کد خبر: ۷۰۱۱
تاریخ انتشار: ۱۹ اسفند ۱۳۹۷ - ۲۱:۵۲-10 March 2019
عضو سابق انجمن: «آقای حلبی تمایلات سیاسی داشتند و پیش از انقلاب هم طرفدار مصدق بودند... ایشان خودشان شخصیت سیاسی بودند اما در انجمن به تعهدشان ملتزم ماندند که هیچگونه عمل سیاسی نکنند.»
عصراسلام:  برنامه گفتگومحور "افق" در تلویزیون فارسی صدای امریکا (VOA) شامگاه سه شنبه 10 بهمن، تحت عنوان «انجمن حجتیه پس از انقلاب» به بررسی فعالیت های این تشکل اختصاص یافت.

"محمود صدری" استاد جامعه شناسی دانشگاه تگزاس و عضو پیشین انجمن حجتیه، و "عرفان ثابتی" استاد رشته مطالعات دینی در دانشگاه لنکستر و پژوهشگر حوزه ادیان نوظهور، کارشناسان مهمان این برنامه بودند.

 

 

 

در ابتدا از محمود صدری راجع به "اهداف عمده انجمن حجتیه پس از انقلاب و تفاوت آن با اهداف پیش از انقلاب" سؤال شد.

وی اظهار داشت: «به عنوان مقدمه باید اشاره ای به پیش از انقلاب داشته باشم و عرض کنم که من 35 سال پیش هم ایران و هم انجمن حجتیه را که یک نهاد غیرروحانی شیعی بود،  ترک کردم. پیش از انقلاب این انجمن در جامعه مدنی ایران انجمن مهمی شد. اهمیت حجتیه منحصر در مبارزه با بهائیت نبود. این انجمن در کنار نهادهای دیگری مثل دبیرستان علوی، حسینیه ارشاد و تشکل های کوچک دیگر در واقع هدف فرهنگی داشت نه سیاسی. این وجه تمایز انجمن حجتیه با افراد و تشکل هایی بود که اهداف و فعالیت های سیاسی داشتند. مهمترین مخالفان انجمن حجتیه نیز بهائی ها نبودند، بلکه افرادی بودند که به آن ها "ضدانجمنی" گفته می شد. این واژه را امروز شما کمتر می شنوید، اما قبل از انقلاب بسیار معمول بود. علت اینکه کلمه ضدانجمنی این روزها کمتر شنیده می شود این است که تعدادی از افراد ضدانجمنی همراه با انقلاب و سوار بر موج آن به قدرت رسیدند.»

 

صدری ادامه داد: «مشاجره انجمنی ها و ضدانجمنی ها بر سر این بود که ضدانجمنی ها می گفتند با بهائی ها نباید گفتگو و بحث استدلالی کرد؛ اینها فرقه ای استعماری هستند و باید با رفتار انقلابی با ایشان برخورد شود. دیدیم که بعد از انقلاب هم بهائی ها را با انواع و اقسام روش ها آزار دادند و البته با اینکه خیلی هاشان قبلا عضو انجمن بودند، انجمن حجتیه را هم از فشار و آزار بی نصیب نگذاشتند[!] خود را "مجاهدین" می خواندند و حجتیه ای ها را "قاعدین" خطاب می کردند.»

 

 

دهقان پور، مجری افق، از صدری پرسید: "چهره های شاخص ضدانجمنی چه کسانی بودند؟"

عضو پیشین انجمن حجتیه جواب داد: «چون انجمن حجتیه یک نهاد غیرروحانی بود و عضو روحانی نداشت، بیشتر روحانیون انقلابی خودشان را در جهت مخالف انجمن می شناختند. تئوری مخالفان حجتیه این بود که تشکیل حکومت اسلامی قبل از ظهور امام زمان[عج] نه تنها مجاز، بلکه لازم است. شخص آیت الله خمینی[ره] در رأس جریان ضدانجمنی قرار داشت. کسانی مانند "عمادالدین باقی" و "هاشم آغاجری" به شدت با انجمن حجتیه ابراز مخالفت می کردند. پس از انقلاب هم افرادی مثل "علی اکبر پرورش" ، "مهدی طیب" و "محمود گلزاری" انجمن را تقبیح کردند و از آن خارج شدند. اینها معتقد بودند انجمن راه غلط و اشتباه را رفته است.»

 

او در توضیح افزود: «دو نگرش به منجی وجود دارد که البته مختص به تشیع و اسلام نیست و در سایر ادیان نیز قابل مشاهده است؛ اینکه ما قبل از آمدن منجی موعود باید عمل سیاسی بکنیم و دولت تشکیل بدهیم، یا اینکه وظیفه ای نداریم؟ انجمن حجتیه قائل به نظر دوم بود.»

 

 

صدری به این پرسش که "پس از انقلاب، متممی به اساسنامه انجمن حجتیه اضافه و در آن بر رهبری آیت الله خمینی و پیگیری آرمان های انقلاب تأکید شد. جالب آنکه به اعضا اجازه دادند در عرصه های اجتماعی-سیاسی فعالیت و مشارکت داشته باشند. علت این تغییر رویکرد چه بود؟" چنین پاسخ داد: «انجمن حجتیه بعد از انقلاب تحت فشار بسیار زیادی بود. هرچند من آن زمان در ایران حضور نداشتم و از نزدیک در جریان امور نبودم، اما کاملا مشخص است که علت چیست؟ انجمن پس از انقلاب معتقد به فلسفه معروف به "خط فقاهت" بود. آن ها خود را دنباله رو خط فقاهت اعلام می کردند و همواره نام سایر مراجع را در کنار نام آیت الله خمینی قرار می دادند. این نشان می دهد که رویکرد اصلی انجمن پس از انقلاب تغییر نکرده بود. این از چشم انقلابیون مخالف انجمن پنهان نماند و اضافه کردن آن متمم را به عنوان نرمشی از انجمن تلقی نکردند.»

 

 

مجری صدای امریکا سؤال کرد: "شما گفتید که انجمن صرفا اهداف فرهنگی داشت، اما در این متمم تصریح شده که انجمن می تواند فعالیت سیاسی داشته باشد!؟"

استاد جامعه شناسی دانشگاه تگزاس در جواب گفت: «این متعلق به زمانی است که انجمن در حال فروپاشی بود و افرادی آن را ترک کرده بودند. به یاد داشته باشید که در آن زمان 98.9 درصد مردم ایران انقلابی بودند و از انقلاب حمایت می کردند. دادن اجازه فعالیت سیاسی به اعضا، برای این بود که انجمن به ضدانقلاب بودن متهم نشود. ولی به نظر می رسد که نحوه تفکرات آن ها همچنان همان چیزی بود که مخالفانشان می گفتند؛ یعنی: حزب قاعدین بودند و در واقع به فعالیت سیاسی و حکومت دینی و ولایت فقیه با قرائت آیت الله خمینی اعتقاد نداشتند.»

 

 

سؤال دیگر دهقان پور از عضو سابق انجمن حجتیه این بود: "آقای [امام]خمینی پیش تر موضعگیری صریح و تندی بر علیه انجمن حجتیه نداشت. ماجراهایی که به انحلال انجمن منجر شد، از کجا جرقه خورد؟ آیا تعطیلی حجتیه به انتقادات مطرح شده توسط آن ها در مورد حدود اختیارات ولی فقیه و پیشنهاد انجمن برای تفویض بخشی از آن اختیارات به آیت الله خامنه ای، که رئیس جمهور وقت بود، ارتباط داشت؟"

صدری جواب داد: «انجمن حجتیه تشکل کوچکی بود که اعضای فعالش بیش از 1000 نفر نبودند، اما تشکیلات منسجم و سازمان یافته ای در سراسر ایران داشت و حاکمیت هم از این بابت و هم به سبب اعتقاداتشان، احساس خطر می کرد. من واقعا اعتقاد ندارم که توجه خاصی از جانب انجمن به آیت الله خامنه ای بود. آن ها فقط به تمرکز قدرت در دست ولی فقیه اعتراض داشتند. مشهدی بودن بعضی از اعضای انجمن حجتیه مثل "سجادی" و "مادرشاهی" و آشنایی شان با آیت الله خامنه ای باعث شد که برخی گمان کنند آیت الله خامنه ای با انجمن مرتبط بوده است. تصور نمی کنم هیچگونه همدلی سازمانی بین ایشان و انجمن حجتیه وجود داشته است.»

 

 

عرفان ثابتی، مهمان دیگر صدای امریکا، در رابطه با فعالیت های انجمن حجتیه گفت: «اساسنامه انجمن ثابت می کند که به رغم ادعای اعضای فعلی یا سابق انجمن حجتیه مبنی بر اینکه فقط مبارزه فرهنگی، علمی و کلامی با بهائیت مد نظرشان بوده، در حقیقت آن ها با هدف نابودی کامل بهائیت در عرصه های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی فعالیت می کرده اند؛ همانطور که به صراحت در اساسنامه آمده است.»

 

 

این پژوهشگر حوزه ادیان نوظهور افزود: «نفس اینکه حکومت شاه چندان مانع فعالیت های انجمن حجتیه نمی شد، حاکی از آن است که آن ها با چراغ سبز حاکمیت فعالیت می کردند. در خاطرات "حیدر رحیم پور ازغدی" هم آمده که آقای "شیخ محمود حلبی" مؤسس انجمن، با کسب اجازه از شخص شاه فعالیت خود را آغاز کرده است. البته اکثریت قریب به اتفاق علما و مراجع و روحانیون انقلابی و غیرانقلابی در مورد مبارزه با بهائیت اشتراک نظر داشتند و آیین بهائیت را "فرقه ضاله" می دانستند -و می دانند- و بهائی ستیزی انجمن حجتیه را مورد تشویق و حمایت قرار می دادند.»

 

استاد رشته مطالعات دینی در دانشگاه لنکستر با رد ادعای غیرسیاسی بودن انجمن حجتیه، یادآور شد: «شیخ محمود حلبی بعد از انقلاب کاندیدای دور اول انتخابات خبرگان می شود ولی رأی نمی آورد. یعنی رئیس انجمن، خودش ادعای غیرسیاسی بودن را نقض می کند. این نشان می دهد که ایشان خیلی هم بدش نمی آمده در سیاست مداخله کند. ایشان در سال 56 هم نطقی کرده که بارها در سال های پس از انقلاب در نشریه انجمن منتشر شده است. از این خطبه دریافت می شود که آقای حلبی کاملا معتقد به جهاد بوده و با بیانی حماسی از قیام با شمشیر سخن گفته است.»

 

 

در ادامه برنامه، دوباره نوبت به محمود صدری رسید. وی منکر ستیز انجمن حجتیه با فرقه بهائیت شد و سخنان ثابتی را "عاری از انصاف" و "اتهامات سخیف" توصیف کرد. او با آرزوی همزیستی مسلمانان و بهائیان، در مورد فعالیت های سیاسی مؤسس انجمن حجتیه اظهار داشت: «آقای حلبی تمایلات سیاسی داشتند و پیش از انقلاب هم طرفدار مصدق بودند. ایشان همواره ضد حزب توده موضع می گرفتند، چون معتقد بودند حزب توده باعث شکست مصدق شد. بعد از انقلاب هم تلاش کردند مسیر تلاش انجمن را به مبارزه استدلالی با حزب توده بکشانند. ایشان خودشان شخصیت سیاسی بودند اما در انجمن به تعهدشان ملتزم ماندند که هیچگونه عمل سیاسی نکنند.»

 

صدری در دنباله صحبت های متناقض خود عنوان داشت: «تلاش آقای حلبی برای ورود به مجلس خبرگان، به منظور جلوگیری از تصویب اصل ولایت فقیه بود.»

 

در قسمت دیگری از این گفتگو، مجری از محمود صدری پرسید: "عده ای صحبت از این می کنند که انجمن "راه حقیقت" که آقای مشایی راه انداخته، نسخه جدیدی است از انجمن حجتیه. امروز شاخه های جدید حجتیه چه می کنند؟"

وی بدون اشاره مستقیم، تلویحا گفته مجری را رد کرد و گفت: «یکی از تئوری های توطئه این است که انجمن حجتیه در همه جا نفوذ دارد.»

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
رنگ خدا
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
پنجره
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان