تحليل) متمايز كه بر سه اصل سـرعت، دقـت و صـحت اسـتوار باشد، مي تواند مخاطباني دائمي و پايدار ايجاد كنـد؛ مثـال هـاي روشـني دراين باره وجود دارد، مثلاً پايگاه خبري الـف  و رجـانيوز ، معمـولاً  فاقـد خبرهاي جنجالي و داغ هستند، اما چون تحليل هايي را منتشر مي كنند كه بيان گر موضع يك جريان سياسي است يا برپايه داده هايي پنهـان، نـوعي رمزگشايي از تحولات رخ داده يا پيش گـويي حـوادث آينـده را در خـود دارد، جايگاه حساس تري را به دست آورده اند. پايگـاه خبـري تابنـاك  در سال هاي قبل مهم ترين مكان براي بازنشر اخبار ويژه بود كه امـروزه ايـن كاركرد را به كلي از دست داده است. سايت خبـرآن لايـن  نيـز بـه جهـتبازنشر نكته هـاي حسـاس و خوانـدني ديگـر رسـانه هـا يـا بسـته بنـديمنحصربه فرد محصولات مورد توجه بوده و هست. امروزه سايت مشرق، با تكيه بر منابع اختصاصي اش مملـو از اخبـار محرمانـه و ويـژه بـوده و به عنوان سايتي صاحب خبر شناخته مي شود. عصر ايران نيز به دليل توجـه به مسائل حوزه سياست خارجي و پيشتاز بودن در نقل اخبار منفي عليـه ايران (به همراه تابناك)، در كانون توجه بيشتري قرار دارد16.  
نتيجه اين وضعيت آن شده است كه مخاطبان بـراي بـه دسـت آوردن كالاي مورد نظر خـود، بـه مـرور دسـته بنـ دي سـايت هـا در گـروه هـاي موضوعي مختلف را انجـام داده و حسـب نيـاز خـود بـدان هـا مراجعـه مي كند؛ به بيان ديگر، قـدرت خريـدار كـاهش يافتـه و چـون محصـول جايگزين قابل اعتنايي وجود ندارد، همواره به سراغ يك يا چنـد پايگـاه خبري معرفي شده مي رود. اين تحليل روشن مي سازد كـه راهبـرد تمـايز براي جذب مشتري در بخش رسانه اي فضاي مجـازي از كـارايي  بـالايي برخوردار است.  
 اتخاذ راهبرد تمايز، مستلزم جوان نبودن سايت خبري نيز هسـت و از همين رو، ممكن است اتخاذ چنين روشي از سـوي يـك سـايت خبـري نوپا، آن را آسيب هايي نظير عطش انتشار خبـر داشـتن يـا شـهرت طلـب بودن مواجه كند. ضمن اينكه موفقيت در ايـن مسـير، مسـتلزم همكـاري ديگر كانال هاي توزيع نيـز هسـت كـه از ايـن طريـق بتـوان  بـه سـرعت  برجستگي سايت را به ديگران نشان داد.  
حذف عناصر زمان و مكان در روزنامه نگاري بـرخط، ايـن امكـان را براي سايت ها فراهم آورده است كه بـه محـض دسـتيا بي بـه داده هـا يـا اطلاعات، آنها را منتشر كنند، اين امر ديگـر محـدود بـه روز و شـب يـا حوزه جغرافيايي خاص نيست (شُكرخواه و بديعي، 1374: 142)؛ بـدين ترتيب مي توان ادعا كرد كه يكي از مهم ترين شاخص هاي راهبـرد  تمـايز در حوزه عمومي در نسبت با ديگر رسانه ها چـاپي يـا تصـوير ي، همـينتأكيد بر بي زماني و بي مكاني سـايت هاسـت. انتخابـاتي ماننـد انتخابـاتمجلس شوراي اسلامي (مـورد مطالعـه، اسـفند 90) را در نظـر  بگيريـد؛ سايت هاي خبري و خبرگزاري ها تا صبح بيدار بودنـد و لحظـه بـه لحظـه  نتايج شمارش آرا در حوزه هاي مختلف را منتشر مي كردند به گونه اي كـه حدود 8-9 صبح فرداي رأي گيري و با مشخص شدن تركيب حدود 150 نماينده مجلس، اولين تحليل هـاي پراكنـدگي فهرسـت هـاي پيـروز روي پايگاه هاي خبري اينترنتي منتشر شد. چنين امكاني به هيچ وجه در اختيـار روزنامه ها و راديو و تلويزيون قرار نداشت و اگر هم داشـت، بـر  ايشـان  انجامش امكان پذير نبود.  
3. 5. راهبرد تمركز  
 اين راهبرد نگاهي بخشي نگر و موقعيتي دارد و بر آن است كه بـا ايجـاد تأكيد و تمركز بر پاره اي از محيط بيرون يا عوامـل رقـابتي، مزيـت هـاي جديد و تازه اي خلق كند. سايت هاي خبري منطقه اي ـ محلـي در ايـران، معمولاً از اين رويه بهره مي برند و آن هايي كه  بهجاي بازنشـردادن اخبـار سايت هـا و خبرگـزاري هـاي ملـي، توانشـان  را صـرف توليـد محتـواي مشخص مي كنند، معمولاً از اقبال بيشتري برخوردارند؛ نمونه هاي اصـلي  اين راهبرد، آن دسته از سايت هاي خبري اند كـه از يـك پايگـاه قـوميتي مشخص (كرد، ترك، بلوچ، عرب و...) به تبيين شرايط مبادرت كرده اند و بدين دليل توانسته اند افق هاي انحصاري ايجاد كننـد. ايـن سـبك تمركـز جغرافيايي چندان براي سايت هاي خبري ملي، مفيد نيسـت و در بعضـي موارد اين سايت ها به سراغ تمركز بر گروه خاص مخاطبان رفتهاند؛ مـثلاً  سايت هاي خبري جهان نيوز و رجا نيوز، به دليل وابستگي حزبـي بيـان گـر آراي مجموعه بالادستي خود و خوانندگاني از همـين جـنس بـوده انـد و بااين وجود هم توانسته اند در رقابت  ها جايگاه خويش را حفـظ كننـد. در تحقيقي نشان داده شده كه جنسيت با ميزان علاقه مندي به اخبار اينترنتيداراي رابطه است، به گونه اي كـه مـردان در مقايسـه بـا زنـان  بيشـ تر بـهخواندن اخبار علاقه نشان مي دهند (يوسفي لويـه، 1388: 133)؛ بـر  ايـن اساس مي توان هم به شيوه ايجابي (مثلاً تأكيد بر اخبار حوزة زنان) بـراي افزايش مخاطبان از اين حوزه و يا سلبي (تأكيد بر اخبـار مردانـه) بـراي تقويت مخاطبان مرد، راهبرد تمركز را در دستور كار قرار داد.  
6. نتيجه گيري  
تفاوت ها ميان سه راهبرد رهبري هزينه، تمايز و تمركز نشان مي دهد كـه اگر سايتي نتواند در يك جهت مشخص حركت كند و مثلاً ميانه حالي را براي خود برگزيند، عملاً سايتي متوسط و غير جدي تلقي خواهـد شـد؛ اتفاقي كه براي انبوهي از سايت هـاي موجـود افتـاده و هركـدام  از آنهـا  بخش هايي از اين راهبردها را اخذ كرده اند.  
جدول 15. مقايسه راهبردها (پورتر، 23)  
اهداف راهبردي   مزيت راهبردي  
  منحصربه فرد بودن از ديدگاه مشتري   موقعيـت بـا هزينـه پايين  
كل صنعت   تمايز   رهبري هزينه  
فقـــط بخـــش خاص   تمركز  
با مقايسه ميان اين راهبردها و تحليل صورت گرفتـه بايـد گفـت كـه تمايز، حتماً اولين و برترين انتخاب پيش روي دست اندركاران فعاليت در سايت هاي خبري است و پـس از آن تمركـز. روش رهبـري هزينـه نيـز ممكن است در پاره اي موارد خاص و محدود كـارايي  داشـته باشـد ، امـانسخه اي فراگير و قابل تجويز نيست.  
اما اين راهبرد نيز با دشواري هاي مواج است، اول آنكه ممكن اسـت تأكيد بر تمايز، با توجه به هزينههاي جانبي آن، از مقوله كاهش هزينـه را فراموش سازد و رقباي تازه واردي كه هزينه هاي كمتري دارنـد را موفـق كند، دوم هم اينكه با افزايش تجربه و مهارت مخاطبـان در دسـتيابي بـه خبر يا تحليل متمايز كه مي تـوان آن را بـا بهبـود فرا ينـدهاي وب گـردي به دست آورد، اقبال آنها به تمايز مورد نظر كاهش يابد و تقليد كـه امـري كاملاً پيش بيني شده است، تمايز را به كلي محو و مخدوش سازد.  
پي نوشت  
1. يافته ها نشان مي دهـد كـه مـثلاً  در ميـان دانشـجويان پـس از سـايت هـاي علمـي،  سايتهاي خبري پربازديدترين گروه بوده است ( يوسفيلويه، 1388: 126). 
2. نتايج تحقيق مذكور در بازه زماني مورد بررسـي، توزيـع فراوانـي وب سـايت هـاي ايراني (از ميان 328 وب سايت) را بدين شرح نشان مي دهـد ( خـالقي و داورپنـاه، 1389: 130):  
درصد   فراواني   نوع وبسايت رديف 
 17/7  47 تجاري .1
 17  45 دولتي .2
 8.55  148 اطلاعرسانيـ خدماتي .3
 7/2  19 خبري .4
 2/3  6 شخصي .5
3. پير بورد يـو (1930-2002) سـرما  يه را بـه چهارگونـه تقسـيم مـي كنـد: اقتصـادي، اجتماعي، فرهنگي و نمادين. سرمايه اقتصادي، منابع مالي را توصيف كـرده، قابـل تبديل به پول بوده و در شكل حق مالكيت نهادينه مي شود؛ سـرمايه اجتمـاعي بـه پيوندهاي اجتماعي اي ارتباط دارد كه مردم قادرند آنها را به نفع خود بسيج كنند و به گونه اصالت و شهرت ممكن است نهادينه شود؛ سرمايه فرهنگي، بـه نسـبت دو 
سرمايه پيشين، بسيار ديرتر شكل مي گيرد، عميقاً در احساسات و شعور ما از نفس خويش، محصور اسـت و معمـولاً  در شـكل مـدارج تحصـ يلي نهادينـه    مـي شـود (اسميت، 1387: 220-224)؛ سرمايه نمادين كه مشخص مـي كنـد چـه اشـكال و مصارفي از سرمايه به عنوان مبناي مشروعيت اجتماعي در جامعه شناخته مي شوند؛ و سرمايه اجتماعي نيز به مفهوم برابري و بازتوليد آن توجه دارد و نشان مـ ي دهـد كه مردم براي به دست آوردن چيزي، چگونـه از روابـط اجتمـاع ي خـود اسـتفاده مي كنند (581-481 :2791 ,Bourdieu). اين سرمايه داراي دو جز است: پيوندهاي عيني ميان افراد؛ نوعي ساختار شبكه اي عيني برقراركننده ارتباط ميان افراد است و اين بخش از سرمايه اجتماعي حكايت از آن دارد كه افراد در جامعـه بـا يكـديگر پيوند دارند  و پيوندهاي ذهني ميان افراد؛ پيوندهاي ميان افـراد مـيبايسـت داراي ماهيت متقابل مبتني بر اعتماد و هيجانات مثبت باشد.  
4. الف، رجا، فردا ، مشرق، جهـان، عصـر ايـران و تابنـاك  سـايت هـاي خبـري مـورد بررسي اند كه در ارديبهشت و تير 92 اين مطالعه روي آنها انجام شده است.  
5. سايت بازتاب در سال 82 براي اولين بار توسط مأموران امنيتي توقيف شد. 
6. www.samandehi.ir. تا بهار 92 اعلام شده است كه پنجاه هزار سايت در ايـن سـامانه، ثبت نام كردهاند.  
7. منظور مطالبي است كه در وسط سايت و  بهصورت ويژهكار  ميشود.  
8. با توجه به نرخ نفوذ اينترنت در ايران،  رفتهرفته از تعـداد مشـتركان Dial up بـه شـدت كم شده و بر مشتركان Adsl  افزوده شده و در اين چنين موقعيتي، پيش فـرض پرداخـت هزينه، تا حدي كنار رفته است.  
9. مركز توسعه ملي اينترنت (متما) در ارديبهشت 92 ضريب نفـوذ اينترنـت ايـران در سال 1391 را نزديك به 60 درصد اعـلام كـرد . تعـداد كـاربران اينترنـت در سـال 1390، حدود 32 ميليون و 700 هزار نفر و ضريب نفـوذ اينترنـت نيـز 43 درصـد بود. بيشترين اتصال به شبكه اينترنت در ايران از طريق تلفن همراه انجام م يشـود  و تعداد كاربران شبكه GPRS در كشورمان بالغ بـر 27 ميل يـون و 580 هـزار نفـر است كه به اين ترتيب 36 درصد كاربران اينترنت در ا يـران از طر يـق شـبكه GPRS (اينترنت روي موبايل) به اينترنت وصل مي شوند. حدود هفت ميليون نفر در ايران از طريق شماره گ يـري تلفنـي (Dialup)، سـه م يل يـون و 500 هـزار نفـر از طر  يـق اينترنت پرسرعت (ADSL) و 867 هزار نفر با استفاده از شبكه وايمكس و حدود شـش ميليـون نفـر نيـز از طريـق فيبـر نـوري بـه اينترنـت وصـل مـي شـوند (http://www.iriu.ir/matma/).  
10. مشخصاً جانمايي يادداشت ها در سمت راست صفحه، قرار گرفتن يك سرصـفحه  Header طولي در بالاي آن، نمايش دادن اخبار اختصاصي، ويژه و مهم در وسـط،  آگهيها در سمت چپ، خبرهاي ديگر رسانه ها زير آگهيها در سمت چپ و...  
11. پايگاه جام نيوز نمونه اي از اين سايت هاست كـه وظيفـه خـود را بازنشـر انتقـادي محتواي رسانه هاي ضدانقلاب قرار داده، اما به دليل منتشركردن محتواهـاي زرد، از يك دوگانگي در رنج است.  
12. به ترتيب حروف الفبا 
13. اين ميزان داراي سنجه روشني نيست، امـا بـه جهـت روشـمند شـدن، از تركيـب يافته هاي شخصي، تعداد بازنشر نام پايگاه خبري مورد نظر در گوگل و مهم تـر از همه هويت مند بودن رفتار سياسي سايت، براي تعيين آن بهـره بـرده شـده اسـت؛ زياد ، متوسط و كم سه مقولهاي است كه در اين ارزيابي مورد توجه قرار گرفته اند.  
14. عوام گرايي (Populism) از جـدي تـرين عـوارض فعاليـت در وب اسـت؛ برخـي بين المللي گرايي و عوام گرايي را دو خصلت نهادي اينترنت مي داننـد (گراهـام بـه نقل از يوسفي لويه، 1388: 119). بدين ترتيب سايت هـاي خبـري قـديميِ كـه بـا بحران خبر خوب مواجه مي شوند و تازه واردهايي كه مي خواهنـد راه صدسـاله را  يكشبه بپيمايند  به سرعت درگير چنين مسيري  ميشوند. 
15. گروه مديريت و سياسـت گـذاري سـايت تابنـاك، بـه عنـوان مشـهورترين پايگـاه  اطلاعرساني فارسي، در پنج ساله اخير بارها تغيير و تبدل پيدا كرده است.  
16. البته اين نكات الزاماً دربرگيرنده همه خصوصيات سايت هـاي خبـري مـورد نظـر نيست.  
 
 
 
 
  
پيوست 1  
فهرست سازمانها و اتحاديههاي بينالمللي و منطقه اي خبرگزاري ها  سازمان خبري اوآنا                 
سازمان هاي خبري اوآنا در سال 1961 با هدف تسهيل اطلاعرسـاني ميـان كشورهاي آسيايي با حمايت يونسـكو  تأسـيس شـد.  در حـال حاضـر  44 خبرگزاري از 35 كشور منطقه آسيا و اقيانوس آرام اعضاي اين تشـكيلات هسـتند. عـلاوه بـر ايرنـا كـه از اعضـاي مؤسـس ايـن سـازمان اسـت خبرگزاري ها ي مهر  و فارس از سـال 1386 بـه عضـويت  اوآنـا  درآمدنـد.  جمهوري اسلامي ايران بـا 3 عضـو بيشـترين حضـور را در ايـن سـازمان خبري دارد.  
كشـورهاي عضـو اوآنـا  56درصـد توليـد ناخـالص جهـان، حـدود  50درصـد تجـارت جهـاني، بـيش از  60درصـد قلمـرو آبـي و بـيش از 
 25درصد حجم حمل ونقل هوايي را در اختيار دارند . سايت خبري اوآنـا  www.oananews.org انعكاس دهنده فعاليت هاي اين سازمان و اعضـاي آن است. 
 151
فهرست اعضاي اين سازمان خبري عبارت اند از:  
Anadolu News Agency (AA) خبرگزاري آناتولي تركيه
Australian Associated Press Pty Ltd (AAP) خبرگزاري متحد استراليا
Agence Kampuchea Presse (AKP) خبرگزاري  كامبوجAsian News International خبرگزاري  اخبار بينالمللي آسـيا  (ANI) هند
ANTARA Antara News Agency خبرگزاري آنتارا اندونزي 
Associated Press of Pakistan خبرگزاري پاكستانAPP) ) 
AZERTAC Azerbaijan State  Information Agency خبرگزاري آذرتاج آذربايجان 
Bakhtar Bakhtar News 
Agency خبرگزاري باختر افغانستان 
BERNAMA  Malaysian National News Agency خبرگزاري برناما مالزي 
Bahrain News Agency خبرگزاري بحرينBNA) ) 
Bangladesh Sangstha Sangbad  (BSS) خبرگزاري  بنگلادشFars News Agency (FNA) خبرگزاري فارس ايران
Islamic Republic News Agency (IRNA) خبرگزاري  ايرناJiji Press Ltd. (JIJI) خبرگزاري  جياجي ژاپنKABAR News Agency خبرگزاري خبر قرقيزستان
International News Agency "Kazinform"  خبرگزاري  كازنفروم قزاقستانKorean Central News Agency خبرگزاري مركزي كره شمالي
 
Khabar Agency خبرگزاري خبر قزاقستان 
Lao News Agency خبرگزاري لائوس(KPL)   
Kuwait News Agency خبرگــ ـزاري كونــ ـا كويــ ـت
  (KUNA)
خبرگزاري كيودو ژاپن KYODO News خبرگزاري سري لانكا Lankapuvath Limited
United News of Bangladesh
Vietnam News Agency خبرگــزاري متحــد بــنگلادش(UNB) 
خبرگزاري ويتنام(VNA)  
Emirates News Agency خبرگزاري امارات(WAM)  
Mehr News Agency (MNA) خبرگزاري  مهر ايرانMONTSAME News Agency خبرگزاري  مونتسامه  مغولستانNational Iraqi News Agency   NINA خبرگزاري ملي عراق
National News Agency خبرگزاري ملي لبنان(NNA)  
Oman News Agency خبرگزاري عمان(ONA)  
Philippines News Agency خبرگزاري فليپين(PNA)  
Pakistan Press International
Press Trust of India  
Qatar News Agency خبرگزاري بـينالمللـي پاكسـت ان((PPI 
خبرگــزاري خصوصــي هنــد(PTI) 
خبرگزاري كيونا قطر(QNA)  
Rastriya Samachar Samati خبرگزاري نپال(RSS)  
Yemen News Agency   خبرگزاري صبا يمن(SABA)  
Syrian Arab News Agency
Saudi Press Agency خبرگـــزاري عربـــي ســـوريه((SANA 
خبرگزاري سعودي(SPA)  
Russian News Agency TASS خبرگزاري تاس روسيه 
Thai News Agency خبرگزاري تنا تايلند(TNA)  
Trend News Agency خبرگزاري ترند آذربايجان 
 
خبرگزاري شينهوا چين Xinhua News Agency خبرگزاري يون هاپ كره جنوبي Yonhap News Agency
 
فدراسيون خبرگزاري هاي عربي فانا               
اين اتحاديه در سال 1964 تأسيس و در سـال بعـد در اردن  هاشـمي اولـيننشست خود را برگزار كرد. 19 كشور عربـي عضـو ايـن اتحاديـه هسـتند . سايت خبري مشترك با نام فانا نيوز www.fananews.com  فعاليت هاي اين فدراسيون را منعكس مي كند. اعضاي اين فدراسيون خبري عبارت اند از:  
خبرگزاري اردن (بترا)، خبرگزاري امارات (وام)، خبرگزاري آفريقايي تونس (تاب)، خبرگزاري الجزائر (واج)، خبرگزاري عربي سوريه (سانا)، خبرگزاري عمان (العمانيه)، خبرگزاري سعودي (واس)، خبرگزاري عراق (واع)، خبرگزاري فلسطين (وفا)، خبرگـزاري قطـر ( شـقنا )، خبرگـزاري كويـت (كونـا)، خبرگـزاري ملـي لبنـان (ننـا)، خبرگـزاري ليبـي (وال)، خبرگزاري عربي مغرب (ماب)، خبرگزاري موريتاني (ومـا )، خبرگـزاري يمن (سبأ)، خبرگزاري خاورميانه اي مصـر (أ ش أ)، خبرگـزاري سـودان (سونا)، خبرگزاري بحرين (بنا).  
خبرگزاري بين المللي اسلامي ( (IINA        
خبرگزاري بين المللي اسلامي (اينا) نهاد اطلاع رساني وابسته بـه سـازمان كنفرانس اسلامي است كه در سال 1972 تأسيس شده است   
وزيران خارجه كشورهاي عضو سازمان كنفرانس اسلامي، در دومـين نشست خود در كراچي پاكستان اصل وجود يـك نهـاد اطـلاعرسـا ني را براي سازمان كنفرانس اسلامي ضروري دانسته و در سومين اجـلاس كـه در سال 1972 ميلادي در بندر جده عربستان برگـز ار شـد تأسـيس آن را تصويب كردند و مقر اصلي آن را در جده قرار دادند.  
خبرگزاري بين المللي اسلامي از دو تشكيلات اصلي مجمـع عمـومي و شوراي اجرايي تشكيل شـده  و رئـيس آن نيـز از سـوي دبيركـل سـازمان كنفرانس اسلامي تعيين مي شود.  
هدف اين سازمان خبري تقويت و حفظ ميـراث فرهنـگ اسـلامي و گسترش روابط بين مسلمانان در سراسر جهان اعلام شده است.  
نشاني سايت خبري  اينـا iinanews.org  اسـت و 57 عضـو  اصـلي  سازمان كنفرانس اسلامي عبارت اند از: 
كشورهاي آسيايي. كـه شـامل 14 كشـور اسـت : جمهـوري آذربايجـان، افغانستان، انـدونزي، ايـران، برونئـي، بـنگلادش، پاكسـتان، تاجيكسـتان، تركمنستان، قزاقستان، قرقيزستان، ازبكستان، تركيه و مالزي.  
گروه هاي آفريقايي. كه شامل 21  كشور است كه عبـارت انـد از: اوگانـدا، بوركنيافاسو، توگو، چاد، تانزانيـا، سـنگال، سـيرالئون، كـامرون، كومـور، گابن، گامبيـا، گينـة بيسـائو ، گينـه كونـاكري ، مالـديو، مـالي، موريتـاني، موزامبيك، ساحل عاج، بنين، نيجر و نيجريه.  
گروه كشورهاي عربي. شامل 20 كشور كه عبـارت انـد از: اردن، الجزايـر، امارات متحد عربي، بحرين، تونس، جيبوتي، سـودان، سـوريه، سـومالي، عراق، عربستان سـعودي، عمـان، فلسـطين، قطـر ، كويـت، لبنـان، ليبـي، مراكش، مصر و يمن. كشور آلباني تنها كشور اروپايي است كـه در سـال 1993 به سازمان كنفرانس اسلامي ملحق شد. و سورنيام از قـارة آمريكـا نيز در سال 1996 به سازمان كنفرانس اسلامي پيوسته است  خبرگزاري هاي غير متعهد NANAP           
اين سازمان خبري متشكل از خبرگزاري كشورهاي عضـو جنـبش عـدم  تعهد است. ايران در سال 1392 همزمان با برگزاري اجلاس غير متعهـدها در تهران اقدام به  راهاندازي خبرگزاري بين المللي جنبش عدم تعهد بـا نـام نمنا namna.ir كرد. البته پيش ازا يـن (POOL) بـه عنـوان  خبرگـزاري غيـر متعهدها در 20 ژانويه 1975 تأسيس شده بود اما پس از دو دهه و به دنبال فروپاشي شوروي عملاً فلسفه وجودي خود را از دست داد.  
خبرگزاري سازمان نفتي اوپك OPECNA   
آژانس خبري اوپك در سال 1980 راه انـدازي شـد  و اداره آن  زيـر نظـرروابط عمومي و اطلاعات سازمان اوپك است. اين اداره مسئوليت ارائـه  صحيح اهداف، تصميم ها و اقدامات اوپـك ، انتشـار اخبـار مـورد علاقـه سازمان و كشورهاي عضو درباره انرژي و موضوع هاي مرتبط با آن را به عهـده دارد. همچنـين برنامـ ههـاي اطلاعـات مركـزي، ازجملـه برقـرار نگه داشتن كتابخانه تخصصي انرژي و مشخص كردن حـوزه هـا ي كـاري مناسب براي ارتقاي تصوير سازمان نزد ديگران را اجرا مي كند. 
اوپك در آغاز كار، 13 عضو داشت، اما پس ازآن كه اكوادور و گابن، دو توليدكننده كوچك اوپك، به ترتيب در سال هاي 1992 و 1995 خروج خود را از اين سازمان اعلام كردند، اين تعداد به 11 عضـو كـاهش يافتـه اسـت. اعضاي كنوني اوپك عبارت اند از: الجزايـر ، انـدونزي، ايـران، عـراق، ليبـي، كويت، نيجريه، قطر، عربستان سعودي، امارات متحد عربي و ونزوئلا.  
خبرگزاري كشورهاي حاشيه درياي خزر ACSNA 
اكسنا خبرگزاري مشترك بين پنج كشور حاشيه درياي خزر شامل ايـران، روسيه، جمهـوري آذربايجـان، تركمنسـتان و قزاقسـتان اسـت.  نخسـتين مجمع عمومي ”اتحاديه خبرگـزاري  هـاي دريـاي خـزر (ACSNA) " در  روزهاي پانزدهم و شانزدهم مردادماه 1374 در جمهوري اسلامي ايران و شهرهاي تهران و چالوس برگزار شد و اساسنامه اتحاديه خبرگزاري هاي درياي خزر را مورد تصويب قرار داد. اين اساسنامه از يك مقدمه و يازده ماده تشكيل شده است و اكنون يك سند مهم منطقهاي به شمار مي آيد.  
پنج خبرگزاري آذرتاج، ايتارتاس، تركمن پرس، قزتاگ و خبرگـزاري  جمهوري اسلامي ايران (ايرنا) آن چنان كـه  در مـاد ة دوم اساسـنام ه خـود اعلام كرده اند قصد ”مقابله با جريانات يك سويه و غيـر متـوازن خبـري " دارند و درعين حال مي كوشند ”تبادل خبـري، ايجـاد تفـاهم  عميـقتـر و تقويت روابط كشورهاي عضو" اكسـنا را دنبـال كننـد. اعضـاي ”اكسـنا " عبارت اند از: ايران، روسيه، تركمنستان، قزاقستان و جمهوري آذربايجان.  
خبرگزاري اكوECONA   
اين اتحاديه خبري متشكل از خبرگزاري هاي 10كشور عضو اكـو شـامل  ايــران، آذربايجــان، تركمنســتان، پاكســتان، قرقيزســتان، قزاقســتان، تاجيكستان، ازبكستان، تركيه، افغانستان است .  
 اتحاديه خبرگزاري هاي حوزه مديترانه AMAN     
يازده خبرگزاري حوزه مديترانه در اولين نشست خود در استانبول تركيه اقدام به تأسيس يك اتحاديه به نام اتحاديه خبرگزاري هاي حوزه مديترانه كردند كه هدف آن توسعه همكاري هاي ميان يكديگر و جريان اطلاعات در منطقه است.  
خبرگزاري هاي شركت كننده در اين  نشست عبارت اند از خبرگـزاري  تركيه آناتولي، خبرگزاري فرانسه فـرانس  پـرس ، خبرگـزاري  ايتاليـا انـا ، خبرگزاري الجزاير اپس، خبرگزاري ليبي حانا، خبرگزاري پرتغـال لـوزا ، خبرگزاري  مراكش ماب، خبرگزاري  مصر منا، خبرگـزاري  سـوريه  سـانا ، خبرگزاري  تونس تاب و خبرگزاري  فلسطين وفا،  خبرگزاريهاي  اسـپانيا اله و موريتاني امي در اين نشيت شركت نداشتند، مع هذا آنهـا نيـز جـزء مؤسسين اين اتحاديه هستند. زيرا در اولين اجلاس ايـن اتحاديـه كـه در نوامبر 1991 در تونس برگزار شد، شركت داشـتند. طبـق  اساسـنامه ايـن اتحاديه راه بر روي ديگر كشورهاي حوزه مديترانه كـه بخواهنـد بـه آن ملحق شوند باز است.  
  
  
اتحاديه خبرگزاري هاي حاشيه درياي سياه  BSCENA   
سازمان همكاري درياي سياه در سال 1371 به پيشنهاد تركيه براي توسعههمكاري هاي اقتصادي و تجاري كشورهاي حاشـيه دريـاي سـياه شـكل گرفت و در حال حاضر اين سازمان دوازده عضو اصلي داشته و مصـر و رژيم صهيونيستي اعضاي ناظر آن هستند . اجلاس پارلماني اين اتحاديـه در ســال 1372 در تركيــه تشــكيل شــد و در حــال حاضــر داراي كميسيون هاي تخصصي بين دولي، پارلماني، آكادميك، مـالي ، تجـاري و  دانشگاهي است كه مركز هريك از اين كميسيون ها در يكي از كشورهاي عضو قرار دارد.  
اتحاديه خبرگزاري هاي ترك  
اتحاديه خبرگزاري هاي جوامع  تركنشـين در آذرمـاه سـال 1371 پـا بـه عرصه فعاليت گذاشت و خبرگزاري هاي كشـورهاي تركيـه، آذربايجـان، قزاقستان، قرقيزستان، تركمنستان و ازبكستان و جامعه ترك  نشـين قبـرس تصميم به انتشـار يـك بـولتن خبـري مشـترك تحـت عنـوان ”اتحاديـ ه خبرگزاري هاي جوامع ترك نشين" گرفتند.  
بر اساس قطعنامه  اجلاس دوروزه اي كه در آنكارا برگـزار شـد كليـه زمينه هاي مربـوط بـه انتشـار بـولتن در يـك سـال اول انتشـار از سـوي  خبرگزاري نيمه رسمي آناتولي تركيه و ”آژانس توسـعه و همكـاري هـاي  جوامع ترك نشين" كه به وزارت امور خارجه تركيه وابسته اسـت تـأمين خواهد شد.  
در اساسنامه اين اتحاديه كه در خاتمـه همـين اجـلاس بـه تصـويب رسيد، هدف از تأسيس اين اتحاديه مبادله مستمر خبر، توسـعه همكـاري شاغلين در بخـشهـاي ارتبـاطي، حفـظ منـافع متقابـل اعضـا و توسـعه امكانات مخابراتي كشورهاي عضو ذكر شده است.  
اتحاديه خبرگزاري هاي آمريكاي لاتين ULAN 
9 كشور فعال منطقه آمريكاي لاتين شامل آرژانتين، بوليوي، برزيل، كوبا، اكوادور، ونزوئلا، گواتمالا، مكزيك و پاراگوئه در سال 2011 در اجلاس ونزوئلا براي ايجاد ”اتحاديه خبرگزاري هاي آمريكـاي لاتـين " بـه نتيجـه مشترك رسيدند.   
ترويج صداي قوي تر براي منطقه آمريكاي لاتين در مسائل  جهـاني و ترغيب همكاري درزمينة ارتباطات در ميان كشورهاي جنـوب بـه منظـور  ارائه ديدگاه واقعي  تر ازجمله اهداف اتحاديه  خبرگـزاريهـاي آمريكـاي لاتين ذكر شده است.  
اين اتحاديه سه كميته براي طراحي سايت خبـري و  سـايت  تصـويري خود و همچنين آموزش روزنامه نگاران تشكيل داده است كه مسئوليت اين كميته ها به عهده خبرگزاري هاي برزيل، كوبا و مكزيك گذاشته شده است.  
اتحاديه خبرگزاري هاي اتحاديه اروپا  EANA         
ايينا  كه به عنوان يك انجمن غيرانتفاعي در سوئيس ثبت شده است در 21 اوت سال 1956 همزمان با برگزاري كنفرانس فناو ري رسانه  هـاي جديـد دراستراسبورگ  فرانسه راه اندازي شد. آژانس هاي خبـري غـرب اروپـا و  خبرگزاري آناتولي (تركيـه) و Tanjug (يوگسـلاوي) از م ؤسسـان ايـن اتحاديه خبري بودند .  
EANA درواقع ادامه اتحاديه خبري Agences Alliées است كه در سال 
1924 تأسيس شد و تا زمان جنگ جهاني دوم فعال بود اين اتحاديه در سال 
2011 اساسنامه جديد خود را در برن سوئيس به تأييد اعضا رساند.  
در حال حاضر 31 آژانس هاي خبري برجسته اروپـا در ايـن اتحاديـه خبري عضويت دارند و تصميم گرفتـه انـد بـراي ايجـاد يـك همكـاري مشترك در مورد مسائل كليدي مانند  كپيرايت، تعيـين و  اعمـال  تعرفـه، فناوري و دسترسي به منابع اطلاعات بـا يكـديگر همكـاري كننـد . ايـن سازمان از طريق اعضاي خود حدود 750 ميليون نفر جمعيت كشورهاي اروپايي را تحت تأثير قرار مي دهد. حق عضويت راهكـار   تـأمين مـالي و اداره ايينا تعيين شده است  
نشاني سايت اين اتحاديه www.newsalliance.com است و اعضاي اين اتحاديه عبارت اند از:  
فرانسه (AFP)، ايتاليا (ANSA)، سـوئيس  (SDA)، رو سـيه (TASS)، فنلاند (STT)، نروژ (NTB)، سوئد (TT)، دانمـارك  (RITZAU)، هلنـد (ANP)، ايرلند (PA)، آلمان (DPA)، بلژيـك  (Belga)، لهسـتان  (PAP)، جمهوري چـك  (CTK)، اوكـراين  ( ukrinform )، جمهـوري اسـلواكي  (TASR)، اتريش (APA)، اسلووني (STA)، مجارستان (MTI)، كرواسي 
( HINA)، رومـــاني agerpres))، صربســـتان (TANJUG)، پرتغـــال 
(LUSA)، اس ـپانيا (EFE)، ان ـدورا (ANA)، بلغارس ـتان (BTA)، يونــان 
(amna)، قبرس (CNA)، تركيـه (AA)، گرجسـت ان (GHN)، آذربايجـان  
  .(AZERTAG)
شوراي جهاني خبرگزاري ها NACO 
كنگره جهاني خبرگزاريهاي در سال 2004 بـراي اولـينبـار بـا حضـور نمايندگان سازمانهاي خبري دنيا در مسكو تشكيل شد. 
پس از مسكو اين شوراي جهاني در سال 2007 در اسـپانيا  ، در سـال  2010 در آرژانتين و 2013 در عربستان سعودي نشست هـايي  را برگـزار كرده است.  
شوراي جهاني خبرگزاري ها با آژانس خبري ميزباني وب، سـاختار و  برنامههاي آنها، همكاري مي كند. حداقل دو نشست بين  كنگرههـاي سـه  سال يك بار NACO  پيشبيني شده است.  
  
 
 
پيوست 2  
فهرست پايگاه هاي خبري تا رتبه  500 الكسا  ( 11 دي 1394 اول ژانويه 2016 ) 
نشاني الكترونيكي   مدير 
مسئول   رده بندي   الكسا سال 
صدور   مجوز سال  
تأسيس   نام پايگاه  خبري رديف  
  aftabnews.ir هاتف  جليل زاده  151  1394  1381 آفتاب    .1
  afkarnews.ir مهدي   قرباني  99  1394  1389 افكارنيوز    .2
  alef.ir بيژن   مقدم  جهانگيري  92  1391  1385 الف    .3
 Jamejamonline.ir مراد   
عنادي 129    1381 جامجم انلاين  .4
 jamaran.ir عبدالرسول  
وصال    475    1387 جماران    .5
 hawzah.net ابوالقاسم   
احمدي نژاد 155    1377 حوزه    .6
  asriran.com جعفر   
محمدي  27  1392  1385 عصرايرا
ن  .7
hamshahrionline.i  r حسين  
قربان زاده 120    1385 همشهري  
آنلاين  .8
 161

 parsine.com بهمن   
هدايتي   آذري 161  1393  1386 پارسينه    .9
  entekhab.ir مصطفي   
فقيهي  54  1392  1383 انتخاب    .10
eghtesadonline.co
 m سيدمحمد  صادق  الحسيني  260  1390  1393 اقتصاد   آنلاين    .11
 bultannews.com بابك  اميني 356  1391  1385 بولتن 
نيوز  .12
 baharnews.ir منصور   قنواتي 235  1392   بهارنيوز    .13
 parsnews.com محسن  
پيرهادي 230  1393  1393 پارس خبر  .14
 Tik.ir محسن   
دستوري   كاخكي 370  1393   تيك    .15
 jamnews.ir حامد   
حجازي 59  1393  1390 جام نيوز  .16
 jahannews.com پرويز   
سروري 114  1391  1386 جهان نيوز  .17
  rajanews.com ميثم   نيلي   احمدآبادي  133  1390  1385 رجانيوز    .18
  saat24.com محمد   صادق   جنانصفت  331  1393  1393 ساعت24    .19
  irinn.ir سازمان   
صداوسيما  255  1393   شبكه 
خبر  .20
 shafaf.ir محمدصالح   مفتاح 225  1391  1387 شفاف    .21
 shafaqna.com مجتبي   حسيني   توسل 280  1392  1391 شفقنا    .22
sobhanehonline.co
 m فاطمه   
ايوبيان 241  1393  1393 صبحانه باخبر  .23
  seratnews.ir علي   
غفاريان  178  1391   صراط   24
پيوست 2  163 
  tarafdari.com محمدعلي   جنت خواه   دوست  150  1394  1391 طرفداري   .25
 fararu.com محمدحسين   
خوشوقت 63  1393  1386 فرارو   .26
 fardanews.com محمدصالح   مفتاح 139  1391  1384 فردا نيوز .27
 farhangnews.ir بابايي  188    1392 فرهنگ نيوز .28
 qudsonline.ir رضا   
خوراكيان  376    1390 قدس 
آنلاين .29
  mashreghnews.ir رضا   
داوري  32  1391  1389 مشرق نيوز .30
  melateiran.com بهزاد   نورايي  153  1393   ملت 
ايران .31
  varzesh3.com مهدي   
شاملو  4  1391   ورزش 3   .32
 1varzesh.com وثوق   احمدي   40    1393 1 ورزش   .33
  
 
 
 
 
   
 
 
 
كتابنامه  
--- (1382)، فهرستگان مطبوعات و خبرگزاري ها، تهـران: وزارت فرهنـگ و ارشـاد اسلامي.  
--- (1391)، ارزيـابي روزنامـه نگـاران از عمـل كـرد خبرگـ زاريهـا، تهـران: مركـز افكارسنجي خبرگزاري مهر، شمارگان محدود.  
اخروي جوقـان، افسـانه ( 1381)، ميـزان بهـره منـدي روزنامـه هـاي ،ايـران   ،اطلاعـات  جمهــوري اســلامي و كيهــان از منــابع خبــري، شــشماهــه دوم ســال 1381، كارشناسي ارشد، دانشكده علوم اجتماعي و روان شناسي، دانشگاه آزاد تهران مركز.  
اسدي، عباس (1389)، ”اينترپرس سرويس؛ يك خبرگزاري جهـاني بـراي كشـورهاي جهان سوم"، فصلنامه علوم اجتماعي، تابستان 1389.  
اسكات، ريچارد (1387)، نهادها و سازمان ها، ترجمة مينـا دده  بيگـي،  تهـران، سـازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انساني  دانشگاهها (سمت).  
اسميت، فيليپ (1387)، درآمدي بر نظريه فرهنگي، ترجمـ ة حسـن پويـان ، تهـران ، دفتـر پژوهش هاي فرهنگي.  
اصنافي، اميررضا و فريده عصاره (1386)، ”بررسي ارتباط ميان  خبرگزاريهاي اي رانـي از طريق  وبساي تهاي آنها"، فصل  نامـة  مطالعـات  ملـي كتابـدار ي و  سـازماندهي اطلاعات، زمستان 1386، شمارة 72.  
افخمي، حسين و علي رضا عبداﷲ (1388)، ”مطالعه تطبيقي سـاختار و نحـوه پوشـش اخبار ايران در تارنماهاي ملي و  بينالمللي".  
آلبر، پير (1368)، مطبوعات، ترجمة فضل اﷲ جلوه، تهران، علمي و فرهنگي.  
اميني، محمودرضا و حامد موحدنسب (1386)، ”تفكيك وظايف رسانه اي:  نظرسـنجي از اصحاب رسانه ها درباره مشكلات مؤسسـات  خبـري و مطبوعـات "،  فصـل نامـه رسانه، پاييز 1386، شمارة 71.  
 165
166  خبرگزاري هاي ايران 
انتظامي، حسـين ( 1391)، ”فهرسـت   خبرگـزاري هـا  و سـا يت  هـاي  خبـري"، خبرگـزاري خبرآنلاين، 4 اسفند 1391.  
بديعي، نعيم (1374)، ”بررسي ميزان اعتماد دانشجويان به رسانه هاي خبري"، فصل نامه علوم اجتماعي، شماره 7 و 8.  
بديعي، نعيم (1376)، ”روزنامه نگاري در جامعـه اطلاعـاتي: اعتماديـابي اعتمـادي بـه تارنماهاي خبري"، فصل نامه رسانه، شماره دوم.  
بهرامي، شهلا، فريدون وردينژاد و مجتبي اميري (1388)، ”تأثير فن اوريهاي نوين بـر مزيت رقابتي خبرگزاري جمهوري اسلامي"، فصل نامـه  مـديريت  دولتـي، دوره 1. 
شماره 3.  
بينش، مژگان (1387)، ”معيارهايي جهت ارزيابي تارنما (سايت)هاي وب (محتوا و كارايي)"،  فصلنامه علوم و فناوري اطلاعات ،شمارة 4.  
پاشايي زاد، حسين (1387)، ”نگاهي اجمالي به روش دلفي"، فصل نامـه علـوم  انسـاني ، تابستان 1387، شماره 6.  
پاك آيين، پدرام (1391)، ”استفاده از عنوان ”خبرگزاري"  بـراي سـايت  هـاي خبـري ممنـوع "، ايسنا ،18 آبان 1391.  
پورتر، مايكل (بي تا)، ”استراتژي هاي رقابتي؛ تكنيك هاي تحليل صـنعت و رقبـا "،  ترجمـة اعظم جليلي.  
پيكارد، رابرت.جي (1383)، ”اقتصاد رسانه هـا، مفـاهيم  و مسـائل آن "،  ترجمـة داوود حيدري، چاپ دوم، تهران، مركز مطالعات و تحقيقات  رسانهها.  
حسيني حاج عباس قلي خـاني، خسـرو ( 1388)، ”بررسـي ديـدگاه هـاي كارشناسـان و دست اندركاران خبـري خبرگـزاري جمهـوري اسـلامي (  ايرنـا) دربـاره ارزشـيابي خبرها"، كارشناسي ارشد. دانشكده علـوم  اجتمـاعي و روان شناسـي، دانشـگاه آزاد تهران مركز. 
حيدري، غلام (1384)، ”معيارهاي ارزيابي منابع  اطلاعـاتي الكتروني كـي بـا ت أك يـد بـر وب ساي تها"، فصل نامه علوم اطلاع رساني، شماره 3و 4.  
خاشعي، وحيد و علي دهقان (1391)، مديريت راهبـردي در رسـانه هـا، از نظريـه تـا عمل، تهران، دفتر مطالعات و  برنامهريزي رسانه ها.  
خالقي، نرگس و محمدرضا داورپناه ، ”بررسـي وضـعيت وب سـايت هـاي ايرانـي بـر اساس معيارهـاي عمـومي ارزيـابي"، مطالعـات تربيتـي و روان ،شناسـي  دانشـگاه فردوسي.  
خشنديش، عباس (1380)، ”بررسي نقـش خبرگـزاري دانشـجويان ايـران ( ايسـنا ) در اطلاع رساني سياسي"، كارشناسي ارشد، دانشـكده علـوم اجتمـاعي و  روان شناسـي،  دانشگاه آزاد تهران مركز.  
 خلجـي، سـهيلا (1380)، ”سـاختار و محتـوا ي اخبـار داخلـي خبرگـزاري جمهـوري اسلامي"، فصل نامه رسانه، زمستان 1380، شماره 48.  
خلجي، سهيلا (1386)، ”پژوهش نامه مطبوعات و خبرگزاري  هـا"،  تهـران، پژوهشـگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات. شمارگان محدود.  
 
كتابنامه  167 
دربيگي، بابك (1379)، ”تكثر خبرگزار ي ها يا خبرگزاري متكثر"، فصل نامه گفت و ،گـو زمستان 1379، شماره 30. 
دفت، ريچارد ال (1389)، مباني تئوري و طراحي ،سازمان  ترجمـة علـي پارسـائيان وسيدمحمد اعرابي، چاپ ششم، تهران، دفتر پژوهش هاي فرهنگي.  
رستمي، حجت اﷲ (1380)، ”بررسي عملكرد سـازمان خبرگـزاري جمهـوري اسـلامي (1379 - 1376)"، فصلنامه مجلس و پژوهش، تابستان 1380، شماره 30.  
رضايي قهرمان و محمدرضا و سيدرضا آقاسيدحسيني (1390)، دوازده گام تا تدوين و پي ادهسازي كارت امتيازي متوازن و تعيين  شاخصهاي عملكرد ،ي تهران، يزدا.  
 رضويزاده، سيدنورالدين (1386)، ”تحليل محتواي حرفهاي و فني خبرگزاري هاي غير دولتـي در فضاي وب"، فصل نامه رسانه ،تابستان 1386، شماره 70.  
 سلطانيفر، محمد و محمودرضا مرتضوي (1388)، ”مدل مطلـوب  مـديريت تحرير يـه سازمان رسانه در بحـران، مطالعـه  مـوردي  مـديريت سـازمان خبرگـزار ي ايرنـا "، فصل نامه بصيرت دانشگاه آزاد، سال شانزدهم، پاييز 1388، شمارة 44.  
شنايدر، سوزان سي. و ژان لويي بارسو (1382)، مديريت در پهنه فرهنگ هـا ،  ترجمـة سيدمحمد اعرابي و داود ايزدي، چاپ دوم، تهران، دفتر  پژوهشهاي فرهنگي.  
صدرهاشمي، هاجر (1384)، ”بررسي ابزارهـاي انگيزشـي در ارتقـاي كيفـي اخبـار از ديدگاه خبرنگاران خبرگزاري ها (ايرنا، ايسـنا ، ايلنـا  و فـارس)"، كارشناسـي ارشـد، دانشكده علوم اجتماعي و روانشناسي، دانشگاه آزاد تهران مركز.  
عباسـي، حج ـتاﷲ (1380)، اصـول كـابردي خبرنگـاري و خبررسـاني در راديـو و تلويزيون، تهران، سروش.  
علوي، سيدعلي رضا (1389)، ”نيازسنجي آموزشي خبرنگاران دفتر مركزي خبرگـزاري دانشجويان ايران (ايسنا)"، كارشناسي ارشد، دانشگاه آزاد واحد دزفول. 
فخارطوسي، جواد (1385)، ”پژوهشي فقهي در خبر و خبرگزاري"، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي.  
فضائلي، مهدي (1385)، ”مقايسه رسانههاي اروپا و ايران"، فصل نامه رسانه. شماره1.  
فيضي خواه، مجيد (1387)، ”تحليل محتواي نحوه پوشش اخبار سياسي دو خبرگزاري فـارس و مهـر در پـاييز 1387، كارشناس ـيارشـد، دانشـكده علـوم اجتمـاعي و روان شناسي، دانشگاه آزاد تهران مركز. 
قندي، حسين (1372)، ”تفاوت هاي خبرنوي سـي در  رسـانه هـاي  جمعـي (مطبوعـات ، راديو ـ تلويزيون و خبرگزاري)"، فصل نامه رسانه، زمستان 1372، شماره 16. 
الكساندر و ديگران (1390)، اقتصاد رسـانه و نظريـه  كـاربرد، ترجمـة عـادل پيغـامي، تهران، دفتر مطالعات و برنا مهريزي رسانه ها.  
كلمن، رابرت.تي (1385)، تصميم گيري در شرايط بحران و فرايند خـط مشـي ،گـذاري  ترجمة ابوالقاسم حكيمي پور و محسن  وارثـي،  تهـران، مؤسسـه عـالي آمـوزش و پژوهش مديريت و برنامه ريزي.  
كمالي پور، يحيي (1387)، ”انحصار دولتي، مانع بزرگ رشد خبرگزاريها"، روزنامه .اعتماد  168  خبرگزاري هاي ايران 
گايار ، فيليپ (1374)، فن  روزنامه نگاري، ترجمة فضـل اﷲ جلـوه ، چـاپ دوم ، تهـران ،علمي و فرهنگي. 
لطيفيان، سعيده (1376)، استراتژي و روش هاي برنامه ريزي استراتژيك، تهران، موسسهچاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.  
محب علي، داود و حسين رحمانسرشـت ( 1376)، مـ ديريت اسـتراتژيك ، چـاپ دوم ، تهران، دانشگاه علامه طباطبايي.  
محسنيان راد، مهدي (1373)، روزنامه نگاران و آموزش روزنامه ،نگاري تهران، دفتر مطالعات و توسعه رسانهها.  
محسنيان راد، مهدي (1384)، ايران در چهار كهكشان ،ارتباطي تهران، سروش.  
محسنيان راد، مهدي و همكاران (1371)،  پيامآفرينان مطبوعات ،ايران تهران، مركز مطالعـات و تحقيقات رسانه ها.  
مظفري كاكاوندي، ناهيد (1370)، شناسنامه سازمان خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران 
(1356-1370)، تهران، دفتر امـور فرهنـگ و هنـر و تربيـت بـدني معاونـت امـور اجتماعي سازمان برنامه و بودجه، شمارگان محدود.  
معتمدنژاد، كاظم (1371)، وسايل ارتباط ،جمعي تهران، دانشگاه علامه طباطبايي.  
 معتمدنژاد، كاظم (1389)، ارتباطات  بين ،المللي تهران، مركز مطالعات و تحقيقات رسانهها.  
مولانا، حميد (1387)، جريان بين المللي اطلاعات (گزارش و تحليل جهـاني) ، ترجمـة يونس شُكرخواه، چاپ دوم، تهران، دفتر مطالعات و توسعه رسانه ها.  
نائيني، علمحمد (1389)، درآمدي بر آشنايي بـا سياسـت گـذاران و مجريـان فرهنگـي 
،كشور تهران، ساقي.  
نعمتي، محمد و روح اﷲ كهن هوش نژاد (1390)، آشنايي با اقتصاد ،رسانه تهـران ، دفتـر مطالعات و برنامهريزي رسانه ها.  
هچ، ماري جو و ان ال. كـانليف ( 1389)، نظريـه سـازمان: مـدرن، نمـادين تفسـيري و پست ،مدرن ترجمة حسن دانايي فرد، تهران، مهربان نشر.  
الواني، سيدمهدي (1371)، تصميم گيري و تعيين خط مشي ،دولتي چـاپ دوم، تهـران، سازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انساني دانشگاهها (سمت)  يوسفي لويه، وحيد و مجيد يوسفي لويه (1388)، ”سنجش گـرايش دانشـ جويان نسـبت به اينترنت"، فصلنامه فرهنگ در دانشگاه ،اسلامي شماره 42.  
Bourdieu, Pierre (1972), Outline of a Theory of Practice, UK: Cambridge  Boyd-Barrett, Oliver (2010). News Agencies in the Turbulent Era of the university press. 
Internet. Spain: Generalitat de Catalunya. 
Broderick, James F & Darren W. Miller (2007). Consider the source: A 
Critical Guide to 100 Prominent News and Information Sites on the 
Web. USA: Information Today http://en.wikipedia.org/wiki/News_agency http://hamshahrionline.ir http://www.britannica.com/EBchecked/topic/413092/news-agency 
http://www.wikipedia.org/ Michael E. Porter. "The Five Competitive Forces that Shape Strategy", 
Harvard Business Review, January 2008, p.86-104 
Paterson, Chris (2006). News Agency Dominance in International News on the Internet. International and Global Communication. No. 01/06. ISSN 
1752-1793. May 2006

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین