کد خبر: ۶۴۷۵
تاریخ انتشار: ۲۹ بهمن ۱۳۹۷ - ۱۲:۵۳-18 February 2019
مانویان ناچار در دورۀ ساساني از دربار و حكومت ايران بسيار ناراضي بوده‌اند و قهراً مي‌بايست در انقراض آن دست داشته باشند.
عصراسلام: مرحوم سعید نفیسی می‌نویسد: مانویان ناچار در دورۀ ساساني از دربار و حكومت ايران بسيار ناراضي بوده‌اند و قهراً مي‌بايست در انقراض آن دست داشته باشند. نکتۀ قابل‌توجه نفوذ گستردۀ آیین مانی در میان اعراب است. کمااینکه پس از سقوط ساسانیان، در دورۀ اسلامی و حداقل تا پایان نیمۀ اول قرن دوم هجری، مانویان زندگی راحتي‌ داشتند و به آسایش رسیده بودند، حتی در دو سدۀ نخستین در دستگاه خلفای بنی‌امیه و نخستين خليفگان عباسی بسیاری از کارمندان عالی‌رتبۀ حکومت، از مانویان و زرتشتیان بودند.

تفکر مانوی تأثیر قابل‌توجهی در افکار مسلمانان و در ادبیات عرب گذاشت که یک نمونه را احمد امین ذكر کرده و وقتي از شاعران عربی‌سُرای ایرانی در عصر بنی‌امیه و از میان آن‌ها زیادالعجم ـ‌که اصل و زادگاه او اصفهان بودـ نام می‌برد، می‌گوید: او شعر عربی را روان می‌گفت، ولی در ادای واژه‌های تازی ناتوان بود. سپس دو تن دیگر از شاعران عربی‌سرای ایرانی در دورۀ بنی‌امیه را نام می‌برد و می‌نویسد: اینان و نظایرشان با تربیت ایرانی تربیت شدند و ادب فارسی را فراگرفتند و سپس ادبیات خود را در قالب عربی ریختند. واژه‌هایی که به‌کار می‌بردند و جمله‌بندی‌ها و وزن‌ها عربی بود، ولی این مانع از آن نبود که پاره‌ای از معانی فارسی و روح ادبیات ایران با دل و جانشان و سپس با سروده‌هایشان آمیخته و آغشته باشد. برای نمونه: کبوتری در کنار زیاد الاعجم آواز می‌خواند و زیاد در قطعه شعری در قالب عربی خطاب به او گفت: «ترانه بخوان که من، نگهداری از تو را به گردن دارم و با تو بر سر آن پیمان می‌بندم، آشیانۀ خود را به سامان آور، نترس که تو هر بار نغمه‌سرایی می‌کنی، من به یاد یاران می‌افتم و خانۀ خود را به یاد می‌آورم. اگر تو را بکشند، من چنان به خون‌خواهی از تو برخیزم که گزارش آن را همه‌جا بازگویند، زیرا تو در پناه منی».

پس از بنی‌امیه، دست‌كم تا آخر روزگار خلیفه منصور، همچنان مانوی‌ها آزادانه زیستند و مشاغل عالی دولتی داشتند، ولی می‌شود گفت از دورۀ مهدی؛ یعنی از نیمۀ دوم قرن دوم، سخت‌گیری‌ها نسبت به مانوی‌ها شروع شد و از آن پس مانوی‌ها سرنوشتشان با نشیب و فرازهای مختلف مواجه بود. گاهي نسبت به آنان اعمال فشار می‌شد و گاهي آزادانه می‌زیستند و تبلیغات ديني خود را داشتند و حتي شمار فراواني از متون مانوی را به عربی ترجمه کردند؛ تا جایی که حتی در قرن چهارم و پنجم، شمار فراوانی از اين ترجمه‌ها در میان مسلمانان رواج داشت و بسیاری از آن‌ها در اختیار ابوریحان بیرونی که سخت ضد مانوی بود قرار داشت، حتی می‌بینیم در دربار خلیفه مأمون،‌ روحانی بزرگ زرتشتی با روحانی مانوی، دو نفری بر سر مسائل اعتقادی مناظره داشتند.

دربارۀ منشأ و پیشینۀ عقاید مزدکی‌ها اشاره‌ به اين نكته لازم است كه افلاطون از فیلسوفان یونان معتقد بود جهان طبیعت و عالم ماده سایه و شبحی از عالم مثل است و به‌تعبير ديگر عالم محسوس پرتو و عكس عالم معقول است، اما او در عالم سیاست و مدیریت جامعه، وقتي كتاب جمهوریت را نوشت، دربارۀ چگونگی ادارۀ جامعه، اعتقاد به اشتراکیت مطلق یعنی نفی هرگونه مالکیت و انحصار داشت. معتقد بود تمام آنچه هست، از مال و زن و همه باید اشتراکی باشد. فرزندآوری هم تحت یک برنامۀ خاصی از طریق دولت و حکومت باشد؛ البته افلاطون بعدها متوجه شد كه اين نظرات نمی‌تواند در عالم واقع تحقق پیدا کند و لذا از رأی به اشتراکیت مطلق عدول كرد. به هر حال قدیمی‌ترین سابقه‌ای که ما از نظریۀ اشتراکیت داریم در آراء افلاطون است. بعدها در دورۀ ساسانی یک مرد ایرانی به نام زرتشت خورگان یا بوندوس كه با فلسفۀ یونان و روم و انديشه‌هاي افلاطون آشنا بود، نظرات او را دربارۀ اشتراکیت به ایران آورد و آن‌ها را در صحنة نظر و نظریه‌پردازی مطرح ‌کرد. او شاگردی داشت به نام مزدک بامدادان كه نظرات استاد را ‌گرفت و به صحنة خارج از نظریه‌پردازی يعني به حوزۀ عمل منتقل كرد و سعی داشت این نظرات را تبلیغ کند و در جامعه تحقق ببخشد. نظام سرسخت طبقاتی آن روز و محرومیت مطلق مردم آن روز از هرگونه امتياز ثروت و تعلیم و تربیت و آزادی،  زمینه‌ساز پذیرش این نظرات بود و امكان مي‌داد که نظریات اشتراکی پیشرفت کند.

اکبر ثبوت

 @cheshmandaz_iran
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان