کد خبر: ۶۱۶
تاریخ انتشار: ۱۷ خرداد ۱۳۹۶ - ۱۴:۱۶-07 June 2017
«صحیفه سجّادیه»، از نخستین کتاب هایی است که در سده آغازین ظهور اسلام، به بیان و بنان امام معصوم علیه السلام تألیف و تصنیف گردیده و بدین سبب در شمار اُمّهات تراث حدیثی اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام قرار دارد و البته تنها کتاب مقدّسی است که از آثار حضرات معصومین علیهم السلام به دست ما رسیده است، زیرا دیگر کتب منسوب به آن بزرگواران، مخزون در نزد آنان مانده است.(1)
این کتاب شریف، در طول قرون متمادی اسلامی همواره، مورد توجّه ویژه و دستگردان مشایخ کرام و رجالیان نامدار و راویان حدیث و آثار بوده و آنان به روایت و درایت و قرائت آن و به تدریس و سماع و استنساخ آن و به شرح و تحشیه و تعلیق بر آن و همچنین به تحقیق در الفاظ و إِعراب و اختلاف نسخ و معانی آن و نیز به ثبت و ضبط و بررسی سلسله اسناد و روات و اجازات آن، اهتمامی بلیغ داشته اند و طُرفه آن که علاّمه مولی محمّدتقی مجلسی قدس سره در همه اسناد و اجازات خود، علاوه بر طُرق بی شمار، این کتاب مقدّس را به گونه مستقیم و بی هیچ واسطه از حضرت بقیه اللّه الأَعظم «ارواحنا و ارواح العالمین له الفداء» نیز نقل می کند.(2)

طرق اصلی صحیفه مبارکه سجادیه، که تاکنون مورد شناسایی صحیفه پژوهان واقع شده، انگشت شمارند. معروف ترین آن، روایت علی بن النّعمان الاعلم از عمیر بن المتوکّل؛ _ موسوم به روایت مشهوره _ که توجه ارباب نظر و عموم، بیشتر معطوف به این روایت است. در پژوهش پُر مایه ای که در ابتدای کتاب حاضر به قلم محقّق محترم این کتاب نگارش شده است، به تفصیل درباره پیشینه روایتهای این کتاب مقدّس سخن گفته شده است.

یکی از روایتهای اصلی صحیفه سجّادیه، روایت ابن اشکیب است. این روایت را محمّد بن الوارث از جناب حسین بن اشکیب مروزی از عمیر بن المتوکّل نقل می نماید، که چندی پیش محقّقان صحیفه

ص : 10


1- 1) الاصول من الکافی، جلد 1، ص 238 .
2- 2) بحار الانوار، جلد 110، ص 95.

پژوه از این روایت به عنوان «درّ یکتای مفقود»(1) یاد می کرده و نسخه ای از آن را شناسایی نمی کرده اند.

امّا به لطف خداوند متعال مرکز تحقیقات رایانه ای حوزه علمیّه اصفهان _ که از مراکز تأسیس شده به امر مرجع عالیقدر و زعیم حوزه علمیّه اصفهان حضرت آیه اللّه العظمی مظاهری «مدّظله العالی» می باشد _ نسخه منحصر به فرد این روایت را که در زمره گنجینه فاخر مخطوطات استاد معظّم، حضرت آیه اللّه آقای حاج سید محمّد علی محمّد روضاتی «دامت برکاته العالیه» قرار دارد، به عنوان تحفه ای بس نفیس و ارزشمند، برای اوّلین بار همراه با تحقیق و مقدّمه پژوهشی دوست ارجمند و مدیر آن مرکز حجه الاسلام والمسلمین سیّد احمد سجّادی به محضر تمامی شیفتگان و ارادتمندان آستانِ مبارک صحیفه سجّادیه تقدیم می دارد.

لازم به ذکر است، علاوه بر چاپ تصاویر کلیّه صفحات این نسخه نفیس نرم افزار این نسخه مهم به شکل اصلی آن همراه با برخی امکانات جانبی تهیّه و تولید گردیده و همراه با این کتاب در اختیارِ محقّقانِ عزیز قرار می گیرد.

در پایان از خداوند سبحان، طول عمر همراه با سلامت و کامیابی را برای استاد علاّمه آیه اللّه روضاتی «دامت البرکات» مسألت کرده و از محضر مبارک ایشان به سبب الطاف متزاید و بی دریغشان، و بالأخصّ به جهت محبّتی که در خصوص نشر این روایت صدها سال گم گشته مبذول داشته اند و نیز به خاطر زحمات فراوانی که در مطالعه پژوهش محقّق محترم و همچنین به سبب مرقومه ای که عنایت فرموده اند، صمیمانه تشکر و سپاسگزاری می نمایم.

از حجه الاسلام والمسلمین سیّد احمد سجّادی که امر تحقیق این نسخه و تنظیم نسخه بدلها و اختلاف این روایت با روایت مشهوره را عهده دار گشته و پژوهش مبسوط و مفیدی در خصوص اسناد صحیفه سجّادیه و شرح و توصیف نسخه حاضر، نگاشته اند و همچنین از سایر همکاران آن مرکز، نیز تشکر و قدردانی می کنم.

و آخر دعوانا ان الحمدللّه ربّ العالمین.

عید سعید غدیر خم 1425 قمری _ بهمن 1383 شمسی.

حوزه علمیه اصفهان

دفتر حضرت آیه اللّه العظمی مظاهری

محمد حسن مظاهری

ص : 11


1- 1) الصحیفه السجّادیه، روایه ابن مالک، تقدیم السیّد محمّد حسین الحسینی الجلالی، ص 20 و 23 .

ص : 12

مقدّمه

«الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذی هَدانا لِحَمْدِه، وَ جَعَلَنا مِنْ اَهْلِه لِنَکُونَ لِإِحْسانِه مِنَ

الشّاکِرینَ، وَ لِیَجْزِیَنا عَلی ذلِکَ جَزآءَ الْ_مُحْسِنین.»(1)

صحیفه مبارکه سجّادیّه، نیایش نامه امام هُمامْ حضرت علیّ بن الحسین، زین العابدین علیه السلام است، که آن حضرت برای فرزندان برومندش، حضرت باقرالعلوم و زید بن علی علیهماالسلام املا فرموده و آن بزرگواران کتابت کرده اند.

حضرت صادق علیه السلام نیز نظاره گر این مجلس نورانیِ املا و کتابت معصوم بوده، و خود در هنگام ارائه نسخه پدرشان به متوکّل فرمودند:

«هذا خطّ أبی و إملاء جدّی علیهماالسلام بمشهدٍ منّی».(2)

امام صادق علیه السلام علاوه بر ارائه نسخه پدرشان جهت مقابله با نسخه جناب زید، خود نیز آن را برای متوکّل املا فرمودند.(3)

در سند صحیفه مشهوره آمده است: صحیفه هفتاد و پنج دعا بوده، ولی نزد متوکّل

ص : 13


1- 1) دعای بیست و یکم صحیفه سجّادیّه.
2- 2) در پایان سند مشهوره نیز آمده است: «... بمشهد منّی»
3- 3) ... ثم املی علیَّ ابو عبداللّه علیه السلام الادعیه... قال: علیَّ سیّدی الصادق ابو عبداللّه جعفر بن محمّد، قال: املی جدّی علی بن الحسین علی ابی محمّد بن علیّ علیهم السلام بمشهد منّی. (سند صحیفه مشهوره)

یازده دعا مفقود گشته است و شصت و چهار دعا باقی مانده است. بنابر این سخن، و صحّت آن، ده دعای دیگر نیز از دست رفته و هم اکنون صحیفه مبارکه سجّادیه مشهوره دارای پنجاه و چهار دعا می باشد.

این کتاب که اوّلین نیایش نامه مکتوب جهان اسلام است، سوّمین کتاب مقدّس شیعیان بوده که از وجود چهارمین امام معصوم صادر گردیده، پنجمین دُرّ ولایت آن را کتابت فرموده، و ششمین کتابی است که در اسلام تألیف یافته است. اوّلین کتابت، قرآن کریم بوده که توسّط حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام انجام یافته و پس از آن، مؤلفانی همچون سلمان فارسی، ابوذر غفاری، اصبغ بن نباته، عبیدالله بن ابی رافع کتاب هایی داشته اند.(1)

صحیفه سجّادیّه که امام صادق علیه السلام لقب «الدعاء» به آن داده اند،(2) و امام باقر علیه السلام آن را ملقّب به «الکامل» کرده اند،(3) بعدها با عناوینی همچون «الدعاء الکامل»،(4) «دعاء الصحیفه»(5) و «الصحیفه الکامله»(6) خوانده شد، و در بین دانشمندان اسلامی به «زبور آل

ص : 14


1- 1) «معالم العلماء»، ابن شهرآشوب، تحقیق علاّمه سیّد محمدصادق بحرالعلوم، چاپ قم، ص 38.
2- 2) «... ثم قال (ابو عبداللّه) لابنه: قم یا اسماعیل فأتنی بالدعاء الذی...» (سند صحیفه). در اینجا امام صادق علیه السلام به صحیفه، که نزد فرزندشان اسماعیل گذارده بودند، عنوان «الدعاء» داده اند.
3- 3) (... فأخرجت الیه دعاء أملاه علیّ ابو عبداللّه علیه السلام، و حدّثنی انّ اباه محمّدًا علیه السلام املاه علیه و کان یدعو به و یسمیه «الکامل»). (الصحیفه السجّادیّه، به اهتمام سیّد محمّدحسین حسینی جلالی، ص 250).
4- 4) این عنوان را یحیی به صحیفه داده است: «...فَقَال: أَمَا لَأُخْرِجَنَّ إِلَیْکَ صَحِیفَهً مِنَ الدُّعَاءِ الْکَامِلِ». (سند صحیفه مشهوره).
5- 5) «متوکل بن عمیر بن المتوکّل روی عن یحیی بن زید دعاء الصحیفه». (رجال النجاشی، علی النجاشی الاسدی، تحقیق آیه اللّه سیّد موسی شبیری، چاپ قم، ص 426).
6- 6) ابن شهرآشوب صحیفه را ششمین کتاب عالم اسلام دانسته و آن را با عنوان «الصحیفه الکامله» نام می برد: «...ثمّ الصحیفه الکامله عن زین العابدین.» (معالم العلماء، ص 38).

محمّد صلی الله علیه و آله » و «انجیل اهل بیت علیهم السلام » مرسوم گردید.(1)

علاّمه مولانا محمّدباقر مجلسی قدس سره علّت تسمیه صحیفه سجّادیّه به زبور آل محمّد صلی الله علیه و آله و انجیل اهل بیت علیهم السلام را ذکر کرده، می فرماید:

«همان گونه که خداوند این دو کتاب را بر زبان حضرت داوود و حضرت عیسی علیهماالسلام جاری ساخت، صحیفه را نیز بر زبان حضرت امام سجاد علیه السلام جاری فرمود.»(2)

عظمت این کتاب مقدّس، باعث گشت همگان در حراست از آن بکوشند و آن را به نسل های بعد، منتقل سازند. حضرت صادق علیه السلام دستور به حفظ و صیانت صحیفه را به فرزند خود، جناب اسماعیل داده،(3) و در وقت تحویل صحیفه به محمّد و ابراهیم (نوادگان امام حسن مجتبی علیه السلام ) از آنان پیمان خواستند که صحیفه را از مدینه خارج نکنند، چرا که فتنه ها در پیش است.(4) زید بن علی بن الحسین علیهم السلام نیز به فرزندش یحیی، دستور به حفظ و حراست از صحیفه را داده بود.(5) از این رو عالمان بی شماری در طول تاریخ تشیّع، با تبعیّت از ائمّه اطهار علیهم السلام و اعاظم مذهب، بر حفظ و حراست و استنساخ و تکثیر نسخ صحیفه سجّادیّه و همچنین دقّت نظر و تأمّل و شرح و تفسیر این کتاب ارزشمند، شخصاً اهتمام ورزیده اند.

ص : 15


1- 1) لقب «زبور آل محمّد صلی الله علیه و آله » توسّط ابن شهرآشوب، در معالم العلماء، صفحه 160 اشاره شده و لقب «انجیل اهل بیت علیهم السلام » را امیر ماجد حسینی دشتکی، در اجازه ای که به محمد شفیع دشتی، برای نقل صحیفه در سال 1087 داده، اشاره کرده است. (بحارالانوار، اسلامیه - ایران، ج 110، ص 95).
2- 2) بحارالانوار، ج 110، ص 61.
3- 3) ثمّ قال (ابو عبداللّه) لابنه قم یا اسماعیل فأتنی بالدعاء الّذی أمرتک بحفظه و صونه. (سند صحیفه)
4- 4) «... فقال: لا تخرجا بهذا الصحیفه من مدینه...» (سند صحیفه).
5- 5) «فَقَالَ (یَحْیی): أَمَا لَأُخْرِجَنَّ إِلَیْکَ صَحِیفَهً مِنَ الدُّعَاءِ الْکَامِلِ مِمَّا حَفِظَهُ أَبِی عَنْ أَبِیهِ وَ إِنَّ أَبِی أَوْصَانِی بِصَوْنِهَا وَ مَنْعِهَا غَیْرَ أَهْلِهَا...» (سند صحیفه مشهوره).

برای نمونه شیخ شمس الدین محمد بن علی جُبَعی- جدّ شیخ بهایی و پدر شیخ عبدالصمد عاملی (علیهم الرحمه)- از مشایخی است که صحیفه سجّادیّه را در سال 851 در نزد استادش علی بن علی قرائت کرده و او نیز از طریق شهید اوّل آن را روایت می کند.(1) وی که حساسیّت خاصّی بر روایت صحیح از صحیفه داشت، صحیفه خود را از روی دستخطّ شهید اوّل استنساخ کرده و در پایان صحیفه، صورتِ تمامی دقّت خود و پیشینیان خود را نگاشته، این چنین می نویسد:

«این صحیفه را از روی دستخطّ شیخِ عالم، سعید شهید، محمّد بن مکی (شهید اوّل 786 ق) استنساخ کرده، شهید اوّل بر روی نسخه خود نوشته است: این صحیفه را از روی دستخطّ علی بن احمد سدید (در سال 772) کتابت کرده و وی نیز بر روی نسخه خود نوشته بوده، این نسخه را (در سال 643) از خطّ ابن سکون (م 600 ه_ . ق) نقل کرده ام و کوشیده ام هیچ اعرابی از آن اشتباه نشود. مگر آن که از چشم من افتاده باشد.»

و باز شیخ شمس الدین محمّد بن علی جبعی به خطّ خود بر روی نسخه شهید اوّل نوشته است:

«این نسخه را با اصل آن مقابله کرده و مواضعی که برایم روشن نبود به همان شکل نوشتم.»

پس از چندی دوباره با نسخه ای دیگر از شهید اوّل که در سال 776 نگاشته، مقابله می کند.

همچنین ابن سدید نسخه خود را با نسخه نگاشته شده توسطّ سعید، محمّد بن ادریس (م 598 ه_ . ق) نیز مقابله می کند و اختلافات اندک آن را ذکر می کند.

ص : 16


1- 1) بحارالانوار، ج 107، ص 213.

بر روی نسخه ابن سکون دست نوشته ای از عمیدالرؤساء (م 609 ه_ . ق) وجود دارد، که وی نوشته بود:

«صورت این کتاب را برای عالم جلیل القدر سیّد جلال الدین عمادالاسلام ابوجعفر القاسم بن الحسن خوانده و پس از آن با روایت بهاءالشرف مقابله کرده است».

ابن ادریس نیز بر روی نسخه خود نوشته ای دارد که حکایت از کوشش او در نقل صحیح صحیفه می کند.(1)

علاّمه محمّدباقر مجلسی قدس سره ، دگربار گزارشی از نسخه ای دیگر، از صحیفه سجّادیّه می دهد.(2) نسخه ای که شیخ زین الدین بن علی (شهید ثانی) بر کتابت و ضبط آن کوشش نموده و آن را از روی نسخه شهید اوّل نگاشته است. (که شهید اوّل از نسخه ابن سدید و او نیز از نسخه ابن سکون نقل کرده و با نسخه ابن ادریس مقابله نموده) و سپس با آن مقابله کرده و تتبع کامل نموده تا مواردی که خطای سهوی واقع شده، وجه صواب را ضبط نماید و سه بار، در وقت کتابت نسخه، سال 944 و سال 954 با نسخه اصلی مقابله نموده است.(3)

جهد و کوشش بزرگان در نقل صحیفه مبارکه سجّادیّه برای دیگران، آن چنان زیاد بوده که علاّمه مجلسی درباره طرق روایت صحیفه پس از ذکر اسنادِ خود از صحیفه، می فرماید:

«طریق روایت صحیفه افزون بر هزاران طریق است.»(4)

و پس از آن می نویسد:

ص : 17


1- 1) بحارالانوار، ج 107، ص 211 و 212.
2- 2) بحارالانوار، ج 108، ص 133.
3- 3) این نسخه هم اکنون به شماره موقّت 10844، در کتابخانه آیه اللّه العظمی نجفی مرعشی قدس سره نگهداری می شود.
4- 4) «...الی غیر ذلک من الطریق الکثیره التی تزید علی الالاف و الالوف...» (بحارالانوار، ج 110، ص 47).

«روایات صحیفه بیش از آن است که به شمارش آید.»(1)

سپس می نویسد:

«هیچ شکّی نیست که صحیفه سجّادیّه از سیدالسّاجدین علیه السلام است. چرا که از نظر سند همانند قرآن مجید می باشد. (و از طریق زیدیه نیز به تواتر نقل شده است.) و از حیث عبارت نیز همانند قرآن مجید در نهایت فصاحت می باشد و از جهت احاطه بر علوم الهیّه نیز، بسیار بر اهل معرفت واضح است.»(2)

وی در اجازه های دیگر نیز، این مطلب را تکرار می کند و می فرماید:

«هیچ شکّی نیست که صحیفه کامله از حضرت سیدالسّاجدین علیه السلام بوده، چرا که اتیان به آن از نظر متن، فصاحت، بلاغت و شمول بر علوم الهی، از غیر معصوم، غیر ممکن است.»(3)

علاوه بر محدّثان، فقها نیز به توثیق صحیفه مبارکه پرداخته اند. همان گونه که اشاره رفت، شهید اوّل و شهید ثانی که هر یک، از فقیهان بزرگ بوده اند، خود بر کتابت، مقابله و تصحیح نسخ صحیفه همّت گمارده اند. شهید ثانی در کتاب شریف شرح لمعه(4) در اَعمال روز عرفه، خواندن دعا در سرزمین عرفه را مستحب می داند، خصوصاً دعای امام حسین و امام سجّاد علیهماالسلام (که منظور دعای چهل و هفتمِ صحیفه سجّادیّه است). محقّق بحرانی نیز در «الحدائق الناضره»، در اَعمال عرفه به دعای چهل و هفتمِ صحیفه سجّادیّه اشاره دارد.(5)

ص : 18


1- 1) بحارالانوار، ج 110، ص 59.
2- 2) بحارالانوار، ج 110، ص 59.
3- 3) بحارالانوار، ج 110، ص 66.
4- 4) الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، تعلیق علاّمه سیّد محمّد کلانتر، ج 2، ص 273.
5- 5) «و من المستحب الدعاء فی هذا الیوم ایضًا بدعاء الحسین علیه السلام و هو مشهور و دعاء ابنه زین العابدین علیه السلام فی الصحیفه الکامله.» (الحدائق الناضره، محقق بحرانی، تحقیق علاّمه محمّدتقی ایروانی، چاپ قم، ج 16، ص 390).

مرحوم وحید بهبهانی، صحیفه سجّادیه را جزءِ متونی می داند که متن آن بر صدورش از امام معصوم گواهی می دهد.(1)

شیخ الفقهاء محمّدحسن نجفی رحمه الله - صاحب کتاب ارزشمند جواهرالکلام- در بحث نماز جمعه، با استناد به صحیفه سجّادیّه می فرماید:

«و المعلوم انَّها من السجّاد علیه السلام...».(2)

سپس جمله «اللّهم انّ هذا المقام مقام خلفائک...» (از دعای چهل و هشتم صحیفه سجّادیّه) را مطرح کرده، نماز جمعه را همانند قضا و حدود از مناصب امام معصوم برمی شمارد و سپس استناد بیشتری به صحیفه شریفه نموده و می گوید:

«و فیه مواضع للدلاله علی المطلوب».

شیخ اعظم، شیخ مرتضی انصاری رحمه الله در کتاب شریف «المکاسب»، کفّاره غیبت را از حقوق مردم دانسته و برطرف شدن آن را به رضایت کسانی می داند که از آنان غیبت شده است. سپس می فرماید:

«دعای سی و نهم صحیفه و دعای روز دوشنبه که ملحق به صحیفه گشته، بر این معنی دلالت دارد».(3)

آیه اللّه العظمی بروجردی رحمه الله ، صدور صحیفه از امام سجّاد را، از بدیهیّات دانسته و شاهد این مطلب را اسلوب و نظم و مضامین این کتاب گرانمایه می داند.(4)

کوتاه سخن این که، عدّه فراوانی از فقهای شیعه، بر صدور صحیفه از امام معصوم علیه السلام

ص : 19


1- 1) الفوائد الرجالیه، ص 60.
2- 2) جواهر الکلام، تحقیق علاّمه عباس قوچانی، چاپ قم، ج 11، ص 158.
3- 3) المکاسب، ج 1، ص 338.
4- 4) «لا یخفی ان کون الصحیفه من الامام من البدیهیات و هی زبور آل محمّد صلی الله علیه و آله یشهد بذلک اسلوبها و نظمها و مضامینها الّتی یلوح منها آثار الإعجاز». (البدر الزاهر فی صلوه الجمعه و المسافر، ص 25.)

گواهی داده اند، مع الوصف به دو دلیل در فتوای خود از آن بهره نبرده اند: اوّل آن که این کتاب نص بر احکام شرعیه ندارد و یا بسیار کم دارد.(1) دوّمین علّت را بایستی در اسناد آن جستجو کرد، چرا که فقها با آن که به صدور کلّی صحیفه از معصوم معتقداند، ولی اسناد آن را با ملاک های خود در اعتماد به روایت، برای فتوا مطابق نمی دانند.

حضرت امام خمینی رحمه الله در این باره می فرماید:

«از نظر فقها، سند صحیفه ضعیف است ولی مضمون، فصاحت و بلاغت صحیفه بسیار بالا بوده که وثوق به صدور از طرف امام را باعث می گردد ولی این وثوق نمی تواند در فرد فرد فرازهای صحیفه جاری گشته تا بتوان از نظر فقهی به آن استناد کرد.»(2)

در کنار محدّثان و فقها، مفسّران نیز در تفسیر آیات قرآن کریم به فرازهای ادعیه صحیفه مبارکه سجّادیّه تمسّک جسته اند. از جمله میرزا محمّد مشهدی رحمه الله در تفسیر «کنزالدقائق»، در تفسیر آیه صد و هشتاد و سه از سوره بقره(3) به فرازی از دعای چهل و پنجم صحیفه(4) استناد کرده و روزه امّت های گذشته را بیش از سی روز دانسته است.(5)

مفسّر بزرگ، علاّمه سیّد محمدحسین طباطبائی نیز در تفسیر آیه صد و شصت و سه از

ص : 20


1- 1) علاّمه ابراهیم بن محمّد ثقفی در کتاب الغارات، ج 2، ص 950، (تحقیق سید جلال الدین محدث، چاپ بهمن) به این دلیل اشاره دارد. وی می گوید: «قد وصلت الینا ایضًا کتب کثیره قد الّفت و جمعت فی زمانهم علیهم السلام نذکرها هنا و هی ثلاثه اقسام: الاول ما هو عندنا معتمد ثابت و لم ننقل منه لقلّه ما فیه من نصوص الاحکام الفرعیه النظریه، فمنها الصحیفه الکامله عن مولانا علی بن الحسین علیه السلام فقد کتبها الباقر علیه السلام و اخوه زید بخطهما و قوبلت و اسانیدها مشهوره...»
2- 2) المکاسب المحرّمه، ج 1، ص 320.
3- 3) «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ کَما کُتِبَ عَلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ.»
4- 4) «ثُمَّ آثَرْتَنَا بِهِ عَلَی سَائِرِ الْأُمَمِ، وَ اصْطَفَیْتَنَا بِفَضْلِهِ دُونَ أَهْلِ الْمِلَلِ، فَصُمْنَا بِأَمْرِکَ نَهَارَهُ، وَ قُمْنَا بِعَوْنِکَ لَیْلَهُ...»
5- 5) کنز الدقائق، ج 1، ص 423.

سوره بقره(1) به عبارت «...لک یا الهی وحدانیّه العدد...»(2) استناد می کند.(3)

دیگر عالمان و اندیشمندان اسلامی نیز اذعان دارند که صحیفه شریفه سجّادیّه پس از قرآن کریم و نهج البلاغه، ارزنده ترین کتاب بوده، لذا علاوه بر دقّت در نقل این کتاب بر شرح و ترجمه آن اهتمام فراوان نموده اند. به عنوان نمونه محقّق بحرانی در توصیف شیخ سلیمان بن عبداللّه ماحوزی(4) می گوید:

«وی که از عجایب روزگار بود، روزهای جمعه در مسجد پس از نماز، تدریس صحیفه کامله داشت و حلقه ای از فضلا و دانشمندان اطراف او را می گرفتند و در ایّام هفته همین درس را در منزل خود برقرار می کرد.»(5)

البته شرح و تفسیر ادعیه صحیفه سجّادیّه در مقام تدریس خلاصه نشد، بلکه ده ها تألیف نیز در شرح صحیفه کامله سجّادیّه، نگاشته شده است. مرحوم علاّمه شیخ آقابزرگ تهرانی در جلد سیزدهم کتاب «الذریعه الی تصانیف الشیعه»، در صفحات 345 تا 359 به بیش از شصت شرح صحیفه سجّادیّه اشاره دارد که خود دیده و یا یقین به وجود آن داشته است.(6)

ص : 21


1- 1) «وَ إِلهُکُمْ إِلهٌ واحِدٌ لا إِلهَ إِلاّ هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحِیمُ.»
2- 2) دعای بیست و هشتم صحیفه سجّادیه.
3- 3) المیزان، ج 1، ص 409.
4- 4) مرحوم وحید بهبهانی در کتاب «تعلیقه علی منهج المقال» صفحه 13، شیخ ماحوزی را این گونه توصیف می کند: «فردی فاضل، کامل، محقّق، موفّق و فقیهی بود که در عصر و زمان، بسیار کمیاب است.»
5- 5) لؤلؤه البحرین، ص 10.
6- 6) حجه الاسلام و المسلمین سیّد محمّدحسین حسینی جلالی، در مقدّمه صحیفه سجّادیه از صفحه 34 تا صفحه 66، به تنظیم سال شمار صحیفه پرداخته و در آن به پنجاه و سه شرح اشاره دارند. همچنین محقّق گرامی آقای حسین درگاهی در کتابی به نام «کتابنامه صحیفه سجّادیه»، و جناب آقای سیّد محمّدحسین حکیم در کتاب «نسخه های خطی، شروح و ترجمه های صحیفه سجّادیّه»، به شروح و ترجمه هایی اشاره کرده اند.

متأسّفانه بسیاری از آن شروح هنوز به صورت نسخه های محدود خطّی باقی مانده است، که جای آن دارد در احیای این آثار از سوی احیاگران تراث شیعی اهتمام بیشتری صورت گیرد.

ترجمه صحیفه، دیگر همّتی بود که عاشقان و دل باختگان زبور آل محمّد صلی الله علیه و آله ، به آن همّت گماشتند، می توان گفت در سال های اخیر، نهضت ترجمان متون مقدّس در کشور ما صورت گرفته، مع الوصف هنوز ترجمه ای درخور توجّه، از صحیفه سجّادیّه به بسیاری از زبان های زنده دنیا صورت نپذیرفته است.

اسناد صحیفه سجّادیّه:

صحیفه کامله سجّادیه، با اسناد متّصلْ توسّط صدها محدّث و دانشمند اسلامی، روایت شده و اسناد و نسخ متعدّدی از آن در دست می باشد و روایات و تعداد مشایخی که صحیفه را روایت کرده اند، به حدّ تواتر و تعدّد رسیده است.

با این وجود و با توجّه به منابع در دسترس، به نظر می رسد که تمامی اسناد و نسخ موجود، در نهایت از سه طریق اصلی روایت شده است:

1. طریق اوّل

طریق امیر ماجد بن الامیر جمال الدین محمد حسینی دشتکی است. وی از مشایخ قرن یازدهم هجری است و ملاّ محمّد شفیع رشتی که برادر محمّد رفیع الدین (معروف به ملاّ رفیعا) است، از وی روایت می کند.(1)

ص : 22


1- 1) بحارالانوار، ج 110، ص 92.

امیر ماجد دشتکی پس از توصیفی زیبا از صحیفه سجّادیّه(1) درباره سند آن می نویسد:

«اتّصال سند صحیفه کامله یا انجیل اهل بیت علیهم السلام و زبور آل محمّد صلی الله علیه و آله به حجّت خدا، امامِ مؤیّد به عصمت و آیتِ هادیه حق، قدوه الراکعین و السّاجدین، امام زین العابدین علی بن الحسین علیهماالسلام ، چنان اشتهار دارد که نیازی به ذکر سلسله اسنادْ باقی نمی گذارد و حتّی از حدّ تواتر خارج گشته، امّا من طریق خود را در نقل صحیفه کامله ذکر می کنم، تا نورانیّت آن در صحائف منتشر شود.»(2)

سپس به ذکر اسناد و روایت خود پرداخته است.

در این روایت، امیر ماجد صحیفه را از پدرش سید جمال الدین محمّد و او از عموی خود سیّد معزالدین و او از پدرش سید نظام الدین احمد و او از پدرش معزالدین ابراهیم و او از پدرش سلام اللّه و او از پدرش عمادالدین مسعود و او از پدرش صدرالدین محمّد و او از پدرش غیاث الدین منصور و او از پدرش صدرالدین محمّد و او از پدرش ابراهیم و او از پدرش محمّد و او از پدرش اسحاق و او از پدرش علی و او از پدرش عربشاه و او از پدرش امیر انبه و او از پدرش امیری و او از پدرش حسن و او از پدرش حسین و او از پدرش علی و او از پدرش زید و او از پدرش علی و او از پدرش محمّد و او از پدرش علی و او از پدرش جعفر و او از پدرش احمد و او از پدرش جعفر و او از پدرش محمّد و او از پدرش زید و او از پدر بزرگوارش حضرت سیدالسّاجدین- امام سجّاد علیه السلام - روایت

ص : 23


1- 1) «فانّ الصحیفه الکامله المعروفه من بین صحف الاسلام بانجیل أهل البیت و زبور آل محمّد صلی الله علیه و آله المنسوبه الی الامام المؤیّد بالعصمه... علیّ بن الحسین زین العابدین علیه من الصلاه اشرفها... کنز مدخور بغرر الدعوات و زواهرها، و بحر مسجور من درر الاذکار و جواهرها، مفتاح لأبواب الخیر و الفلاح، مصباح یهتدی بنوره الی طرق الفوز و النجاح، تستجمع بها شوارد المواهب و النعم، و تستدفع بها شدائد النوائب و النقم، یزداد بها الداعی زلفی عند اللّه سبحانه و کرامه، و ینال بها فی الأُولی و الاخره مطلبه و مرامه.»
2- 2) بحارالانوار، ج 110، ص 95.

می کند.(1)

ویژگی روایت امیر ماجد حسینی از صحیفه در آن است که، اولاً تمامی راویان این روایت (به جز جمال الدین محمد که از عموی خود نقل روایت کرده)، از پدر خود نقل صحیفه کرده اند و این سند علاوه بر این که سند صحیفه است، بیانگر شجره نامه امیر ماجد نیز هست.

ثانیاً طریق او منتهی به مشایخ زیدیّه می شود. او صحیفه را نه از طریق متوکّل از یحیی بن زید، بلکه از طریق پدران خود (که از مشایخ زیدیه بودند)، از محمّد بن زید، از زید بن علی، از امام سجّاد علیه السلام روایت می کند که طریق ویژه زیدیّه است.

نقل صحیفه سجّادیّه در میان زیدیّه نیز به تواتر صورت پذیرفته، چنان که علاّمه محمّدباقر مجلسی بر این امر تصریح کرده است(2) و چاپ های متعدّدی از صحیفه سجّادیّه مشهوره صورت گرفته،(3) مع الوصف نسخه ای از این روایت در دست نیست و شاید در بین مشایخ زیدیّه وجود داشته است.

2. طریق دوم

طریق سیّد مرتضی زبیدی است. وی که در اواخر قرن یازدهم می زیسته و در سال 1205 بر اثر طاعون از دنیا رفته، عالم لغت شناس، اهل حدیث، رجال و انساب و از بزرگان اهل تصنیف است. کتاب های او همچون «تاج العروس» در شرح قاموس فیروزآبادی و «اتحاف الساده المتّقین» در شرح احیاء علوم الدین غزالی، هنوز هم در مجامع علمی

ص : 24


1- 1) رجوع فرمایید به شجره، صفحه 26 و 27.
2- 2) بحارالانوار، ج 110، ص 95.
3- 3) اخیراً صحیفه سجّادیّه در «مؤسسه الامام زید بن علی الثقافیه»، در صنعا (یمن)، با مقدّمه مفصّلی به چاپ رسیده است (1424 ه_ . ق).

مورد توجّه و اقبال اندیشمندان است.

وی که تصمیم به نقل صحیفه به طور کامل نداشته، بعضی از دعاهای آن را با سلسله سند و طریق خود در کتاب هایش نقل می کند. از جمله دعای حضرت امام زین العابدین علیه السلام در روز عرفه که دعای چهل و هفتم صحیفه است را در کتاب «اتحاف الساده المتّقین» نقل کرده است.

زبیدی دعای عرفه را از دو نفر به نام های عمر بن احمد بن عقیل حسینی و محی الدین نورالحق بن عبداللّه، که هر دو از محمّد طاهر کورانی روایت کرده اند، نقل می کند. محمّد طاهر صحیفه را از پدرش ابراهیم بن حسن کورانی و او از معمر عبداللّه بن سعداللّه المدنی و او از قطب الدین محمّد بن احمد حنفی و او از پدرش احمد حنفی و او از حافظ ابوالفتوح احمد بن عبداللّه و او از شرف الدین محمّد المطلق الحسینی و او از قطب الاقطاب جلال الدین حسینی و او از پدرش احمد بن الحسین الحسینی و او از پدرش حسین الحسینی و او از پدرش ابوالمؤید علی بن جعفر و او از پدرش ابوالحارث جعفر بن محمّد و او از پدرش محمّد بن محمود و او از پدرش محمود و او از پدرش عبداللّه بن علی و او از پدرش علی الاشقر و او از پدرش ابوحارث جعفر بن علی الهادی و او از پدر بزرگوارش حضرت امام هادی علیه السلام ، نقل صحیفه کرده است.

ویژگی این روایت در آن است که به فرزندان حضرت امام هادی علیه السلام و در نهایت به حضرتش منتهی می شود و ایشان از پدرشان حضرت جوادالائمه علیه السلام و ایشان از پدرشان حضرت ثامن الحجج- علی بن موسی الرضا علیه السلام - و ایشان از پدرشان حضرت کاظم علیه السلام و ایشان نیز از پدرشان امام صادق علیه السلام و ایشان نیز از پدرشان حضرت امام باقر علیه السلام نقل صحیفه نموده اند.(1)

ص : 25


1- 1) اتحاف الساده المتقین، ج 4، ص 480.

ص : 26

ص : 27

3. طریق سوم

طریق راویانی است که روایت(1) هر یک به عمیر بن متوکّل منتهی می شود. در تمامی این روایات، قضیّه مفصّلی که برای متوکّل بن هارون در ملاقات با یحیی و امام صادق علیه السلام اتّفاق افتاده، درج شده است.

متوکّل بن هارون بلخی در راه بازگشت از حجّ با یحیی بن زید ملاقات می کند. وی نسخه ای از صحیفه را که به کتابتِ پدرش زید بن علی و به املای امام سجّاد علیه السلام است، به متوکّل داده که به نوادگان امام حسن علیه السلام برساند. او پس از شهادت یحیی خدمت امام صادق علیه السلام رسیده و نسخه دریافت شده از یحیی را با نسخه ای که نزد امام صادق علیه السلام و به کتابت امام باقر علیه السلام است، مقابله کرده و هیچ اختلافی در آن نمی یابد. سپس در حضور امام صادق علیه السلام ، امانتِ دریافتی از یحیی را به فرزندان امام حسن علیه السلام تحویل داده، امام از آنان می خواهد، صحیفه را از شهر مدینه خارج نکنند، چرا که بیمِ از بین رفتن آن را دارند.(2) متوکّل صحیفه را برای فرزندش عمیر و وی برای عدّه ای از راویان حدیث و صحیفه، بیان می کند.

در حال حاضر ما شش نفر از آنان را می شناسیم و به روایتِ آنان، صحیفه رابیان می کنیم. این افراد عبارتند از:

1 - "احمد المطهر" که برای فرزندش "محمد بن احمد" روایت کرده و روایت او،

ص : 28


1- 1) منظور از روایت در اینجا آن است که بعد از عمیر بن متوکّل شش نفر و یا بیشتر به طور جداگانه صحیفه را نقل می کنند.
2- 2) برداشتی گذرا از سند صحیفه مشهوره. در روایت ابن اعلم اضافاتی وجود دارد. از آن جمله: امام برای متوکّل بن هارون صحیفه را املا فرموده که دارای هفتاد و پنج دعا بوده ولی یازده دعا، نزد او مفقود می شود و شصت و چهار دعای دیگر باقی می ماند.

«ابن مطهر» نام دارد.

2 - "علی بن النعمان الاعلم" که روایت او به «ابن اعلم» شهرت یافته است.

3 - "محمد بن صالح" که برای "احمد بن عبدالله" و او برای "علی بن مالک" روایت کرده، روایت آنان به «ابن مالک» مشهور شده است.

4 - "عبیدالله بن فضل". این روایت را، «ابن فضل» نام می گذاریم.

5 - "علی بن حماد بن علاء". روایت او را «ابن حماد» می نامیم.

6 - "حسین بن اشکیب". روایت وی، به «ابن اشکیب» مشهور است.

ص : 29

1. روایت ابن مطهر:

"محمّد بن احمد المطهر" صحیفه را از پدرش "احمد المطهر" و او از عمیر نقل می کند. محمّد، صحیفه را برای "حسن بن محمّد بن یحیی" و "محمّد بن حسن بن روزبه" به صورت جداگانه نقل می کند و "ابوالفضل محمّد شیبانی" از "ابن روزبه" روایت صحیفه کرده است.

هم اکنون نسخه ای از آن صحیفه که متعلق به سال 695 می باشد، در کتابخانه آیه الله العظمی نجفی مرعشی قدس سره به شماره 3685 نگهداری می شود.(1) این صحیفه دارای چهل و یک دعا بوده و در سند آن (برخلاف دیگر روایات متوکّل) ماجراهای اتّفاق افتاده برای متوکّل در ملاقات با یحیی و همچنین فهرست دعاها (که در روایت ابن مطهر وجود دارد) ذکر نشده، "عمیر بن متوکّل" از "متوکّل بن هارون" نقل کرده که "امام صادق علیه السلام " صحیفه را از نسخه پدرشان "امام باقر علیه السلام "، برای او املا فرمودند.(2) این نسخه تنها نسخه ای است که صحیفه را به صورت مستقل از "ابوالفضل شیبانی" از "محمّد بن مطهر" نقل کرده است و نسخه مستقل دیگری شناخته نشده است.

"ابوالفضل محمد شیبانی" از طریق ابن اعلم نیز راوی صحیفه است و او جامع جمعِ بین دو روایت ابن اعلم و ابن مطهر گشته است. (در روایت ابن اعلم توضیح داده خواهد شد.)

"حسن بن محمد بن یحیی معروف به ابن اخی طاهر" از دیگر روایت کنندگان صحیفه از "محمد بن مطهر" است. او صحیفه را برای "عامر بن عیسی بن عامر سیرافی" نقل کرده و وی برای "علی بن حسن" و او برای عالم جلیل القدر، "خزاز قمی". متأسّفانه نسخه ای از این

ص : 30


1- 1) فهرست مرعشی، ج 10، ص 81 و 82.
2- 2) «قال ابوالمفضل حدثنا محمّد بن الحسن بن روزبه بن ابوبکر المدائنی الکاتب نزیل الرحبه فی داره قال حدثنی محمّد بن احمد بن مسلم المطهری قال حدثنی ابی عن عمید بن المتوکل بن هارون البلخی عن ابیه المتوکّل بن هارون قال أملی علی سیدی الصادق جعفر بن محمّد علیهماالسلام قال أملی جدی علی بن الحسین علی ابی محمّد بن علی بمشهد منی قال و کان من دعائه علیه السلام اذا ابتدأ بالدعاء بدأ بالتحمید للّه عزّ و جلّ».

روایت که مرحوم "خزاز قمی" در «کفایه الاثر»(1) بدان اشاره و اسناد را ذکر فرموده، در دست نیست.

علاّمه مجلسی در بحارالانوار، کتاب «السماء و العالم»، باب «حقیقه الملائکه و صفاتهم»، سندی از صحیفه بیان می فرماید که بر طبق آن "ابن شاذان" از "احمد بن محمد بن عیاش الجوهری"(2) نقل صحیفه نموده و وی از "حسن بن محمد بن یحیی معروف به ابن اخی طاهر" و او از "محمد بن احمد" از "احمد المطهر" از "محمد بن شلقان (شلمغان) المصری" از "علی بن نعمان الاعلم" از "عمیر بن متوکّل"، نقل کرده است.(3)

در این سند چند مطلب مهم است:

اوّل آن که ابن اخی طاهر برای دو نفر صحیفه را بازگو کرده است. (یکی "عامر بن عیسی سیرافی" که قبلاً سند آن ذکر شد و دیگری "ابن عیاش الجوهری")

دوّم این که "ابن اخی طاهر" علاوه بر این که صحیفه را برای دو نفر بازگو کرده، از دو طریق نیز آن را، روایت نموده است. اوّل از "ابن مطهر" از پدرش از "عمیر"، و دوّم از "ابن مطهر" از پدرش از "محمد بن شلقان (شلمغان) مصری" از "ابن اعلم" از "عمیر". و بنابر نقل دوّم، روایت "ابن مطهر" تبدیل به روایت "ابن اعلم" گشته. زیرا "احمد مطهر" خود مستقیماً از "عمیر" نقل صحیفه ننموده است. بلکه از "محمد بن شلقان (شلمغان)" از "ابن اعلم" روایت کرده است.

سوّم آن که این طریق همان طریقی است که مرحوم میرزا عبداللّه افندی در «الصحیفه الثالثه» به آن اشاره دارد و می نویسد:

ص : 31


1- 1) کفایه الاثر، انتشارات بیدار قم، صفحه 306. (در نقل وقایعِ اتفاق افتاده برای متوکّل بن هارون در ملاقات با یحیی مطالبی در این سند عنوان شده که در اسناد دیگر نیست.)
2- 2) ابن عیاش از دانشمندان و ادیبان معاصر شیخ صدوق بوده و دارای تألیفات بسیار است.
3- 3) بحارالانوار، ج 59، ص 217.

«به غیر از صحیفه مشهوره، نسخه های دیگری را من دیده ام که طریق روایت آن با مشهوره تفاوت دارد.»

سپس روایت ابن شاذان از ابن عیاش را نام می برد.(1)

ص : 32


1- 1) «... و روایه الشیخ الفقیه ابی الحسن محمد بن احمد بن علی بن الحسن بن شاذان عن ابن عیاش الجواهری...» (الصحیفه الثالثه، ص 12).

2. روایت ابن اعلم:

"علی بن النعمان الأعلم"، صحیفه را از "عمیر بن متوکّل" نقل کرده و سلسله سندهایی که بعد از وی به او ختم می شود، به روایت ابن اعلم شهرت یافته است.

"ابوالحسن علی بن نعمان اعلم"، از اصحاب حضرت امام رضا علیه السلام است و او ثقه، ثبت، صحیح و واضح الطریقه می باشد.(1)

ابن اعلم صحیفه را برای "عبداللّه بن عمر" و او برای "ابو عبداللّه جعفر بن محمد" و وی نیز برای "ابوالفضل محمد شیبانی" بازگو نموده است.

"ابوالفضل محمد بن عبدالله بن مطلب شیبانی" در سال 297 ق به دنیا آمد و همه عمر خویش را صرف جستجوی حدیث و کتاب های حدیثی کرد. سفرهای متعدّدی به شهرهای مختلف نمود و در اثنای همین سفرها، روایات متعدّدی از افراد مختلف فراگرفت و به ضبط آن پرداخت.

کتاب های «شرف التوبه»، «مزار امیرالمؤمنین علیه السلام »، «مزار الحسین علیه السلام »، «کتاب الدعاء»، «مَن روی حدیث غدیر خم» و... نشانگر سخت کوشی وی در جمع روایات بوده است.

وی با آنکه در ابتدا ثقه و ثبت بود، ولی اواخر عمر خلط کرد. البته این خلط باعث نمی شود روایاتی را که در ثبت و ثقه بودنش نقل کرده، کنار گذارده شود.(2)

از روایت "ابوالفضل شیبانی" از طریق "ابن اعلم" دو نسخه می شناسیم:

اوّل: نسخه موجود در کاخ موزه گلستانِ تهران، به شماره 2105 که در سال 694

ص : 33


1- 1) «تنقیح المقال» نوشته علاّمه مامقانی (نجف)، ج 2، ص 313 و همچنین «جامع الرواه» نوشته مولانا محمد بن علی اردبیلی (بیروت)، ج 1، ص 606.
2- 2) شهید ثانی رحمه الله می نویسد: «هر که خلط کند بعد از استقامت، روایاتی که در استقامت بیان کرده قبول است و آن چه بعد گفته، ردّ خواهد شد.» و مثال خود را شیبانی ذکر کرده است. (الرعایه، ص 210.)

توسّط "یاقوت بن عبداللّه مستعصمی" به خطّ نسخ و ثلث نگاشته شده است. این نسخه شامل پنجاه و یک دعا در یکصد و شصت و شش برگ و هر برگ دارای دوازده سطر می باشد.(1)

دوّم: نسخه موجود در کتابخانه ایاصوفیای استانبول ترکیه به شماره 1946 که در سال 697 (بنا بر آن چه کاتب نگاشته) در یکصد و بیست و چهار برگ و هر برگ دارای ده سطر نگاشته شده است. این نسخه شامل پنجاه و چهار دعا می باشد و در گفتگوهای میان متوکّل و یحیی، با دیگر روایات اختلاف دارد.

همان گونه که ذکر شد، "ابوالفضل شیبانی" جامع جمعِ روایت های "ابن اعلم" و "ابن مطهر" است. از "ابوالفضل شیبانی"، پنج نفر از بزرگان نقل صحیفه کرده اند. این پنج نفر عبارتند از:

اوّل: شیخ مفید

"ابو عبداللّه محمد بن محمد بن نعمان" معروف به "شیخ مفید"، از شیبانی نقل صحیفه کرده است. در کتاب «الارشاد» به مجموعه ادعیه ای که از حضرت امام زین العابدین علیه السلام به جا مانده، اشاره می کند و بعضی از آن ادعیه را ذکر می کند.(2) سپس به دلیل این که دعاهای امام سجّاد علیه السلام و ادعیه ائمّه معصومین علیهم السلام به صورت مستقل وجود دارد، از بیان بقیه ادعیه خودداری می کند.(3) وی صحیفه را در دوران استقامتِ "شیبانی" از او نقل کرده

ص : 34


1- 1) فهرست کتب دینی و مذهبی خطّی کتابخانه سلطنتی، ص 787.
2- 2) الارشاد، ص 151.
3- 3) الارشاد، ص 154.

و برای "شیخ ابی عبدالله دوریستی"(1) و "سید ابوالصمصام"(2) روایت کرده است.

دوّم: ابن اشناس بزاز

"ابو علی حسن بن محمد بن اسماعیل بن محمد بن اشناس بزاز"، از مشایخ "شیخ طوسی" و صاحب کتاب های فراوانی از جمله کتابی در عمل ذی الحجّه می باشد. سیّد بن طاوس نسخه ای از آن کتاب را که ابن اشناس در سال 437 به خطّ خود نگاشته، دیده است.(3) وی نیز صحیفه را در دوران ثبت "شیبانی" از او روایت می کند.(4) نسخه ای از روایت ابن اشناس در عراق وجود دارد که با نسخه های ابن سکون و ابن ادریس و شیخ شهید و شهید ثانی مقابله شده است.(5)

سوّم: محمّد عُکبری

"ابو منصور محمد بن احمد بن عبدالعزیز عکبری معدل"، از شاگردان "سید مرتضی" و از مشایخ "خطیب بغدادی" بوده،(6) صحیفه را از "شیبانی" برای "ابو عبداللّه محمد بن شهریار خازن" (شاگرد و داماد شیخ طوسی و مسؤول کتابخانه امیرالمؤمنین در نجف)

ص : 35


1- 1) بحارالانوار، ج 110، ص 66.
2- 2) بحارالانوار، ج 110، ص 65.
3- 3) «وجدنا ذلک فی کتاب عمل ذی الحجه تألیف ابی علی الحسن بن محمّد بن اسماعیل بن محمّد بن اشناس البزاز من نسخه عتیقه بخطّه، تاریخها سنه سبع و ثلاثین و اربعمائه و هو من مصنّفی اصحابنا رحمهم الله ». (الاقبال بالاعمال الحسنه فیما یعمل مرّه فی السنه، تحقیق آقای جواد قیومی، ج 2، ص 34.)
4- 4) بحارالانوار، ج 59، ص 217.
5- 5) الذریعه، ج 21، ص 265.
6- 6) مستدرک الوسائل، حاج میرزا حسین نوری، ج 3، ص 490.

روایت کرده(1) و او نیز برای "بهاءالشرف" روایت نموده است.

"نجم الدّین ابوالحسن محمد بن حسن بن احمد بن علی بن محمد بن عمر بن یحیی العلوی الحسینی"، معروف به "بهاءالشرف" راوی اصلی صحیفه در اوایل قرن ششم بوده و بسیاری از دانشمندان از او نقل صحیفه نموده اند.

صحیفه مشهوره که با جمله «حدثنا السید الاجل، نجم الدین، بهاءالشرف» آغاز می شود با روایت یکی از شاگردان بهاءالشرف، و از همین طریق روایت شده است.

چهارم: محمّد بن هارون تلعکبری

"ابوالحسین محمد بن هارون تلعکبری"، از شاگردان "ابوالفضل شیبانی" است. "سید بن طاوس" روایت او را بر صحیفه دیده و دعای چهل و ششم آن را نقل کرده است.(2)

پنجم: ابن غضائری

"حسین بن عبیداللّه الغضائری" به دو روایت صحیفه را بیان نموده است. اوّل، صحیفه را از "ابوالفضل شیبانی" برای "شیخ طوسی" روایت کرده(3) و دوّم از "ابن اخی طاهر" برای "ابوالعباس احمد نجاشی" صحیفه را بیان کرده است.(4)

ص : 36


1- 1) ریاض العلماء، ج 6، ص 22.
2- 2) جمال الاسبوع، انتشارات رضی قم، ص 423.
3- 3) ریاض العلماء، ص 4.
4- 4) «اخبرنا الحسین بن عبیدالله، عن ابن اخی طاهر، عن محمد بن مطهر، عن ابیه، عن عمیر بن المتوکّل عن ابیه المتوکّل عن یحیی بن زید بالدعا». (رجال نجاشی، ص 426).

ص : 37

3. روایت ابن مالک

"محمد بن صالح"، صحیفه را از "عمیر بن متوکّل" برای "احمد بن عبداللّه" و او برای "علی بن مالک" و وی برای "ابو علی محمد بن همام بن سهل اسکافی" (که از راویان قرن چهارم هجری قمری می باشد،) روایت کرده است. سلسله سندهایی که بعد از "علی بن مالک"، از این طریق صحیفه را نقل کرده اند، به «روایت ابن مالک» شناخته می شوند.

این روایت که تا همین سال های اخیر در دسترس محققان نبوده و با وجودی که شیخ طوسی در رجالنامه خود بدان اشاره کرده و فرموده:

«ابن همام صحیفه را از علی بن مالک روایت کرده است.»(1)

و بسیاری از بزرگان، همچون سیّد علی اصغر بروجردی در «طرائف المقال»،(2) ابن داود در رجال خود،(3) تفرشی در «نقدالرجال»(4) و آیه اللّه خوئی رحمه الله در «معجم رجال الحدیث»(5) سخن شیخ طوسی را تکرار کرده اند، مع الوصف بعضی از محقّقان پی به منظور او نبرده و کلام او را توجیه نموده اند.(6)

از روایت ابن مالک دو نسخه در دسترس است.

اوّل: نسخه ای که در سال 1348 هجری شمسی هنگام اجرای طرح توسعه حرم مطهّر حضرت امام رضا علیه السلام از زیر خاک قبه مبارک استخراج گردید و هم اکنون در کتابخانه

ص : 38


1- 1) رجال شیخ طوسی، تحقیق آقای جواد قیومی، چاپ جامعه مدرسین، ص 434.
2- 2) تحقیق سیّد مهدی رجائی، ج 1، ص 209.
3- 3) رجال ابن داود، چاپ حیدریّه نجف، ص 140.
4- 4) چاپ مؤسسه آل البیت، ج 3، ص 291.
5- 5) ج 13، ص 125.
6- 6) رجوع فرمایید به «الصحیفه السجّادیه روایه ابن همام»، تحقیق سیّد محمّدحسین حسینی جلالی، ص 158 تا 161.

آستان قدس رضوی به شماره 12405 نگهداری می شود.(1) این نسخه که آثار نم و نای خاک در آن هویدا است، در یکصد و دو برگ و دربردارنده چند رساله همچون «قوارع القرآن» (در سه جزء)، صحیفه سجّادیه، رساله ای در تذکیر و تأنیث و رساله ای در فضائل ماه رجب(2) می باشد و در قطع رقعی بوده و هر برگ، دارای هفده تا بیست سطر می باشد. کتابت آن در سال 416 توسّط "حسن بن ابراهیم زامی" صورت گرفته است.

این نسخه که توسط عالم گران مایه، مرحوم "حاج شیخ کاظم مدیرشانه چی" تحقیق و اختلافات آن با صحیفه مشهوره مشخص گردیده بود، توسّط انتشارات بنیاد پژوهش های آستان قدس رضوی در سال 1371 در یکصد و هشتاد و هفت صفحه به چاپ رسید و چاپ دیگر آن، توسّط حجه الاسلام آقای "حاج سید احمد فهری" تحقیق شد که در دویست و سی و شش صفحه در دمشق به چاپ رسیده است.

راوی این نسخه، "ابوبکر محمد بن علی الکرمانی" از "بندار بن یحیی بروزن" از "ابوالحسن محمد بن یحیی بن سهل دهنی" از "ابو علی محمد بن همام" از "علی بن مالک" می باشد. این نسخه از صحیفه ابن مالک اختلاف های متعدّدی با صحیفه مشهوره دارد، که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

الف) تفاوت در تعداد دعاها: این نسخه از صحیفه ابن مالک دارای سی و هشت دعا می باشد که سی و هفت دعای آن با مشهوره مشترک بوده و پانزده دعا از مشهوره کمتر دارد.

ب) تفاوت در ترتیب دعا: به جز دعای اول و دعای سی و چهارم، بقیه دعاها از نظر

ص : 39


1- 1) فهرست آستان قدس رضوی، ج 15، ص 338-332.
2- 2) «قوارع القرآن» در سه جزء از برگ 1 تا 38. «صحیفه سجّادیه» از برگ 39 تا 82. «رساله ای در تذکیر و تأنیث» از برگ 83 تا 90. «رساله ای در فضائل ماه رجب» از برگ 91 تا 100. صفحه ای در حرز، برگ 101.

شماره با صحیفه مشهوره اختلاف دارد.(1)

ج) تفاوت در ذکر صلوات: در نسخه مورد نظر عموماً صلوات بر محمّد و آل ذکر نشده است. در حالی که روایت مشهوره دارای بیش از یکصد و پنجاه صلوات بر محمّد و آل علیهم السلام می باشد.

دوّم: نسخه ای که به شماره 3685 در کتابخانه عمومی آیه اللّه مرعشی در قم نگهداری می شود(2) و هر چند بر آن تاریخ کتابت نگاشته نشده، ولی قدمت آن بسیار واضح است. این روایت از "ابو علی محمّد بن همام"(3) بوده و مستقیماً از وی نقل صحیفه شده است.

حجه الاسلام آقای "حاج سید محمدحسین حسینی جلالی"، این نسخه را با مقدمه ای بسیار وزین و ارزنده با تحقیقی جامع در 500 صفحه توسّط انتشارات «دلیلِ ما» در سال 1380 به چاپ رسانیده اند.

تفاوت نسخه آستان قدس رضوی با نسخه کتابخانه عمومی آیه الله مرعشی علاوه بر عبارات و کاستی و یا افزونی کلمات، در ترتیب دعاها نیز می باشد.(4)

ص : 40


1- 1) به جدول شماره دعاها، صفحه 53 رجوع فرمایید.
2- 2) فهرست مرعشی، ج 10، ص 81 و 82.
3- 3) ابو علی محمد بن همام بن سهل اسکافی، مورد وثوق اکثر علمای رجال بوده و ابو غالب زراری درباره او می گوید: «ثقه و جلیل القدر است و از او بسیاری از بزرگان همانند تلعکبری روایت فراوان نقل کرده اند.» (تاریخ آل زراره، ج 1، ص 215.) وی که از راویان قرن چهارم هجری می باشد، به دعای حضرت امام حسن عسکری علیه السلام به دنیا آمد و کتابی به نام «الانوار فی تاریخ الائمه علیهم السلام » دارد و در سال 336 از دنیا رفت. (رجال نجاشی، ص 379 و رجال ابن داود، انتشارات دانشگاه تهران، ص 185.)
4- 4) به جدول شماره دعاها در صفحه 53 مراجعه شود.

ص : 41

4. روایت ابن فضل

"ابو عیسی عبیدالله بن الفضل بن محمد بن هلال النبهانی"، اصالتاً اهل کوفه بوده، ولی به مصر مهاجرت کرده و در آن جا ساکن شد(1) و کتاب هایی در معارف نگاشت، که از آن جمله می توان به کتاب «زهرالریاض» اشاره کرد که دارای فوائد زیادی در علوم است.(2) وی صحیفه را برای "ابوالقاسم میمون بن حمزه" که ساکن مصر بوده(3) و راوی کتاب «صحیح مسلم» در آن بلاد است، بیان کرد.(4)

"ابوالقاسم" دارای سه فرزند بوده(5) و خود از شاگردان "امام طحاوی"(6) و استاد "ابن ماکولا" می باشد.(7) وی صحیفه را برای نوه خود "ابو ابراهیم احمد بن قاسم بن میمون" بیان کرد. وی نیز، ساکن مصر بوده در کتابی که در سال 452 ه_ . ق نگاشته، ضمن معرفی خود، اقامت خود را در مصر ذکر کرده است.(8)

این روایت در هیچ یک از کتب ذکر نشده، ولی نسخه ای از آن در کتابخانه ایاصوفیا، استانبول به شماره 2819 وجود دارد. و با این عبارت شروع می شود:

«اخبرنا الشریف الجلیل ابو ابراهیم احمد بن القاسم بن المیمون قال حدّثنی جدّی ابوالقاسم المیمون بن حمزه بن الحسین الحسینی قال اخبرنا

ص : 42


1- 1) بحارالانوار، ج 97، ص 43.
2- 2) معجم رجال الحدیث، مرحوم آیه الله خوئی، ج 12، ص 90. رجال نجاشی، ص 232.
3- 3) معجم البلدان حموی، ج 2، ص 122.
4- 4) انساب سمعانی، ج 1، ص 483.
5- 5) المجدی فی انساب الطالبین تألیف علاّمه نسّابه شهیر ابوالحسن عمری (حدود 460 ه_ . ق)، ص 202.
6- 6) مقدمه شرح معانی الاثار، تحقیق محمّد زهری نجّار، ج 1، ص 28.
7- 7) مقدمه کتاب اکمال الدین، نوشته ابن ماکولا، ج 1، ص 27.
8- 8) تاریخ مدینه دمشق، ابن عساکر، ج 27، ص 270. (چاپ دارالفکر، سال 1415.)

عبیداللّه بن الفضل عن عمر بن المتوکّل بن هارون البلخی قال حدّثنی ابی قال لقیت یحیی بن زید...».

محقّق گرامی حجه الاسلام آقای حاج سیّد محمّدحسین حسینی جلالی، در سفری که در آبان ماه سال 1381 به ترکیه داشتند، از این نسخه عکس گرفته و برای دوستان خود ارسال نمودند.

بر صفحه اوّل این کتاب (که در 133 صفحه و حاوی شش رساله که به ترتیب عبارتند از: «سخنان افلاطون» در دوازده صفحه، «کلام بزرجمهر» در نه صفحه، «اوصی بعض الحکماء» در ده صفحه، «باب فی الاستعانه علی فضیله العلم و العقل» در چهار صفحه، «باب فی الاستعانه علی الزهد و العباده» در پنج صفحه و «شرح دعاء علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب علیهم السلام » در نود و دو صفحه می باشد و به صورت رقعی و هر صفحه دارای پانزده سطر است و تاریخ کتابت آن معلوم نیست،) مهری زده شده که متعلق به سلطان دائری می باشد و بر روی آن نوشته شده:

«الحمداللّه الّذی هدانا لهذا و ما کنا لنهتدی لولا ان هدانا اللّه».

در پایین آن، متنی توسّط احمد شیخ زاده- مسؤول اوقاف حرمین شریفین- نگاشته شده:

«قد وقف هذا النسخه الجلیله سلطاننا الاعظم و الخاقان المعظّم، مالک البرّین و البحرین خادم الحرمین الشریفین، السلطان بن السلطان، السلطان الغازی محمود خان وقفًا صحیحًا شرعیًا لمن طالع».

همین متن بر کتاب های متعدّدی نوشته شده که حکایت از آن دارد که سلطان محمود خان،(1) نسخ خطّی فراوانی را جمع آوری و وقف کتابخانه های استانبول کرده

ص : 43


1- 1) سلطان غازی محمود خان در سال 1199 به دنیا آمد و در سال 1224 به پادشاهی حکومت عثمانی رسید و در سال 1255 از دنیا رفت. وی علاوه بر ایجاد اصلاحات در کشور، اهتمام فراوانی نسبت به احیای کتب نمود á û و چاپ را رایج کرد (الموسوعه العربیه العالمیه، ج 27، ص 374).

است.(1)

این نسخه از روایت عبیدالله بن فضل دارای بیست و سه دعا و دعای اول آن، دعاهای اول و دوّم صحیفه مشهوره بوده، همچنین دعای ششم آن، دعاهای نهم، دهم، یازدهم و دوازدهم از صحیفه مشهوره است. دعای سیزدهم آن هم، دعاهای بیست و هشتم و بیست و نهم صحیفه مشهوره بوده و دعای هفدهم و نوزدهم آن، همان دعای چهل و دوم صحیفه مشهوره است که تکرار شده است و مجموعاً بیست و سه دعا از صحیفه مشهوره در این نسخه ذکر نگردیده است.(2)

همان گونه که ذکر شد، راوی صحیفه (عبیدالله بن فضل) به آفریقا و مصر مهاجرت کرده و ناقلان این روایت، همگان اهل مصر هستند و حتّی در سال های بعد، این روایت توسّط کاتبان آن دیار کتابت شده و نسخه ای از آن توسّط پادشاه عثمانی وقف کتابخانه بزرگ استانبول می گردد.

دور بودن این روایت از شهرهایی که بزرگان شیعی در آن به بحث و درس مشغول بوده اند، خود دلیل آن است که هیچ یک از عالمان شیعه به این روایت اشاره نکرده و نامی از آن نبرده اند.

5. روایت ابن حماد

این روایت را "شیخ محمد بن شیخ شهاب الدین احمد بن نعمت الله بن خاتون العاملی"، (که از بیوت علم و فقاهت در جبل عامل بوده و معاصر با محقّق حلی می باشد،) در

ص : 44


1- 1) بنگرید به تاریخ الکبیر، ج 3، ص 524. ج 4، ص 373. ج 7، ص 457 که توسّط سید هاشم ندوی از روی نسخه کتابخانه استانبول تصحیح و در چاپخانه اسلامیه شهر بکر به چاپ رسیده است.
2- 2) به جدول شماره دعاها، در صفحه 53 مراجعه فرمایید.

اجازه نقل صحیفه ای که به عالم خبیر، "سید ابراهیم بن الحسین الحسینی الهمدانی" اعطا کرده، ذکر نموده است.

آیه اللّه "حاج شیخ آقابزرگ تهرانی" در جلد اول «الذریعه» صفحه 231، به این اجازه اشاره کرده است. و در «بحارالانوار» جلد 109 صفحه های 101 الی 107، این اجازه به صورت کامل به چاپ رسیده است. "شیخ محمد بن احمد"، صحیفه شریفه را این گونه روایت می کند:

«و بهذا الاسناد الی ورام بن ابی فراس یروی الصحیفه الکامله من کلام الامام المعصوم ذی الثفنات سیّد الاوتاد زین العابدین علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب علیهم السلام بحقّ قرائتی لها علی الامام الاجل عبداللّه بن جعفر بن محمّد الدوریستی، عن السیّد الامام ضیاءالدین أبی الرضا فضل اللّه بن علی الحسنی الراوندی، عن مکّی بن احمد المخلطی، عن أبی نصر محمّد بن علی بن الحسین بن شجیل بن الصفار، عن ابی الحسن مهلهل بن عبدالعزیز بن عبدالعزیز بن عبداللّه الخوارزمی، عن ابیه، عن ابی جعفر احمد بن الفیاض بن منصور بن زیاد البابی، عن علی بن حماد بن العلاء، عن عمر ابن المتوکّل البلخی، عن ابیه المتوکّل بن مروان، عن الامام المعصوم الصادق جعفر ابن محمّد، عن ابیه محمّد بن علی، عن ابیه زین العابدین علی بن الحسین بن علی بن أبیطالب علیهم السلام .»

در نقل اسناد دو سهوالقلم صورت گرفته است. اوّل آن که نام عمیر بن متوکّل، عمر بن متوکّل ذکر شده(1) و دوّم این که پدر عمیر، متوکّل بن مروان ذکر شده و حال آن که متوکّل بن هارون صحیح است و هیچ یک از علمای رجال، شخصی به نام متوکّل بن مروان را نمی شناسند. گویا این از آنجا ناشی شده که "هارون" را در اصل به شکل "هرون" می نوشتند.

ص : 45


1- 1) در بعضی از اسناد دیگر نیز عمر بن متوکّل ذکر گردیده. برای نمونه بنگرید به صحیفه جامعه، ص 625.

این روایت را که عالمی از شهر جبل عامل نقل می کند، هیچ یک از مشایخ حدیث روایت نکرده و نامی از آن به میان نیاورده اند. مع الوصف بعید نیست، همان گونه که علما، نامی از روایت ابن مالک نبرده بودند، (و حتّی سخن شیخ طوسی را به تأویل می بردند) و همچنین نامی نیز از روایت ابن فضل در هیچ کتابی نبرده اند (در حالی که این روایت وجود داشت و در کتابخانه ایاصوفیا نسخه ای از آن یافت شده است)، این روایت نیز وجود داشته باشد و این سطور نگاشته شده توسّط شیخ محمد بن احمد وجود یک روایت دیگر را بیانگر باشد، نه اجازه نقل صحیفه را. همان گونه که استاد معظّم آیه اللّه حاج سیّد محمدباقر موحّد ابطحی در مقدّمه کتاب «الصحیفه السجّادیه الجامعه»، روایت ابن حماد و راویان بعد از او را جزء روایات صحیفه برشمرده اند.(1)

ص : 46


1- 1) الصحیفه السجّادیّه الجامعه، ص 694.

ص : 47

6. روایت ابن اشکیب

"حسین بن اشکیب المروزی" از اصحاب امام هادی علیه السلام (1) و امام حسن عسکری علیه السلام (2) بوده، بعضی او را «ابن اسکیب» کنیه داده اند.(3) وی فاضل و عالمی جلیل القدر بوده، در شهر سمرقند می زیسته(4) و دارای کتاب هایی می باشد. سخن او گوارا و مورد قبول همگان قرار می گرفته است.(5) کتاب «کافی» نمونه ای از نفوذ کلامش را- که نشأت گرفته از علوم علوی اوست- با اهل کتابی که در پی یافتن پیامبر آخرالزمان بوده، بیان می کند. اهل کتاب که غانم هندی نام داشت، از هندوستان به قصد یافتن دین جدید و پیامبر آخرالزمان که علائم و نشانه های او را در کتب پیشینیان خوانده بود، به شهر کابل و نزد مسلمانان می آید و تمامی مرام پیامبر خاتم را قبول می کند. ولی آن گاه که سخن از جانشینی ابوبکر به میان می آید، نپذیرفته، معتقد است جانشین پیامبر خاتم (همان گونه که در کتاب های پیشینیان آمده) بایستی برادر و داماد او باشد. وی را نزد ابن اشکیب راهنمایی کرده و او مذهب حقّ علوی را به وی فرامی دهد. و غانم هندی شهادت بر رسالت پیامبر داده و بعدها خدمت امام حسن عسکری علیه السلام در بغداد می رسد.(6)

بعضی نیز حسین بن اشکیب را مقیم قم و یا مشهد دانسته و او را خادم القبر می دانند.(7) در

ص : 48


1- 1) رجال النجاشی، ص 44.
2- 2) رجال الشیخ الطوسی، انتشارات حیدریه نجف، ص 429.
3- 3) رجال علامه حلی، انتشارات دارالذخائر قم، ص 49 و رجال ابن داود، ص 121.
4- 4) رجال الشیخ الطوسی، ص 398.
5- 5) رجال شیخ طوسی، ص 420.
6- 6) کافی، دارالکتب الاسلامیه، تهران، ج 1، ص 505.
7- 7) رجال ابن داود، ص 121.

هر حال وی مردی ثقه و ثبت بوده، بزرگان به حدیث او اعتماد دارند.(1) وی با آن که از راویان متعدّدی همچون محمد بن علی کوفی،(2) عبدالرحمن بن حماد،(3) محمد بن السری،(4) هارون بن عقبه،(5) حسن بن خزاز قمی،(6) محمد بن اورمه،(7) بکر بن صالح،(8) محسن بن احمد،(9) محمد بن احمد،(10) موسی بن قاسم بجلی(11) و حسین بن حسین المروزی(12) روایت می کند، ولی فقط دو نفر از او نقل حدیث کرده اند.

اوّل: ابوالنصر محمّد بن مسعود العیّاشی که دانشمند بزرگی بوده و صاحب تفسیر گران مایه عیاشی می باشد.(13)

دوّم: محمّد بن الوارث- از مشایخ بزرگ اواخر قرن سوم هجری- که او کتاب «الرّد علی الزّیدیه» و کتاب «الردّ علی من زعم انّ النبی صلی الله علیه و آله علی دین قومه»، را از حسین بن اشکیب برای ابوالقاسم جعفر بن محمد قولویه، روایت کرده است.(14)

ص : 49


1- 1) رجال نجاشی، ص 44.
2- 2) برای نمونه بنگرید به خصال شیخ صدوق، انتشارات جامعه مدرسین، ج 2، ص 343.
3- 3) برای نمونه بنگرید به وسائل الشیعه، ج 14، ص 362.
4- 4) برای نمونه بنگرید به وسائل الشیعه، مؤسسه آل البیت، ج 17، ص 308.
5- 5) برای نمونه بنگرید به بحارالانوار، ج 3، ص 329.
6- 6) برای نمونه بنگرید به بحارالانوار، ج 22، ص 386.
7- 7) برای نمونه بنگرید به بحارالانوار، ج 25، ص 288.
8- 8) برای نمونه بنگرید به بحارالانوار، ج 48، ص 34.
9- 9) برای نمونه بنگرید به بحارالانوار، ج 81، ص 237.
10- 10) برای نمونه بنگرید به وسائل الشیعه، ج 2، ص 464.
11- 11) برای نمونه بنگرید به بحارالانوار، ج 90، ص 33.
12- 12) برای نمونه بنگرید به وسائل الشیعه، ج 5، ص 20.
13- 13) تمامی روایاتی که ذکر شد، راوی آن از حسین بن اشکیب، شخص عیاشی می باشد.
14- 14) رجال نجاشی، ص 44 و 45.

سوّمین کتابی که محمّد بن الوارث از حسین بن اشکیب روایت کرده، صحیفه سجّادیّه بوده است. ولی هیچ یک از بزرگان حدیث و رجال به روایت سومین کتاب اشاره ای نکرده اند و چنین روایتی را نقل ننموده اند و تنها کسی که بدان اشاره دارد، "میرزا عبداللّه اصفهانی افندی" در کتاب «الصحیفه الثالثه» است.

"میرزا عبداللّه افندی" (م حدود 1130 ق) که صاحب کتاب «ریاض العلما» و دانشمند، کتابشناس معروف و از شاگردان "علاّمه محمّدباقر مجلسی" بوده است، می نویسد نسخه عتیقه ای از صحیفه، به روایت "محمد بن وارث" از "حسین بن اشکیب" و به خطّ "ابن مُقله"(1) خطّاط نامدار عصر عباسی مشاهده کرده است.(2) سپس دعای نوزدهم این روایت (دعائه للجیران) را در کتاب خود ذکر کرده، قبل از دعا می نویسد:

«آن گونه که در صحیفه غیر مشهوره به روایت شیخ حسین بن اشکیب، به خطّ ابن مقله دیدم، دعا را این گونه نگاشته بود.»

و پس از ذکر دعا می گوید:

ص : 50


1- 1) ابو علی محمد بن علی بن حسین بن مقله، در سال 272 به دنیا آمد. وی سه بار وزیر دربار عباسیان گشت و با بهره هایی که از فقه، تفسیر و ادب داشت، خدمت فراوان به آن دولت نمود. چندین بار از بیم آنان فراری شده و چند بار به زندان افتاد. وی شاعری توانمند و خطّاطی چیره دست بود. وی را مبتکر خطّ نسخ و ثلث می دانند. در سال 324 خلیفه عباسی، دست راست او را قطع کرد. وی علاوه بر نوشتن با دست چپ با باقی مانده دست راست نیز کتابت می نمود و اشعاری در گلایه از خلفا سرود. چندی بعد زبانش را نیز بریدند و سرانجام در سال 328 در زندان از دنیا رفت. (فرهنگ زندگی نامه ها، مرکز نشر فرهنگ رجا، ج 1، ص 754.)
2- 2) «قد اطّلعنا علی عدّه نسخ من الصّحیفه الشّریفه الکامله السّجادیّه بطرق اخری ایضاً غیر مشهوره قد تربو علی العشره الکامله سوی الطّریقه المعروفه المشار الیها للصّحیفه المتداوله الشایعه و من جمله ذلک عدّه روایات لها من القدماء کروایه محمّد بن الوارث عن الحسین بن اشکیب الثقه الخراسانی من اصحاب الهادی و العسکری عن عمیر بن هارون المتوکّل البلخی، الّتی رأینا نسخه عتیقه منها بخطّ ابن مقله الخطّاط المشهور، الّذی هو واضع خطّ النّسخ فی زمن الخلفاء العبّاسیّه و ناقله عن الخطّ الکوفی.» (الصحیفه الثالثه، ص 11.)

«این دعا به صورت مستقل در صحیفه مشهوره یافت نمی شد بلکه داخل در دعائی با عنوان «لجیرانه و اولیائه...» (دعای بیست و ششم) بود.»(1)

علاّمه سید محسن امین عاملی قدس سره در صحیفه خامسه به نقل از مرحوم افندی همین دعا را ذکر می کند ولی گمان می کند این دعا در ضمن دعای بیست و یکم صحیفه مشهوره ذکر گردیده است.(2)

جای بسی تعجّب است که مرحوم افندی ادّعا می کند همّت خود را در صحیفه ثالثه بر جمع آوری دعاهایی که در صحیفه مشهوره وجود ندارد گماشته،(3) ولی دعای چهل و چهارم روایت ابن اشکیب را ذکر ننموده، با آن که این روایت را در اختیار داشته است. شاید این دعا در صحیفه نگاشته شده توسّط ابن مقله (که در اختیار مرحوم افندی بوده) وجود نداشته است.

در هر صورت روایت حسین بن اشکیب نیز تا امروز، همانند روایات ابن مالک و ابن حماد و ابن فضل در دسترس نبود و شاید به دلیل اهتمام بزرگان بر ذکر صحیفه مشهوره، خصوصاً پس از "بهاءالشرف ابوالحسن محمد بن الحسن" (قرن ششم)، این روایات خصوصاً روایت "حسین بن اشکیب" از دسترس خارج شد و حتّی «جواهرِ یگانه مفقود العین» لقب یافت.(4)

* * *

ص : 51


1- 1) صحیفه ثالثه، ص 84 و 85.
2- 2) الصحیفه الخامسه السجّادیّه، ص 153 و 154.
3- 3) «نحن اقتصرنا فی هذه الصحیفه الشریفه الثالثه علی مجرد ایراد جمیع تلک الادعیه الشریفه الساقطه من اصل الصحیفه السجّادیه المشهوره.» (الصحیفه الثالثه، ص 14).
4- 4) بنگرید الصحیفه السجّادیه، تحقیق سیّد محمّدحسین حسینی جلالی، ص 23.

جای بسی شکرگزاری است که هم اکنون با عنایات الهی، نسخه ای از آن روایت که در تاریخ 1123 ه_ . ق، به فرمان شخص شاه سلطان حسین صفوی، توسّط خطاط زبردست دربار صفوی "محمدباقر الحسینی السلطانی الشوشتری" نگاشته شده، و در کتابخانه شخصی عالم کتاب شناس برجسته، حضرت آیه اللّه "سیّد محمّدعلی روضاتی" (دامت برکاته) نگهداری می شد، به زیور طبع آراسته و مشتاقان صحیفه مبارکه سجّادیّه و محقّقان و صحیفه پژوهان از فیض بُروز و ظهور این نسخه، برخوردار می گردند.

این نسخه از صحیفه ابن اشکیب اختلاف هایی با صحیفه مشهوره و همچنین با روایت ابن مالک دارد که می توان به موارد زیر اشاره کرد:

الف) تفاوت در تعداد دعاها

در این نسخه مجموعاً چهل و چهار دعا ذکر گردیده که دعای بیست و ششم نسخه مشهوره، در دعاهای هجدهم و نوزدهم دیده می شود و دعای چهل و چهارم این نسخه، در مشهوره ذکر نگردیده و از طرفی دوازده دعا از مشهوره در این نسخه از روایت حسین ابن اشکیب آورده نشده است.

ب) تفاوت در کلمات دعاها

در دعاهای این نسخه کاستی ها و زیادت هایی بر صحیفه مشهوره وجود دارد، که تماماً در پاورقی های کتابی که پیش رو دارید، مشخص گردیده است.

ج) اختلاف در ترتیب دعاها

در این روایت فقط دعای اوّل و دوّم با صحیفه مشهوره از نظر شماره دعا مشترک هستند و بقیه دعاها با مشهوره اختلاف دارد.

برای هر چه بیشتر روشن شدن مطلب جدولی طرّاحی شد، که در آن دعاهای صحیفه را به صورت مرتب آورده و روایات دیگر نیز ذکر گردیده است.

ص : 52

ص : 53

مشخّصات نسخه خطّی:

در سرآغاز این نسخه، دست نوشته ای از ذوالفقار، نامی که حضرت استاد آیه اللّه روضاتی (دامت برکاته) احتمال می دهند، سیّد امیر ذوالفقار رحمه الله - شاگرد مرحوم آقاحسین خوانساری رحمه الله - باشد، وجود دارد. وی در صفحه اوّل، خطاب به شاه سلطان حسین صفوی نوشته است:

هُو

بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

بعرض اقدس میرساند اخلص فدویّین ذوالفقار که صحایف غیر مشهوره بسیار است مثل صحیفه تَلِّ عُکبری و صحیفه رُهَنی و صحیفه ابن اُشناس بَزّاز و صحیفه ابن شاذان و صحیفه ابن ادریس و صحیفه کفعمی و این صحیفه، و این صحیفه کامله بروایت حُسین بن اشکیب ثِقه نِقَه است که مرویّ عنه محمّد بن عبد الوارث و در فهارس و کتب رجال شیعه او را توثیق نموده اند و از اصحاب امام علیّ نقیّ و امام حسن عسکریّ علیهماالسلم شمرده اند و لیکن نسخه آن درین زمان چون منحصر در فرد بود و تصحیفات کُلیّه و جُزئیّه داشت، بعد از انعام و امعان نظر در مقابله بقدر مقدور تصحیح یافت. فَصَلَّی اللّهُ عَلی مَنْ اُلْهِمَ بِها و اآبائِه وَ اَبْنآئِهِ الطّیّبین الطّاهِرینَ المعصُومین وَ خَلَّدَ اللّهُ مُلْکَ مَنْ اَمَرَ بِکِتابَتِها لِرَسْم خَزانَتِهِ الْعامِرَه، اآمین ربّ العالمین.

سیّد امیر ذوالفقار گلپایگانی دارای اجازه ای از طرف محقّق خوانساری در تاریخ هفدهم رمضان سال 1064 بوده که محقّق در آن اجازه، او را بسیار ستوده و حتّی جامع المعقول و المنقول و حاوی الفروع و الاصولش خوانده است.(1)

ص : 54


1- 1) دو گفتار، اثر علاّمه استاد آیه اللّه سید محمدعلی روضاتی (دام عزّه)، ص 12.

علاّمه مجلسی در شرح کتاب «من لا یحضره الفقیه» آورده است:

«روزی به مدرسه مولانا شیخ بهاءالدین عاملی (م 1030) وارد شدم. دیدم شیخ مشغول مقابله صحیفه سجّادیه است و طرف مقابله که عبارت را می خواند سید صالح امیر ذوالفقار گلپایگانی بود.»(1)

شاید مقابله صورت گرفته بین همین روایت ابن اشکیب و روایت مشهوره بوده است.

در هر حال، این نسخه روایتی از صحیفه است که می توان با احیای آن، بر باز شدن راه تحقیق بر کتب کهن، خصوصاً صحیفه مبارکه سجّادیّه قدم برداشت.

نسخه مورد نظر دارای دویست و هفتاد و شش صفحه است و هر صفحه دارای نه سطر می باشد. این نسخه به صورت بسیار زیبا و با خطّ نسخ عالی نگاشته شده و همان گونه که مرحوم ذوالفقار در نوشتار آغاز کتاب مشخص کرده، سعی بر تصحیح و انعام و امعان نظر در مقابله به قدر مقدور داشته است. این سعی و کوشش او ستودنی است، زیرا در بسیاری از موارد، اختلافات آن نسخه که روایت حسین بن اشکیب است را با روایت مشهوره، در کنار صفحات مشخص نموده است. (مانند صفحه 67 و صفحه 111 از نسخه خطّی.) در برخی موارد اضافات روایت مشهوره را نیز در بالای کلمات نوشته است، هر چند این کار به صورت کامل صورت نگرفته، ولی خود نشانگر همّت نگارنده می باشد. مانند (صفحه 30 کلمه «بَل» و صفحه 41 کلمه «فِی» از نسخه خطّی.) در بعضی از موارد که روایت ابن اشکیب افزون بر کلمات روایت مشهوره بوده نیز با نوشتن حرف (فی) بر بالای کلمه افزون بر روایت مشهوره، آن را مشخص نموده است. (نظیر صفحه 18 کلمه «لَنا» و صفحه 34 کلمه «وَقْتِ» از نسخه خطّی.) در برخی از موارد که کلمه برای کاتب نامفهوم بوده، شکل کلمه را آورده است. (مانند صفحه 154 و صفحه 259 از نسخه خطّی.) و در

ص : 55


1- 1) دو گفتار، اثر علاّمه استاد آیه اللّه سید محمدعلی روضاتی (دام عزّه)، ص 13.

مواردی که جمله با معنیِ متفاوتی ارائه شده، هیچ دخل و تصرّفی ننموده، با کلمه «کذا» بر روی کلمه نشان داده که امانت را حفظ نموده است. (مانند صفحه 29 کلمه «اِذا» و صفحه 145 کلمه «ذلِکَ» از نسخه خطّی.)

در نسخه خطّی این روایت، صفحه 234 دعای سی و هشتم، پس از جمله «وَ هَبْ لی صِدْقَ الْهِدایَهِ» علامتی مشابه عدد 9 گذارده و به برگه ای که همراه نسخه است، ارجاع داده و تا پایان دعا در آن برگه آورده شده است. در صفحه 245 دعای سی و نهم نیز پس از جمله «فَرِّغْ قَلْبی لِ_مَحَبَّتِکَ» همین علامت را گذارده و به برگه ای دیگر که به همراه نسخه است، ارجاع داده شده. در آن برگه علاوه بر اتمام دعای سی و نهم، دعای چهلم را تا جمله «اِنْ وَکَلْتَنی اِلی نَفْسی عَجَزْتُ عَنْها» ذکر کرده است. شاید نسخه ای که کاتب از آن استنساخ می کرده، فاقد دو برگه های یادشده بوده و کاتب ادامه دعاها را از روی نسخه مشهوره استنساخ کرده و جداگانه آورده است. شاهد این مطلب آن که این برگه ها تقریباً هیچ اختلافی با نسخه مشهوره ندارند (به جز در سه مورد جزئی). و شاهد دوّم آن که عنوان دعای چهلم همان عنوان دعا، در صحیفه مشهوره است. (رجوع فرمایید به صفحه 165 و 166 از کتاب حاضر، برای مورد اوّل و صفحه 171-169 جهت مورد دوّم.)

* * *

مرکز تحقیقات رایانه ای حوزه علمیّه اصفهان- که به امر ریاست معظّم حوزه علمیّه اصفهان مرجع عالی قدر حضرت آیه اللّه العظمی مظاهری (مدّ ظلّه العالی) به منظور نشر معارف نورانی اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام تأسیس گردیده است- تحقیق و طبع و نشر این نسخه شریفه را در دستور کار خود قرار داد و این جانب با دقّت نظر، این نسخه از روایت ابن اشکیب را بررسی و موارد اختلاف آن را با نسخه مشهوره مشخص نموده، سپس تایپ دقیق کلمات از روی نسخه ابن اشکیب انجام و حتّی اعراب گذاری نیز بر طبق همان نسخه

ص : 56

انجام شده است. آن دسته از کلمات که در نسخه اصلی فاقد اعراب بود، بدون اعراب رها شده و بعضی از کلمات که شکل آن توسّط کاتب کشیده شده بود نیز، به همان شکل نگاشته شده است. (مانند صفحه 129 و 163).

سپس به مقابله با روایت مشهوره پرداخته و با دقّت این دو کتاب را با یکدیگر مقابله نموده، آن دسته از کلمات که با روایت مشهوره اختلاف داشت، مشخص و برخی از کلمات و یا عباراتی را که در روایت مشهوره نسبت به روایت ابن اشکیب، وجود نداشت، در این کتاب با علامت منفی در پاورقی ها مشخص گردیده. (مانند صفحه 68 و 117). و آن دسته از کلمات و عباراتی که در روایت مشهوره افزون بر روایت ابن اشکیب بود، با علامت مثبت در پاورقی ها مشخص شده است. (مانند صفحه 76 و 114).

علاوه بر این که در پاورقی ها موارد متفاوت و نیز اضافات و برخی کمبودهای روایت مشهوره نسبت به روایت ابن اشکیب مشخص شده، در متنِ نسخه ابن اشکیب نیز کلماتی که متفاوت با مشهوره بوده و نیز کلماتی که این نسخه افزون بر مشهوره داشت، به صورت درشت تر و پررنگ تر، در متن مشخص گردید. نیز کلماتی که در این روایت، یکی از حروف آن ها دارای دو اعراب بوده، به همان صورت در متن آورده شده است. (نظیر صفحه 69 کلمه «عُِقْرِ» و صفحه 176 کلمه «اَِخْطاری»). در بعضی از موارد که جملات به گمانْ نادرست می رسید، بدون دخل و تصرّفی در متنِ دعا، همان کلمه آورده شد و آن را با نماد دو ستاره در متن مشخص نمودیم، و در پاورقی با کلمه «کذا» سعی در حفظ و امانت داری در روایت مذکور شده است. (مانند صفحه 70 و 152).

علائم نگارشیِ وارد شده در این دعاها، تنها موردیست که به جهت سهولت در تفهیم معنا، به متن اضافه شده و تطابقی با نسخه ابن اشکیب ندارد.

پس از آوردن کلیّه دعاهای موجود در روایت ابن اشکیب، دعاهایی که در روایت

ص : 57

مشهوره افزون بر این روایت بود، آورده شد، و شماره این دعاها، بر اساس شماره دعاهای روایت مشهوره، آمده است. مانند دعاهای سوم، چهارم، نوزدهم و سی و سوم از صحیفه مشهوره.

در انتهای کتاب نیز کلّ نسخه خطیِ روایت ابن اشکیب، به صورت عکس آورده شد.

در کنار این کارها، این مرکز دست به ابداعی نوین زده، با طراحی یک نرم افزار حاوی عکس های رنگی از اصل نسخه با امکان نمایش صفحه به صفحه و امکان نمایش دعاها بر اساس روایت حسین به اشکیب و روایت مشهوره و امکانات دیگر جهت پژوهشگران، امکان ملاحظه صفحات و پژوهش بر روی این روایت را مهیّا نموده است. نرم افزار مذکور همراه با این کتاب در اختیار علاقه مندان قرار می گیرد.

سپاس و تقدیر:

در پایان بر خود فرض می دانم، پس از حمد و سپاس درگاه ربوبی و ایزد متعال که این توفیق را به بنده حقیر عنایت فرمود که چنین اقدام بایسته ای را به پیشگاه حضرت امام سجّاد علیه السلام تقدیم دارم، از عنایات ویژه زعیم حوزه علمیّه اصفهان حضرت آیه اللّه العظمی مظاهری (مدّ ظلّه)- که تأسیس مرکز تحقیقات رایانه ای حوزه علمیه اصفهان و سامان دهیِ طرح های تحقیقاتیِ این مرکز، از برکات حضور معظمٌ له است- سپاس گزاری کرده، سپس از استاد عالی مقام حضرت آیه اللّه سیّد محمّدعلی روضاتی (دامت برکاته) که از سر لطف و عنایت، این نسخه ارزشمند از روایت حسین بن اشکیب را در اختیار این جانب قرار داده و باب تحقیق بر روی این نسخه را مفتوح فرمودند، صمیمانه تشکّر می کنم.

پس از آن از مسؤول محترم دفترِ حضرت آیه اللّه العظمی مظاهری(مدّ ظلّه العالی)، جناب آقای محمّدحسن مظاهری که پشتیبان همیشگی این مرکز بوده اند، قدردانی می نمایم. و

ص : 58

همچنین از محقّقان و همکاران این مرکز که مرا در انجام این کار یاری فرمودند، خصوصاً آقایان رحیم قاسمی و سیّد اکبر سجّادی و سرکار خانم سیّده مکرّمه مهرالسادات صدری که با دقّت زایدالوصفی به امر حروف چینی، ویرایش، صفحه آرایی و استخراج رموز این نسخه پرداخته اند نیز قدردانی می شود، و پایان سخن از همکاری دیگر تشکّر دارم که در تهیه نرم افزار این نسخه، ابتکارات زیبایی انجام داد، جناب آقای مهدی اثنی عشران که همیشه مرا در امور رایانه ای یاری می دهند، و سپاسی دیگر از همکاری دیگر، جناب آقای عباسعلی داوری که امر چاپ و توزیع این اثر را عهده دار خواهند بود.

«اللّهم لک الحمد بدیع السّماوات و الارض»

سیّد احمد سجّادی

مدیر عامل مرکز تحقیقات رایانه ای حوزه علمیّه اصفهان

ص : 59

ص : 60

اَسْناد الصَّحیفه

بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

قالَ حَدَّثَنی مُحَمَّدُ بْنُ الوارِثِ قالَ حَدَّثَنَا الْحُسَیْنُ بْنُ اَشْکیب عَنْ عُمَیْرِ بْنِ هرُونِ بْنِ الْمُتوَکِّلِ الْبَلْخّی قالَ حَدَّثَنی اَبی قالَ لَقیتُ یَحْیَی بْنَ زَیْدٍ بَعْدَ قَتْلِ اَبیهِ وَ هُوَ مُتَوَجِّهٌ اِلی خُراسانَ فَسَلَّمْتُ عَلَیْهِ فَقالَ لی مِنْ اَیْنَ اَقْبَلْتَ قُلْتُ مِنَ الْحَجّ فَسَاَلَنی عَنْ اَهْلِه فَاَخْبَرْتُهُ بِحُزْنِهِمْ عَلی اَبیهِ فَقالَ لی قَدْ کانَ عَمّی عَلَیْهِ السَّلامُ یعنی مُحمَّدَ بْن عَلِیٍّ الباقِرَ اَشارَ عَلَیْهِ بِتَرْکِ الْخُرُوج وَ عَرَّفَهُ ما صارَ اِلَیْهِ اَمْرُهُ فَهَلْ لَقیتَ ابْنَ عَمّی جَعْفَرَ بْنَ مُحمّدٍ عَلَیْهِمَا السَّلامُ قُلْتُ نَعَمْ قالَ فَهَلْ سَمِعْتَهُ یَذْکُرُ مِنْ اَمْری شیءًا قُلْتُ جَعَلَنِیَ اللّهُ فِداکَ ما اُحِبُّ اَنْ اَسْتَقْبِلَکَ بِما سَمِعْتُ مِنْهُ فَتَبَسَّمَ ثُمَّ قالَ اَ بِالْمَوْتِ تُخَوِّفُنی هاتِ ما سَمِعْتَ مِنْهُ قُلْتُ سَمِعْتُهُ یَقُولُ اِنَّکَ تُقْتَلُ قِتْلَهَ اَبیکَ وَ تُصْلَبُ کَما صُلِبَ فَقالَ یَمْحُوا اللّهُ ما یَشَآءُ وَ یُثْبِتُ یا مُتَّوَکِّلُ اِنَّ اللّهَ جَلَّ وَ عَلا ایدّ هذَا الدّینَ بِنا وَ جَعَلَ لَنَا الْعِلْمَ وَ السَّیْفَ فَجمَعَهُما لَنا وَ خَصَّ بَنی عَمِّنا بِالْعِلْمِ وَحْدَهُ فَقُلْتُ جَعَلَنِی اللّهُ فِداکَ اِنّی رَاَیْتُ النّاسَ اَمْیَلَ اِلَی ابْنِ عَمِّکَ مِنْهُمْ اِلَیْکَ وَ اِلی اَبیکَ فَقالَ اِنَّ عَمّی وَ ابْنَهُ دَعَواهُمْ اِلَی الحَیاهِ وَ نَحْنُ دَعَوْناهُمْ اِلَی الْمَوْتِ فَقُلْتُ یَابْنَ رَسُولِ اللّهِ فَهُمْ اَعْلَمُ اَمْ اَنْتُمْ فَاَطْرَقَ اِلی الاْءَرْضِ مَلِیًّا ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ

ص : 61

اِلَیَّ فقالَ کُلُّنا لَهُ عِلْمٌ غَیْرَ اَنَّهُمْ یَعْمَلُونَ کُلَّ ما نَعْلمُ وَ لا نَعْلَمُ کُلَّ ما یَعْلَمُونَ ثُمّ قالَ هَلْ کَتَبْتَ مِن اِبْنِ عَمّی شَیْ_ءًا قُلْتُ نَعَمْ قالَ اَرِنیهِ فَاَخْرَجْتُ اِلَیْهِ دُعَآءً اَمْلاهُ عَلَیَّ ابُو عَبْد اللّه عَلَیْهِ السَّلامُ وَ حَدَّثنی اَنَّ اَباهُ محَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ عَلَیْهمَا السَّلمُ اَمْلاهُ عَلَیْهِ وَ کانَ یَدْعُوا بِه وَ یُسَمّیهِ الْکامِلَ فَنَظَرَ فیهِ حَتّی اَتی عَلی اخِرِه ثُمَّ قالَ لَأُخْرِجَنَّ اِلَیْکَ صَحیفَهً کانَ اَبی یُسَمّیهَا الکامِلَهَ ممّا حَفِظَهُ عَنْ اَبیهِ وَ لَقَدْ اَوْصانی اَبی بِصَوْنِها وَ مَنْعِها مِنْ غَیْرِ اَهْلِها. قالَ الْمُتوکِّلُ فَقُمْتُ اِلَیْهِ فَقَبَّلْتُ رَأْسَهُ وَ قُلْتُ یَابْن رَسُولِ اللّهِ وَ اللّهِ انّی لا دینُ اللّهَ بِحُبِّکُمْ وَ طاعَتِکُمْ وَ اَرْجُو اَنْ یُسْعِدَنِی اللّهُ بِوِلایَتِکُمْ ثُمَّ دَعا بِعَیْبهٍ فَاسْتَخْرَجَ مِنْها صَحیفَهً مُقَفَّلَهً مختُومهً فنظر الی الخاتم ثُمَّ بَکی و قَبَّلَهُ وَ فَضَّهُ وَ فَتَحَ الْقُفْلَ وَ نَشَرَ الصَّحیفَهَ وَ اَمَرَّها عَلی وَجْهه ثُمَّ قالَ وَ اللّهِ یا مُتوکِّلُ لو لا ما ذکرت من قول ابْن عَمّی جَعْفر من انّی اُقْتَلُ لَما دَفَعْتُها اِلَیْکَ وَ لَکُنْتُ بها ضَنینًا وَ لَکِنّی اعلم انّ قَوْله سَیَصّحُ وَ خِفْت اَنْ یَقَعَ مِثْلُ هَذا الدّعَآء الی بنی اُمیّه فیکتمُونه وَ یدخّرُونه فی خزَآئنهم لأنفسهم فَدُونَکَ هذه الصَّحیفهَ فَاکْتُمْها وَ تربّص بها فاذا قضی اللّه من اَمْری وَ هؤلآء الْقَوْمِ ما هُوَ قاض فَهِیَ اَمانه فی عُنقکَ حَتّی تُوصِلَها الی ابنی عَمّی مُحمّد وَ ابرهیمَ ابْنَیْ عَبْدِ اللّه بن الحَسَن قال المتوکّلُ فاخذت الصّحیفه فلما قُتِلَ صِرْتُ اِلَی المَدینَهِ فلقیت ابا عَبْدِ اللّهِ فَحَدّثْتهُ بالحدیث فبکی وَ قال رحم اللّه ابن عمّی وَ الحقه بابآئه وَ اجداده. ثمّ قال این الصّحیفه قلت ها هی فداک اَبی وَ امّی یابن رسُول اللّه ففتحها وَ قالَ هذا وَ اللَّه خطُّ عمّی زید وَ دُعَآء جدّی ثمّ قال یا اسمعیل قُمْ فاننی بالدّعَآء الّذی امرتک بحفظه وَ صونه فقام اسمعیل فاخرج صحیفه کانّها الصَّحیفه الّتی دفعها اِلَیَّ یحیَی فقبّلها ابُو عبد اللّه وَ وَضَعَها عَلَی عَیْنَیْه وَ قالَ هذا وَ اللّه خطّ اَبی وَ املَآء جدّی فقلتُ یَابْنَ رسُولِ اللّهِ اِنْ رَاَیْتَ اَنْ اعترض بهما فقال قد رایت ذلکَ فَافْعَلْ فعارضتُ صَحیفَهَ زَیْدٍ بصحیفه مُحمَّدٍ فلم اجدها تُغادِرُ حَرْفًا. ثمّ استاذَنْتُ ابا عَبْد اللّه فی دفعها الی ابنی عبد اللّه بن الحسن. فقال اِنَّ اللّهَ یَاْمُرُکُمْ اَنْ تُؤَدُّوا الاْءَماناتِ اِلی اَهْلِها. فلمّا نهضتُ قال مکانَکَ ثُمّ وجّه الی مُحمّد وَ ابرهیم فجآءا فَقالَ هذا میراث ابن عَمِّکُما قد خصّکما به دُون اخوته وَ نحن مشترطُون علیکما فیه شرطًا قالا قُل یرحمک اللّه فقولک المقبُول قالَ لا تُخْرِجا هذِهِ الصَّحیفَهَ مِنَ الْمَدینَهِ قالا وَ لِمَ یَغْفِرُ اللّهُ لَکَ قالَ اِنَّ ابْنَ عَمِّکُما خافَ عَلَیْها اَمْرًا اَخافُهُ

ص : 62

عَلَیْها قالا اِنَّ ذاکَ اِنَّما خافَ عَلَیْها مِنْ عِلْمٍ اِنَّهُ یُقْتَلُ قالَ اَبُو عَبْدِ اللّهِ عَلَیْهِ السَّلامُ وَ اَنْتُ_ما لا تَاْمَنا فو اللّهِ اِنّی لاَعْلَمُ اَنَّکُما سَتَخْرُجانِ کما خَرَجَ وَ تُقْتَلانِ کَما قُتِلَ فَقاما وَ هُو یَقُولانِ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّهَ اِلّا بِاللّهِ قال وَ هذه الصّحیفه.

ص : 63

ادعیه

دعای اول

(1)

کانَ مِنْ دُعآءِ عَلِیّ بْن الحُسین عَلَیْهما السَّل_مُ

اذا ابتدأ بالتّحمید لِلّهِ عَزّ وَ جَلَّ و الثّنَاءِ عَلَیْه(1)

اَلْحَمْدُ لِلّهِ الْأَوَّلِ بِلا اَوَّلٍ کانَ قَبْلَهُ، وَ الاْءخِرِ بِلا اخِرٍ یَکُونُ بَعْدَهُ. الَّذی قَصُرَتْ عَنْ رُوءْیَتِه اَبْصارُ النّاظِرینَ، وَ عَجَزَتْ عَنْ وَصْفِه(2) اَوْهامُ الْواصِفینَ. ابْتَدَعَ بِقُدْرَتِهِ الْخَلْقَ ابْتِداعًا، وَ اخْتَرَعَهُمْ عَلی مَشِیَّتِه اخْتِراعًا. ثُمَّ سَلَکَهُمْ فی طُرُقِ(3) اِرادَتِه، وَ بَعَثَهُمْ فی سِلْکِ(4) مَحَبَّتِه، لا یَمْلِکُونَ تَاَخُّرًا(5) عَمّا قَدَّمَهُمْ اِلَیْهِ، وَ لا یَسْتَطیعُونَ تَقَدُّمًا اِلی مآ اَخَّرَهُمْ عَنْهُ. وَ جَعَلَ لِکُلِّ رُوحٍ مِنْهُمْ قُوتًا(6) مَقْسُومًا مِنْ رِزْقِه، لا یَنْقُصُ مِنْهُمْ(7) مَنْ زادَهُ ناقِصٌ، وَ لا یَزیدُ مَنْ نَقَصَ مِنْهُمْ زآئِدٌ. ثُمَّ ضَرَبَ لَهُ فِی الْحَیوهِ اَجَلًا مَوْقُوتًا، وَ نَصَبَ لَهُ اَمَدًا مَحْدُودًا، یَتَخَطَّأُ اِلَیْهِ بِاَیَّامِ عُمْرِه،(8) وَ یَرْهَقُهُ بِاَعْوامِ دَهْرِه، حَتّی اِذا بَلَغَ اَقْصی اَثَرِه، وَ اسْتَوْعَبَ حِسابَ عُمْرِه(9) قَبَضَهُ اِلی ما نَدَبَهُ اِلَیْهِ مِنْ مَحْبُوبِ(10) ثَوابِه، اَوْ مَحْذُورِ عِقابِه، لِیَجْزِیَ الَّذینَ اَسآوءُا بِما عَمِلُوا وَ یَجْزِیَ الَّذینَ اَحْسَنُوا بِالْحُسْنی. عَدْلًا مِنْهُ، تَقَدَّسَتْ اَسْماوءُهُ، وَ تَظاهَرَتْ نَعْمآؤُهُ،(11) لا یُسْئَلُ عَمّا یَفْعَلُ وَ هُمْ یُسْئَلُونَ. وَ الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذی لَوْ سَتَرَ(12) عَنْ عِبادِه مَعْرِفَهَ حَمْدِه عَلی ما اَوْلاهُمْ(13) مِنْ مِنَنِهِ الْمُتَتابِعَهِ، وَ اَسْبَغَ عَلَیْهِمْ مِنْ

ص : 64


1- 1) عنوان هذا الدعاء فی المشه_وره: «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ إِذَا ابْتَدَأَ بِالدُّعَاءِ بَدَأَ بِالتَّحْمِیدِ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الثَّنَاءِ عَلَیْهِ، فَقَالَ».
2- 2) نَعْتِهِ
3- 3) سَلَکَ بِهِمْ طَرِیقَ
4- 4) سَبِیلِ
5- 5) تَأْخِیرًا
6- 6) + مَعْلُومًا
7- 7) - مِنْهُمْ
8- 8) عُمُرِهِ
9- 9) عُمُرِهِ
10- 10) مَوْفُورِ
11- 11) آلَاوءُهُ
12- 12) حَبَسَ
13- 13) أَبْلَاهُمْ

نِعَمِهِ الْمُتَظاهِرَهِ، لَتَصَرَّفُوا فی فَضْلِه(1) فَلَمْ یَحْمَدُوهُ، وَ تَوَسَّعُوا فی رِزْقِه فَلَمْ یَشْکُرُوهُ. وَ لَوْ کانُوا کَذلِکَ لَخَرَجُوا مِنْ حُدُودِ الْأِنْسانِیَّهِ وَ لَدَخَلُوا فی حَریمِ(2) الْبَهیمِیَّهِ، فَکانُوا کَما وَصَفَ فی مُحْکَمِ کِتابِه: اِنْ هُمْ اِلّا کَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ اَضَلُّ سَبیلًا. وَ الْحَمْدُ لِلّهِ عَلی ما عَرَّفَنا مِنْ نَفْسِه، وَ اَلْهَمَنا مِنْ شُکْرِه، وَ فَتَحَ لَنا مِنْ اَبْوابِ الْعِلْمِ بِرُبُوبِیَّتِه، وَ دَلَّنا عَلَیْهِ مِنَ الْأِخْلاصِ لَهُ فی تَوْحیدِه، وَ جَنَّبَنا مِنَ الْأِلْحادِ وَ الشَّکِّ فی اَمْرِه. حَمْدًا یَعْمُرُ(3) بِه مَنْ(4) حَمِدَهُ مِنْ جَمیعِ(5) خَلْقِه، وَ یَسْبِقُ مَنْ سَبَقَ بِه(6) اِلی رِضاهُ وَ عَفْوِه. حَمْدًا یُضیءُ(7) بِه ظُلُماتِ الْبَرْزَخِ، وَ یَسْهُلُ عَلَیْنا سُبُلُ(8) الْمَبْعَثِ، وَ یُشَرَّفُ بِه مَنازِلُنا(9) عِنْدَ مَواقِفِ الْأَشْهادِ، یَوْمَ تُجْزی کُلُّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ وَ هُمْ لا یُظْلَمُونَ یَوْمَ لا یُغْنی مَوْلًی عَنْ مَوْلًی شَیْ_ءًا وَ لا هُمْ یُنْصَرُونَ. حَمْدًا یَرْتَفِعُ عَنّا(10) اِلی اَعْلی عِلِّیّینَ فی کِتابٍ مَرْقُومٍ یَشْهَدُهُ الْمُقَرَّبُونَ. حَمْدًا تُنیرُ(11) بِه عُیُونُنا اِذا بَرَقَتِ(12) الْأَبْصارُ، وَ تُبَیِّضُ بِه وُجُوهَنا(13) اِذا اسْوَدَّتِ الْأَبْشارُ. حَمْدًا نَعْبُرُ(14) بِه مِنْ اَلیمِ عَذابِ(15) اللّهِ اِلی کَریمِ ثَوابِه.(16) حَمْدًا نُزاحِمُ بِه مَلاآئِکَهَ اللّهِ(17) الْمُقَرَّبینَ، وَ نُضآمُّ بِه اَنْبِیاءَهُ الْمُرْسَلینَ فی دارِ الْمُقامَهِ الَّتی لا تَزُولُ، وَ مَحَلِّ کَرامَتِهِ الَّتی لا تَحُولُ. وَ الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِی اخْتارَ لَنا مَحاسِنَ الاْءَخْلاقِ،(18) وَ اَجْری عَلَیْنا طَیِّباتِ الاْءَرْزاقِ.(19) وَ جَعَلَ لَنا(20) بِالْمَلَکَهِ عَلی جَمیعِ الْخَلْقِ، فَکُلُّ خَلْقِه مُنْقادٌ(21) لَنا بِقُدْرَتِه، وَ صآئِرَهٌ لَنا(22) اِلی طاعَتِنا بِعِزَّتِه. وَ(23) اَغْلَقَ عَنّا بابَ الْحاجَهِ اِلّا اِلَیْهِ، فَکَیْفَ

ص : 65


1- 1) مِنَنِهِ
2- 2) إِلَی حَدِّ
3- 3) نُعَمَّرُ
4- 4) فِیمَنْ
5- 5) - جَمِیعِ
6- 6) نَسْبِقُ بِهِ مَنْ سَبَقَ
7- 7) + لَنَا
8- 8) یُسَهِّلُ عَلَیْنَا بِهِ سَبِیلَ
9- 9) یُشَرِّفُ بِهِ مَنَازِلَنَا
10- 10) مِنَّا
11- 11) تَقَرُّ
12- 12) بَرِقَتِ
13- 13) تَبْیَضُّ بِهِ وُجُوهُنَا
14- 14) نُعْتَقُ
15- 15) نَارِ
16- 16) جِوَارِ اللَّهِ
17- 17) مَلَائِکَتَهُ
18- 18) الْخَلْقِ
19- 19) الرِّزْقِ
20- 20) + الْفَضِیلَهَ
21- 21) خَلِیقَتِهِ مُنْقَادَهٌ
22- 22) - لَنَا
23- 23) + الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی

نُطیقُ حَمْدَهُ؟ اَمْ مَتی نُوءَدّی شُکْرَهُ؟ لا مَتی؟ وَ الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذی رَکَّبَ فینا الاتِ الْبَسْطِ، وَ جَعَلَ لَنا اَدَواتِ الْقَبْضِ، وَ مَتَّعَنا بِاَرْواحِ الْحَیوهِ، وَ اَثْبَتَ فینا جَوارِحَ الْأَعْمالِ، وَ غَذّانا بِطَیِّباتِ الْمَعاشِ،(1) وَ اَغْنانا بِفَضْلِه، وَ اَقْنانا بِمَنِّه. ثُمَّ اَمَرَنا لِیَخْتَبِرَ طاعَتَنا، وَ نَهانا لِیَبْتَلِیَ شُکْرَنا، فَخالَفْنا عَنْ طَریقِ اَمْرِه، وَ رَکِبْنا مُتُونَ زَجْرِه، فَلَمْ یَبْتَدِرْنا بِعُقُوبَتِه، وَ لَمْ یُعاجِلْنا بِنِقْمَتِه، بَلْ تَاَنّی(2) بِرَحْمَتِه تَکَرُّمًا، وَ انْتَظَرَ فینا(3) بِرَاْفَتِه حِلْمًا. وَ الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذی اَدَلَّنا(4) عَلَی التَّوْبَهِ الَّتی لَمْ نُفِدْها اِلاّ مِنْ فَضْلِه، فَلَوْ لَمْ نَعْتَدِدْ مِنْ فَضْلِه اِلّا بِها لَقَدْ حَسُنَ بَلاآوءُهُ عِنْدَنا، وَ جَلَّ اِحْسانُهُ اِلَیْنا، وَ جَسُمَ فَضْلُهُ عَلَیْنا. فَما هکَذا کانَتْ سُنَّتُهُ فِی التَّوْبَهِ لِمَنْ(5) قَبْلَنا، لَقَدْ وَضَعَ عَنّا ما لا طاقَهَ لَنا بِه، فَلَمْ(6) یُکَلِّفْنا اِلّا وُسْعًا، وَ لَمْ یُجَشِّمْنا اِلّا یُسْرًا، وَ لَمْ یَدَعْ لِأَحَدٍ مِنّا حُجَّهً وَ لا عُذْرًا. فَالْهالِکُ مِنّا مَنْ هَلَکَ عَلَیْهِ، وَ السَّعیدُ مِنّا مَنْ رَغِبَ اِلَیْهِ وَ الْمَحْرُومُ مِنّا مَنْ اَخْطَاَهُ عَفْوُهُ.(7) وَ الْحَمْدُ لِلّهِ بِکُلِّ ما حَمِدَهُ بِه اَدْنی مَلاآئِکَتِه اِلَیْهِ وَ اَکْرَمُ خَلاآیءِقِه(8) عَلَیْهِ وَ اَرْضی حامِدیهِ لَدَیْهِ. حَمْدًا یَفْضُلُ سآئِرَ الْحَمْدِ کَفَضْلِ رَبِّنا عَلی جَمیعِ خَلْقِه. ثُمَّ لَهُ الْحَمْدُ مَکانَ کُلِّ نِعْمَهٍ لَهُ عَلَیْنا وَ عَلی جَمیعِ عِبادِهِ الْماضینَ وَ الْباقینَ عَدَدَ مآ اَحاطَ بِه عِلْمُهُ مِنْ جَمیعِ الْأَشْیآءِ، وَ مَکانَ کُلِّ واحِدٍ(9) مِنْها عَدَدُها جَمیعًا(10) اَضْعافًا مُضاعَفَهً اَبَدًا سَرْمَدًا اِلی یَوْمِ الْقِیمَهِ. حَمْدًا لا مُنْتَهی لِحَدِّه، وَ لا حِسابَ لِعَدِّه،(11) وَ لا مَبْلَغَ لِغایَتِه، وَ لاَ انْقِطاعَ لِأَمَدِه. حَمْدًا یَکُونُ وُصْلَهً اِلی(12) عَفْوِه، وَ سَبَبًا اِلی رِضْوانِه، وَ ذَریعَهً اِلی مَغْفِرَتِه، وَ طَریقًا اِلی جَنَّتِه، وَ خَفیرًا مِنْ نَقِْمَتِه،(13) وَ اَمْنًا مِنْ غَضَبِه، وَ ظَهیرًا عَلی طاعَتِه، وَ حاجِزًا عَنْ مَعْصِیَتِه، وَ عَوْنًا عَلی تَاْدِیَهِ حَقِّه وَ وَظآئِفِه. حَمْدًا نُسْتَعَدُ(14) بِه فی السُّعَدآءِ مِنْ اَوْلِیآئِه، وَ نَصیرُ بِه فی نَظْمِ الشُّهَدآءِ بِسُیُوفِ اَعْدآئِه.(15)

ص : 66


1- 1) الرِّزْقِ
2- 2) تَأَنَّانَا
3- 3) مُرَاجَعَتَنَا
4- 4) دَلَّنَا
5- 5) + کَانَ
6- 6) وَ لَمْ
7- 7) - وَ الْم_َحْرُومُ مِنَّا مَنْ اَخْطَاَهُ عَفْوُهُ
8- 8) خَلِیقَتِهِ
9- 9) وَاحِدَهٍ
10- 10) - جَمِیعًا
11- 11) لِعَدَدِهِ
12- 12) + طَاعَتِهِ وَ
13- 13) نَقِمَتِهِ
14- 14) نَسْعَدُ
15- 15) + إِنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیدٌ.

ص : 67

دعای دوم

(2)

وَ کانَ مِنْ دُعآئه علیه السّل_مُ

بَعد هذا التّحمید الصّلوآه علی النّبیّ صَلَّی اللّهُ عَلیه و اله(1)

وَ الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذی مَنَّ عَلَیْنا بِنَبِیِّه مُحَمَّدٍ(2) صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَ الِه دُونَ الْأُمَمِ الْماضِیَهِ وَ الْقُرُونِ السّالِفَهِ، بِقُدْرَتِهِ الَّتی لا تَعْجِزُ عَنْ شَیْءٍ وَ اِنْ عَظُمَ، وَ لا یَفُوتُها شَیْ ءٌ وَ اِنْ لَطُفَ. فَخَتَمَ بِنا عَلی جَمیعِ مَنْ ذَرَأَ وَ بَرَأَ،(3) وَ جَعَلَنا شُهَدآءَ عَلی مَنْ جَحَدَ، وَ کَثَّرَنا بِمَنِّه عَلی مَنْ قَلَّ. اَللّهُمَّ فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ اَمینِکَ عَلی وَحْیِکَ، وَ نَجیبِکَ مِنْ خَلْقِکَ، وَ صَفِیِّکَ مِنْ عِبادِکَ، اِمامِ الرَّحْمَهِ، وَ قآئِدِ الْخَیْرِ، وَ مِفْتاحِ الْبَرَکَهِ کَما نَصَبَ لِأَمْرِکَ نَفْسَهُ. وَ عَرَّضَ فیکَ لِلْمَکْرُوهِ بَدَنَهُ. وَ کاشَفَ فِی الدُّعآءِ اِلَیْکَ لُحْمَتَهُ وَ(4) حآمَّتَهُ. وَ حارَبَ فی مَرْضاتِکَ(5) اُسْرَتَهُ. وَ قَطَعَ فی اِحْیآءِ دینِکَ رَحِمَهُ. وَ اَقْصَی الْأَدْنَیْنَ عَلی عُنُودِهِمْ عَنْکَ. وَ اَدْنَی(6) الْأَقْصَیْنَ عَلَی اسْتِجابَتِهِمْ لَکَ. وَ والی فیکَ الْأَبْعَدینَ. وَ عادی فیکَ الْأَقْرَبینَ. و اَدْاَبَ نَفْسَهُ فی تَبْلیغِ رِسالَتِکَ. وَ اَتْعَبَها فِی الدُّعآءِ(7) اِلی مِلَّتِکَ. وَ شَغَلَها بِالنُّصْحِ لِأَهْلِ دَعْوَتِکَ. وَ هاجَرَ اِلی بِلادِ الْغُرْبَهِ، وَ مَحَلِّ النَّاْیِ عَنْ مَوْطِنِ رَحْلِه، وَ مَوْضِعِ رِجْلِه، وَ مَسْقَطِ رَاْسِه، وَ مَاْنَسِ نَفْسِه، اِرادَهً مِنْهُ لِأِعْزازِ دینِکَ، وَ اسْتِنْصارًا عَلی اَهْلِ الْکُفْرِ بِکَ. حَتَّی اسْتَتَبَّ لَهُ ما حاوَلَ فی اَعْدآئِکَ. وَ اسْتَتَمَّ لَهُ ما دَبَّرَ فی اَوْلِیآئِکَ. فَنَهَدَ اِلَیْهِمْ مُسْتَفْتِحًا بِعَوْنِکَ، وَ مُتَقَوِّیًا عَلی ضَعْفِه بِنَصْرِکَ. فَغَزاهُمْ فی عُِقْرِ(8) دِیارِهِمْ وَ هَجَمَ عَلَیْهِمْ فی بُحْبُوحَهِ قَرارِهِمْ

ص : 68


1- *) عنوان هذا الدعاء فی المشه_وره: «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّ_لَامُ بَعْدَ هَذَا التَّحْمِی_دِ فِی الصَّلَاهِ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ».
2- 1) بِمُحَمَّدٍ نَبِیِّهِ
3- 2) - وَ بَرَأَ
4- 3) - لُحْمَتَهُ وَ
5- 4) رِضَاکَ
6- 5) جُحُودِهِمْ وَ قَرَّبَ
7- 6) بِالدُّعَاءِ
8- 7) عُقْرِ

حَتّی ظَهَرَ اَمْرُکَ، وَ عَلَتْ کَلِمَتُکَ، وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ. اَللّهُمَّ فَارْفَعْهُ بِما کَدَحَ فیکَ اِلَی الدَّرَجَهِ الْعُلْیا مِنْ جَنَّتِکَ. حَتّی لا یُساوی فی مَنْزِلَهٍ، وَ لا یُکافی(1) فی مَرْتَبَهٍ، وَ لا یُوازیهِ(2) لَدَیْکَ مَلَکٌ مُقَرَّبٌ، وَ لا نَبِیٌّ مُرْسَلٌ. وَ عَرِّفْهُ فی اَهْلِه الطّاهِرینَ وَ اُمَّتِهِ الْمُوءْمِنینَ مِنْ حُسْنِ الشَّفاعَهِ اَجَلَّ ما وَعَدْتَهُ. یا نافِذَ الْعِدَهِ، یا وافِیَ الْقَوْلِ، یا زَکِیَّ الْفَضْلِ یا رَضِیَّ الطَّوْلِ(3) یا مُبَدِّلَ السَّیِّئاتِ بِاَضْعافِها مِنَ الْحَسَناتِ اِنَّکَ ذُو الْفَضْلِ الْعَظیمِ.

ص : 69


1- 1) لَا یُکَافَأَ
2- 2) لَا یُوَازِیَهُ
3- 3) - یَا زَکِیَّ الْفَضْلِ یَا رَضِیَّ الطَّوْلِ

دعای سوم

(3)

وَ کانَ من دُعآئه علیه السّل_م

اِذَا اعْتَرَفَ بِالتَّقْصیر عَنْ تادِیَهِ الشُّکْرِ(1)

اَللّهُمَّ اِنَّ اَحَدًا لا یَبْلُغُ مِنْ شُکْرِکَ غایَهً وَ اِنْ اَبْعَدَ(2) اِلّا حَصَلَ عَلَیْهِ مِنْ اِحْسانِکَ ما یَلْزِمُهُ شُکْرُکَ.(3) وَ لا یَبْلُغُ مَبْلَغًا مِنْ طاعَتِکَ وَ اِنِ اجْتَهَدَ اِلّا کانَ مُقَصِّرًا دُونَ اسْتِحْقاقِکَ بِفَضْلِکَ. فَاَشْکَرُ عِبادِکَ عاجِزٌ عَنْ شُکْرِکَ، وَ اَعْبَدُهُمْ مُقَصِّرٌ عَنْ طاعَتِکَ. لا یَجِبُ لِأَحَدٍ مِنْهُمْ(4) اَنْ تَغْفِرَ لَهُ بِاسْتِحْقاقِه، وَ لاآ اَنْ تَرْضی عَنْهُ بِاسْتیجابِه. فَمَنْ غَفَرْتَ لَهُ فَبِطَوْلِکَ، وَ مَنْ رَضیتَ عَنْهُ فَبِفَضْلِکَ. تَشْکُرُ یَسیرَ ما تُشْکَرُ بِه،(5) وَ تُثیبُ عَلی قَلیلِ ما تُطاعُ بِه حَتّی اِذا(5)(6) کَاَنَّ شُکْرَ عِبادِکَ الَّذی اَوْجَبْتَ عَلَیْهِ ثَوابَهُمْ وَ اَعْظَمْتَ عَنْهُ جَزآءَهُمْ اَمْرٌ مَلَکُوا اسْتَطاعَهَ(7) الاِمْتِناعِ مِنْهُ دُونَکَ فَکافَاْتَهُمْ،(8) اَوْ لَمْ یَکُنْ سَبَبُهُ بِیَدِکَ فَجازَیْتَهُمْ.(9) مَلَکْتَ -یا اِلهی- اَمْرَهُمْ قَبْلَ اَنْ یَمْلِکُوا عِبادَتَکَ، وَ اَعْدَدْتَ ثَوابَهُمْ قَبْلَ اَنْ یُفیضُوا فی (10)طاعَتِکَ، وَ ذلِکَ اَنَّ سُنَّتَکَ الْأِفْضالُ، وَ عادَتَکَ الْأِحْسانُ، وَ سَبیلَکَ الْعَفْوُ. کُلُّ الْبَرِیَّهِ مُعْتَرِفٌ اَنَّکَ(11) غَیْرُ ظالِمٍ لِمَنْ عاقَبْتَ، وَ شاهِدٌ(12) بِاَنَّکَ مُتَفَضِّلٌ(13) عَلی مَنْ عافَیْتَ، وَ کُلُّهُمْ(14) مُقِرٌّ عَلی نَفْسِه بِالتَّقْصیر عَمَّا اسْتَوْجَبْتَ. فَلَوْ لا اَنَّ الشَّیْطانَ یَخْدِعُهُمْ(15) عَنْ

ص : 70


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «37».
2- 2) - وَ اِنْ اَبْعَدَ5) شَکَرْتَهُ
3- 3) یُلْزِمُهُ شُکْرًا
4- 4) - مِنْهُمْ
5- 6) فِیهِ حَتَّی
6- **) کذا
7- 7) اسْتِطَاعَهَ
8- 8) فَکَافَیْتَهُمْ
9- 9) + بَلْ
10- 10) فَکُلُّ الْبَرِیَّهِ مُعْتَرِفَهٌ بِأَنَّکَ
11- 11) شَاهِدَهٌ
12- 12) مُتَفَضَّلٌ
13- 13) کُلٌّ
14- 14) یَخْتَدِعُهُمْ

طاعَتِکَ ما عَصاکَ اَحَدٌ،(1) وَ لَوْ لا اَنَّهُ یُصَوِّرُ(2) لَهُمُ الْباطِلَ فی صُورَهِ(3) الْحَقِّ ما ضَلَّ عَنْ طَریقِکَ ضآلٌّ. فَسُبْحانَکَ ما اَبْیَنَ کَرَمَکَ فی مُعامَلَهِ مَنْ عَصاکَ اَوْ اَطاعَکَ(4) تَشْکُرُ لِلْمُطیعِ ما اَنْتَ تَوَلَّیْتَهُ لَهُ، وَ تُمْلِی لِلْعاصی فیم_ا تَمْلِکُ مُعاجَلَتَهُ فیهِ. اَعْطَیْتَ کُلًّا مِنْهُما ما لا یَجِبُ(5) لَهُ، وَ تَفَضَّلْتَ عَلی کُلٍّ مِنْهُما بِما یُقَصِّرُ عَنْهُ عَمَلُهُ.(6) وَ لَوْ کَافَاْتَ الْمُطیعَ عَلی مآ اَنْتَ تَوَلَّیْتَهُ لَاَوْشَکَ اَنْ یَفْقِدَ ثَوابَکَ، وَ اَنْ تَزُولَ عَنْهُ نِعَمُکَ، وَ لکِنَّکَ(7) جازَیْتَهُ عَلَی الْمُدَّهِ الْقَصیرَهِ الْفَنا(8)** بِالْمُدَّهِ الطَّویلَهِ الْخالِدَهِ، وَ عَلَی الْغایَهِ الْقَریبَهِ الزّآئِلَهِ بِالْغایَهِ الْمَدیدَهِ الْباقِیَهِ. ثُمَّ لَمْ تَسُمْهُ الْقِصاصَ فیم_ا اَکَلَ مِنْ رِزْقِکَ الَّذی تَقَوّی(9) بِه عَلی طاعَتِکَ، وَ لَمْ تَحْمِلْهُ عَلَی الْمُناقَشَهِ(10) فِی الاْءلاتِ الَّتی تَسَبَّبَ بِاسْتِعْمالِها اِلی مَغْفِرَتِکَ، وَ لَوْ

ص : 71


1- 1) عَاصٍ
2- 2) صَوَّرَ
3- 3) مِثَالِ
4- 4) أَطَاعَکَ أَوْ عَصَاکَ
5- 5) لَمْ یَجِبْ
6- 6) یَقْصُرُ عَمَلُهُ عَنْهُ
7- 7) نِعْمَتُکَ وَ لَکِنَّکَ بِکَرَمِکَ
8- 8) الْفَانِیَهِ
9- 9) یَقْوَی
10- 10) الْمُنَاقَشَاتِ

فَعَلْتَ ذلِکَ بِه لَذَهَبَ جَمیعُ(1) ما کَدَحَ لَهُ وَ جُمْلَهُ(2) ما سَعی فیهِ جَزآءً لِلصُّغْری مِنْ(3) مِنَنِکَ، وَ لَبَقِیَ رَهْنًا(4) بَیْنَ یَدَیْکَ بِسآئِرِ نِعَمِکَ، فَمَتی کانَ یَسْتَحِقُّ شَیْ_ءًا مِنْ ثَوابِکَ؟ لا! مَتی؟! هذِه(5) یا اِلهی حالُ مَنْ اَطاعَکَ، وَ سَبیلُ مَنْ تَعَبَّدَ لَکَ، فَاَمَّا الْعاصی اَمْرَکَ وَ الْمُواقِعُ نَهْیَکَ فَلَمْ تُعاجِلْهُ بِنِقْمَتِکَ(6) لِکَیْ یَسْتَبْدِلَ بِحالِه فی مَعْصِیَتِکَ حالَ الْأِنابَهِ اِلی طاعَتِکَ، وَ لَقَدْ کانَ یَسْتَحِقُّ یا اِلهی(7) فی اَوَّلِ ما هَمَّ بِعِصْیانِکَ کُلَّما اَعْدَدْتَ لِجَمیعِ خَلْقِکَ مِنْ عُقُوبَتِکَ. فَجَمیعُ ما اَخَّرْتَ عَنْهُ مِنْ وَقْتِ الْعَذابِ(8) وَ اَبْطَاْتَ بِه عَلَیْهِ مِنْ سَطَواتِ النِّقْمَهِ فَتَرْکٌ(9) مِنْ حَقِّکَ، وَ رِضًا بِدُونِ واجِبِکَ. فَمَنْ اَکْرَمُ یا اِلهی مِنْکَ، وَ مَنْ اَشْقی مِمَّنْ هَلَکَ عَلَیْکَ؟ لا! مَنْ؟ فَتَبارَکْتَ اَنْ تُوصَفَ اِلّا بِالْأِحْسانِ، وَ کَرُمْتَ عَنْ(10) اَنْ یُخافَ مِنْکَ اِلاَّ الْعَدْلُ، لا یُخْشی جَوْرُکَ عَلَی مَنْ عَصاکَ، وَ لا یُخافُ اِغْفالُکَ ثَوابَ مَنْ اَرْضاکَ.(11)

ص : 72


1- 1) بِجَمِیعِ
2- 2) جُمْلَهِ
3- 3) + اَیَادِیکَ وَ
4- 4) رَهِینًا
5- 5) هَذَا
6- 6) بِنَقِمَتِکَ
7- 7) - یَا اِلَهِی
8- 8) مِنَ الْعَذَابِ
9- 9) النَّقِمَهِ وَ الْعِقَابِ تَرْکٌ
10- 10) - عَنْ
11- 11) + فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ هَبْ لِی أَمَلِی، وَ زِدْنِی مِنْ هُدَاکَ مَا أَصِلُ بِهِ إِلَی التَّوْفِیقِ فِی عَمَلِی، إِنَّکَ مَنَّانٌ کَرِیمٌ.

دعای چهارم

(4)

و من دُعآئِه علیه السّل_م

لنفسه و اهل ولایته(1)

یا مَنْ لا تَنْقَضی عَجآئِبُ عَظَمَتِه(2) اُحْجُبْنا عَنِ الْأِلْحادِ فی عَظَمَتِکَ. وَ یا مَنْ لا تَنْتَهی مُدَّهُ مُلْکِه(3) اَعْتِقْ رِقابَنا مِنْ نَقِمَتِکَ. وَ یا مَنْ لا تَفْنی خَزآئنُ رَحْمَتِه(4) اجْعَلْ لَنا نَصیبًا فی رَحْمَتِکَ. وَ یا مَنْ لا تَنْقَطِعُ(5) دُونَ رُوءْیَتِهِ الْأَبْصارُ(6) اَدْنِنا اِلَیْکَ.(7) وَ یا مَنْ تَصْغُرُ عِنْدَ خَطَرِهِ الْأَخْطارُ(8) کَرِّمْنا عَلَیْکَ. وَ یا مَنْ لَ_بْتَنی(9)(10) عِنْدَهُ بَواطِنُ الْأَخْبارِ(11) لا تَفْضَحْنا لَدَیْکَ. اللّهُمَّ اَغْنِنا عَنْ هِبَهِ الْواهِبینَ.(12) بِهِبَتِکَ، وَ اکْفِنا وَحْشَهَ الْقاطِعینَ. بِصِلَتِکَ، حَتّی لا نَرْغَبَ اِلی اَحَدٍ مَعَ بَذْلِکَ، وَ لا نَسْتَوْحِشَ مِنْ اَحَدٍ مَعَ فَضْلِکَ. اَللّهُمَّ(13) کِدْ لَنا وَ لا تَکِدْ عَلَیْنا، وَ امْکُرْ لَنا وَ لا تَمْکُرْ بِنا، وَ اَدِلْ لَنا وَ لا تُدِلْ عَلَیْنا. اَللّهُمَّ قِنا مِنْکَ، وَ اهْدِنا بِکَ،(14) وَ لا تُباعِدْنا عَنْکَ: اِنَّ مَنْ تَقِه یَسْلَمْ وَ مَنْ تَهْدِه یَعْلَمْ، وَ مَنْ تُقَرِّبْهُ اِلَیْکَ یَغْنَمْ.(15)اَللّهُمَّ اِنَّما

ص : 73


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «5» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ لِنَفْسِهِ و لِأَهْلِ وَلَایَتِهِ».
2- 2) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ
3- 3) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
4- 4) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
5- 5) تَنْقَطِعُ
6- 6) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
7- 7) إِلَی قُرْبِکَ
8- 8) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
9- 9) تَظْهَرُ
10- 10) کذا
11- 11) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
12- 12) الْوَهَّابِینَ
13- 13) + فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
14- 14) مِنَّا. اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ قِنَا مِنْکَ، وَ احْفَظْنَا بِکَ، وَ اهْدِنَا إِلَیْکَ
15- 15) + اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اکْفِنَا حَدَّ نَوَائِبِ الزَّمَانِ، وَ شَرَّ مَصَایِدِ الشَّیْطَانِ، وَ مَرَارَهَ صَوْلَهِ السُّلْطَانِ

یَکْفِی الْکُفاهُ(1) بِفَضْلِ قُوَّتِکَ فَاکْفِنا،(2) وَ اِنَّما یُعْطِی الْمُعْطُونَ مِنْ فَضْلِ جِدَتِکَ فَاَعْطِنَا،(3) وَ اِنَّما یَهْتَدِی الْمُهْتَدُونَ بِنُورِ حِکْمَتِکَ فَاهْدِنَا.(4) اَللّهُمَّ اِنَّکَ مَنْ والَیْتَ لَمْ یَضْرُرْهُ خِذْلانُ الْخاذِلینَ، وَ مَنْ اَعْطَیْتَ لَمْ یَمْنَعْهُ(5) مَنْعُ الْمانِعینَ، وَ مَنْ هَدَیْتَ لَمْ یُغْوِه اِضْلالُ الْمُضِلّینَ. فَامْنَعْنا(6) بِعِزِّکَ، مِنْ عِبادِکَ، وَ اَغْنِنا عَنْ غَیْرِکَ بِاِرْفادِکَ، وَ اسْلُکْ بِنا سُبُلَ(7) الْحَقِّ باِرْشادِکَ. اَللّهُمَّ وَ اکْفِنا حَدَّ نَوآیءِبِ الزَّمانِ، وَ سُوآءَ مَصآیءِدِ الشَّیْطانِ وَ مَرارَهَ صَوْلَهِ السُّلْطانِ فَاجْعَلْ(8) سَلامَهَ قُلُوبِنا فی ذِکْرِ عَظَمَتِکَ، وَ فَراغَ اَبْدانِنا فی شُکْرِ نِعْمَتِکَ، وَ انْطِلاقَ اَلْسُنِنا(9) فی وَصْفِ مِنَّتِکَ. اَللّهُمَّ(10) اجْعَلْنا مِنْ دُعاتِکَ الدّاعینَ اِلَیْکَ، وَ مِنْ(11) هُداتِکَ الدّآلّینَ عَلَیْکَ، وَ مِنْ خآصَّتِکَ الْحاضِرینَ(12) لَدَیْکَ، یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ.

ص : 74


1- 1) یَکْتَفِی الْمُکْتَفُونَ
2- 2) فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اکْفِنَا
3- 3) فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَعْطِنَا
4- 4) وَجْهِکَ، فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اهْدِنَا
5- 5) یَنْقُصْهُ
6- 6) فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ امْنَعْنَا
7- 7) سَبِیلَ
8- 8) صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اجْعَلْ
9- 9) أَلْسِنَتِنَا
10- 10) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
11- 11) - مِنْ
12- 12) الْخَاصِّینَ

دعای پنجم

(5)

و من دُعآئه علیه السّل_م

فی الأِستعاذه من المکاره و سیّ الاخلاق و مُذآمّ الأفعال(1)

اَللّهُمَّ اِنّا نَعُوذُ(2) بِکَ مِنْ هَیَجانِ الْحِرْصِ، وَ سَوْرَهِ الْغَضَبِ، وَ غَلَبَهِ الْحَسَدِ، وَ ضَعْفِ الصَّبْرِ، وَ قِلَّهِ الْقَناعَهِ، وَ شَکاسَهِ الْخُلْقِ، وَ اِلْحاحِ الشَّهْوَهِ، وَ مَلَکَهِ الْحَمِیَّهِ. وَ مُتابَعَهِ الْهَوی، وَ مُخالَفَهِ الْهُدی، وَ سِنَهِ الْغَفْلَهِ، وَ تَعاطِی الْکُلْفَهِ، وَ ایثارِ الْباطِلِ عَلَی الْحَقِّ، وَ الْأِصْرارِ عَلَی الْمَ_ءاثِمِ، وَ اسْتِکْثارِ الطّاعَهِ، وَ اسْتِقْلالِ الْمَعْصِیَهِ.(3) وَ مُباهاتِ الْمُکْثِرینَ، وَ الْأِزْرآءِ بِالْمُقِلّینَ، وَ سُوآءِ الْوَلایَهِ(4) لِمَنْ تَحْتَ اَیْدینا، وَ تَرْکِ الشُّکْرِ لِمَنِ اصْطَنَعَ الْعارِفَهَ عِنْدَنا. وَ(5) اَنْ نَعْضُدَ ظالِمًا، اَوْ نَخْذُلَ مَلْهُوفًا، وَ اَنْ(6) نَرُومَ ما لَیْسَ لَنا بِحَقٍّ، وَ اَنْ نَقُولَ الْعِلْمَ(6) بِغَیْرِ عِلْمٍ. وَ نَعُوذُ بِکَ اَنْ نَنْطَوِیَ عَلی غِشِّ مُسْلِمٍ،(7) وَ اَنْ نُعْجِبَ بِاَعْمالِنا، وَ اَنْ(8) نَمُدَّ فی امالِنا. وَ نَعُوذُ بِکَ مِنْ سُوآءِ السَّریرَهِ، وَ احْتِقارِ الصَّغیرَهِ، وَ اَنْ یَسْتَحْوِذَ عَلَیْنا الشَّیْطانُ، وَ اَنْ(9) یَنْکُبَنَا الزَّمانُ، اَوْ یُهَضِّمُنَا(10) السُّلْطانُ. وَ نَعُوذُ بِکَ مِنْ تَناوُلِ الْأِسْرافِ، وَ مِنْ فُِقْدانِ(11) الْکَفافِ. وَ نَعُوذُ بِکَ مِنْ شَماتَهِ الْأَعْدآءِ، وَ مِنَ الْفَقْرِ اِلَی الْأَکْفآءِ، وَ مِنْ مَعیشَهٍ فی شِدَّهٍ، وَ میتَهٍ عَلی غَیْرِ عُدَّهٍ. وَ نَعُوذُ بِکَ مِنَ الْحَسْرَهِ الْعُظْمی،

ص : 75


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «8» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ فِی الِاسْ_تِعَاذَهِ مِنَ الْمَکَارِهِ وَ سَیِّ_ئِ الْأَخْ_لَاقِ وَ مَذَامِّ الْأَفْعَالِ».
2- 2) إِنیِّ أَعُوذُ
3- 3) الْمَأْثَمِ وَ اسْتِصْغَارِ الْمَعْصِیَهِ وَ اسْتِکْبَارِ الطَّاعَهِ
4- 4) الْوِلاَیَهِ6) أَوْ
5- 5) أَوْ
6- 7) أَوْ نَقُولَ فِی الْعِلْمِ
7- 8) أَحَدٍ
8- 9) - أَنْ
9- 10) أَوْ
10- 11) یَتَهَضَّمَنَا
11- 12) فِقْدَانِ

وَ الْمُصیبَهِ الْکُبْری، وَ الشَّقآءِ الاْءَشْقی، وَ مِنْ سُوآءِ(1) الْمَ_ءابِ، وَ حِرْمَانِ الثَّوابِ، وَ حُلُولِ الْعِقابِ.(2)

ص : 76


1- 1) أَشْقَی الشَّقَاءِ، وَ سُوءِ
2- 2) + اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَعِذْنِی مِنْ کُلِّ ذَلِکَ بِرَحْمَتِکَ وَ جَمِیعَ الْمُوءْمِنِینَ وَ الْمُوءْمِنَاتِ، یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دعای ششم

(6)

وَ مِنْ دُعآئِه علیه السّلامُ

فی الاشتیاق الی طلب المغفره من اللّه جلّ جلاله(1)

اَللّهُمَّ(2) صَیِّرْنا اِلی مَحَبَّتِکَ(3) مِنَ التَّوْبَهِ، وَ اَزِلْنا عَلی(4) مَکْرُوهِکَ مِنَ الْأِصْرارِ. اَللّهُمَّ وَ مَتی وَقَفْنا بَیْنَ تَقْصیرٍ(5) فی دینٍ وَ(6) دُنْیا، فَاَوْقِعِ التَّقْصیرَ(7) بِاَسْرَعِهِما فَنآءً، وَ اجْعَلِ التَّوْبَهَ فی اَطْوَلِهِما بَقآءً. وَ اِذا هَمَمْنا بِهَمَّیْنِ یُرْضیکَ اَحَدُهُما عَنّا، وَ یُسْخِطُکَ اَحَدُهُما(7) عَلَیْنا، فَمِلْ بِنا اِلی ما لا یُرْضیکَ(8) عَنّا، وَ اَوْهِنْ قُوَّتَنا عَمّا یُسْخِطُکَ عَلَیْنا. وَ لا تُخَلِّ فی ذلِکَ بَیْنَ نُفُوسِنا وَ اخْتِیارِها، فَاِنَّها مُخْتارَهٌ لِلْباطِلِ اِلّا ما عَصَمْتَ وَ(9) اَمّارَهٌ بِالسُّوآءِ اِلّا ما وَقَیْتَ.(10) اَللّهُمَّ وَ اِنَّکَ مِنَ الضُّعْفِ خَلَقْتَنا، وَ عَلَی الْوَهْنِ بَنَیْتَنا، وَ مِنْ مآءٍ مَهینٍ ابْتَدَاْتَنا، فَلا حَوْلَ لَنا اِلّا بِقُوَّتِکَ، وَ لا قُوَّهَ عِنْدَنا اِلاّ بِعِزَّتِکَ.(11) فَاَیِّدْنا بِتَوْفیقِکَ، وَ سَدِّدْنا بِتَسْدیدِکَ، وَ اَعْمِ اَبْصارَ قُلُوبِنا عَمّا خالَفَ مَحَبَّتَکَ، وَ لا تَجْعَلْ لِشَیْ ءٍ مِنْ جَوارِحِنا نُفُوذًا فی مَعْصِیَتِکَ. اَللّهُمَّ فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِ مُحَمَّدٍ،(12) وَ اجْعَلْ هَمَساتِ قُلُوبِنا، وَ حَرَکاتِ اَعْضآئِنا وَ لَمَ_حاتِ اَعْیُنِنا،(13) فی مُوجِباتِ ثَوابِکَ، حَتّی لا تَفُوتَنا حَسَنَهٌ نَسْتَحِقُّ بِها جَزآءَکَ، وَ لا تَبْقی لَنا سَیِّئَهٌ نَسْتَوْجِبُ بِها عِقابَکَ.

ص : 77


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «9» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ فِی الِاشْتِیَاقِ...».
2- 2) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
3- 3) مَحْبُوبِکَ
4- 4) عَنْ
5- 5) نَقْصَیْنِ7) النَّقْصَ
6- 6) أَوْ
7- 8) الْآخَرُ
8- 9) یُرْضِیکَ
9- 10) وَفَّقْتَ
10- 11) رَحِمْتَ
11- 12) لَنَا إِلَّا بِعَوْنِکَ
12- 13) آلِهِ
13- 14) + وَ لَهَجَاتِ أَلْسِنَتِنَا

دعای هفتم

(7)

و کانَ مِن دُعآئِه علیه السّل_م

فی اللَّجَأِ اِلَی اللّهِ تعالی(1)

اَللّهُمَّ اِنْ تَشَاْ تَعْفُ عَنّا بِفَضْلِکَ،(2) وَ اِنْ تَشَاْ تُعاقِبْنا بِعَدْلِکَ.(3) فَسَهِّلْ لَنا عَفْوَکَ بِمَنِّکَ، وَ اَجِرْنا مِنْ عَذابِکَ بِتَجاوُزِکَ، فَاِنَّهُ لا طاقَهَ لَنا بِعَدْلِکَ، وَ لا نَجاهَ لِأَحَدٍ مِنّا دُونَ عَفْوِکَ. یا غَنِیَّ الْأَغْنِیآءِ،(4) نَحْنُ عِبادُکَ بَیْنَ یَدَیْکَ، وَ نَحْنُ(5) اَفْقَرُ الْفُقَرآءِ اِلَیْکَ، فَاجْبُرْ فاقَتَنا بِوُسْعِکَ، وَ لا تَقْطَعْ رَجآءَنا بِمَنْعِکَ، فَتَکُونَ قَدْ اَشْقَیْتَ مَنِ اسْتَسْعَدَ بِکَ، وَ حَرَمْتَ مَنِ اسْتَرْفَدَ مِنْ فَضْلِکَ.(6) فَاِلی مَنْ حینَئِذٍ مُنْقَلَبُنا عَنْکَ؟ وَ اِلی اَیْنَ مَذْهَبُنا عَنْ بابِکَ؟ سُبْحانَکَ نَحْنُ الْمُضْطَرُّونَ الَّذینَ اَوْجَبْتَ اِجابَتَهُمْ، وَ اَهْلُ السُّوآءِ الَّذینَ وَعَدْتَ الْکَشْفَ عَنْهُمْ. وَ اَشْبَهُ الْأَشْیآءِ بِمَشِیَّتِکَ، وَ اَوْلَی الْأُمُورِ بِکَ فی عَظَمَتِکَ رَحْمَهُ مَنِ اسْتَرْحَمَکَ، وَ غَوْثُ مَنِ اسْتَغاثَ بِکَ، فَارْحَمْ تَضَرُّعَنا اِلَیْکَ، وَ اَغِثْنا(7) اِذْ طَرَحْنا اَنْفُسَنا بَیْنَ یَدَیْکَ. اَللّهُمَّ اِنَّ الشَّیْطانَ قَدْ شَمِتَ بِنا اِذْ شایَعْناهُ عَلی مَعْصِیَتِکَ(8) وَ لا تُشْمِتْهُ بِنا بَعْدَ تَرْکِنا اِیّاهُ لَکَ، وَ رَغْبَتِنا عَنْهُ اِلَیْکَ.

ص : 78


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «10».
2- 2) فَبِفَضْلِکَ
3- 3) تُعَذِّبْنَا فَبِعَدْلِکَ
4- 4) + هَا
5- 5) أَنَا
6- 6) فَضْلَکَ8) + فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ
7- 7) أَغْنِنَا

دعای هشتم

(8)

وَ مِن دُعآئه علیه السّل_م

فی الثّنَآء و التعظیم و اختم بخیر(1)

یا مَنْ ذِکْرُهُ شَرَفٌ لِلذّاکِرینَ،(2) وَ یا مَنْ طاعَتُهُ نَجاهٌ لِلْمُطیعینَ. صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ اشْغَلْ قُلُوبَنا بِذِکْرِکَ عَنْ کُلِّ ذِکْرٍ، وَ اَلْسِنَتَنا بِشُکْرِکَ عَنْ کُلِّ شُکْرٍ، وَ جَوارِحَنا بِطاعَتِکَ عَنْ کُلِّ طاعَهٍ. فَاِنْ قَدَّرْتَ لَنا فَراغًا مِنْ شُغْلٍ. فَاجْعَلْهُ فَراغَ سَلامَهٍ، لا تُدْرِکُنا فیهِ تَبِعَهٌ، وَ لا تَلْحَقُنا مَعَهُ سَیِّئَهٌ،(3) حَتّی یَنْصَرِفَ(4) کُتّابُ السَّیِّئاتِ عَنّا بِصُحُفٍ(5) خالِیَهٍ مِنْ ذِکْرِ سَیِّ_ءاتِنا، وَ یَتَوَلّی کُتّابُ الْحَسَناتِ عَنّا مَسْرُورینَ بِما کَتَبُوا مِنْ حَسَناتِنا. فَاِذَا(6) انْقَضَتْ اَیّامُ حَیاتِنا، وَ تَصَرَّمَتْ مُدَّهُ(7) اَعْمارِنا، وَ اسْتَحْضَرَتْنا دَعْوَتُکَ الَّتی لا بُدَّ مِنْها وَ مِنْ اِجابَتِها. فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ اجْعَلْ خِتامَ ما تُحْصی عَلَیْنا کَتَبَهُ اَعْمالِنا. تَوْبَهً مَقْبُولَهً لا تُوقِفُنا بَعْدَها عَلی ذَنْبٍ اجْتَرَحْناهُ، وَ لا مَعْصِیَهٍ اقْتَرَفْناها. وَ لا تَکْشِفْ عَنّا سِتْرًا(8) عَلی رُؤُسِ الْأَشْهادِ، یَوْمَ تَبْلُوا(9) اَخْبارَ الْعِبادِ.(9) اِنَّکَ رَحیمٌ بِمَنْ دَعاکَ، وَ مُسْتَجیبٌ لِمَنْ ناداکَ.

ص : 79


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «11» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّ_لَامُ بِخَوَاتِمِ الْخَیْرِ».
2- 2) + وَ یَا مَنْ شُکْرُهُ فَوْزٌ لِلشَّاکِرِینَ
3- 3) فِیهِ سَأْمَهٌ
4- 4) + عَنَّا
5- 5) بِصَحِیفَهٍ
6- 6) وَ إِذَا
7- 7) مُدَدُ9) تَبْلُو
8- 8) + سَتَرْتَهُ
9- 10) عِبَادِکَ

دعای نهم

(9)

وَ مِنْ دُعآئه عَلَیْه السّل_مُ

لِنَفْسِه فی التّضّرع وَ الْخُشُوع و طلب التّوبه الی اللّه عزّ و جلّ(1)

اَللّهُمَّ اِنَّهُ یَحْجُبُنی عَنْ مَسْئَلَتِکَ خِلالٌ ثَلآثٌ، وَ یَحْدُونی(2) عَلَیْها خَلَّهٌ واحِدَهٌ. یَحْجُبُنی اَمْرٌ اَمَرْتَنی(3) بِه. فَاَبْطَاْتُ عَنْهُ، وَ نَهْیٌ نَهَیْتَنی عَنْهُ. فَاَسْرَعْتُ اِلَیْهِ، وَ نِعْمَهٌ اَسْدَیْتَها اِلَیَّ.(4) فَقَصَّرْتُ عَنْ(5) شُکْرِها. وَ یَحْدُونی عَلی مَسْاَلَتِکَ تَفَضُّلُکَ عَلی مَنْ اَقْبَلَ بِوَجْهِه اِلَیْکَ، وَ وَفَدَ بِحُسْنِ ظَنِّه عَلَیْکَ،(6) اِذْ جَمیعُ اِحْسانِکَ تَفَضُّلٌ، وَ اِذْ کُلُّ نِعَمِکَ ابْتِدآءٌ. فَهآ ءَنَذا(7) یا اِلهی. واقِفٌ بِبابِ عِزِّکَ وُقُوفَ الْمُسْتَسْلِمِ الذَّلیلِ، وَ سآئِلُکَ عَلَی الْحَیآءِ مِنّی سُوءالَ الْبآئِسِ الْمُعیلِ. مُقِرٌّ لَکَ بِاَنّی لَمْ اَسْتَسْلِمْ وَقْتَ اِحْسانِکَ اِلّا بِالْأِقْلاعِ عَنْ عِصْیانِکَ، وَ لَمْ اَخْلُ فی تِلْکَ(8) الْحالاتِ کُلِّها مِنْ اِحْسانِکَ وَ اِنّی لَمْ اَسْلِمْ فی اَوْقاتِ اِحْسانِکَ

ص : 80


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «12» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّ_لَامُ فِی الِاعْتِرَافِ وَ طَلَبِ التَّوْبَهِ إِلَی اللَّهِ تَعَالَی».
2- 2) تَحْدُونِی
3- 3) أَمَرْتَ
4- 4) أَنْعَمْتَ بِهَا عَلَیَّ
5- 5) فِی
6- 6) إِلَیْکَ
7- 7) أَنَا ذَا
8- 8) - تِلْکَ

مِنْ عِصْیانِکَ. فَهَلْ،(1) یا اِلهی، عِنْدَکَ اِقْرارُهُ بِسُوآءِ مَا اکْتَسَبَ؟(2) وَ هَلْ یُنْجیهِ(3) مِنْکَ اعْتِرافُهُ(4) بِقَبیحِ مَا ارْتَکَبَ؟(5) اَمْ وَجَبَ لَهُ فی مَقامِه هذا سُخْطَُکَ؟(6) اَمْ لَزِمَهُ فی وَقْتِ دُعآئِه(7) مَقْتُکَ؟ سُبْحانَکَ، لا اَیْئَسُ مِنْ رَحْمَتِکَ(8) وَ قَدْ فَتَحْتَ لی بابَ التَّوْبَهِ اِلَیْهِ،(9) بَلْ اَقُولُ مَقالَهَ(10) الْعَبْدِ(11) الظّالِمِ لِنَفْسِه الْمُسْتَخِفِّ بِحُرْمَهِ رَبِّه. اَلَّذی عَظُمَتْ ذُنُوبُهُ فَجَلَّتْ، وَ اَدْبَرَتْ اَیّامُهُ فَوَلَّتْ. حَتّی اِذا رَأی مُدَّهَ الْعَمَلِ قَدِ انْقَضَتْ وَ غایَهَ الْعُمُرِ قَدِ انْتَهَتْ، وَ اَیْقَنَ اَنَّهُ لا مَحیصَ لَهُ مِنْکَ، وَ لا مَهْرَبَ لَهُ عَنْکَ، تَلَقّاکَ بِالْأِنابَهِ، وَ اَخْلَصَ لَکَ التَّوْبَهَ، فَقامَ اِلَیْکَ بِقَلْبٍ طاهِرٍ،(12) ثُمَّ دَعاکَ بِصَوْتٍ خامِلٍ(13) خَفِیٍّ. قَدْ تَطَاْطَأَ لَکَ فَانْحَنی، وَ نَکَسَ(14) رَاْسَهُ فَانْثَنی، قَدْ اَرْعَشَتْ خَشْیَتُهُ رِجْلَیْهِ، وَ غَرَّقَتْ دُمُوعُهُ خَدَّیْهِ، یَدْعُوکَ(15) یا اَرْحَمَ مَنِ انْتابَهُ الْمُسْتَرْحِمُونَ، وَ یا اَعْطَفَ مَنْ اَطافَ بِهِ الْمُسْتَغْفِرُونَ، وَ یا مَنْ عَفْوُهُ اَکْثَرُ مِنْ نَقِمَتِه، وَ یا مَنْ رِضاهُ اَوْفَرُ مِنْ سَخَطِه. وَ یا مَنْ تَحَمَّدَ اِلی خَلْقِه بِحُسْنِ التَّجاوُزِ، وَ یا مَنْ عَوَّدَ عِبادَهُ قَبُولَ الْأِنابَهِ، وَ یا مَنِ اسْتَصْلَحَ فاسِدَهُمْ بِالتَّوْبَهِ وَ یا مَنْ رَضِیَ مِنْ فِعْلِهِمْ بِالْیَسیرِ، وَ یا مَنْ کافی قَلیلَهُمْ بِالْکَثیرِ، وَ یا مَنْ ضَمِنَ لَهُ(16) اِجابَهَ الدُّعآءِ، وَ یا مَنْ وَعَدَهُمْ(17) بِتَفَضُّلِه حُسْنَ الْجَزآءِ. ما اَنَا بِاَعْصی مَنْ عَصاکَ فَغَفَرْتَ لَهُمْ، وَ لا(18) اَنَا بِاَلْوَمِ مَنِ اعْتَذَرَ اِلَیْکَ فَقَبِلْتَ مِنْهُمْ، وَ لا(19) اَنَا بِاَظْلَمِ مَنْ تابَ اِلَیْکَ فَعُدْتَ عَلَیْهِمْ.(20) اَتُوبُ اِلَیْکَ فی مَقامی هذا تَوْبَهَ نادِمٍ عَلی ما فَرَّطَ، مُشْفِقٌ(21) مِمَّا اجْتَمَعَ عَلَیْهِ، خالِصِ الْحَیآءِ مِمّا

ص : 81


1- 1) مِنِ امْتِنَانِکَ، فَهَلْ یَنْفَعُنِی
2- 2) إِقْرَارِی عِنْدَکَ بِسُوءِ مَا اکْتَسَبْتُ
3- 3) یُنْجِینِی
4- 4) اعْتِرَافِی لَکَ
5- 5) ارْتَکَبْتُ
6- 6) أَوْجَبْتَ لِی فِی مَقَامِی هَذَا سُخْطَکَ
7- 7) لَزِمَنِی فِی وَقْتِ دُعَایَ
8- 8) مِنْکَ
9- 9) إِلَیْکَ
10- 10) مَقَالَ
11- 11) + الذَّلِیلِ
12- 12) + نَقِیٍّ
13- 13) حَائِلٍ
14- 14) نَکَّسَ
15- 15) + بِیَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ، وَ
16- 16) لَهُمْ
17- 17) + عَلَی نَفْسِهِ
18- 18) لَهُ، وَ مَا
19- 19) مِنْهُ، وَ مَا
20- 20) عَلَیْهِ
21- 21) فَرَطَ مِنْهُ، مُشْفِقٍ

وَقَعَ بِه.(1) عالِمٍ بِاَنَّ الْعَفْوَ عَنِ الذَّنْبِ الْعَظیمِ لا یَتَعاظَمُکَ، وَ اَنَّ التَّجاوُزَ عَنِ الْأِثْمِ الْجَلیلِ لا یَکْبُرُ عَلَیْکَ،(2) وَ اَنَّ احْتِم_الَ الْجِنایاتِ الْفاحِشَهِ لا یَتَکَاَّدُکَ، وَ اَنَّ اَحَبَّ عِبادِکَ(3) مَنْ تَرَکَ الاِسْتِکْبارَ عَلَیْکَ، فَجانَبَ(4) الْأِصْرارَ، وَ لَزِمَ الاِسْتِغْفارَ. فَاَنَا(5) اَبْرَءُ اِلَیْکَ مِنْ اَنْ اَسْتَکْبِرَ، وَ اَعُوذُ بِکَ مِنْ اَنْ اُصِرَّ، وَ اَسْتَغْفِرُکَ لِما قَصَّرْتُ فیهِ، وَ اَسْتَعینُ بِکَ عَلی ما عَجَزْتُ عَنْهُ. اَللّهُمَّ فَهَبْ(6) لی ما یَجِبُ لَکَ عَلَیَّ،(7) وَ عافِنی مِمّا اَسْتَوْجِبُهُ مِنْکَ، وَ اَجِرْنی مِمّا یَخافُهُ اَهْلُ الْأِسآءَهِ، فَاِنَّکَ مَلِیٌّ،(8) مَرْجُوٌّ بِالْمَغْفِرَهِ،(9) مَعْرُوفٌ بِالتَّجاوُزِ، لَیْسَ لِحاجَتی مَطْلَبٌ سِواکَ، وَ لا لِذَنْبی غافِرٌ غَیْرُکَ، حاشاکَ. وَ لا اَخافُ عَلی نَفْسی اِلّا اِیّاکَ، اِنَّکَ اَهْلُ التَّقْوی وَ اَهْلُ الْمَغْفِرَهِ، صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِ مُحَمَّدٍ، وَ اقْضِ حاجَتی، وَ اَنْجِحْ طَلِبَتی، وَ اغْفِرْ ذَنْبی، وَ امِنْ خَوْفَ نَفْسی، اِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدیرٌ، وَ ذلِکَ عَلَیْکَ یَسیرٌ، امینَ یا(10) رَبَّ الْعالَمینَ.

ص : 82


1- 1) فِیهِ
2- 2) لَا یَسْتَصْعِبُکَ
3- 3) + إِلَیْکَ
4- 4) وَ جَانَبَ
5- 5) وَ أَنَا
6- 6) صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ هَبْ
7- 7) عَلَیَّ لَکَ
8- 8) مَلِیءٌ بِالْعَفْوِ
9- 9) لِلْمَغْفِرَهِ
10- 10) - یَا

دعای دهم

(10)

وَ مِنْ دُعآئِه علیه السّل_م

فی الاعتذار منْ ذُنُوبٍ ذَکَرَها(1)

اَللّهُمَّ اِنّی اَعْتَذِرُ اِلَیْکَ مِنْ مَظْلُومٍ ظُلِمَ بِحَضْرَتی فَلَمْ اَنْصُرْهُ، وَ مِنْ مَعْرُوفٍ اُزِلَّ(2) اِلَیَّ فَلَمْ اَشْکُرْهُ، وَ مِنْ مُسیآءٍ اعْتَذَرَ اِلَیَّ فَلَمْ اَعْذِرْهُ، وَ مِنْ ذی فاقَهٍ سَاَلَنی فَلَمْ اُوثِرْهُ، وَ مِنْ شَیْخِ اِسْلامٍ عاشَرَنی فَلَمْ اُوَقِّرْهُ،(3) وَ مِنْ حَقِّ ذی حَقٍّ لَزِمَنی(4) فَلَمْ اُوَفِّرْهُ، وَ مِنْ عَیْبِ مُسْلِمٍ(5) ظَهَرَ لی فَلَمْ اَسْتُرْهُ، وَ مِنْ کُلِّ اِثْمٍ عَرَضَ لی فَلَمْ اَهْجُرْهُ. اَعْتَذِرُ اِلَیْکَ یا اِلهی مِنْهُنَّ وَ مِنْ نَظآئِرِهِنَّ اِعْتِذارَ نَدامَهٍ یَکُونُ واعِظًا عَمّا(6) بَیْنَ یَدَیَّ مِنْ اَشْباهِهِنَّ. فَاجْعَلْ(7) نَدامَتی عَلی ما وَقَعْتُ بِه(8) مِنَ الزَّلّاتِ، وَ عَزْمی عَلی تَرْکِ ما یَعْرِضُ لی مِنَ السَّیِّ_ءاتِ(9) تُوجِبُ لی مَحَبَّتَکَ، یا مُحِبَّ التَّوّابینَ.

ص : 83


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «38» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّ_لَامُ فِی الاِعْتِذَارِ مِنْ تَبِعَاتِ الْعِبَادِ وَ مِنَ التَّقْصِیرِ فِی حُقُوقِهِمْ وَ فِی فَکَاکِ رَقَبَتِهِ مِنَ النَّارِ».
2- 2) أُسْدِیَ
3- 3) - وَ مِنْ شَیْخِ... اُوَقِّرْهُ
4- 4) + لِمُوءْمِنٍ
5- 5) مُوءْمِنٍ
6- 6) لِمَا
7- 7) فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اجْعَلْ
8- 8) فِیهِ
9- 9) + تَوْبَهً

دعای یازدهم

(11)

وَ مِنْ دُعآئِه عَلَیْه السَّلامُ

فی الأخلاص الدّعآء لِلّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الرَّغْبَهُ اِلَیْه(1)

اَللّهُمَّ اِنّی اَخْلَصْتُ نَفْسی بِتَضَرُّعی(2) اِلَیْکَ. وَ اَقْبَلْتُ بِکُلّی عَلَیْکَ. وَ صَرَفْتُ وَجْهی عَمَّنْ اِحْتاجَ(3) اِلی رِفْدِکَ. وَ قَلَبْتُ مَسْئَلَتی مَنْ(4) لَمْ یَسْتَغْنِ عَنْ فَضْلِکَ. وَ رَاَیْتُ اَنَّ طَلَبَ الْمُ_حْتاجِ اِلَی الْمُ_حْتاجِ سَفَهٌ مِنْ وَرآئِه(5) وَ ضَلَّهٌ مِنْ عَقْلِه. فَکَمْ(6) رَاَیْتُ یا اِلهی مِنْ اُناسٍ طَلَبُوا الْعِزَّ بِغَیْرِکَ فَذَلُّوا، وَ رامُوا الثَّرْوَهَ(7) فَافْتَقَرُوا، وَ حاوَلُوا الأِرْتِفاعَ فَاتَّضَعُوا. فَصَحَّ بِمُعایَنَهِ اَمْثالِهِمْ مَنْ حازَمَ(8) اِعْتِبارُهُ، وَ اَرْشَدَهُ اِلی طَریقِ صَوابِه اِخْتِیارُهُ. فَاَنْتَ(9) دُونَ کُلِّ مَسْؤُلٍ مَوْضِعُ مَسْئَلَتی، وَ دُونَ کُلِّ مَطْلُوبٍ اِلَیْهِ وَلِیُّ حاجَتی.(10) الْمَ_خْصُوصُ قَبْلَ کُلِّ مَدْعُوٍّ بِدَعْوَتی، لا یَشْرَکُکَ اَحَدٌ فی رَجآئی، وَ لا یَتَّفِقُ اَحَدٌ(11) فی دُعآئی، وَ لا یَنْظِمُهُ وَ اِیّاکَ نِدآئی. لَکَ یا اِلهی وَحْدانِیَّهُ الْعِزِّ،(12) وَ مَلَکَهُ الْقُدْرَهِ،(12) وَ فَضیلَهُ الْحَوْلِ وَ الْقُوَّهِ، وَ دَرَجَهُ الْعُلُوِّ وَ الرِّفْعَهِ. وَ مَنْ سِواکَ مَرْحُومٌ فی قُدْرَتِه،(13) مَغْلُوبٌ عَلی اَمْرِه،(14) مُخْتَلِفُ الْحالاتِ، مُنْتَقِلٌ(16) فِی الصِّفاتِ.(15)

ص : 84


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «28» بعنوان «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ مُتَفَزِّعًا إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ».
2- 2) بِانْقِطَاعِی
3- 3) یَحْتَاجُ
4- 4) عَمَّنْ
5- 5) رَأْیِهِ
6- 6) + قَدْ
7- 7) + مِنْ سِوَاکَ
8- 8) حَازِمٌ وَفَّقَهُ
9- 9) + یَا مَوْلَایَ
10- 10) + أَنْتَ12) الْعَدَدِ
11- 11) + مَعَکَ
12- 13) + الصَّمَدِ
13- 14) عُمْرِهِ
14- 15) + مَقْهُورٌ عَلَی شَأْنِهِ61) مُتَنَقِّلٌ
15- 17) + فَتَعَالَیْتَ عَنِ الْأَشْبَاهِ وَ الْأَضْدَادِ، وَ تَکَبَّرْتَ عَنِ الْأَمْثَ_الِ وَ الْأَنْدَادِ، فَسُبْحَانَکَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ.

ص : 85

دعای دوازدهم

(12)

و مِن دُعآئه علیه السل_م

فی مَسْئَلَهِ السّتْر و الوقایه(1)

اَللّهُمَّ افْرِشْ لی(2) مِهادَ رَحْمَتِکَ،(3) وَ اَوْرِدْنی مَشارِعَ کَرامَتِکَ،(4) وَ اَحْلِلْنی بُحْبُوحَهَ جَنَّتِکَ، وَ لا تَسُمْنی بِالرَّدِّ عَنْکَ، وَ لا تَحْرِمْنی بِالْخَیْبَهِ مِنْکَ. وَ لا تُقآصَّنی بِمَا اجْتَرَحْتُ وَ لا تُناقِشْنی بِمَا اکْتَسَبْتُ، وَ لا تُبْرِزْ مَکْتُومی، وَ لا تَکْشِفْ مَسْتُوری، وَ لا تَحْمِلْ عَلی میزانِ الْأِنْصافِ عَمَلی، وَ لا تُعْلِنْ عَلَی عُیُونِ الْمَلَأِ خَبَری. اَخْفِ عَلَیْهِمْ(5) ما یَکُونُ(6) عَلَیَّ عارًا، وَ اطْوِ عَنْهُمْ ما یُلْحِقُنی عِنْدَهُمْ(7) شَنارًا. شَرِّفْ دَرَجَتی بِرِضْوانِکَ، وَ اَکْمِلْ کَرامَتی بِغُفْرانِکَ، وَ انْظِمْنی فی اَصْحابِ الْیَ_مینِ، وَ وَجِّهْنی فی مَسالِکِ الاْءآمِنینَ، وَ اجْعَلْنی فی فَوْجِ الْفآئِزینَ، وَ اعْمُرْ بی مَجالِسَ الصّالِحینَ، اآمینَ یا(8) رَبَّ الْعالَمینَ.

ص : 86


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «41» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّ_لَامُ فِی طَلَبِ السِّتْرِ وَ الْوِقَایَهِ».
2- 2) صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَفْرِشْنِی
3- 3) کَرَامَتِکَ
4- 4) رَحْمَتِکَ
5- 5) عَنْهُمْ
6- 6) + نَشْرُهُ
7- 7) عِنْدَکَ
8- 8) - یَا

دعای سیزدهم

(13)

وَ مِنْ دُعآئِه علیه السّل_م

فی معن الرّزق(1)

اَللّهُمَّ اِنَّکَ ابْتَلَیْتَنا فیآ اَرْزاقِنا بِسُوآءِ الصَّبْرِ،(2) وَ فی اآجالِنا بِطُولِ الْأَمَلِ حَتَّی الْت_َمَسْنآ اَرْزاقَنا(3) مِنْ عِنْدِ الْمَرْزُوقینَ، وَ طَمِعْنا بِآمالِنا فی اَعْمارِ الْمُعَمَّرینَ. فَهَبْ(4) لَنا یَقینًا صادِقًا تَکْفینا بِه مَؤُنَهَ(5) الطَّلَبِ، وَ اَلْهِمْنا ثِقَهً خالِصَهً تُعْفینا بِها مِنْ شِدَّهِ النَّصَبِ. وَ اجْعَلْ ما صَرَّحْتَ بِه مِنْ عِدَتِکَ فی وَحْیِکَ، وَ اَتْبَعْتَهُ مِنْ قَسَمِکَ فی کِتابِکَ قَطْعًا(6) لأِهْتِ_مامِنا بِالرِّزْقِ الَّتی کَلَّفْتَ(7) بِه، وَ حَسْمًا لِلْأِشْتِغالِ بِما ضَمِنْتَ الْکِفایَهَ لَهُ فَقُلْتَ وَ قَوْلُکَ الْحَقُّ الْأَصْدَقُ،! وَ اَقْسَمْتَ وَ قَسَمُکَ الْأَبَرُّ الْأَوْفی: وَ فِی السَّماءِ رِزْقُکُمْ وَ ما تُوعَدُونَ. ثُمّ قُلت: فَوَ رَبِّ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ اِنَّهُ لَحَقٌّ مِثْلَ مآ اَنَّکُمْ تَنْطِقُونَ.

ص : 87


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «29» بعنوان «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ إِذَا قُتِّرَ عَلَیْهِ الرِّزْقُ».
2- 2) الظَّنِّ
3- 3) أَرْزَاقَکَ
4- 4) فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ هَبْ
5- 5) مِنْ مَؤُونَهِ
6- 6) قَاطِعًا
7- 7) الَّذِی تَکَفَّلْتَ

دعای چهاردهم

(14)

و من دعآئِه علیه السّل_م

فی انتظار الموت(1)

اَللّهُمَّ(2) اکْفِنا طُولَ الْأَمَلِ، وَ قَصِّرْهُ عَنّا بِصِدْقِ الْحَذَرِ(3) حَتّی لا نُوءَمِّلَ اسْتِتْ_مامَ ساعَهٍ بَعْدَ ساعَهٍ، وَ لا اسْتیفآءَ یَوْمٍ بَعْدَ یَوْمٍ، وَ لا اتِّصالَ نَفْسٍ بِنَفْسٍ،(4) وَ لا لُحُوقَ قَدَمٍ بِقَدَمٍ.(5) سَلِّمْنا مِنْ غُرُورِه، وَ اآمِنّا مِنْ شُرُورِه، وَ انْصِبِ الْمَوْتَ بَیْنَ اَیْدینا نَصْبًا، وَ لا تَجْعَلْ ذِکْرَنا اِیّاهُ(6) غِبًّا. وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ صالِحِ الْاَعْمالِ مَجْعَلاً(7) نَسْتَبْطِئُ مَعَهُ الْمَصیرَ اِلَیْکَ، وَ نَحْرِصُ لَهُ عَلی وَشْکِ اللَّحاقِ بِکَ حَتّی یَکُونَ الْمَوْتُ مَاْنَسَنَا الَّذی نَاْنَسُ بِه، وَ مَاْلَفَنَا الَّذی نَشْتاقُ اِلَیْهِ، وَ حآمَّتَنا الَّتی نُحِبُّ الدُّنُوَّ مِنْها. فَاِذآ اَوْرَدْتَهُ عَلَیْنا وَ اَنْزَلْتَهُ بِنا فَاَسْعِدْنا بِه زآئِرًا، وَ آنِسْنا بِه قادِمًا، وَ لا تُشْقِنا بِضِیافَتِه، وَ لا تُخْزِنا بِزِیارَتِه، وَ اجْعَلْهُ بابًا مِنْ اَبْوابِ مَغْفِرَتِکَ، وَ مِفْتاحًا مِنْ مَفاتیحِ رَحْمَتِکَ. اَمِتْنا مُهْتَدینَ غَیْرَ ضآلّینَ، طآئِعینَ غَیْرَ مُسْتَکْبِرینَ،(8) تآئِبینَ غَیْرَ(9) مُصِرّینَ، یا ضامِنَ جَزآءِ الْمُ_حْسِنینَ، وَ یا مُصْلِحَ(10) عَمَل الْمُفْسِدینَ.

ص : 88


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «40» بعنوان «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ إِذَا نُعِیَ إِلَیْهِ مَیِّتٌ، أَوْ ذَکَرَ الْمَوْتَ».
2- 2) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
3- 3) الْعَمَلِ
4- 4) نَفَسٍ بِنَفَسٍ
5- 5) + وَ
6- 6) لَهُ
7- 7) عَمَلًا
8- 8) مُسْتَکْرِهِینَ
9- 9) + عَاصِینَ وَ لَا
10- 10) مُسْتَصْلِحَ

دعای پانزدهم

(15)

وَ مِنْ دُعآئِه عَلَیْه السّل_م

فی الدَّیْنِ(1)

اَللّهُمَّ اِنّی اَسْاَلُکَ(2) الْعافِیَهَ مِنْ دَیْنٍ تُخْلِقُ بِه وَجْهی،(3) وَ یَتَشَعَّبُ لَهُ ذِهْنی،(4) وَ یَطُولُ بِمُمارَسَتِه شُغْلی. وَ اَعُوذُ بِکَ،(5) مِنْ هَمِّ الدَّیْنِ وَ فِکْرِه، وَ شُغْلِ الدَّیْنِ وَ سَهَرِه، وَ اَعُوذُ بِه مِنْ(6) ذِلَّتِه فِی الْحَیاهِ، وَ مِنْ تَبِعِه(7) بَعْدَ الْوَفاهِ، فَاَجِرْنی(8) مِنْهُ بِوُسْعٍ فاضِلٍ اَوْ کَفافٍ واصِلٍ. اَللّهُمَّ(9) احْجُبْنی عَنِ السَّرَفِ،(10) وَ قَوِّمْنی بِالاْءِقْتِصادِ،(11) وَ عَلِّمْنی حُسْنَ التَّقْدیرِ، وَ اقْبِضْنی بِلُطْفِکَ عَنِ التَّبْذیرِ، وَ اَجْرِ مِنْ اَسْبابِ الْحَلالِ رَزّاقی،(12) وَ وَجِّهْ مِنْ(13) اَبْوابِ الْبِرِّ نَفَقَتی، وَ اَدْرِرْ عَلَیَّ(14) مِنَ الْمالِ ما لا یَحْدِثُ(15) لی مَخیلَهً اَوْ اَتَاَدّی بِه(16) اِلی بَغْیٍ اَوْ(16) اَتَعَقَّبُ بِه(17) طُغْیانًا. اَللّهُمَّ حَبِّبْ اِلَیَّ صُحْبَهَ الْفُقَرآءِ.(18) وَ ما زَوَیْتَ عَنّی مِنْ مَتاعِ الدُّنْیا الْفانِیَهِ فَاذْخَرْهُ لی فی خَزآئِنِکَ الْباقِیَهِ. وَ اجْعَلْ ما خَوَّلْتَنی مِنْ حُطامِها،

ص : 89


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «30» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّ_لَامُ فِی الْمَعُونَهِ عَلَی قَضَاءِ الدَّیْنِ».
2- 2) صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ هَبْ لِیَ
3- 3) + وَ یَحَارُ فِیهِ ذِهْنِی
4- 4) فِکْرِی
5- 5) + یَا رَبِّ
6- 6) فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَعِذْنِی مِنْهُ،
7- 7) تَبِعَتِهِ وَ أَسْتَجِیرُ بِکَ، یَا رَبِّ، مِنْ
8- 8) فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَجِرْنی
9- 9) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
10- 10) + وَ الاِزْدِیَادِ
11- 11) بِالْبَذْلِ وَ الِاقْتِصَادِ
12- 12) أَرْزَاقِی
13- 13) فِی
14- 14) إِنْفَاقِی، وَ ازْوِ عَنِّی16) تَأَدِّیًا
15- 15) مَا یُحْدِثُ
16- 17) + مَا
17- 18) مِنْهُ
18- 19) + وَ أَعِنِّی عَلَی صُحْبَتِهِمْ بِحُسْنِ الصَّبْرِ

وَ عَجَّلْتَ(1) مِنْ مَتاعِها بُلْغَهً اِلی جُِوارِکَ،(2) وَ وُصْلَهً اِلی قُرْبِکَ: وَ ذَریعَهً اِلی جَنَّتِکَ، اِنَّکَ ذُو الْفَضْلِ الْعَظیمِ، وَ اَنْتَ الْجَوادُ الْکَریمُ.

ص : 90


1- 1) + لِی
2- 2) جِوَارِکَ

دعای شانزدهم

(16)

و من دُعآئه علیه السّل_مُ

فی الاْءِعْتِرافِ بِالذَّنْبِ(1)

اَللّهُمَّ یا ذا الْمُلْکِ الْمُتَاَبِّدِ بِالْخُلُودِ. وَ السُّلْطانِ الْمُمْتَنِعِ بِغَیْرِ عَوْنٍ.(2) وَ(3) الْباقی عَلی ابادِ(4) الدُّهُورِ.(5) عَزَّ سُلْطانُکَ عِزًّا لا حَدَّ لاَِوَّلِه،(6) وَ لا مُنْتَهی لاِءخِرِه.(7) وَ اسْتَعْلی مُلْکُکَ عُلُوًّا سَقَطَتِ الْأَشْیآءُ دُونَ بُلُوغِ اَمَدِه.(8) لا یَبْلُغُ اَدْنی مَا اسْتَاْثَرْتَ بِه مِنْ ذلِکَ اَقْصی نَعْتِ النّاعِتینَ. ضَلَّتْ فیکَ الصِّفاتُ، وَ تَفَسَّخَتْ دُونَکَ النُّعُوتُ، وَ حارَتْ فی کِبْرِیآئِکَ لَطآئِفُ الْأَوْهامِ. کَذلِکَ اَنْتَ اللّهُ فی اَزَلِیَّتِکَ،(9) وَ عَلی ذلِکَ اَنْتَ دآئِمٌ لا یَزُولُ.(10) وَ اَنَا الْعَبْدُ الضَّعیفُ عَمَلًا، الْجَسیمُ اَمَلًا، خَرَجَتْ مِنْ یَدی اَسْبابُ الْوُصُلاتِ اِلاّ وُصْلَهَ رَحْمَتِکَ،(11) وَ تَقَطَّعَتْ عَنّی عِصَمُ الاْءآمالِ اِلّا ما اَنَا مُعْتَصِمٌ بِه مِنْ عَفْوِکَ. قَلَّ عِنْدی ما اَعْتَدُّ بِه مِنْ طاعَتِکَ، و کَثُرَ عَلَیَّ مآ اَبُوآءُ بِه مِنْ مَعْصِیَتِکَ وَ لَنْ یَضیقَ عَنْکَ(12) عَفْوٌ عَنْ عَبْدِکَ وَ اِنْ اَسآءَ فَاعْفُ عَنّی. اَللّهُمَّ وَ قَدْ اَشْرَفَ عَلی خَفایا الْأَعْمالِ عِلْمُکَ، وَ انْکَشَفَ کُلُّ مَسْتُورٍ عِنْدَ(13) خُبْرِکَ، فَلا(14) تَنْطَوی عَنْکَ دَقآئِقُ الْاُمُورِ، وَ لا تَعْزُبُ(15) غَیِّباتُ

ص : 91


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «32» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّ_لَامُ بَعْدَ الْفَرَاغِ مِنْ صَلَاهِ اللَّیْلِ لِنَفْسِهِ فِی الِاعْتِرَافِ بِالذَّنْبِ».
2- 2) جُنُودٍ وَ لَا أَعْوَانٍ
3- 3) + الْعِزِّ
4- 4) مَرِّ
5- 5) + وَ خَوَالِی الْأَعْوَامِ وَ مَوَاضِی الْأَزمَانِ وَ الْأَیَّامِ
6- 6) لَهُ بِأَوَّلِیَّهٍ
7- 7) لَهُ بِآخِرِیَّهٍ
8- 8) + وَ
9- 9) الْأَوَّلُ فِی أَوَّلِیَّتِکَ
10- 10) لَا تَزُولُ
11- 11) مَا وَصَلَهُ رَحْمَتُکَ
12- 12) عَلَیْکَ
13- 13) دُونَ
14- 14) وَ لَا
15- 15) + عَنْکَ

السَّرآئِرِ. وَ قَدِ اسْتَحْوَذَ عَلَیَّ عَدُوُّکَ الَّذِی اسْتَنْظَرَکَ لِغَوایَتی فَاَنْظَرْتَهُ، وَ اسْتَمْهَلَکَ اِلی یَوْمِ الدّینِ لِأِضْلالی فَاَمْهَلْتَهُ. فَاَوْقَعَنی بِصَغآئِرِ(1) ذُنُوبٍ مُوبِقَهٍ، وَ کَبآئِرِ اَعْمالٍ مُرْدِیَهٍ حَتّی اِذا قارَفْتُ مَعْصِیَتَکَ، وَ اسْتَوْجَبْتُ بِسُوآءِ سَعْیی سَخْطَتَکَ، فَتَلَ عَنّی عِذارَ غَدْرِه، وَ تَلَقّانی بِکَلِمَهِ کُفْرِه، وَ تَوَلَّی الْبَرآءَهَ مِنّی، وَ اَدْبَرَ مُوَلِّیًا عَنّی، فَاَصْحَرَنی لِغَضَبِکَ فَریدًا، وَ اَخْرَجَنی اِلی فَنآءِ(2) نَقِمَتِکَ طَریدًا. لا شَفیعٌ یَشْفَعُ لی اِلَیْکَ، وَ لا خَفیرٌ یُوءْمِنُنی عَلَیْکَ، وَ لا حِصْنٌ یَحْجُبُنی عَنْکَ، وَ لا مَلاذٌ اَلْجَأُ اِلَیْهِ مِنْکَ. فَهذا مَقامُ الْعآئِذِ،(3) وَ مَحَلُّ الْمُعْتَرِفِ لَکَ، فَلا یَضیقَنَّ عَنّی فَضْلُکَ، وَ لا یَقْصُرَنَّ دُونی عَفْوُکَ، وَ لاآ اَکُنْ اَخْیَبَ عِبادِکَ التّآئِبینَ، وَ لا اَقْنَطَ وُفُودِ(4) الاْءآمِلینَ، وَ اغْفِرْ لی، اِنَّکَ خَیْرُ الْغافِرینَ. اَللّهُمَّ اِنَّکَ(5) نَهَیْتَنی فَرَکِبْتُ، وَ سَوَّلَ لِی الشَّیْطانُ الْخَطَاَ فَعَصَیْتُ.(6) وَ لا اَسْتَشْهِدُ عَلی صِیامی نَهارًا، وَ لا اَسْتَجیرُ بِتَهَجُّدی لَیْلًا، وَ لا تُثْنی عَلَیَّ بِاِحْیآئِها سُنَّهٌ حاشا فُرُوضِکَ الَّتی مَنْ ضَیَّعَها هَلَکَ. وَ لَسْتُ اَتَوَسَّلُ اِلَیْکَ بِفَضْلِ نافِلَهٍ مَعَ کَثیرِ ما اَغْفَلْتُ مِنْ وَظآئِفِ فُرُوضِکَ، وَ تَعَدَّیْتُ مِنْ غایاتِ(7) حُدُودِکَ اِلی حُرُماتٍ انْتَهَکْتُها، وَ کَبآئِرِ ذُنُوبٍ اجْتَرَحْتُها، کانَتْ عافِیَتُکَ لی مِنْ فَضایِحِها سِتْرًا وَ هذا مَقامُ مَنِ اسْتَحْیا لِنَفْسِه مِنْکَ، وَ سَخِطَ عَلَیْها، وَ رَضِیَ عَنْکَ، فَتَلَقّاکَ بِنَفْسٍ خاشِعَهٍ، وَ رَقَبَهٍ خاضِعَهٍ، وَ ظَهْرٍ مُثْقَلٍ مِنَ الْخَطایا واقِفًا بَیْنَ الرَّغْبَهِ اِلَیْکَ وَ الرَّهْبَهِ مِنْکَ. وَ اَنْتَ اَوْلی مَنْ اَطْلُبُ مَنْ(8) رَجاهُ، وَ امَنُ(9) مَنْ خَشِیَهُ وَ اتَّقاهُ، فَاطْلُبْنی(10) یا رَبِّ ما رَجَوْتُ، وَ امِنّی ما حَذِرْتُ، وَ عُدْ عَلَیَّ بِعآئِدَهِ رَحْمَتِکَ، اِنَّکَ اَکْرَمُ الْمَسْؤُلینَ. اَللّهُمَّ وَ اِذْ سَتَرْتَنی بِعَفْوِکَ، وَ تَغَمَّدْتَنی بِفَضْلِکَ فی دارِ الْحَیوهِ(11) بِحَضْرَهِ الْأَکْفآءِ فَاَجِرْنی مِنْ فَضیحاتِ دارِ الْبَقآءِ عِنْدَ تَواقُفِ(12) الْأَشْهادِ مِنَ الْمَلاآئِکَهِ الْمُقَرَّبینَ، وَ الرُّسُلِ الْمُکَرَّمینَ، وَ الشُّهَدآءِ وَ الصّالِحینَ، وَ(13) مِنْ جارٍ کُنْتُ اُکاتِمُهُ سَیِّ_ءاتی، وَ(14) ذی رَحِمٍ کُنْتُ

ص : 92


1- 1) وَ قَدْ هَرَبْتُ إِلَیْکَ مِنْ صَغَائِرِ
2- 2) فِنَاءِ
3- 3) + بِکَ
4- 4) وُفُودِکَ
5- 5) + أَمَرْتَنِی فَتَرَکْتُ، وَ
6- 6) لِیَ الْخَطَاءَ خَاطِرُ السُّوءِ فَفَرَّطْتُ
7- 7) عَنْ مَقَامَاتِ
8- 8) - أَطْلُبُ مَنْ
9- 9) أَحَقُّ
10- 10) فَأَعْطِنِی
11- 11) الْفَنَاءِ
12- 12) مَوَاقِفِ
13- 13) - وَ
14- 14) + مِنْ

اَحْتَشِمُ مِنْهُ فی سَریراتی. لَمْ اَثِقْ بِهِمْ رَبِّ فِی السِّتْرِ عَلَیَّ، وَ وَثِقْتُ بِکَ(1) فِی الْمَغْفِرَهِ،(2) وَ اَنْتَ اَوْلی مَنْ وُثِقَ بِه، وَ اَعْطی مَنْ رُغِبَ اِلَیْهِ، وَ اَرَقُّ(3) مَنِ اسْتُرْحِمَ، فَارْحَمْنی. اَللّهُمَّ وَ اَنْتَ حَدَرْتَنی مآءً مَهینًا عَنْ(4) صُلْبٍ مُتَطابِقِ(5) الْعِظامِ، حَرِجِ الْمَسْلَکِ(6) اِلی رَحِمٍ ضَیِّقَهٍ سَتَرْتَها بِالْحُجُبِ، تُصَرِّفُنی حالًا عَنْ حالٍ حَتَّی انْتَهَیْتَ بی اِلی تَمامِ الصُّورَهِ، وَ اَثْبَتَّ فِیَّ الْجَوارِحَ کَما نَعَتَّ فی کِتابِکَ: نُطْفَهً ثُمَّ عَلَقَهً ثُمَّ مُضْغَهً ثُمَّ عِظامًا(7) ثُمَّ کَسَوْتَ الْعِظامَ لَحْمًا، ثُمَّ اَنْشَاْتَنی خَلْقًا اخَرَ کَما شِئْتَ. حَتّی اِذَا احْتَجْتُ اِلی رِزْقِکَ، وَ لَمْ اَسْتَغْنِ عَنْ غِیاثِ فَضْلِکَ، جَعَلْتَ لی قُوتًا مِنْ فَضْلِ طَعامٍ وَ شَرابٍ اَجْرَیْتَهُ لِأَمَتِکَ الَّتی اَسْکَنْتَنی جَوْفَها، وَ اَوْدَعْتَنی قَرارَ رَحِمِها. وَ لَمْ(8) تَکِلْنی یا رَبِّ فی تِلْکَ الْحالِ(9) اِلی حَوْلی، اَوْ تَضْطَرُّنی اِلی قُوَّتی لَکانَ الْحَوْلُ عَنّی مَغیبًا،(10) وَ لَکانَتِ الْقُوَّهُ مِنّی بَعیدَهً. فَقُتَّنی(11) بِفَضْلِکَ قیتَهَ(12) الْبَرِّ اللَّطیفِ، تَفْعَلُ بی ذلِکَ(13) تَطَوُّلًا عَلَیَّ اِلی غایَتی هذِه، لا اَعْدَمُ بِرَّکَ، وَ لا یُبْطِئُ عَنّی(14) حُسْنُ صَنیعِکَ، وَ لا تَخْلُصُ(15) مَعَ ذلِکَ ثِقَتی فَاَتَفَرَّغَ لِما هُوَ اَحْظی لی عِنْدَکَ. وَ(16) قَدْ مَلَکَ الشَّیْطانُ عِنانی فی سُوآءِ الظَّنِّ وَ ضَعْفِ الْیَقینِ، فَاَنَا اَشْکُو سُوآءَ مُجاوَرَتِه لی، وَ طاعَهَ نَفْسی لَهُ، وَ اَسْتَعْصِمُکَ مِنْ هَلَکَتِه،(17) وَ اَتَضَرَّعُ اِلَیْکَ.(18) فی اَنْ تُسَهِّلَ اِلی رِزْقی سُبُلی، وَ اَنْ تُقَنِّعَنی بِمَقْدُورِکَ(19) لی، وَ اَنْ تُرْضِیَنی بِحِصَّتی،(20) وَ اَنْ تَجْعَلَ ما بَقِیَ(21) مِنْ جِسْمی وَ عُمُری(22) فی سَبیلِ طاعَتِکَ، اِنَّکَ خَیْرُ الرّازِقینَ.

ص : 93


1- 1) + رَبِّ
2- 2) + لِی
3- 3) أَرْأَفُ
4- 4) مِنْ
5- 5) مُتَضَایِقِ
6- 6) الْمَسَالِکِ
7- 7) عَظْمًا
8- 8) لَوْ
9- 9) الْحَالَاتِ
10- 10) مُعْتَزِلًا
11- 11) فَغَذَوْتَنِی
12- 12) غِذَاءَ
13- 13) ذَلِکَ بِی
14- 14) بِی
15- 15) لَا تَتَأَکَّدُ
16- 16) - وَ
17- 17) مَلَکَتِهِ
18- 18) + فِی صَرْفِ کَیْدِهِ عَنِّی. وَ أَسْأَلُکَ
19- 19) سَبِیلًا، فَلَکَ الْحَمْدُ عَلَی ابْتِدَائِکَ بِالنِّعَمِ الْجِسَ_امِ، وَ إِلْهَامِکَ الشُّکْرَ عَلَی الْإِحْسَانِ وَ الْإِنْعَامِ، فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ سَهِّلْ عَلَیَّ رِزْقِی، وَ أَنْ تُقَنِّعَنِی بِتَقْدِیرِکَ
20- 20) + فِیما قَسَمْتَ لِی
21- 21) ذَهَبَ
22- 22) عُمْرِی

اللّهُمَّ اِنّی اَعُوذُ بِکَ مِنْ نارٍ تَغَلَّظْتَ بِها عَلی مَنْ عَصاکَ، وَ اَوْعَدْتَ(1) بِها مَنْ صآدَّکَ وَ(2) صَدَفَ عَنْ رِضاکَ،(3) مِنْ نارٍ نُورُها ظُلْمَهٌ، وَ هَیِّنُها اَلیمٌ، وَ بَعیدُها قَریبٌ،(4) مِنْ نارٍ یَاْکُلُ بَعْضُها بَعْضًا،(5) وَ یَصُولُ بَعْضُها عَلی بَعْضٍ.(6) مِنْ نارٍ تَذَرُ الْعِظامَ رَمیمً_ا، وَ تَسْقی اَهْلَها حَمیمً_ا،(7) مِنْ نارٍ لا تُبْقی عَلی مَنْ تَضَرَّعَ اِلَیْها، وَ لا تَرْحَمُ مَنِ اسْتَعْطَفَها، وَ لا تَقْدِرُ عَلَی التَّخْفیفِ عَنْ مَنْ خَنَعَ(8) لَها(9) تَلْقی سُکّانَها بِاَحَرِّ ما لَدَیْها مِنْ اَلیمِ النَّکالِ وَ شَدیدِ الْوَبالِ. وَ اَعُوذُ بِکَ مِنْ عَقارِبِهَا الْفاغِرَهِ اَفْواهُها، وَ حَیّاتِها الصّالِقَهِ بِاَنْیابِها، وَ شَرابِهَا الَّذی یُقَطِّعُ الاْءَمْعآءَ(10) وَ اَسْتَهْدیکَ لِما باعَدَ مِنْها، وَ اَخَّرَ عَنْها. فَاَجِرْنی(11) مِنْها بِفَضْلِ رَحْمَتِکَ، وَ اَقِلْنی عَثَراتِکَ(12) بِحُسْنِ اِقالَتِکَ، وَ لا تَخْذُلْنی یا خَیْرَ الْمُ_جیرینَ.(13) اَللّهُمَّ وَ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ،(14) اِذا ذُکِرَ الْأَبْرارُ، وَ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ،(15) مَا اخْتَلَفَ اللَّیْلُ وَ النَّهارُ، صَلوهً لا یَنْقَطِعُ اَمَدُها،(16) وَ لا یُحْصی عَدَدُها، صَلوهً تَسْحَرُ(17) الْهَوآءَ، وَ تَمْلَأُ الْاَرْضَ وَ السَّماءَ. صَلِّ(18) عَلَیْهِ حَتّی یَرْضی، وَ صَلِّ عَلَیْهِ مِنْ بَعْدِ(19) الرِّضا صَلوهً لا حَدَّ لَها وَ لا مُنْتَهی، یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ.

ص : 94


1- 1) تَوَعَّدْتَ
2- 2) - صَآدَّکَ وَ
3- 3) + وَ
4- 4) + وَ
5- 5) بَعْضَهَا بَعْضٌ
6- 6) + وَ
7- 7) + وَ
8- 8) عَمَّنْ خَشَعَ
9- 9) + وَ اسْتَسْلَمَ إِلَیْهَا
10- 10) أَمْعَاءَ وَ أَفْئِدَهَ سُکَّانِهَا، وَ یَنْزِعُ قُلُوبَهُمْ
11- 11) اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَجِرْنِی
12- 12) عَثَرَاتِی
13- 13) + اللَّهُمَّ إِنَّکَ تَقِی الْکَرِیهَهَ، وَ تُعْطِی الْحَسَنَهَ، وَ تَفْعَلُ مَا تُرِیدُ، وَ أَنْتَ عَلَی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ
14- 14) اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ
15- 15) + وَ آلِهِ
16- 16) مَدَدُهَا
17- 17) تَشْحَنُ
18- 18) صَلَّی اللَّهُ
19- 19) صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ بَعْدَ

دعای هفدهم

(17)

وَ مِنْ دُعآئِه عَلَیْهِ السّل_مُ

لِأَبَوَیْهِ(1)

اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَ رَسُولِکَ، وَ اَهْلِ بَیْتِهِ الطّاهِرینَ، وَ اخْصُصْهُمْ بِاَفْضَلِ صَلَواتِکَ وَ رَحْمَتِکَ وَ بَرَکاتِکَ وَ سَلامِکَ. وَ اخْصُصِ اللّهُمَّ والِدَیَّ بِالْکَرامَهِ لَدَیْکَ، وَ الصَّلوهِ مِنْکَ، یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ. وَ(2) صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ اَلْهِمْنی عِلْمَ ما یَجِبُ لاِءَبَوَیَّ(3) عَلَیَّ اِلْهامًا، وَ اجْمَعْ لی عِلْمَ ذلِکَ کُلِّه تَمامًا، وَ(4) اسْتَعْمِلْنی بِما تُلْهِمُنی،(5) وَ وَفِّقْنی لِلنُّفُوذِ فیم_ا تُبَصِّرُنی مِنْ عِلْمِه حَتّی لا یَفُوتَنی اِسْتِعْمالُ شَیْ ءٍ عَلَّمْتَنیهِ، وَ لا تَثْقُلَ اَرْکانی عَنِ الْحَفُوفِ فیم_ا اَلْهَمْتَنیهِ.(6) اَللّهُمَّ اجْعَلْنی اَهابُهُما هَیْبَهَ السُّلْطانِ الْعَسُوفِ، وَ اَبَرُّهُما بِرَّ الْاُمِّ الرَّؤُفِ، حَتّی یَکُونَ بِرّی(7) اَقَرَّ لِعَیْنی مِنْ رَقْدَهِ النَّعْسانِ،(8) وَ اَثْلَجَ لِصَدْری مِنْ شَرْبَهِ الظَّمْانِ حَتّیآ اُوثِرَ عَلی هَوایَ هَواهُما، وَ اُقَدِّمَ عَلی رِضایَ رِضاهُما وَ اَسْتَکْثِرَ بِرَّهُما بی وَ اِنْ قَلَّ، وَ اَسْتَقِلَّ بِرّی بِهِما وَ اِنْ کَثُرَ. اَللّهُمَّ اخْفِضْ(9) لَهُما صَوْتی، وَ اَطِبْ لَهُما کَلامی، وَ اَلِنْ لَهُما عَریکَتی، وَ اَعْطِفْ لَهُما(10) قَلْبی، وَ صَیِّرْنی بِهِما رَفیقًا، وَ عَلَیْهِما رَفیقًا.(11)

ص : 95


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «24» بعنوان «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّ_لَامُ لِأَبَوَیْهِ عَلَیْهِمَا السَّلَامُ».
2- 2) اللَّهُمَّ
3- 3) لَهُمَا
4- 4) ثُمَّ
5- 5) + مِنْهُ
6- 6) + اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، کَمَا شَرَّفْتَنَا بِهِ، وَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّ_دٍ وَ آلِهِ، کَمَا أَوْجَبْ_تَ لَنَا الْحَقَّ عَلَی الْخَلْقِ بِسَبَبِهِ
7- 7) وَ اجْعَلْ طَاعَتِی لِوَالِدَیَّ وَ بِرِّی بِهِمَا
8- 8) الْوَسْنَانِ
9- 9) خَفِّضْ
10- 10) اعْطِفْ عَلَیْهِمَا
11- 11) شَفِیقًا

اَللّهُمَّ اشْکُرْ لَهُما تَرْبِیَتی، وَ اَثِبْهُما عَلی تَکْرِمَتی، وَ احْفَظْ لَهُما ما حَفِظاهُ مِنّی فی صِغَری. اَللّهُمَّ وَ ما مَسَّهُما مِنّی مِنْ اَذًی، وَ(1) خَلَصَ اِلَیْهِما عَنّی مِنْ مَکْرُوهٍ، اَوْ ضاعَ لَهُما قِبَلی(2) مِنْ حَقٍّ فَاجْعَلْهُ حِطَّهً لِذُنُوبِهِما، وَ عُلُوًّا فی دَرَجَتِهِما،(3) وَ زِیادَهً فی حَسَناتِهِما، یا مُبَدِّلَ السَّیِّئاتِ بِاَضْعافِها مِنَ الْحَسَناتِ. اَللّهُمَّ وَ ما تَعَدَّیا عَلَیَّ فیهِ مِنْ قَوْلٍ، اَوْ اَسْرَفا عَلَیَّ فیهِ مِنْ فِعْلٍ، اَوْ ضَیَّعاهُ لی مِنْ حَقٍّ، اَوْ قَصَّرا بی عَنْهُ مِنْ واجِبٍ فَقَدْ وَهَبْتُهُ لَهُما، وَ جُدْتُ بِه عَلَیْهِما، وَ رَغِبْتُ اِلَیْکَ فی وَضْعِ تَبِعاتِه(4) عَنْهُما، فَاِنّی لا اَتَّهِمُهُما عَلی نَفْسی، وَ لا اَسْتَبْطِئُهُما فی بِرّی، وَ لا اَکْرَهُ ما تَوَلَّیاهُ مِنْ اَمْری. فَهُما یا رَبِّ(5) اَوْجَبُ عَلَیَّ حَقًّا،(6) وَ اَقْدَمُ اِلَیَّ اِحْسانًا،(7) وَ اَعْظَمُ عَلَیَّ فیهِ مِنَّهً(8) مِنْ اَنْ اُقآصَّهُما بِعَدْلٍ، اَوْ اُجازِیَهُما عَلی مِثْلٍ، اَیْنَ اِذَنْ(9) یا اِلهی طُولُ شُغْلِهِما بِتَرْبِیَتی؟! وَ اَیْنَ شِدَّهُ تَعَبِهِما فی حِراسَتی؟! وَ اَیْنَ اِقْتارُهُما عَلی اَنْفُسِهِما لِلتَّوْسِعَهِ عَلَیَّ؟! هَیْهاتَ ما یَسْتَوْفِیانِ مِنّی حَقَّهُما، وَ لا یُدْرِکانِ(10) ما یَجِبُ عَلَیَّ لَهُما، وَ ما(11) اَنَا بِقاضٍ وَظیفَهَ حُرْمَتِهِما فَاَعِنّی(12) یا خَیْرَ مَنِ اسْتُعینَ بِه، وَ وَفِّقْنی یا اَهْدی مَنْ رُغِبَ اِلَیْهِ، وَ لا تَجْعَلْنی فی اَهْلِ الْعُقُوقِ لِلاْءبآءِ وَ الْأُمَّهاتِ یَوْمَ تُجْزی کُلُّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ.(13) لا تُنْسِنی ذِکْرَهُما فی اَدْبارِ صَلَواتی، وَ فی کُلِّ اِنآءِ(14) لَیْلی، وَ ساعَهً(15) مِنْ ساعاتِ نَهاری. اَللّهُمَّ اغْفِرْ لَهُما بِدُعایَ مَغْفِرَهً(16) حَتْ_مًا، وَ ارْضَ عَنْهُما بِشَفاعَتی(17) رِضًا عَزْمًا، وَ بَلِّغْهُما بِالْکَرامَهِ اِلی مَواطِنَِ(18) السَّلامَهِ.

ص : 96


1- 1) أَوْ
2- 2) قِبَلِی لَهُمَا
3- 3) دَرَجَاتِهِمَا
4- 4) تَبِعَتِهِ
5- 5) یَا رَبِّ فَهُمَا
6- 6) حَقًّا عَلَیَّ
7- 7) إِحْسَانًا إِلَیَّ
8- 8) مِنَّهً لَدَیَّ
9- 9) إِذًا
10- 10) لَا أُدْرِکُ
11- 11) لَا
12- 12) خِدْمَتِهِمَا، فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَعِنِّی
13- 13) + وَ هُمْ لاَ یُظْلَمُونَ. اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ ذُرِّیَّتِهِ، وَ اخْصُصْ أَبَوَیَّ بِأَفْضَ_لِ مَا خَصَصْتَ بِهِ آبَاءَ عِبَادِکَ الْمُوءْمِنِینَ وَ أُمَّهَاتِهِمْ، یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ
14- 14) إِنًی مِنْ آنَاءِ
15- 15) فِی کُلِّ سَاعَهٍ
16- 16) صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اغْفِرْ لِی بِدُعَائِی لَهُمَا، وَ اغْفِرْ لَهُمَا بِبِرِّهِمَا بِی مَغْفِرَهً
17- 17) + لَهُمَا
18- 18) مَوَاطِنَ

اَللّهُمَّ وَ اِنْ سَبَقَتْ مَغْفِرَتُکَ لَهُما فَشَفِّعْهُما فِیَّ، وَ اِنْ سَبَقَتْ مَغْفِرَتُکَ لی فَشَفِّعْنی فیهما حَتّی نَجْتَمِعَ بِرَاْفَتِکَ فی(1) مَحَلِّ(2) رَحْمَتِکَ، اِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْءٍ قَدیرٌ وَ(3) اِنَّکَ ذُو الْفَضْلِ الْعَظیمِ.(4)

ص : 97


1- 1) + دَارِ کَرَامَتِکَ وَ
2- 2) + مَغْفِرَتِکَ وَ
3- 3) - اِنَّکَ عَلَی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ وَ
4- 4) + وَ الْمَنِّ الْقَدِیمِ، وَ أَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ.

دعای هجدهم

(18)

و من دُعآئِه علَیه السل_م

لشیعته و اولیآئه اذا ذکرهم(1)

اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ تَوَلَّنی فی شیعَتی وَ اَوْلِیآئی(2) الْعارِفینَ بِحَقِّنا، وَ الْمُنابِذینَ لِاَعْدآئِنا بِاَفْضَلِ وَلایَتِکَ. وَ وَفِّقْهُمْ لِاِقامَهِ سُنَّتِکَ، وَ الْأَخْذِ بِاَحْسَنِ ادابِکَ(3) فی اِرْفاقِ ضَعیفِهِمْ، وَ سَدِّ خَلَّتِهِمْ، وَ عِیادَهِ مَریضِهِمْ، وَ هِدایَهِ مُسْتَرْشِدِهِمْ، وَ مُناصَحَهِ مُسْتَشیرِهِمْ، وَ تَعَهُّدِ قادِمِهِمْ، وَ کِتْ_مانِ اَسْرارِهِمْ، وَ سَتْرِ عَوْراتِهِمْ، وَ نُصْرَهِ مَظْلُومِهِمْ،(4) وَ الْعَوْدِ عَلَیْهِمْ بِالْجِدَهِ وَ الْأِفْضالِ، وَ اِعْطآءِ ما یَجِبُ لَهُمْ قَبْلَ السُّوءالِ. وَ اجْعَلْنی اللّهُمَّ اَجْزی بِالْأِحْسانِ مُسیآئَهُمْ، وَ اُعْرِضُ بِالتَّجاوُزِ عَنْ ظالِمیهِمْ،(5) وَ اَسْتَعْمِلُ حُسْنَ الظَّنِّ فی کآفَّتِهِمْ، وَ اَتَوَلّی بِالْبِرِّ عآمَّتَهُمْ عَنْهُ،(6) وَ اَغُضُّ بَصَری عَنْهُمْ عِفَّهً، وَ اُلینُ جانِبی لَهُمْ تَواضُعًا، وَ اَرِقُّ عَلی اَهْلِ الْبَلاآءِ مِنْهُمْ رَحْمَهً، وَ اُسِرُّ لَهُمْ بِالْغَیْبِ مَوَدَّهً، وَ اُحِبُّ بَقآءَ النِّعْمَهِ عِنْدَهُمْ نُصْحًا، وَ اُوجِبُ لَهُمْ ما أُوجِبُ لِحآمَّتی.(7) اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ ارْزُقْنی مِثْلَ ذلِکَ مِنْهُمْ،(8) وَ زِدْهُمْ بَصیرَهً فی حَقّی، وَ مَعْرِفَهً بِفَضْلی حَتّی یَسْعَدُوا بی وَ اسْعَدَ بِهِمْ، یا(9) رَبَّ الْعالَمینَ.

ص : 98


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «26» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّ_لَامُ لِجِیرَانِهِ وَ أَوْلِیَآئِهِ إِذَا ذَکَرَهُمْ».
2- 2) جِیرَانِی وَ مَوَالِیَّ
3- 3) بِمَحَاسِنِ أَدَبِکَ
4- 4) + وَ حُسْنِ مُوَاسَاتِهِمْ بِالْمَاعُونِ
5- 5) ظَالِمِهِمْ
6- 6) - عَنْهُ
7- 7) + وَ أَرْعَی لَهُمْ مَا أَرْعَی لِخَاصَّتِی
8- 8) + وَ اجْعَلْ لِی أَوْفَی الْحُظُوظِ فِیما عِنْدَهُمْ
9- 9) آمِینَ

دعای نوزدهم

(19)

وَ مِنْ دُعآئِه عَلَیْهِ السَّل_م للجیران

(1)

اَللّهُمَّ(2) تَوَلَّنی فی جیرانی بِاِقامَهِ(3) سُنَّتِکَ، وَ الْأَخْذِ بِمَحاسِنِ اَدَبِکَ فی اِرْفاقِ ضَعیفِهِمْ، وَ سَدِّ خَلَّتِهِمْ، وَ تَعَهُّدِ قادِمِهِمْ،(4) وَ عِیادَهِ مَریضِهِمْ، وَ هِدایَهِ مُسْتَرْشِدِهِمْ، وَ مُناصَحَهِ مُسْتَشیرِهِمْ،(5) وَ کِتْ_مانِ اَسْرارِهِمْ، وَ سَتْرِ عَوْراتِهِمْ، وَ نُصْرَهِ مَظْلُومِهِمْ، وَ حُسْنِ مُواساتِهِمْ بِالْماعُونِ، وَ الْعَوْدِ عَلَیْهِمْ بِالْجِدَهِ وَ الْأِفْضالِ، وَ اِعْطآءِ ما یَجِبُ لَهُمْ قَبْلَ السُّوءآلِ. وَ الْجُودِ بِالنَّوالِ یا رَبَّ(6) الْعالَمینَ.

ص : 99


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «26» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّ_لَامُ لِجِیرَانِهِ وَ أَوْلِیَآئِهِ إِذَا ذَکَرَهُمْ».
2- 2) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
3- 3) جِیرَانِی وَ مَوَالِیَّ الْعَارِفِینَ بِحَقِّنَا، وَ الْمُنَابِذِینَ لِأَعْدَائِنَا بِأَفْضَلِ وَلَایَتِکَ. وَ وَفِّقْهُمْ لِإِقَامَهِ
4- 4) - وَ تَعَهُّدِ قَادِمِهِمْ
5- 5) + وَ تَعَهُّدِ قَادِمِهِمْ
6- 6) وَ اجْعَلْنِی اللَّهُمَّ أَجْزِی بِالْإِحْسَانِ مُسِیئَهُمْ، وَ أُعْرِضُ بِالتَّجَاوُزِ عَنْ ظَالِمِهِمْ،وَ أَسْتَعْمِلُ حُسْنَ الظَّنِّ فِی کَافَّتِهِمْ، وَ أَتَوَلَّی بِالْبِرِّ عَامَّتَهُمْ، وَ أَغُضُّ بَصَرِی عَنْهُمْ عِفَّهً، وَ أُلِینُ جَانِبِی لَهُمْ تَوَاضُعًا، وَ أَرِقُّ عَلَی أَهْلِ الْبَلَاءِ مِنْهُمْ رَحْمَهً، وَ أُسِرُّ لَهُمْ بِالْغَیْبِ مَوَدَّهً، وَ أُحِبُّ بَقَاءَ النِّعْمَهِ عِنْدَهُمْ نُصْحًا، وَ أُوجِبُ لَهُمْ مَا أُوجِبُ لِحَامَّتِی، وَ أَرْعَی لَهُمْ مَا أَرْعَی لِخَاصَّتِی. اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ ارْزُقْنِی مِثْلَ ذَلِکَ مِنْهُمْ، وَ اجْعَلْ لِی أَوْفَی الْحُظُوظِ فِیما عِنْدَهُمْ، وَ زِدْهُمْ بَصِیرَهً فِی حَقِّی، وَ مَعْرِفَهً بِفَضْلِی حَتَّی یَسْعَدُوا بِی وَ أَسْعَدَ بِهِمْ، آمِینَ رَبَّ

دعای بیستم

(20)

وَ مِنْ دُعآئه علیه السّل_م

لاهل الثّغُور(1)

اَللّهُمَّ(2) حَصِّنْ ثُغُورَ الْمُسْلِمینَ بِعِزَّتِکَ، وَ اَیِّدْ حُماتَها بِقُوَّتِکَ، وَ اَسْبِغْ عَطایاهُمْ مِنْ جِدَتِکَ. اَللّهُمَّ(3) کَثِّرْ عِدَّتَهُمْ، وَ اشْحَذْ اَسْلِحَتَهُمْ، وَ احْرُسْ حَوْزَتَهُمْ، وَ امْنَعْ حُرْمَتَهُمْ،(4) وَ اَلِّفْ جَمْعَهُمْ، وَ دَبِّرْ اَمْرَهُمْ، وَ واتِرْ بَیْنَ مِیَرِهِمْ، وَ تَوَحَّدْ بِکِفایَهِ قُوَّتِهِمْ،(5) وَ اعْضُدْهُمْ بِالنَّصْرِ، وَ اَعِنْهُمْ بِالصَّبْرِ، وَ الْطُفْ لَهُمْ فِی الْمَکْرِ. اَللّهُمَّ(6) عَرِّفْهُمْ ما یَجْهَلُونَ، وَ عَلِّمْهُمْ ما لا یَعْلَمُونَ، وَ بَصِّرْهُمْ ما لا یُبْصِرُونَ. اَللّهُمَّ(7) اَنْسِهِمْ عِنْدَ لِقآئِهِمُ الْعَدُوَّ ذِکْرَ دُنْیاهُمُ الْخَدّاعَهِ الْغَرُورِ، وَ انْفِ(8) عَنْ قُلُوبِهِمْ خَطَراتِ الْمالِ الْفَتُونِ، وَ اجْعَلِ الْجَنَّهَ نَصْبَ اَعْیُنِهِمْ، وَ لَوِّحْ مِنْها لِاَبْصارِهِمْ ما اَعْدَدْتَ فیها مِنْ مَساکِنِ الْخُلْدِ وَ مَنازِلِ الْکِرامَهِ(9) وَ الْحُورِ الْحِسانِ وَ الْاَنْهارِ الْمُطَّرِدَهِ بِاَنْواعِ الْأَشْرِبَهِ وَ الْاَشْجارِ الْمُتَدَلِّیَهِ بِصُنُوفِ الثَّ_مَرِ حَتّی لا یَهُمَّ اَحَدٌ مِنْهُمْ بِاِدْبارٍ،(10) وَ لا یُحْدِثُ(11) نَفْسَهُ عَنْ قَرْنِه بِفَرارٍ.(12) اَللّهُمَّ وَ(13) افْلُلْ بِذلِکَ عَدُوَّهُمْ، وَ اقْلِمْ عَنْهُمْ اَظْفارَهُمْ، وَ فَرِّقْ بَیْنَهُمْ وَ بَیْنَ اَسْلِحَتِهِمْ، وَ اخْلَعْ وَثآئِقَ اَفْئِدَتِهِمْ، وَ باعِدْ بَیْنَهُمْ وَ بَیْنَ اَزْوِدَتِهِمْ، وَ حَیِّرْهُمْ فی سُبُلِهِمْ، وَ ضَلِّلْهُمْ عَنْ وِجْهَتِهِمْ،(14) وَ اقْطَعْ

ص : 100


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «27» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ...».
2- 2) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
3- 3) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
4- 4) حَوْمَتَهُمْ
5- 5) مُوءَنِهِمْ
6- 6) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
7- 7) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
8- 8) امْحُ
9- 9) الْکَرَامَهِ
10- 10) بِالْأِدْبَارِ
11- 11) لَا یُحَدِّثَ
12- 12) قِرْنِهِ بِفِرَارٍ
13- 13) - وَ
14- 14) وَجْهِهِمْ

عَنْهُمُ الْمَدَدَ، وَ انْقُصْ مِنْهُمُ الْعَدَدَ، وَ امْلَأْ اَفْئِدَتَهُمُ الرُّعْبَ، وَ اقْبِضْ اَیْدِیَهُمْ عَنِ الْبَسْطِ، وَ اخْرِسْ(1) اَلْسِنَتَهُمْ عَنِ النُّطْقِ، وَ شَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ وَ نَکِّلْ بِهِمْ مَنْ وَرآئَهُمْ، وَ اقْطَعْ بِخِزْیِهِمْ اَطْماعَ مَنْ بَعْدَهُمْ. اَللّهُمَّ عَقِّمْ اَرْحامَ نِسآئِهِمْ، وَ یَبِّسْ اَصْلابَ رِجالِهِمْ، وَ اقْطَعْ نَسْلَ دَوآبِّهِمْ وَ اَنْعامِهِمْ، لا تَاْذَنْ لِسَمائِهِمْ فی قَطْرٍ، وَ لا لِاَرْضِهِمْ فی نَباتٍ. اَللّهُمَّ وَ وَفِّرْ(2) بِذلِکَ عَدَدَ(3) اَهْلِ الْأِسْلامِ، وَ حَصِّنْ بِه دِیارَهُمْ، وَ ثَمِّرْ بِه اَمْوالَهُمْ، وَ فَرِّغْهُمْ عَنْ مُحارَبَتِهِمْ لِعِبادَتِکَ، وَ عَنْ مُنابَذَتِهِمْ لِلْخَلْوَهِ بِکَ حَتّی لا یُعْبَدَ فی بِقاعِ الْأَرْضِ غَیْرُکَ، وَ لا تُعَفَّرَ لِاَحَدٍ(4) جَبْهَهٌ دُونَکَ. اَللّهُمَّ اَذِلَّ بِاَهْلِ کُلّ(5) ناحِیَهٍ مِنَ الْمُسْلِمینَ(6) مَنْ بِاِزآئِهِمْ مِنَ الْمُشْرِکینَ، وَ اَمْدِدْهُمْ بِمَلاآئِکَهٍ مِنْ عِنْدِکَ مُرْدِفینَ حَتّی یَکْشِفُوهُمْ اِلی مُنْقَطَعِ التُّرابِ قَتْلًا فی رِضاکَ(7) وَ اَسْرًا،(8) یُقِرُّوا بِاَنَّکَ(9) لا اِلآهَ اِلّا اَنْتَ وَحْدَکَ لا شَریکَ لَکَ.(10) وَ اعْمُمْ بِذلِکَ

ص : 101


1- 1) اخْزِمْ
2- 2) قَوِّ
3- 3) مِحَالَ
4- 4) + مِنْهُمْ
5- 5) اغْزُ بِکُلِّ
6- 6) + عَلَی
7- 7) أَرْضِکَ
8- 8) + أَوْ
9- 9) + أَنْتَ اللَّهُ الَّذِی
10- 10) + اللَّهُمَّ

اَعْداکَ(1) فی اَقْطارِ الْبِلادِ مِنَ الْهِنْدِ وَ الرُّومِ وَ التُّرْکِ(2) وَ الْحَبَشِ وَ النُّوْبَهِ وَ الزَّنْجِ وَ الصَّقالِبَهِ(3) وَ الدَّیالِمَهِ وَ سآئِرِ اُمَمِ الشِّرْکِ، الَّذینَ تَخْفی اَسْماوءُهُمْ وَ صِفاتُهُمْ، وَ قَدْ اَحْصَیْتَهُمْ بِمَعْرِفَتِکَ، وَ اَشْرَفْتَ عَلَیْهِمْ بِقُدْرَتِکَ. اللّهُمَّ اشْغَلِ الْمُشْرِکینَ بِالْمُشْرِکینَ عَنْ تَناوُلِ اَطْرافِ الْمُسْلِمینَ،(4) خُذْهُمْ بِالنَّقْصِ عَنْ تَنَقُّصِهِمْ، وَ ثَبِّطْهُمْ بِالْفُرْقَهِ عَنِ الاِحْتِشادِ عَلَیْهِمْ. اَللّهُمَّ اَخْلِ قُلُوبَهُمْ مِنَ الْأَمَنَهِ، وَ اَبْدانَهُمْ مِنَ الْقُوَّهِ، وَ اَذْهِلْ قُلُوبَهُمْ عَنِ الاِحْتِیالِ، وَ اَوْهِنْ اَرْکانَهُمْ عَنْ مُنازِلِ(5) الرِّجالِ، وَ جَبِّنْهُمْ عَنْ مُقارَعَهِ الْأَبْطالِ، وَ ابْعَثْ(6) جُنْدًا مِنْ مَلاآئِکَتِکَ بِبَاْسٍ مِنْ بَاْسِکَ کَفِعْلِکَ یَوْمَ بَدْرٍ، تَقْطَعُ بِهِمْ(7) دابِرَهُمْ وَ تَحْصُدُ بِه شَوْکَتَهُمْ، وَ تُقِلُّ(8) بِه عَدَدَهُمْ. اَللّهُمَّ وَ امْزُجْ مِیاهَهُمْ بِالْوَبآءِ، وَ اَطْعِمَتَهُمْ بِالْأَدْوآءِ، وَ(9) بِلادَهُمْ بِالْخُسُوفِ، وَ اَلْحِحْ عَلَیْهِمْ(10) بِالْقُذُوفِ، وَ اقْرَعْها(11) بِالْمُ_حُولِ، وَ اجْعَلْ مِیَرَهُمْ فی اَبْعَدِ(12) اَرْضِکَ(13) عَنْهُمْ، وَ امْنَعْ حُصُونَها مِنْهُمْ، اَصِبْهُمْ بِالْجُوعِ الْمُقیمِ وَ السُّقْمِ الْأَلیمِ. اَللّهُمَّ وَ اَیُّما غازٍ غَزاهُمْ مِنْ اَهْلِ مِلَّتِکَ، اَوْ مُجاهِدٍ جاهَدَهُمْ مِنْ اَتْباعِ سُنَنِکَ(14) لِیَکُونَ دینُکَ الْأَعْلی وَ حِزْبُکَ الْأَقْوی وَ حَظُّکَ الْأَوْفی فَلَقِّهِ الْبُشْری،(15) وَ هَیِّئْ

ص : 102


1- 1) أَعْدَاءَکَ
2- 2) + وَ الْخَزَرِ
3- 3) السَّقَالِبَهِ
4- 4) + وَ
5- 5) مُنَازَلَهِ
6- 6) + عَلَیْهِمْ
7- 7) بِهِ
8- 8) تُفَرِّقُ
9- 9) + ارْمِ
10- 10) أَلِحَّ عَلَیْهَا
11- 11) افْرَعْهَا
12- 12) أَحَصِّ
13- 13) + وَ أَبْعَدِهَا
14- 14) سُنَّتِکَ
15- 15) الْیُسْرَ

لَهُ الاْءَمْنَ،(1) وَ تَوَلَّهُ بِالنُّجْحِ، وَ تَخَیَّرْ لَهُ الْأَصْحابَ، وَ اسْتَفْرِهْ(2) لَهُ، الظَّهْرَ، وَ اَسْبِغْ عَلَیْهِ مِنَ(3) النَّفَقَهِ، وَ مَتِّعْهُ بِالنَّشاطِ، وَ اَطْفِ عَنْهُ حَرارَهَ الشَّوْقِ، وَ اَجِرْهُ مِنْ غَمِّ الْوَحْشَهِ، وَ اَنْسِه ذِکْرَ الْأَهْلِ وَ الْوَلَدِ. وَ اَدِمْ(4) لَهُ حُسْنَ النِّیَّهِ، وَ تَوَلَّهُ بِالْعافِیَهِ، وَ اَصْحِبْهُ السَّلامَهَ، وَ اَعْفِه مِنَ الْجُبْنِ، وَ اَلْهِمْهُ الْجُرْأَهَ، وَ ارْزُقْهُ الشِّدَّهَ، وَ اَیِّدْهُ بِالنُّصْرَهِ، وَ عَلِّمْهُ(5) السُّنَنَ، وَ سَدِّدْهُ فِی الْحُکْمِ، وَ اعْزِلْ عَنْهُ الرِّئآءَ،(6) وَ خَلِّصْهُ مِنَ السُّمْعَهِ، وَ اجْعَلْ فِکْرَهُ وَ ذِکْرَهُ وَ ظَعْنَهُ وَ اِقامَتَهُ، فیکَ وَ لَکَ. فَاِذا صآفَّ عَدُوَّهُ وَ عَدُوَّکَ(7) فَقَلِّلْهُمْ فی عَیْنِه، وَ صَغِّرْ شَاْنَهُمْ فی قَلْبِه، وَ اَدِلْهُ(8) مِنْهُمْ، وَ لا تُدِلْهُمْ مِنْهُ، فَاِنْ خَتَمْتَ لَهُ بِالسَّعادَهِ، وَ قَضَیْتَ لَهُ بِالشَّهادَهِ فَبَعْدَ اَنْ یَجْتاحَ عَدُوَّکَ بِالْقَتْلِ، وَ بَعْدَ اَنْ یُدیخُهُمُ(9) الْاَسْرُ، وَ بَعْدَ اَنْ تَاْمَنَ اَطْرافُ الْمُسْلِمینَ، وَ بَعْدَ اَنْ یُوَلِّیَ عَدُوُّکَ مُدْبِرینَ. اَللّهُمَّ وَ اَیُّما مُسْلِمٍ خَلَفَ غازِیًا اَوْ مُرابِطًا فی دارِه، اَوْ تَعَهَّدَ خالِفیهِ فی غَیْبَتِه، اَوْ اَعانَهُ بِطآئِفَهٍ مِنْ مالِه، اَوْ اَمَدَّهُ بِعِتادٍ، اَوْ شَحَذَهُ عَلی جِهادٍ، اَوْ اَتْبَعَهُ فی وَجْهِه دَعْوَهً، اَوْ رَعا لَهُ مِنْ وَرآئِه حُرْمَهً، فَاآجِرْ لَهُ مِثْلَ اَجْرِه وَزْنًا بِوَزْنٍ وَ مِثْلًا بِمِثْلٍ، وَ عَوِّضْهُ مِنْ فِعْلِه عَوْضًا(10) حاضِرًا یَتَعَجَّلُ بِه نَفْعَ ما قَدَّمَ وَ سُرُورَ ما اَتی،(11) اِلی اَنْ یَنْتَهیَ بِهِ الْوَقْتُ اِلی مآ اَجْرَیْتَ لَهُ مِنْ فَضْلِکَ، وَ اَعْدَدْتَ لَهُ مِنْ کَرامَتِکَ. اَللّهُمَّ وَ اَیُّما مُسْلِمٍ اَهَمَّهُ اَمْرُ الْأِسْلامِ وَ اَهْلِه،(12) وَ اَحْزَنَهُ تَحَزُّبُ اَهْلِ الشِّرْکِ عَلَیْهِمْ، فَنَوی غَزْوًا، اَوْ هَمَّ بِجِهادٍ فَقَعَدَ بِه ضَعْفٌ، اَوْ اَبْطَاَتْ بِه فاقَهٌ، اَوْ اَخَّرَهُ عَنْهُ حادِثٌ، اَوْ عَرَضَ مِنْ دُونِ اِرادَتِه عارِضٌ فَلَمْ یَنْفَذْ لَهُ نِیَّتَهُ وَ لَمْ تَمِضْ لَهُ اِرادَتَهُ فَاکْتُبِ(13) اسْمَهُ فِی الْعابِدینَ، وَ اَوْجِبْ لَهُ ثَوابَ الْمُ_جاهِدینَ، وَ اجْعَلْهُ فی نِظامِ الشُّهَدآءِ وَ الصّالِحینَ. اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَ رَسُولِکَ،(14) صَلوهً عالِیَهً عَلی الصَّلَواتِ،

ص : 103


1- 1) الْأَمْرَ
2- 2) اسْتَقْوِ
3- 3) فِی
4- 4) أْثُرْ
5- 5) + السِّیَرَ وَ
6- 6) الرِّیَاءَ
7- 7) عَدُوَّکَ وَ عَدُوَّهُ
8- 8) أَدِلْ لَهُ
9- 9) یَجْهَدَ بِهِمُ
10- 10) عِوَضًا
11- 11) + بِهِ
12- 12) - وَ اَهْلِهِ
13- 13) لَهُ دُونَ إِرَادَتِهِ مَانِعٌ فَاکْتُبِ
14- 14) + وَ آلِ مُحَمَّدٍ

مُشْرِفَهً فَوْقَ التَّحِیّاتِ، صَلوهً لا یَنْتَهی اَمَدُها، وَ لا یَنْقَطِعُ عَدَدُها کَاَتَمِّ ما مَضی مِنْ صَلَواتِکَ عَلی اَحَدٍ مِنْ اَوْلِیآئِکَ، اِنَّکَ الْمَنّانُ(1) الْمُبْدِئُ الْمُعیدُ الْفَعّالُ لِما یُریدُ بِرَحْمَتِکَ یا عَزیزُ یا غَفّارُ.(2)

ص : 104


1- 1) + الْحَمِیدُ
2- 2) تُرِیدُ.

دعای بیست و یکم

(21)

و من دُعآئِه علیه السّل_م

اذا دخل شهر رمضان(1)

الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذی هَدانا لِحَمْدِه، وَ جَعَلَنا مِنْ اَهْلِه لِنَکُونَ لِأِحْسانِه مِنَ الشّاکِرینَ، وَ لِیَجْزِیَنا عَلی ذلِکَ جَزآءَ الْمُ_حْسِنینَ. وَ الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذی حَبانا بِدینِه، وَ اخْتَصَّنا بِمِلَّتِه، وَ سَبَّلَنا فی سُبُلِ اِحْسانِه لِنَسْلُکَها بِمَنِّه اِلی رِضْوانِه، حَمْدًا یَتَقَبَّلُهُ مِنّا، وَ یَرْضی بِه عَنّا. وَ الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذی جَعَلَ مِنْ تِلْکَ السُّبُلِ(2) شَهْرَ رَمَضانَ، شَهْرَ الصِّیامِ، وَ شَهْرَ الْأِسْلامِ، وَ شَهْرَ الطَّهُورِ، وَ شَهْرَ التَّ_مْحیصِ، وَ شَهْرَ الْقُرْءانِ الَّذی فیهِ الْفُرْقانِ.(3) فَاَبانَ فَضیلَتَهُ عَلی سآئِرِ الشُّهُورِ بِما جَعَلَ لَهُ مِنَ الْحُرُماتِ الْمَوْقُوتَهِ،(4) وَ الْفَضایِلِ الْمَشْهُورَهِ، فَحَرَّمَ فیهِ مآ اَحَلَّ فی غَیْرِه،(5) وَ حَجَرَ فیهِ الْمَطاعِمَ وَ الْمَشارِبَ اِکْرامًا، وَ جَعَلَ لَهُ وَقْتًا بَیِّنًا لا یُجیزُ(6) اَنْ یُقَدَّمَ قَبْلَهُ، وَ لا یَقْبَلُ اَنْ یُوءَخَّرَ عَنْهُ. ثُمَّ فَضَّلَ لَیْلَهً واحِدَهً مِنْ لَیالیهِ عَلی(7) اَلْفِ شَهْرٍ، وَ سَمّ_اها لَیْلَهَ الْقَدْرِ، تَنَزَّلُ الْمَلاآئِکَهُ وَ الرُّوحُ سَلامٌ مِنْ کُلِّ اَمْرٍ دآئِمَهُ(8) الْبَرَکَهِ اِلی طُلُوعِ الْفَجْرِ.(9) اللّهُمَّ فَاَلْهِمْنا(10) مَعْرِفَهَ فَضْلِه وَ اِجْلالَ حُرْمَتِه، وَ التَحَفُّظَ مِمّا حَظَرْتَ فیهِ، وَ اَعِنّا عَلی صِیامِه بِکَفِّ الْجَوارِحِ عَنْ مَعاصیکَ، وَ اسْتِعْمالِها فیما(11) یُرْضیکَ حَتّی لا نُصْغِیَ بِاَسْماعِنا اِلی لَغْوٍ، وَ لا نَسْرَحَ(12) بِاَبْصارِنا فی(13) لَهْوٍ. وَ(14) لا نَبْسُطَ اَیْدِیَنا اِلی

ص : 105


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «44» بعنوان «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ...».
2- 2) + شَهْرَهُ
3- 3) شَهْرَ الْقِیَامِ، الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ، هُدًی لِلنَّاسِ، وَ بَیِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَی وَ الْفُرْقَانِ
4- 4) الْمَوْفُورَهِ
5- 5) + إِعْظَامًا
6- 6) + جَلَّ وَ عَزَّ
7- 7) + لَیَالِی
8- 8) فِیهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ سَلَامٌ، دَائِمُ
9- 9)+ عَلَی مَنْ یَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ بِمَا أَحْکَمَ مِنْ قَضَائِهِ
10- 10) صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَلْهِمْنَا
11- 11) فِیهِ بِمَا
12- 12) لَا نُسْرِعَ
13- 13) إِلَی
14- 14) + حَتَّی

مَحْظُورٍ، وَ لا نَخْطُوَا(1) بِاَقْدامِنا اِلی مَحْجُورٍ، وَ حَتّی لا تَعِیَ بُطُونُنا اِلّا ما اَحْلَلْتَ، وَ لا تَنْطِقَ بِاَلْسِنَتِنا(2) اِلّا بِما مَثَّلْتَ، وَ لا نَتَکَلَّفَ اِلّا ما یُدْنی مِنْ ثَوابِکَ، وَ لا نَتَعاطی اِلّا الَّذی یَقِی عَنْ(3) عِقابِکَ، ثُمَّ خَلِّصْ ذلِکَ کُلَّهُ مِنْ رِئآءِ الْمُرآئینَ، وَ سُمْعَهِ الْمُسْمِعینَ، لا نَشْرَکُ فیهِ اَحَدًا دُونَکَ، وَ لا نَبْتَغی بِه(4) مُرادًا سِواکَ. اَللّهُمَّ وَفِّقْنا فیهِ لِمَواقیتِ الصَّلوهِ(5) الْخَمْسِ بِحُدُودِهَا الَّتی حَدَّدْتَ،(6) وَ اَوْقاتِهَا الَّتی وَقَّتَّ. وَ اَنْزِلْنا فیهِ(7) مَنْزِلَهَ الْمُصیبینَ لِمَنازِلِهَا، الْحافِظینَ لِاَرْکانِها،(8) عَلی ما سَنَّهُ مُحَمَّدٌ(9) عَبْدُکَ وَ رَسُولُکَ(10) فی رُکُوعِها وَ سُجُودِها وَ رُکُودِها(11) وَ جَمیعِ فَواضِلِها عَلی اَتَمِّ الطَّهُورِ وَ اَسْبَغِه، وَ اَبْیَنِ الْخُشُوعِ وَ اَبْلَغِه. وَ وَفِّقْنا فیهِ لِأَنْ نَبُلَّ(12) اَرْحامَنا بِالْبِرِّ وَ الصِّلَهِ، وَ اَنْ نَتَعَهَّدَ(13) جیرانَنا بِالْأِفْضالِ وَ الْعَطِیَّهِ، وَ اَنْ نُخَلِّصَ اَمْوالَنا مِنَ التَّبِعاتِ، وَ اَنْ نُطَهِّرَها بِاِخْراجِ الزَّکَواتِ، وَ اَنْ نُراجِعَ مَنْ هاجَرَنا، وَ اَنْ نُنْصِفَ مَنْ ظَلَمَنا، وَ اَنْ نُسالِمَ مَنْ عادانا حاشایَ(14) مَنْ عُودِیَ فیکَ وَ لَکَ، فَاِنَّهُ الْعَدُوُّ الَّذی لا نُوالیهِ، وَ الْحَرْبُ(15) الَّذی لا نُفادیهِ.(16) وَ اَنْ نَتَقَرَّبَ اِلَیْکَ(17) مِنَ الْأَعْمالِ الزّاکِیَهِ بِما یُطَهِّرُنا(18) بِه مِنَ الذُّنُوبِ، وَ یَعْصِمُنا فیما(19) نَسْتَاْنِفُ مِنَ الْعُیُوبِ، حَتّی لا یُورِدَ عَلَیْکَ اَحَدٌ مِنْ مَلاآئِکَتِکَ اِلّا دُونَ ما یُورِدُونَ عَنّا(20) مِنْ اَبْوابِ الطّاعَهِ(21)،

ص : 106


1- 1) لاَ نَخْطُوَ
2- 2) أَلْسِنَتُنَا
3- 3) مِنْ
4- 4) فِیهِ
5- 5) صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ قِفْنَا فِیهِ عَلَی مَوَاقِیتِ الصَّلَوَاتِ
6- 6) + وَ فُرُوضِهَا الَّتِی فَرَضْتَ، وَ وَظَائِفِهَا الَّتِی وَظَّفْتَ
7- 7) فِیهَا
8- 8) + الْمُوءَدِّینَ لَهَا فِی أَوْقَاتِهَا
9- 9) - مُحَمَّدٌ
10- 10) + صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ
11- 11) - وَ رُکُودِهَا
12- 12) نَصِلَ
13- 13) نَتَعَاهَدَ
14- 14) حَاشَی
15- 15) الْحِزْبُ
16- 16) لَا نُصَافِیهِ
17- 17) + فِیهِ
18- 18) تُطَهِّرُنَا
19- 19) تَعْصِمُنَا فِیهِ مِمَّا
20- 20) نُورِدُ
21- 21) + لَکَ

وَ اَنْواعِ الْقُرْبَهِ اِلَیْکَ. اَللّهُمَّ اِنّا نَسْئَلُکَ(1) بِحَقِّ هذَا الشَّهْرِ، وَ حَقِّ(2) مَنْ تَعَبَّدَ لَکَ فیهِ مِنْ اِبْتِدآئِه اِلی وَقْتِ فَنآئِه: مِنْ مَلَکٍ قَرَّبْتَهُ، اَوْ نَبِیٍّ اَرْسَلْتَهُ، اَوْ عَبْدٍ صالِحٍ اخْتَصَصْتَهُ، اَنْ تُجَنِّبَنا مِنَ الاْءِلْحادِ(3) فی تَوْحیدِکَ، وَ التَّقْصیرِ(4) فی تَمْجیدِکَ، وَ الاْءِغْفالِ لِحُرْمَتِکَ، وَ الْعَمی عَنْ سُنَّتِکَ، وَ الاِْنْخِداعِ(5)لِعَدُوِّکَالشَّیْطانِ الرَّجیمِ، اَللّهُمَّ اَهِّلْنا فیهِ لِما وَعَدْتَ اَوْلِیآءَکَ مِنْ کَرامَتِکَ، وَ اَوْجِبْ لَنا ما اَوْجَبْتَ لاِءَهْلِ الاْءِستِقْصآءِ لِطاعَتِکَ، وَ اجْعَلْنا فی نَظْمِ مَنِ اسْتَحَقَّ الرَّفیعَ الاْءَعْلی بِرَحْمَتِکَ. اَللّهُمَّ وَ اِنَّ(6) لَکَ فی کُلِّ لَیْلَهٍ مِنْ لَیالی شَهْرِنا هذا رِقابًا(7) یُعْتِقُها عَفْوُکَ، وَ(8) یَهَبُها صَفْحُکَ فَاجْعَلْ رِقابَنا مِنْ تِلْکَ الرِّقابِ، وَ اجْعَلْنا لِشَهْرِنا مِنْ خَیْرِ اَهْلٍ وَ اَصْحابٍ.(9) وَ امْحَقْ ذُنُوبَنا مَعَ اِمْحاقِ(10) هِلالِه، وَ اسْلَخْ عَنّا تَبِعاتِنا مَعَ انْسِلاخِ اَیّامِه حَتّی یَنْقَضِیَ عَنّا وَ قَدْ صَفَّیْتَنا(11) مِنَ الْخَطیآ_ءاتِ، وَ خَلَّصْتَنا(12) مِنَ السَّیِّئاتِ. اَللّهُمَّ اِنْ عُدْنا(13) فَعَدِّلْنا، وَ اِنْ زِغْنا(14) فیهِ فَقَوِّمْنا، وَ اِنِ اشْتَمَلَ عَلَیْنا عَدُوُّکَ الشَّیْطانُ فَاسْتَفِدْنا.(15) اَللّهُمَّ اشْحَنْهُ بِعِبادَتِنا،(16) وَ زَیِّنْ اَوْقاتَهُ بِطاعَتِنا،(17) وَ اَعِنّا فی نَهارِه عَلَی صِیامِه، وَ فی لَیْلِه عَلَی الصَّلوهِ لَکَ(18) وَ التَّضَرُّعِ اِلَیْکَ،

ص : 107


1- 1) إِنِّی أَسْأَلُکَ
2- 2) بِحَقِّ
3- 3) أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَهِّلْنَا فِیهِ لِمَا وَعَدْتَ أَوْلِیَاءَکَ مِنْ کَرَامَتِکَ، وَ أَوْجِبْ لَنَا فِیهِ مَا أَوْجَبْتَ لِأَهْلِ الْمُبَالَغَهِ فِی طَاعَتِکَ، وَ اجْعَلْنَا فِی نَظْمِ مَنِ اسْتَحَ_قَّ الرَّفِیعَ الْأَعْلَی بِرَحْمَتِ_کَ. اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ جَنِّبْنَا الاْءِلْحَادَ
4- 4) التَّقْصِیرَ
5- 5) وَ الشَّکَّ فِی دِینِکَ، وَ الْعَمَی عَنْ سَبِیلِکَ، وَ الْإِغْفَالَ لِحُرْمَتِکَ، وَ الاِنْخِدَاعَ
6- 6) صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ إِذَا کَانَ
7- 7) رِقَابٌ
8- 8) أَوْ
9- 9) + اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ
10- 10) امِّحَاقِ
11- 11) + فِیهِ
12- 12) أَخْلَصْتَنَا فِیهِ
13- 13) صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ إِنْ مِلْنَا فِیهِ
14- 14) زُغْنَا
15- 15) فَاسْتَنْقِذْنَا مِنْهُ
16- 16) + إِیَّاکَ
17- 17) + لَکَ
18- 18) - لَکَ

وَ الْخُشُوعِ لَکَ، وَ الذِّلَّهِ بَیْنَ یَدَیْکَ حَتّی لا یَشْهَدَ نَهارُهُ عَلَیْنا بِغَفْلَهٍ، وَ لا لَیْلُهُ بِتَفْریطٍ. اَللّهُمَّ وَ اجْعَلْنا فی سآئِرِ الشُّهُورِ وَ الْأَیّامِ کَذلِکَ ما عَمِرْنا،(1) وَ اجْعَلْنا مِنْ عِبادِکَ الصّالِحینَ الَّذینَ یَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ هُمْ فیها خالِدُونَ.(2) اَللّهُمَّ وَ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ

ص : 108


1- 1) عَمَّرْتَنَا
2- 2) + وَ الَّذِینَ یُوءْتُونَ مَا آتَوْا وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَهٌ، أَنَّهُمْ إِلَی رَبِّهِمْ رَاجِعُونَ، وَ مِنَ الَّذِینَ یُسَارِعُونَ فِی الْخَیْرَاتِ وَ هُمْ لَهَا سَابِقُونَ

وَ عَلی الِ مُحَمَّدٍ،(1) فی کُلِّ وَقْتٍ وَ کُلِّ اَوانٍ وَ عَلی کُلِّ حالٍ عَدَدَ ما صَلَّیْتَ عَلی مَنْ صَلَّیْتَ،(2) وَ اَضْعافَ ذلِکَ کُلِّه فِی الاَْضْعافِ(3) الَّتی لا یُحْصیها غَیْرُکَ، اِنَّکَ فَعّالٌ لِما تُریدُ.

ص : 109


1- 1) صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ
2- 2) + عَلَیْهِ
3- 3) بِالْأَضْعَافِ

دعای بیست و دوم

(22)

و من دُعآئِه علیه السّل_م

فی وداع شَهْر رَمَضانَ(1)

اَللّهُمَّ یا مَنْ لا یَرْغَبُ فِی الْجَزآءِ. وَ یا مَنْ لا یَنْدَمُ عَلَی الْعَطآءِ. وَ یا مَنْ لا یُکافِئُ عَبْدَهُ عَلَی السَّوآءِ. هِبَتُکَ(2) ابْتِدآءٌ، وَ عَفْوُکَ تَفَضُّلٌ، وَ عُقُوبَتُکَ عَدْلٌ، وَ قَضآوءُکَ خِیَرَهٌ. اِنْ اَعْطَیْتَ لَمْ تَشُبْ عَطآءَکَ بِمَنٍّ، وَ اِنْ مَنَعْتَ لَمْ یَکُنْ مَنْعُکَ تَعَدِّیًا. تَشْکُرُ مَنْ شَکَرَکَ.(3) وَ تُکافِئُ مَنْ حَمِدَکَ وَ اَنْتَ عَلَّمْتَهُ حَمْدَکَ. تَسْتُرُ عَلی مَنْ لَوْ شِئْتَ فَضَحْتَهُ، وَ تَجُودُ عَلی مَنْ لَوْ شِئْتَ مَنَعْتَهُ، وَ کِلاهُما مِنْکَ اَهْلُ الْفَضیحَهِ وَ الْمَنْعِ اِلاّ(4) اَنَّکَ بَنَیْتَ اَفْعالَکَ عَلَی التَّفَضُّلِ، وَ اَجْرَیْتَ قُدْرَتَکَ عَلَی التَّجاوُزِ. وَ تَلَقَّیْتَ مَنْ عَصاکَ بِالْحِلْمِ، وَ اَمْهَلْتَ مَنْ قَصَدَ نَفْسَهُ(5) بِالظُّلْمِ، تَسْتَنْظِرُهُمْ بِاَناتِکَ اِلَی الْأِنابَهِ، وَ تَتْرُکُ مُعالَجَتَهُمْ(6) اِلَی التَّوْبَهِ لِکَیْ لا یَهْلِکَ عَلَیْکَ هالِکُهُمْ، وَ لِئَلاّ(7) یَشْقی بِنِعْمَتِکَ شَقِیُّهُمْ اِلّا عَنْ طُولِ الْأِعْذارِ اِلَیْهِ، وَ بَعْدَ تَرادُفِ الْحُجَجِ(8) عَلَیْهِ، کَرَمًا مِنْ فِعْلِکَ،(9) وَ عآئِدَهً مِنْ عَطْفِکَ یا حَلیمُ. اَنْتَ الَّذی فَتَحْتَ لِعِبادِکَ بابًا اِلی عَفْوِکَ،(10) سَمَّیْتَهُ التَّوْبَهَ، وَ جَعَلْتَ عَلَی ذلِکَ الْبابِ دَلیلًا مِنْ وَحْیِکَ لِئَلّا یَضِلُّوا عَنْهُ، فَقُلْتَ(11): تُوبُوا اِلَی اللّهِ تَوْبَهً نَصُوحًا عَسی رَبُّکُمْ اَنْ یُکَفِّرَ عَنْکُمْ سَیِّ_ءاتِکُمْ وَ یُدْخِلَکُمْ جَنّاتٍ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهارُ.(12) فَما عُذْرُ مَنْ اَغْفَلَ دُخُولَ(13) الْمَنْزِلِ بَعْدَ فَتْحِ

ص : 110


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «45» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ...».
2- 2) مِنَّتُکَ
3- 3) + وَ أَنْتَ أَلْهَمْتَهُ شُکْرَکَ
4- 4) أَهْلٌ مِنْکَ لِلْفَضِیحَهِ وَ الْمَنْعِ غَیْرَ
5- 5) لِنَفْسِهِ
6- 6) مُعَاجَلَتَهُمْ
7- 7) لَا
8- 8) الْحُجَّهِ
9- 9) عَفْوِکَ یَا کَرِیمُ
10- 10) + وَ
11- 11) + تَبَارَکَ اسْمُکَ
12- 12) + یَوْمَ لَا یُخْزِی اللَّهُ النَّبِیَّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ، نُورُهُ_مْ یَسْعَی بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَ بِأَیْمَ_انِهِمْ، یَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا، وَ اغْفِ_رْ لَنَا، إِنَّکَ عَلَی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ
13- 13) + ذَلِکَ

الْبابِ وَ اِقامَهِ الدَّلیلِ. وَ اَنْتَ الَّذی زِدْتَ فِی السَّوْمِ عَلی نَفْسِکَ لِعِبادِکَ، تُریدُ رِبْحَهُمْ فی مُتاجَرَتِکَ، وَ فَوْزَهُمْ بِالزِّیادَهِ عَلَیْکَ، فَقُلْتَ(1) مَنْ جآءَ بِالْحَسَنَهِ فَلَهُ عَشْرُ اَمْثالِها، وَ مَنْ جآءَ بِالسَّیِّئَهِ فَلا یُجْزی اِلّا مِثْلَها. وَ قُلْتَ: مَثَلُ الَّذینَ یُنْفِقُونَ اَمْوالَهُمْ فی سَبیلِ اللّهِ کَمَثَلِ حَبَّهٍ اَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ فی کُلِّ سُنْبُلَهٍ مِائَهُ حَبَّهٍ.(2) وَ ما اَنْزَلْتَ مِنْ نَظآئِرِهِنَّ فِی الْقُرْءانِ(3) وَ اَنْتَ الَّذی دَلَلْتَهُمْ(4) مِنْ غَیْبِکَ (5) الَّذی فیهِ حَظُّهُمْ عَلی ما لَوْ سَتَرْتَهُ (6) لَمْ تُدْرِکْهُ اَبْصارُهُمْ، وَ لَمْ تَصُمْهُ (7) اَسْماعُهُمْ، وَ لَمْ تُفْضِ عَلَیْهِ(8) اَوْهامُهُمْ، فَقُلْتَ:

ص : 111


1- 1) مُتَاجَرَتِهِمْ لَکَ، وَ فَوْزَهُمْ بِالْوِفَادَهِ عَلَیْکَ، وَ الزِّیَادَهِ مِنْکَ، فَقُلْتَ تَبَارَکَ اسْمُکَ وَ تَعَالَیْتَ
2- 2) + وَ اللَّهُ یُضَاعِفُ لِمَنْ یَشَاءُ وَ قُلْتَ: مَنْذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَیُضَاعِفَ_هُ لَهُ أَضْعَافًا کَثِیرَهً
3- 3) + مِنْ تَضَاعِیفِ الْحَسَنَاتِ
4- 4) + بِقَوْلِکَ
5- 5) + وَ تَرْغِیبِکَ
6- 6) + عَنْهُمْ
7- 7) تَعِهِ
8- 8) تَلْحَقْهُ

اُذْکُرُونی اَذْکُرْکُمْ،(1) وَ قُلْتَ: لَئِنْ شَکَرْتُمْ لَاَزیدَنَّکُمْ،(2) وَ قُلْتَ: اُدْعُونی اَسْتَجِبْ لَکُمْ، وَ قُلْتَ: مَنْ ذَا الَّذی یُقْرِضُ اللّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَیُضاعِفَهُ لَهُ وَ ذَکَرُوکَ(3) وَ شَکَرُوکَ(4) وَ دَعَوْکَ(5) وَ تَصَدَّوْا(6) لَکَ(7) وَ فیها کانَتْ نَجاتُهُمْ مِنْ غَضَبِکَ، وَ فَوْزُهُمْ بِرِضاکَ. وَ لَوْ دَلَّ مَخْلُوقٌ مَخْلُوقًا مِنْ نَفْسِه عَلی مِثْلِ الَّذی دَلَلْتَ عَلَیْهِ عِبادَکَ مِنْکَ کانَ(8) مَحْمُودًا،(9) فَلَکَ الْحَمْدُ ما وُجِدَ فی حَمْدِکَ مَذْهَبٌ، وَ ما بَقِیَ لِلْحَمْدِ لَفْظٌ تُحْمَدُ بِه، وَ مَعْنًی یُصْرَفُ(10) اِلَیْهِ. یا مَنْ تَحَمَّدَ اِلی عِبادِه بِالْأِحْسانِ وَ الْفَضْلِ، وَ عامَلَهُمْ(11) بِالْمَنِّ وَ الطَّوْلِ، ما اَفْشی فینا نِعَمَکَ،(12) وَ اَسْبَغَ عَلَیْنا مِنَّتَکَ، وَ اَخَصَّنا بِبِرِّکَ! هَدَیْتَنا لِدینِکَ الَّذی اصْطَفَیْتَ، وَ مِلَّتِکَ الَّتِی ارْتَضَیْتَ، وَ سَبیلِکَ الَّذی سَهَّلْتَ، وَ بَصیرَتِنا ما یُوجِبُ الزُّلْفَهَ اِلَیْکَ،(13) وَ الْوُصُولَ اِلی کَرامَتِکَ. اَللّهُمَّ وَ اَنْتَ جَعَلْتَ مِنْ صَفایا تِلْکَ الْوَظآئِفِ، وَ خَصایِصِ تِلْکَ الْفُرُوضِ شَهْرَ رَمَضانَ الَّذِی اخْتَصَصْتَهُ مِنْ سآئِرِ الشُّهُورِ، وَ تَخَیَّرْتَهُ مِنْ جَمیعِ الْأَزْمِنَهِ،(14) وَ اثَرْتَهُ عَلی کُلِّ الاْءَوْقاتِ لِما(15) اَنْزَلْتَ فیهِ مِنَ الْقُرْانِ،(16) وَ فَرَضْتَ فیهِ مِنَ الصِّیامِ، وَ جَعَلْتَ(17) فیهِ مِنْ لَیْلَهِ الْقَدْرِ الَّتی هِیَ خَیْرٌ مِنْ اَلْفِ شَهْرٍ. ثُمَّ اثَرْتَنا بِه عَلی سآئِرِ الْاُمَمِ، وَ اصْطَفَیْتَنا بِفَضْلِه دُونَ اَهْلِ الْمِلَلِ، فَصُمْنا بِاَمْرِکَ نَهارَهُ، وَ قُمْنا بِقَوْلِکَ(18) لَیْلَهُ، مُتَعَرِّضینَ بِصِیامِه وَ قِیامِه لِما عَرَّضْتَنا لَهُ مِنْ رَحْمَتِکَ، وَ سَبَّبْتَنا لَهُ(19) مِنْ مَثُوبَتِکَ، وَ اَنْتَ الْمَلیآءُ بِما رُغِبَ اِلَیْکَ فیهِ،(20) الْجَوادُ بِما سُئِلْتَ مِنْ فَضْلِکَ، الْقَریبُ اِلی مَنْ حاوَلَ

ص : 112


1- 1) + وَ اشْکُرُوا لِی وَ لَا تَکْفُرُونِ
2- 2) + وَ لَئِنْ کَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِی لَشَدِیدٌ
3- 3) إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِینَ. فَسَمَّیْ_تَ دُعَاءَکَ عِبَادَهً، وَ تَرْکَهُ اسْتِکْ_بَارًا، وَ تَوَعَّدْتَ عَلَی تَرْکِهِ دُخُولَ جَهَنَّ_مَ دَاخِرِینَ. فَذَکَرُوکَ بِمَنِّکَ
4- 4) + بِفَضْلِکَ
5- 5) + بِأَمْرِکَ
6- 6) تَصَدَّقُوا
7- 7) + طَلَبًا لِمَزِیدِکَ
8- 8) + مَوْصُوفًا بِالْإِحْسَانِ، وَ مَنْعُوتًا بِالِامْتِنَانِ، وَ
9- 9) + بِکُلِّ لِسَانٍ
10- 10) یَنْصَرِفُ
11- 11) غَمَرَهُمْ
12- 12) نِعْمَتَکَ
13- 13) بَصَّرْتَنَا الزُّلْفَهَ لَدَیْکَ
14- 14) + وَ الدُّهُورِ
15- 15) أَوْقَاتِ السَّنَهِ بِمَا
16- 16) + وَ النُّورِ وَ ضَاعَفْتَ فِیهِ مِنَ الْإِیمَانِ
17- 17) وَ رَغَّبْتَ فِیهِ مِنَ الْقِیَامِ، وَ أَجْلَلْتَ
18- 18) بِعَوْنِکَ
19- 19) تَسَبَّبْنَا إِلَیْهِ
20- 20) فِیهِ إِلَیْکَ

قُرْبَکَ. وَ قَدْ اَقامَ فینا هذَا الشَّهْرُ مُقامَ جِدٍّ،(1) وَ صَحِبَنا صُحْبَهَ سُرُورٍ،(2) وَ اَرْبَحَنا اَفْضَلَ اَرْباحِ الْعالَمینَ، ثُمَّ قَدْ فارَقَنا عِنْدَ تَمامِ وَقْتِه، وَ انْقِطاعِ مُدَّتِه، وَ وَفآءِ عَدَدِه. فَنَحْنُ مُوَدِّعُوهُ وَداعَ(3) مَنْ عَزَّ فِراقُهُ عَلَیْنا،(4) وَ اَوْحَشَنا اِنْصِرافُهُ عَنّا، وَ لَزِمَنا لَهُ الذِّمامُ الْمَ_حْفُوظُ، وَ الْحُرْمَهُ الْمَرْعِیَّهُ، وَ الْحَقُّ الْمَقْضِیُّ، فَنَحْنُ الْقآئِلُونَ:(5) السَّلامُ عَلَیْکَ یا شَهْرَ اللّهِ الاْءَکْرَمَ،(6) وَ یا عیدَ اَوْلِیآئِهِ الاَْعْظَمَ.(7) اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا اَکْرَمَ مَصْحُوبٍ مِنَ الْأَوْقاتِ، وَ یا خَیْرَ شَهْرٍ فِی الْأَیّامِ وَ السّاعاتِ. اَلسَّلامُ عَلَیْکَ مِنْ شَهْرٍ فُرِّقَتْ(8) فیهِ الاْءمالُ، وَ یُسِّرَتْ(9) فیهِ الْأَعْمالُ. السَّلامُ عَلَیْکَ مِنْ قَرینٍ جَلَّ قَدْرُهُ مَوْجُودًا، وَ فَجَعَ(10) فَقْدُهُ مَفْقُودًا.(11) اَلسَّلامُ عَلَیْکَ مِنْ اَلیفٍ انَسَ مُقْبِلًا فَسَرَّ، وَ اَوْحَشَ مُدْبِرًا فَمَضی.(12) اَلسَّلامُ عَلَیْکَ مِنْ ناصِرٍ اَعانَ عَلَی الشَّیْطانِ، وَ صاحِبٍ سَهَّلَ سَبیلَ(13) الْأِحْسانِ. اَلسَّلامُ عَلَیْکَ مِنْ مُجاوِرٍ رَقَّتْ فیهِ الْقُلُوبُ، وَ قَلَّتْ فیهِ الذُّنُوبُ.(14) اَلسَّلامُ عَلَیْکَ ما اَکْثَرَ عُتَقآءَ اللّهِ فیکَ! وَ ما اَسْعَدَ مَنْ رَعی حُرْمَتَکَ!(15) اَلسَّلامُ عَلَیْکَ ما کانَ اَمْحاکَ لِلذُّنُوبِ، وَ اَسْتَرَکَ لِأَنْواعِ الْعُیُوبِ. اَلسَّلامُ عَلَیْکَ ما کانَ اَطْوَلَکَ عَلَی الْمُ_جْرِمینَ، وَ اَهْیَبَکَ فی صُدُورِ الْمُوءْمِنینَ. اَلسَّلامُ عَلَیْکَ مِنْ شَهْرٍ لا تُنافِسُهُ الْأَیّامُ.(16) مِنْ شَهْرٍ هُوَ مِنْ کُلِّ اَمْرٍ سَلامٌ. اَلسَّلامُ عَلَیْکَ غَیْرَ کَریهِ الْمُصاحَبَهِ، وَ لا ذَمیمِ الْمُلابَسَهِ. اَلسَّلامُ عَلَیْکَ کَما وَفَدْتَ عَلَیْنا بِالْبَرَکاتِ، وَ غَسَلْتَ عَنّا دَنَسَ الْخَطیآئاتِ. اَلسَّلامُ عَلَیْکَ غَیْرَ مُوَدَّعٍ بَرَمًا وَ لا مَتْرُوکٍ صِیامُهُ سَأَمًا. اَلسَّلامُ عَلَیْکَ مِنْ مَطْلُوبٍ قَبْلَ وَقْتِه، وَ مَحْزُونٍ عَلَیْهِ بَعْدَ(17)

ص : 113


1- 1) حَمْدٍ
2- 2) مَبْرُورٍ
3- 3) وِدَاعَ
4- 4) + وَ غَمَّنَا
5- 5) قَائِلُونَ
6- 6) الْأَکْبَرَ
7- 7) - الاَْعْظَمَ
8- 8) قَرُبَتْ
9- 9) نُشِرَتْ
10- 10) أَفْجَعَ
11- 11) + وَ مَرْجُوٍّ آلَمَ فِرَاقُهُ
12- 12) مُنْقَضِیًا فَمَضَّ السَّلَامُ عَلَیْکَ مِنْ مُجَاوِرٍ رَقَّتْ فِیهِ الْقُلُوبُ، وَ قَلَّتْ فِیهِ الذُّنُوبُ
13- 13) سُبُلَ
14- 14) - السَّلَامُ عَلَیْکَ مِنْ... فِیهِ الذُّنُوبُ
15- 15) + بِکَ
16- 16) + السَّلَامُ عَلَیْکَ
17- 17) قَبْلَ

فَوْتِه. اَلسَّلامُ عَلَیْکَ کَمْ مِنْ سُوآءٍ صُرِفَ بِکَ عَنّا، وَ کَمْ مِنْ خَیْرٍ اُفیضَ بِکَ عَلَیْنا. اَلسَّلامُ عَلَیْکَ وَ عَلی لَیْلَهِ الْقَدْرِ الَّتی جَعَلَهَا اللّهُ خَیْرًا(1) مِنْ اَلْفِ شَهْرٍ. اَلسَّلامُ عَلَیْکَ وَ عَلی فَضْلِکَ الَّذی حُرِمْناهُ، وَ عَلی ما مِنْ بَرَکَتِکَ سُلِبْناهُ. اَلسَّلامُ عَلَیْکَ ما کانَ اَحْرَصَنا بِالاْءَمْسِ عَلَیْکَ! وَ اَشَدَّ شَوْقَنَا الْیَوْمَ اِلَیْکَ.(2) اَللّهُمَّ اِنّا اَهْلُ هذَا الشَّهْرِ الَّذی شَرَّفْتَنا بِه، وَ وَفَّقْتَنا بِمَنِّکَ.(3) اَنْتَ وَلِیُّ ما اثَرْتَنا بِه مِنْ مَعْرِفَتِه، وَ هَدَیْتَنا لَهُ مِنْ سُنَّتِه، وَ قَدْ تَوَلَّیْنا(4) صِیامَهُ وَ قِیامَهُ عَلی تَقْصیرٍ، وَ اَدَّیْنا مِنْ حَقِّکَ فیهِ قَلیلاً.(5) اَللّهُمَّ فَلَکَ اِقْرارُنا(6) بِالْأِسآءَهِ، وَ اِعْتِرافُنا(7) بِالْأِضاعَهِ، وَ لَکَ مِنْ قُلُوبِنا عُقْدَهُ(8) النَّدَمِ، وَ مِنْ اَلْسِنَتِنا صِدْقُ الأِعْتِدادِ،(9) فَاْجُرْنا عَلی ما اَصَبْنا بِه(10) فیهِ مِنَ التَّفْریطِ اَجْرًا نَسْتَبْدِلُ(11) بِهِ الْفَضْلَ الْمَرْغُوبَ،(12) وَ نَعْتاضُ بِه مِنْ اَنْواعِ الذُّخْرِ الْمَ_حْرُوصِ عَلَیْهِ. وَ اَوْجِبْ لَنا عُذْرَکَ عَلی ما قَصَّرْنا فیهِ مِنْ حَقِّکَ، وَ ابْلُغْ مِنْ اَعْمارِنا(13) ما بَیْنَ اَیْدینا مِنْ شَهْرِ رَمَضانَ الْمُقْبِلِ، فَاِذا بَلَّغْتَناهُ فَاَعِنّا عَلی تَناوُلِ ما اَنْتَ اَهْلُهُ مِنَ الْعِبادَهِ، وَ اَدِّنا اِلَی الْقِیامِ بِما یَسْتَحِقُّهُ مِنَ الطّاعَهِ، وَ اَجْرِ لَنا مِنْ صالِحِ الْعَمَلِ ما یَکُونُ دَرَکًا لِحَقِّکَ فِی الشَّهْرَیْنِ وَ فی(14) شُهُورِ الدَّهْرِ. اَللّهُمَّ وَ ما هَمَمْنا(15) بِه فی شَهْرِنا هذا مِنْ لَمَمٍ،(16) اَوْ واقَعْنا فیهِ مِنْ ذَنْبٍ، اَوِ(17) اکْتَسَبْنا فیهِ مِنْ خَطیآئَهٍ عَنْ(18) تَعَمُّدٍ مِنّا، اَوْ عَنْ(19) نِسْیانٍ ظَلَمْنا بِه(20) اَنْفُسَنا، اَوِ انْتَهَکْنا

ص : 114


1- 1) هِیَ خَیْرٌ
2- 2) السَّلَامُ عَلَیْکَ مَا کَانَ أَحْرَصَ_نَا بِالْأَمْسِ عَلَیْکَ! وَ أَشَدَّ شَوْقَنَا غَدًا إِلَیْکَ! السَّلَامُ عَلَیْکَ وَ عَلَی فَضْلِکَ الَّذِی حُرِمْنَاهُ، وَ عَلَی مَاضٍ مِنْ بَرَکَاتِکَ سُلِبْنَاهُ
3- 3) + لَهُ حِینَ جَهِلَ الْأَشْقِیَاءُ وَقْتَهُ، وَ حُرِمُوا لِشَقَائِهِمْ فَضْلَهُ
4- 4) + بِتَوْفِیقِکَ
5- 5) فِیهِ قَلِیلًا مِنْ کَثِیرٍ
6- 6) الْحَمْدُ اِقْرَارًا
7- 7) اعْتِرَافًا
8- 8) عَقْدُ
9- 9) الاِعْتِذَارِ
10- 10) أَصَابَنَا
11- 11) نَسْتَدْرِکُ
12- 12) + فِیهِ
13- 13) بِأَعْمَارِنَا
14- 14) مِنْ
15- 15) أَلْمَمْنَا
16- 16) + أَوْ إِثْمٍ
17- 17) وَ
18- 18) عَلَی
19- 19) عَلَی
20- 20) فِیهِ

بِه حُرْمَهً مِنْ غَیْرِنا، فَاسْتُرْهُ(1) بِسِتْرِکَ، وَ اعْفُ عَنّا بِعَفْوِکَ، وَ لا تَنْصِبْنا فیهِ لِاَعْیُنِ الشّامِتینَ، وَ لا تَبْسُطْ عَلَیْنا(2) اَلْسُنَ الطّاعِنینَ، وَ اسْتَعْمِلْنا بِما یَکُونُ حِطَّهً وَ کَفّارَهً لِما اَنْکَرْتَ مِنْهُ(3) بِرَاْفَتِکَ الَّتی لا تَنْفَدُ، وَ فَضْلِکَ الَّذی لا یَنْقَضی.(4) اَللّهُمَّ(5) اجْبُرْ مُصیبَتَنا بِشَهْرِنا، وَ بارِکْ لَنا فی یَوْمِ عیدِنا،(6) وَ اجْعَلْهُ مِنْ خَیْرِ یَوْمٍ(7) عَلَیْنا اَجْلَبِه لِعَفْوٍ، وَ اَمْحاهُ لِذَنْبٍ، وَ اغْفِرْ لَنا ما خَفِیَ مِنْ ذُنُوبِنا وَ ما عَلَنَ. اَللّهُمَّ اسْلَخْنا بِانْسِلاخِ هذَا الشَّهْرِ مِنْ خَطایانا، وَ اَخْرِجْنا بِخُرُوجِه عَنْ(8) سَیِّئاتِنا، وَ اجْعَلْنا مِنْ اَسْعَدِ اَهْلِه،(9) وَ اَوْفَرِهِمْ قِسْمًا فیهِ.(10) اَللّهُمَّ وَ مَنْ رَعی حُرْمَتَهُ(11) حَقَّ رِعایَتِه، وَ حَفِظَ حُدُودَهُ(12) حَقَّ حِفْظِه،(13) اَوْ تَقَرَّبَ اِلَیْکَ بِقُرْبَهٍ اَوْجَبَتْ رِضاکَ لَهُ، وَ عَطَفْتَ بِرَحْمَتِکَ(14) عَلَیْهِ، فَهَبْ لَنا مِثْلَهُ مِنْ وُجْدِکَ، وَ اَعْطِنا اَضْعافَهُ،(15) فَاِنَّ فَضْلَکَ لا یَغیضُ، وَ اِنَّ خَزآئِنَکَ لا تَنْقُصُ،(16) وَ اِنَّ مَعادِنَ اِحْسانِکَ لا تَفْنی.(17) اَللّهُمَّ(18) وَ اکْتُبْ لَنا مِثْلَ اُجُورِ مَنْ صامَهُ، اَوْ تَعَبَّدَ لَکَ فیهِ اِلی یَوْمِ الْقِیمَهِ. اَللّهُمَّ وَ(19) اِنّا نَتُوبُ(20) فی یَوْمِ فِطْرِنَا -الَّذی جَعَلْتَهُ لِلْمُوءْمِنِ(21) عیدًا وَ سُرُورًا، وَ لِاَهْلِ مِلَّتِکَ مَجْمَعًا وَ مُحْتَشَدًا- مِنْ کُلِّ ذَنْبٍ اَذْنَبْناهُ، اَوْ سُوآءٍ اَسْلَفْناهُ، اَوْ

ص : 115


1- 1) فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اسْتُرْنَا
2- 2) + فِیهِ
3- 3) مِنَّا فِیهِ
4- 4) لَا یَنْقُصُ
5- 5) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
6- 6) + وَ فِطْرِنَا
7- 7) + مَرَّ
8- 8) مِنْ
9- 9) + بِهِ وَ أَجْزَلِهِمْ قِسْمًا فِیهِ
10- 10) حَظًّا مِنْهُ
11- 11) هَذَا الشَّهْرَ
12- 12) حُرْمَتَهُ
13- 13) حِفْظِهَا وَ قَامَ بِحُدُودِهِ حَقَّ قِیَامِهَا، وَ اتَّقَی
14- 14) عَطَفَتْ رَحْمَتَکَ ذُنُوبَهُ حَقَّ تُقَاتِهَا
15- 15) + مِنْ فَضْلِکَ
16- 16) + بَلْ تَفِیضُ
17- 17) + وَ إِنَّ عَطَاءَکَ لَلْعَطَاءُ الْمُهَنَّا
18- 18) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ
19- 19) - وَ
20- 20) + إِلَیْکَ
21- 21) لِلْمُوءْمِنِینَ

خَطْرَهِ(1) شَرٍّ اَضْمَرْناها،(2) تَوْبَهَ مَنْ لا یَنْطَوی عَلی رُجُوعٍ اِلی ذَنْبٍ، وَ لا عَوْدٍ(3) فی خَطیآئَهٍ، تَوْبَهً نَصُوحًا خَلَصَتْ مِنَ الشَّکِّ وَ الأِرْتِیابِ، فَتُقِلَّها(4) مِنّا، وَ ارْضَ بِها(5) عَنّا، وَ ثَبِّتْنا عَلَیْها. اَللّهُمَّ وَ(6) ارْزُقْنا خَوْفَ غَمِّ(7) الْوَعیدِ، وَ شَوْقَ ثَوابِ الْمَوْعُودِ، حَتّی نَجِدَ لَذَّهَ ما نَدْعُوکَ بِه، وَ کَاْابَهَ(8) ما نَسْتَجیرُکَ مِنْهُ. وَ اجْعَلْنا عِنْدَکَ مِنَ التَّوّابینَ الَّذینَ اَوْجَبْتَ لَهُمْ مَحَبَّتَکَ، وَ قَبِلْتَ مِنْهُمْ مُراجَعَهَ طاعَتِکَ، یا اَعْدَلَ الْعادِلینَ. اَللّهُمَّ تَجاوَزْ عَنْ ابآئِنا وَ اُمَّهاتِنا وَ اَهْلِ دینِنا جَمیعًا مَنْ سَلَفَ مِنْهُمْ وَ مَنْ غَبَرَ اِلی یَوْمِ الْقِیمَهِ. اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ نَبِیِّنا وَ عَلی(9) الِه کَما صَلَّیْتَ عَلی مَلاآئِکَتِکَ الْمُطَهَّرینَ وَ اَنْبِیآءِکَ الْمَرْضِیّینَ وَ(10) عِبادِکَ الصّالِحینَ،(11) صَلوهً تَبْلُغُنا بَرَکَتُها، وَ یَنالُنا نَفْعُها، وَ یَغْمُرُنا بُشْرُها(12) وَ یُسْتَجابُ لَنا(13) دُعآوءُنا، اِنَّکَ اَکْرَمُ مَنْ رَغِبْنا(14) اِلَیْهِ،(15) وَ اَعْطی مَنْ سُئِلَ مِنْ فَضْلِه، وَ اَنْتَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدیرٌ.

ص : 116


1- 1) خَاطِرِ
2- 2) أَضْمَرْنَاهُ
3- 3) لَا یَعُودُ بَعْدَهَا
4- 4) فَتَقَبَّلْهَا
5- 5) - بِهَا
6- 6) - وَ
7- 7) عِقَابِ
8- 8) کَأْبَهَ
9- 9) - عَلَی
10- 10) الْمُقَرَّبِینَ، وَ صَلِّ عَلَیْهِ وَ آلِهِ کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی أَنْبِیَائِکَ الْمُرْسَلِینَ، وَ صَلِّ عَلَیْهِ وَ آلِهِ کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی
11- 11) + وَ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِکَ یَا رَبَّ الْعَالَمِینَ
12- 12) - وَ یَغْمُرُنَا بُشْرُهَا
13- 13) لَهَا
14- 14) رُغِبَ
15- 15) + وَ أَکْفَی مَنْ تُوُکِّلَ عَلَیْهِ

دعای بیست و سوم

(23)

وَ مِنْ دُعآئِه علیه السّل_مُ

فی خَتمِ القرءان

(1)

اَللّهُمَّ اِنَّکَ اَعَنْتَنی عَلی خَتْمِ کِتابِکَ الَّذی(2) جَعَلْتَهُ مُهَیْمِنًا عَلی کُلِّ کِتابٍ اَنْزَلْتَهُ، وَ فَضَّلْتَهُ عَلی کُلِّ حَدیثٍ قَصَصْتَهُ. وَ فُرْقانًا فَرَقْتَ بِه بَیْنَ حَلالِکَ وَ حَرامِکَ، وَ قُرْءانًا اَعْرَبْتَ بِه عَنْ شَرایِعِ اَحْکامِکَ وَ کِتابًا فَصَّلْتَهُ لِعِبادِکَ تَفْصیلًا، وَ وَحْیًا اَنْزَلْتَهُ عَلی نَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللّهُ(3) عَلَیْهِ وَ الِه تَنْزیلًا. وَ جَعَلْتَهُ نُورًا نَهْدی(4) مِنْ ظُلَمِ الضَّلالَهِ(5) بِاتِّباعِه، وَ شِفآءً لِمَنْ اَنْصَتَ بِفَهْمِ(6) التَّصْدیقِ اِلی اسْتِم_اعِه، وَ میزانَ قِسْطٍ لا یَحیفُ عَنِ الْحَقِّ لِسانُهُ، وَ نُورَ هُدًی لا یَطْفَأُ عَنِ الشُّبُهاتِ(7) بُرْهانُهُ، وَ عَلَمَ نَجاهٍ لا یَضِلُّ مَنْ اَمَّ قَصْدَ سُنَّتِه، وَ لا تَنالُ اَیْدِی الْهَلَکاتِ مَنْ تَعَلَّقَ بِعُرْوَهِ عِصْمَتِه. اَللّهُمَّ فَاِذْ اَفَدْتَنَا الْمَعُونَهَ عَلی تِلاوَتِه، وَ سَهَّلْتَ حَواشِیَ(8) اَلْسِنَتِنا بِحُسْنِ عِبارَتِه، فَاجْعَلْنا مِمَّنْ یَرْعاهُ حَقَّ رِعایَتِه، وَ یَدینُ لَکَ بِاعْتِقادِ التَّسْلیمِ بِحُکْمِ(9) ایاتِه، وَ یَفْزَعُ اِلَی الْأِقْرارِ بِمُتَشابِهِه، وَ مُوضِحاتِ بَیانِه.(10) اَللّهُمَّ اِنَّکَ اَنْزَلْتَهُ عَلی نَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَ عَلی(11) الِه مُجْمَلًا، وَ اَلْهَمْتَهُ عِلْمَ عَجآئِبِه مُجْمَلاً،(12) وَ وَرَّثْتَنا عِلْمَهُ مُفَسَّرًا، وَ فَضَّلْتَنا عَلی مَنْ جَهِلَ عِلْمَهُ، وَ قَوَّیْتَنا عَلَیْهِ لِتَرْفَعَنا فَوْقَ مَنْ لَمْ یُطِقْ حَمْلَهُ. اَللّهُمَّ فَکَما جَعَلْتَ قُلُوبَنا لَهُ حَمَلَهً، وَ عَرَّفْتَنا بِفَضْلِکَ(13)

ص : 117


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «42» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّ_لَامُ عِنْدَ خَتْمِ الْقُرْآنِ».
2- 2) + أَنْزَلْتَهُ نُورًا، وَ
3- 3) صَلَوَاتُکَ
4- 4) نَهْتَدِی
5- 5) + وَ الْجَهَالَهِ
6- 6) بِفَهَمِ
7- 7) الشَّاهِدِینَ
8- 8) جَوَاسِیَ
9- 9) لِمُ_حْکَمِ
10- 10) مُوضَحَاتِ بَیِّنَاتِهِ
11- 11) - عَلَی
12- 12) مُکَمَّلًا
13- 13) بِرَحْمَتِکَ

شَرَفَهُ وَ فَضْلَهُ، فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ الْخَطیبِ بِه، وَ عَلی الِهِ الْخُزّانِ لَهُ، وَ اجْعَلْنا مِمَّنْ یَعْتَرِفُ بِاَنَّهُ مِنْ عِنْدِکَ حَتّی لا یُعارِضَنَا الشَّکُّ فی تَصْدیقِه، وَ لا یَخْتَلِجَنَا الزَّیْغُ عَنْ قَصْدِ طَریقِه. اَللّهُمَّ فَصَلِّ(1) عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ اجْعَلْنا مِمَّنْ یَعْتَصِمُ بِحَبْلِه، وَ یَاْوی مِنَ الْمُتَشابِهاتِ اِلی حِرْزِ مَعْقِلِه، وَ یَسْکُنُ فی ظِلِّ جَناحِه، وَ یَهْتَدی بِضَوْءِ صَباحِ نَهارِه،(2) وَ یَسْتَصْبِحُ بِمِصْباحِه، وَ لا یَلْتَمِسُ الْهُدی فی غَیْرِه. اَللّهُمَّ وَ کَما نَصَبْتَ بِه مُحَمَّدًا صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَ الِه(3) عَلَمًا لِلدَّلالَهِ عَلَیْکَ، وَ اَنْهَجْتَ بِآلِه عَلَیْهِمُ السَّلامُ(4) سُبُلَ الرِّضا اِلَیْکَ. فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ اجْعَلْنا لِقُرءآنٍ(5) وَسیلَهً لَنا اِلی اَشْرَفِ مَنازِلِ الْکَرامَهِ، وَ سُلَّمًا نَعْرُجُ فیهِ اِلی مَحَلَّهِ(6) السَّلامَهِ، وَ سَبَبًا نَحْوی(7) بِهِ النَّجاهَ فی عَرْصَهِ الْقِیمَهِ، وَ ذَریعَهً نَقْدَمُ بِها عَلی نَعیمِ دارِ الْمُقامَهِ. اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ احْطُطْ بِالْقُرْءانِ عَنّا ثِقْلَ الْأَوْزارِ، وَ هَبْ لَنا بِه(8) حُسْنَ شَمائِلِ الْأَبْرارِ، وَ اقْفُ بِنا اثارَ الَّذینَ قامُوا لَکَ بِه انآءَ اللَّیْلِ وَ(9) النَّهارِ حَتّی تُطَهِّرَنا مِنْ کُلِّ دَنَسٍ بِتَطْهیرِه، وَ تَقْفُوا بِنا اَثَرَ(10) الَّذینَ اسْتَضآؤُا بِنُورِه.(11) اَللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ اجْعَلِ الْقُرْانَ لَنا فی ظُلَمِ اللَّیْلِ(12) مُونِسًا،(13) وَ لِاَقْدامِنا عَنْ نَقْلِها اِلَی الْمَعاصی حابِسًا،(14) وَ لِجَوارِحِنا عَنِ اقْتِرافِ الاْءثامِ زاجِرًا، وَ لِما طَوَتِ الْغَفْلَهُ عَنّا مِنْ تَصَفُّحِ الأِعْتِبارِ ناشِرًا، حَتّی تُوصِلَ اِلی قُلُوبِنا فَهْمَ عَجآئبِه، وَ زَواجِرَ اَمْثالِه الَّتی ضَعُفَتِ الْجِبالُ الرَّواسی عَلَی صَلابَتِها عَنِ احْتِم_الِه. اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ اَدِمْ بِالْقُرْءانِ صَلاحَ ظاهِرِنا، وَ احْجُبْ بِه خَطَراتِ الْوَساوِسِ عَنْ صِحَّهِ ضَمائِرِنا، وَ اغْسِلْ بِه قُلُوبَنا(15) وَ عَلاآئِقَ اَوْزارِنا، وَ اجْمَعْ بِه مُنْتَشَرَ اُمُورِنا، وَ اَرْوِ بِه فی مَوْقِفِ

ص : 118


1- 1) صَلِّ
2- 2) صَبَاحِهِ، وَ یَقْتَدِی بِتَبَلُّجِ إِسْفَارِهِ
3- 3) - صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ
4- 4) - عَلَیْهِمُ السَّلَامُ
5- 5) اجْعَلِ الْقُرْآنَ
6- 6) مَحَلِّ
7- 7) نُجْزَی
8- 8) - بِهِ
9- 9) + أَطْرَافَ
10- 10) تَقْفُوَ بِنَا آثَارَ
11- 11) + وَ لَمْ یُلْهِهِمُ الْأَمَلُ عَنِ الْعَمَلِ فَیَقْطَعَهُمْ بِخُدَعِ غُرُورِهِ
12- 12) اللَّیَالِی
13- 13) + وَ مِنْ نَزَغَاتِ الشَّیْطَانِ وَ خَطَرَاتِ الْوَسَاوِسِ حَارِسًا
14- 14) + وَ لِأَلْسِنَتِنَا عَنِ الْخَوْضِ فِی الْبَاطِلِ مِنْ غَیْرِ مَا آفَهٍ مُخْرِسًا
15- 15) دَرَنَ قُلُوبِنَا

الْعَرْضِ عَلَیْکَ ظَمَأَ هَواجِرِنا، وَ اکْسُنا بِه حُلَلَ الْأَمانِ یَوْمَ الْفَزَعِ الْأَکْبَرِ فی نُشُورِنا. اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ اجْبُرْ بِالْقُرْانِ خَلَّتَنا مِنْ عَدَمِ الْأِمْلاقِ، وَ سُقْ اِلَیْنا بِه رَغَدَ الْعَیْشِ وَ خِصْبَ سَعَهِ الْأَرْزاقِ، وَ جَنِّبْنا بِه مِنَ الضَّرآئِبِ الْمُتَقَوِّمَهِ،(1) وَ اعْصِمْنا بِه مِنْ هُوَّهِ الْکُفْرِ وَ دَواعِی النِّفاقِ حَتّی یَکُونَ لَنا فِی الْقِیمَهِ اِلی رِضْوانِکَ وَ جِنانِکَ قآئِدًا، وَ لَنا فِی الدُّنْیا وَ الاْءآخِرَهِ(2) عَنْ سُخْطِکَ وَ(3) حُدُودِکَ ذآئِدًا، وَ لَنا(4) عِنْدَکَ بِتَحْلیلِ حَلالِه وَ تَحْریمِ حَرامِه شاهِدًا. اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ هَوِّنْ بِالْقُرْءانِ عِنْدَ الْمَوْتِ عَلی اَنْفُسِنا کَرْبَ السِّیاقِ، وَ جَهْدَ الْأَنینِ، وَ تَرادُفَ الْحَشارِجِ اِذا بَلَغَتِ النَّفْسُ(5) التَّراقِیَ، وَ قیلَ مَنْ راقٍ؟ وَ تَجَلّی مَلَکُ الْمَوْتِ لِقَبْضِها مِنْ حُجُبِ الْغُیُوبِ، وَ رَماها عَنْ قَوْسِ الْمَنایا بِاَسْهُمِ وَحْشَهِ الْفِراقِ،(6) وَ دَنا مِنّا اِلَی الاْءخِرَهِ رَحیلٌ،(7) وَ صارَتِ الْأَعْمالُ قَلاآئِدَ فِی الْأَعْناقِ، وَ کانَتِ الْقُبُورُ هِیَ الْمَاْوی اِلی میقاتِ یَوْمِ التَّلاقِ. اَللّهُمَّ فَصَلِّ(8) عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ بارِکْ لَنا فی حُلُولِ دارِ الْبِلی، وَ طُولِ الْمُقامِ(9) بَیْنَ اَطْباقِ الثَّری، وَ اجْعَلِ الْقُبُورَ بَعْدَ فِراقِ الدُّنْیا خَیْرَ مَنازِلِنا، وَ افْسَحْ لَنا بِرَحْمَتِکَ فی ضیقِ مَداخِلِنا،(10) وَ لا تَفْضَحْنا فی حاضِرِی الْقِیمَهِ بِمَواقِفِ(11) اثامِنا. وَ ارْحَمْ بِالْقُرْانِ فی مَوْقِفِ الْعَرْضِ عَلَیْکَ ذُلَّ مَقامِنا، وَ ثَبِّتْ بِه عِنْدَ اضْطِرابِ جِسْرِ جَهَنَّمَ یَوْمَ الْمَ_جازِ عَلَیْها ذلِکَ(12)(13) اَقْدامِنا،(14) وَ نَجِّنا(15) مِنْ کُلِّ کَرْبٍ یَوْمَ الْقِیمَهِ وَ شَدآئِدِ اَهْوالِ یَوْمِ الطّآمَّهِ. وَ بَیِّضْ وُجُوهَنا یَوْمَ تَسْوَدُّ وُجُوهُ الظَّلَمَهِ فی یَوْمِ الْحَسْرَهِ وَ النَّدامَهِ، وَ اجْعَلْ لَنا فی صُدُورِ الْمُوءْمِنینَ وُدًّا، وَ لا تَجْعَلِ الْحَیوهَ عَلَیْنا نَکِدًا.(16) اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه(17) عَبْدِکَ وَ رَسُولِکَ کَما بَلَّغَ رِسالَتَکَ، وَ صَدَعَ بِاَمْرِکَ، وَ نَصَحَ

ص : 119


1- 1) الضَّرَائِبَ الْمَذْمُومَهَ وَ مَدَانِیَ الْأَخْلَاقِ
2- 2) - وَ الْآخِرَهِ
3- 3) + تَعَدِّی
4- 4) لِمَا
5- 5) النُّفُوسُ
6- 6) + وَ دَافَ لَهَا مِنْ ذُعَافِ الْمَوْتِ کَأْسًا مَسْمُومَهَ الْمَذَاقِ
7- 7) + وَ انْطِلَاقٌ
8- 8) صَلِّ
9- 9) الْمُقَامَهِ
10- 10) مَلَاحِدِنَا
11- 11) بِمُوبِقَاتِ
12- 12) کذا
13- 13) زَلَلَ
14- 14) + وَ نَوِّرْ بِهِ قَبْلَ الْبَعْثِ سُدَفَ قُبُورِنَا
15- 15) + بِهِ
16- 16) نَکَدًا
17- 17) - وَ آلِهِ

لِعِبادِکَ. اَللّهُمَّ اجْعَلْ نَبِیَّنا(1) یَوْمَ الْقِیمَهِ اَقْرَبَ النَّبِیّینَ مِنْکَ مَجْلِسًا، وَ اَمْکَنَهُمْ مِنْکَ شَفاعَهً، وَ اَجَلَّهُمْ عِنْدَکَ قَدْرًا، وَ اَوْجَهَهُمْ عِنْدَکَ جاهًا. اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه،(2) وَ شَرِّفْ بُنْیانَهُ، وَ عَظِّمْ بُرْهانَهُ، وَ ثَقِّلْ میزانَهُ، وَ تَقَبَّلْ شَفاعَتَهُ، وَ قَرِّبْ وَسیلَتَهُ، وَ بَیِّضْ وَجْهَهُ، وَ اَتْمِمْ(3) نُورَهُ، وَ ارْفَعْ دَرَجَتَهُ. وَ اَحْیِنا عَلی سُنَّتِه، وَ تَوَفَّنا عَلی مِلَّتِه وَ خُذْ بِنا مِنْهاجَهُ، وَ اسْلُکْ بِنا سَبیلَهُ، وَ اجْعَلْنا مِنْ اَهْلِ مِلَّتِه،(4) وَ احْشُرْنا فی زُمْرَتِه، وَ اَوْرِدْنا حَوْضَهُ، وَ اسْقِنا بِکَاْسِه. وَ صَلِّ عَلَیْهِ وَ عَلی اَهْلِ بَیْتِه،(5) صَلوهً تُبَلِّغُهُ بِها(6) ما یَاْمُلُ مِنْ خَیْرِکَ وَ فَضْلِکَ وَ کَرامَتِکَ، اِنَّکَ ذُو رَحْمَهٍ واسِعَهٍ، وَ فَضْلٍ کَریمٍ.(7)

ص : 120


1- 1) + صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ عَلَی آلِهِ
2- 2) آلِ مُحَمَّدٍ
3- 3) أَتِمَّ
4- 4) طَاعَتِهِ
5- 5) اللَّهُمَّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ
6- 6) + أَفْضَلَ
7- 7) + اللَّهُمَّ اجْزِهِ بِمَا بَلَّغَ مِنْ رِسَالَاتِکَ، وَ أَدَّی مِنْ آیَاتِکَ، وَ نَصَحَ لِعِبَادِکَ، وَ جَاهَدَ فِی سَبِیلِکَ، أَفْضَلَ مَا جَزَیْتَ أَحَدًا مِنْ مَلَائِکَتِکَ الْمُقَرَّبِینَ، وَ أَنْبِیَائِکَ الْمُرْسَلِینَ الْمُصْطَفَیْنَ، وَ السَّلَامُ عَلَیْهِ وَ عَلَی آلِهِ الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ وَ رَحْمَهُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ.

دعای بیست و چهارم

(24)

و کانَ مِنْ دُعآئِه علیه السّل_م

اذا نظر الی الهلال

(1)

اَیُّهَا الْخَلْقُ الْمُطیعُ، الدّآئِمُ(2) السَّریعُ، الْمُتَرَدِّدُ فی مَنازِلِ التَّقْدیرِ، الْمُتَصَرِّفُ فی فَلَکِ التَّدْبیرِ. امَنْتُ بِمَنْ نَوَّرَ بِکَ الظُّلَمَ، وَ اَوْضَحَ بِکَ الْبُهَمَ، وَ جَعَلَکَ ایَهً مِنْ ایاتِ مُلْکِه، وَ عَلامَهً مِنْ عَلاماتِ سُلْطانِه، فَامْتَهَنَکَ(3) بِالزِّیادَهِ وَ النُّقْصانِ، وَ الطُّلُوعِ وَ الْأُفُولِ، وَ الْأِنارَهِ وَ الْکُسُوفِ، وَ(4) فی کُلِّ ذلِکَ اَنْتَ لَهُ مُطیعٌ، وَ اِلی اِرادَتِه سَریعٌ. سُبْحانَهُ ما اَعْجَبَ ما دَبَّرَ فی اَمْرِکَ! وَ اَلْطَفَ ما صَنَعَ فی شَاْنِکَ! جَعَلَکَ مِفْتاحَ شَهْرٍ حادِثٍ لِأَمْرٍ حادِثٍ. فَاسْئَلُ(5) اللّهَ رَبّی وَ رَبَّکَ، وَ خالِقی وَ خالِقَکَ، وَ مُقَدِّری وَ مُقَدِّرَکَ، وَ مُصَوِّری وَ مُصَوِّرَکَ اَنْ تُصَلِّیَ(6) عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ اَنْ یَجْعَلَکَ(7) هِلالَ اَمْنٍ مِنَ الاْءفاتِ، وَ سَلامَهٍ مِنَ السَّیِّ_ءاتِ، هِلالَ سَعْدٍ لا نَحْسَ فیهِ، وَ یُمْنٍ لا نَکَدَ مَعَهُ، وَ یُسْرٍ لا یُمازِجُهُ عُسْرٌ، وَ خَیْرٍ لا یَشُوبُهُ شَرٌّ، هِلالَ اَمْنٍ وَ ایمانٍ، وَ نِعْمَهٍ وَ اِحْسانٍ.(8) اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ اجْعَلْنا مِنْ اَرْضی مَنْ طَلَعَ عَلَیْهِ، وَ اَزْکی مَنْ نَظَرَ اِلَیْهِ، وَ اَسْعَدَ مَنْ تَعَبَّدَ لَکَ فیهِ، وَ وَفِّقْنا(9) لِلتَّوْبَهِ، وَ اعْصِمْنا فیهِ(10) مِنْ(11) مَعْصِیَتِکَ. وَ اَوْزِعْنا فیهِ شُکْرَ نِعْمَتِکَ، وَ اَلْبِسْنا فیهِ خَیْرَ(12) الْعافِیَهِ،

ص : 121


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «43».
2- 2) الدَّائِبُ
3- 3) وَ امْتَهَنَکَ
4- 4) - وَ
5- 5) فَاَسْأَلُ
6- 6) یُصَلِّیَ
7- 7) + هِلَالَ بَرَکَهٍ لَا تَمْحَقُهَا الْأَیَّامُ، وَ طَهَارَهٍ لَا تُدَنِّسُهَا الْآثَامُ
8- 8) + وَ سَلَامَهٍ وَ إِسْلَامٍ
9- 9) + فِیهِ
10- 10) + مِنَ الْحَوْبَهِ، وَ احْفَظْنَا فِیهِ
11- 11) + مُبَاشَرَهِ
12- 12) جُنَنَ

وَ اَمْنِنْ(1) عَلَیْنا بِاسْتِکْمالِ طاعَتِکَ فیهِ اِنَّهُ الْمَنّانُ الْحَنّانُ،(2) وَ صَلَّی اللّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ الِه وَ سَلّم.(3)

ص : 122


1- 1) أَتْمِمْ
2- 2) الْمِنَّهَ، إِنَّکَ الْمَنَّانُ الْحَمِیدُ
3- 3) الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ.

دعای بیست و پنجم

(25)

وَ مِنْ دُعآئه علیه السّل_م

فی ذکْر التّوبه

(1)

اَللّهُمَّ یا مَنْ لا یَصِفُهُ نَعْتُ النّاعِتینَ.(2) وَ یا مَنْ لا یُجاوِزُهُ رَجآءُ الرّاجینَ. وَ یا مَنْ لا یَضیعُ لَدَیْهِ اَجْرُ الْمُ_حْسِنینَ. وَ یا مَنْ هُوَ مُنْتَهی رَغْبَهِ الْمُتَّقینَ.(3) هذا مَقامُ مَنْ تَداوَلَتْهُ اَیْدِی الذُّنُوبِ، وَ قادَتْهُ اَزِمَّهُ الْخَطایا، اِسْتَحْوَذَ عَلَیْهِمُ(4) الشَّیْطانُ، فَقَصَّرَ عَمّا اَمَرْتَ بِه تَفْریطًا، وَ تَعاطی ما نَهَیْتَ عَنْهُ تَغْریرًا. کَالْجاهِلِ بِقُدْرَتِکَ عَلَیْهِ، اَوْ کَالْمُنْکِرِ فَضْلَ اِحْسانِکَ اِلَیْهِ حَتّی اِذَا انْفَتَحَ لَهُ بَصَرُ الْهُدی، وَ تَقَشَّعَتْ عَنْهُ سَحآئِبُ الْعَمی، اَحْصی ما ظَلَمَ بِه نَفْسَهُ، وَ فَکَّرَ فیم_ا خالَفَ فیهِ(5) رَبَّهُ، فَرَأی کَبیرًا عُصِیَ بِه کَبیرٌ وَ جَلیلاً خُولِفَ بِه جَلیلٌ.(6) فَاَقْبَلَ نَحْوَکَ(7) مُسْتَحْیِیًا مِنْکَ، وَ وَجَّهَ رَغْبَتَهُ اِلَیْکَ ثِقَهً بِکَ، فَاَمَّکَ بِطَمَعِه یَقینًا، وَ لَقِیَکَ(8) بِخَوْفِه اِخْلاصًا، قَدْ خَلا طَمَعُهُ مِنْ کُلِّ مَطْمُوعٍ فیهِ غَیْرِکَ، وَ اَفْرَجَ(9) رَوْعُهُ مِنْ کُلِّ مَحْذُورٍ مِنْهُ سِواکَ. فَمَثَلَ بَیْنَ یَدَیْکَ مُتَضَرِّعًا، وَ غَمَّضَ بَصَرَهُ اِلَی الْأَرْضِ مُتَخَشِّعًا، وَ طَاْطَأَ رَاْسَهُ لِعِزِّکَ(10) مُتَذَلِّلًا، وَ اَبَثَّکَ مِنْ سِرِّه ما اَنْتَ اَعْلَمُ بِه خُنُوعًا،(11) وَ عَدَّدَ مِنْ ذُنُوبِه کَما(12) اَنْتَ اَحْصی لَهُ(13) خُشُوعًا، وَ اسْتَغاثَ بِکَ مِنْ عَظیمِ ما

ص : 123


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «31» بعنوان «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ فِی ذِکْرِ التَّوْبَهِ وَ طَلَبِهَا».
2- 2) الْوَاصِفِینَ
3- 3) خَوْفِ الْعَابِدِینَ. وَ یَا مَنْ هُوَ غَایَهُ خَشْیَهِ الْمُتَّقِینَ
4- 4) وَ اسْتَحْوَذَ عَلَیْهِ
5- 5) بِهِ
6- 6) کَبِیرَ عِصْیَانِهِ کَبِیرًا وَ جَلِیلَ مُخَالَفَتِهِ جَلِیلًا
7- 7) + مُوءَمِّلًا لَکَ
8- 8) قَصَدَکَ
9- 9) أَفْرَخَ
10- 10) لِعِزَّتِکَ
11- 11) مِنْهُ خُضُوعًا
12- 12) مَا
13- 13) لَهَا

وَقَعَ بِه فی عِلْمِکَ وَ قَبیحِ ما فَضَحَهُ فی حُکْمِکَ: مِنْ ذُنُوبٍ اَدْبَرَتْ عَنْهُ(1) لَذّاتُها فَذَهَبَتْ، وَ اَقامَتْ تَبِعاتُها فَلَزِمَتْ. لا یُنْکِرُ یا اِلهی عَدْلَکَ اِنْ عاقَبْتَهُ، وَ لا یَسْتَعْظِمُ یا اِلهی(2) عَفْوَکَ اِنْ عَفَوْتَ عَنْهُ،(3) لِأَنَّکَ الرَّبُّ الْکَریمُ الَّذی لا یَتَعاظَمُهُ غُفْرانُ الذَّنْبِ الْعَظیمِ. اِلهی فَها اَنَذا(4) قَدْ جِئْتُکَ مُطیعًا لِأَمْرِکَ فیم_ا اَمَرْتَ ل_ل_ْرا(5)(6) الدُّعا، مُنْتَجِزًا لِما وَعَدْتَ(7) مِنَ الْأِجابَهِ، اِذْ تَقُولُ: اُدْعُونی اَسْتَجِبْ لَکُمْ. اَللّهُمَّ فَاَلْفِنی(8) بِمَغْفِرَتِکَ کَما لَقیتُکَ بِاِقْراری، وَ ارْفَعَنی(9) عَنْ مَصارِعِ الذُّنُوبِ کَما وَضَعْتُ لَکَ نَفْسی، وَ اسْتُرْنی بِسِتْرِکَ کَما تَاَنَّیْتَنی بِالأِنْتِقامِ(10) مِنّی. اَللّهُمَّ وَ ثَبِّتْ فی طاعَتِکَ نِیَّتی، وَ احْکُمْ(11) فی عِبادَتِکَ بَصیرَتی، وَ وَفِّقْنی مِنَ الْأَعْمالِ لِما تَغْسِلُ بِه دَنَسَ الْخَطایا عَنّی، وَ تَوَفَّنی عَلی(12) مِلَّهِ نَبِیِّکَ(13) اِذا تَوَفَّیْتَنی. اَللّهُمَّ اِنّی اَتُوبُ اِلَیْکَ فی مَقامی هذا مِنْ کَبآئِرِ ذُنُوبی وَ صَغآئِرِها، وَ بَواطِنِ سَیِّ_ءاتی وَ ظَواهِرِها، وَ سَوالِفِ زَلّاتی وَ حَوادِثِها، تَوْبَهَ مَنْ لا یُحَدِّثُ نَفْسَهُ بِمَعْصِیَهٍ، وَ لا یُضْمِرُ اَنْ یَعُودَ فی خَطیآئَهٍ. وَ قَدْ قُلْتَ(14) فی مُحْکَمِ کِتابِکَ وَ هُوَ الَّذی یَقْبَلُ(15) التَّوْبَهَ عَنْ عِبادِه، وَ یَعْفُوا(16) عَنِ السَّیِّ_ءاتِ، وَ تُحِبُّ التَّوّابین، فَاقْبَلَ(17) تَوْبَتی کَما وَعَدْتَ، وَ اعْفُ عَنْ سَیِّ_ءاتی کَما ضَمِنْتَ، وَ اَوْجِبْ لی مَحَبَّتَکَ کَما شَرَطْتَ. وَ لَکَ یا رَبّی(18) شَرْطی اَلّا اَعُودَ فی مَکْرُوهِکَ، وَ ضَمانی اَلاّ(19) اَرْجِعَ اِلی(20) مَذْمُومِکَ، وَ عَهْدی اَنْ اَهْجُرَ جَمیعَ مَعاصیکَ. اَللّهُمَّ اِنَّکَ اَعْلَمُ بِما عَلِمْتُ(21) فَاغْفِرْ لی،(22) وَ اصْرِفْنی بِقُدْرَتِکَ اِلی ما اَحْبَبْتَ.

ص : 124


1- 1) - عَنْهُ
2- 2) - یَا إِلَهِی
3- 3) + وَ رَحِمْتَهُ
4- 4) اللَّهُمَّ فَهَا أَنَا ذَا
5- 5) کذا
6- 6) بِهِ مِنَ
7- 7) مُتَنَجِّزًا وَعْدَکَ فِیما وَعَدْتَ بِهِ
8- 8) فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ الْقَنِی
9- 9) ارْفَعْنِی
10- 10) عَنِ الاِنْتِقَامِ
11- 11) أَحْکِمْ
12- 12) + مِلَّتِکَ وَ
13- 13) + مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ السَّلَامُ
14- 14) + یَا إِلَهِی
15- 15) إِنَّکَ تَقْبَلُ
16- 16) عِبَادِکَ وَ تَعْفُو
17- 17) فَاقْبَلْ
18- 18) رَبِّ
19- 19) أَنْ لَا
20- 20) فِی
21- 21) عَمِلْتُ
22- 22) + مَا عَلِمْتَ

اَللّهُمَّ وَ عَلَیَّ(1) تَبِعاتٌ قَدْ نَسیتُها،(2) وَ کُلُّهُنَّ بِعَیْنِکَ الَّتی لا تَنامُ، وَ عِلْمِکَ الَّذی لا یَنْسی، فَعَوِّضْ مِنْها اَهْلَها،(3) وَ خَفِّفْ عَنّی ثِقْلَها، وَ اعْصِمْنی مِنْ اَنْ اُقارِفَ مِثْلَها. اَللّهُمَّ(4) اِنَّهُ لا وَفآءَ لی بِالتَّوْبَهِ اِلّا عَنْ عِصْمَتِکَ،(5) وَ لاَ اسْتِمْساکَ بی عَنِ الْخَطایا اِلّا عَنْ قُوَّتِکَ، فَقَوِّنی بِقُوَّهٍ کافِیَهٍ، وَ تَوَلَّنی بِعِصْمَهٍ مانِعَهٍ. اَللّهُمَّ وَ(6) اَیُّما عَبْدٍ مِنْ عِبادِکَ(7) تابَ اِلَیْکَ وَ هُوَ فی عِلْمِ الْغَیْبِ عِنْدَکَ فاسِخٌ لِتَوْبَتِه، وَ عآئِدٌ فی ذَنْبِه،(8) فَاَنَا(9) اَعُوذُ بِکَ اَنْ اَکُونَ کَذلِکَ، فَاجْعَلْ تَوْبَتی هذِه تَوْبَهً لا اَحْتاجُ بَعْدَها اِلی تَوْبَهٍ تَوْبَهً مُوجِبَهً لِمَ_حْوِ ما سَلَفَ، وَ السَّلامَهِ فیم_ا بَقِیَ. اَللّهُمَّ وَ(10) اِنّی اَعْتَذِرُ اِلَیْکَ مِنْ جَهْلی، وَ اَسْتَوْهِبُکَ سُوآءَ فِعْلی، فَاضْمُمْنی اِلی کَنَفِ رَحْمَتِکَ تَطَوُّلًا، وَ اسْتُرْنی بِسِتْرِ عافِیَتِکَ تَفَضُّلًا. اَللّهُمَّ وَ اِنّی اَتُوبُ اِلَیْکَ مِنْ کُلِّ ما خالَفَ عَنْ اِرادَتِکَ، اَوْ اَزالَ(11) عَنْ مَحَبَّتِکَ مِنْ خَطَراتِ قَلْبی، وَ لَحَظاتِ عَیْنی، وَ حِکایاتِ لِسانی، تَوْبَهً یَسْلَمُ(12) بِها کُلُّ جارِحَهٍ عَلَی حِیالِها مِنْ تَبِعاتِکَ، وَ تَاْمَنُ ما(13) یَخافُ الْمُعْتَدُونَ مِنْ اَلیمِ سَطَواتِکَ. اَللّهُمَّ فَارْحَمْ وَحْدَتی بَیْنَ یَدَیْکَ، وَ وَجیبَ قَلْبی مِنْ خَشْیَتِکَ، وَ اضْطِرابَ اَرْکانی مِنْ هَیْبَتِکَ، فَقَدْ اَقامَتْنی یا رَبِّ ذُنُوبی مُقامَ(14) الْخِزْیِ بِفِنآئِکَ، فَاِنْ سَکَتُّ لَمْ یَنْطِقْ عَنّی اَحَدٌ، وَ اِنْ شَفَعْتُ فَلَسْتُ بِاَهْلِ الشَّفاعَهِ. اَللّهُمَّ فَشَفِّعْ(15) فی خَطایایَ کَرَمَکَ، وَ عُدْ عَلَی سَیِّ_ءاتی بِعَفْوِکَ، وَ لا تَجْزِنی جَزآئی مِنْ عُقُوبَتِکَ، وَ ابْسُطْ عَلَیَّ طَوْلَکَ، وَ جَلِّلْنی بِسِتْرِکَ، وَ افْعَلْ بی فِعْلَ عَزیزٍ تَضَرَّعَ اِلَیْهِ(16) ذَلیلٌ فَرَحِمَهُ، اَوْ غَنِیٍّ تَعَرَّضَ لَهُ(17) فَقیرٌ فَنَعَشَهُ. اَللّهُمَّ لا خَفیرَ لی مِنْکَ فَلْیَخْفُرْنی

ص : 125


1- 1) + تَبِعَاتٌ قَدْ حَفِظْتُهُنَّ، وَ
2- 2) نَسِیتُهُنَّ
3- 3) + وَ احْطُطْ عَنِّی وِزْرَهَا
4- 4) + وَ
5- 5) بِعِصْمَتِکَ
6- 6) - وَ
7- 7) - مِنْ عِبَادِکَ
8- 8) + وَ خَطِیئَتِهِ
9- 9) فَإِنِّی
10- 10) - وَ
11- 11) إِرَادَتَکَ أَوْ زَالَ
12- 12) تَسْلَمُ
13- 13) مِمَّا
14- 14) مَقَامَ
15- 15) صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ شَفِّعْ
16- 16) + عَبْدٌ
17- 17) + عَبْدٌ

عِزُّکَ، وَ لا شَفیعَ لی اِلَیْکَ فَلْیَشْفَعْ لی فَضْلُکَ، وَ قَدْ اَوْجَلَتْنی خَطیآئاتی(1) فَلْیُوءْمِنّی عَفْوُکَ. فَما کُلُّ ما نَطَقْتُ بِه عَنْ جَهْلٍ مِنّی بِسَرآیءِری،(2) وَ لا نِسْیانٍ لِما سَبَقَ مِنْ ذَمیمِ فِعْلی، وَ(3) لکِنْ لِتَسْمَعَ سَماوءُکَ وَ مَنْ فیها وَ اَرْضُکَ وَ مَنْ عَلَیْها ما اَظْهَرْتُ لَکَ مِنَ النَّدَمِ، وَ لَجَاْتُ

ص : 126


1- 1) خَطَایَایَ
2- 2) بِسُوءِ أَثَرِی
3- 3) - وَ

اِلَیْهِ(1) فیهِ مِنَ التَّوْبَهِ. فَلَعَلَّ بَعْضَهُمْ بِرَحْمَتِکَ یَرْحَمُ(2) لِسُوآءِ مَوْقِفی، اَوْ تُدْرِکُهُ الرِّقَّهُ(3) لِسُوآءِ حالی فَیَنالَنی مِنْهُ بِدَعْوَهٍ هِیَ اَسْمَعُ لَدَیْکَ مِنْ دُعآئی، وَ(4) شَفاعَهٍ اَوْکَدُ عِنْدَکَ مِنْ شَفاعَتی یَکُونُ(5) بِها نَجاتی مِنْ غَضَبِکَ وَ فَوْزی(6) بِرِضاکَ. اَللّهُمَّ اِنْ یَکُنِ النَّدَمُ تَوْبَهً اِلَیْکَ فَاَنَا اَنْدَمُ النّادِمینَ، وَ اِنْ یَکُنِ التَّرْکُ لِمَعْصِیَتِکَ اِنابَهً فَاَنَا اَوَّلُ الْمُنیبینَ، وَ اِنْ یَکُنِ الأِسْتِغْفارُ حِطَّهً لِلذُّنُوبِ فَاَنَا اَوَّلُ(7) الْمُسْتَغْفِرینَ. اَللّهُمَّ فَکَما اَمَرْتَ بِالتَّوْبَهِ، وَ ضَمِنْتَ الْقَبُولَ،(8) فَاقْبَلْ(9) تَوْبَتی، وَ لا تَرْجِعْنی مَرْجِعَ الْخَیْبَهِ مِنْ رَحْمَتِکَ، اِنَّکَ اَنْتَ التَّوّابُ(10) الرَّحیمُ.(11) اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ عَلی(12) الِه، کَما اَسْعَدْتَنا بِاَتْباعِه،(13) وَ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ عَلی(14) الِه، صَلوهً تَشْفَعُ لَنا(15) یَوْمَ الْفاقَهِ اِلَیْکَ، اِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدیرٌ، وَ اَنْتَ اَرْحَمُ الرّاحِمینَ.(16)

ص : 127


1- 1) إِلَیْکَ
2- 2) یَرْحَمُنِی
3- 3) + عَلَیَّ
4- 4) أَوْ
5- 5) تَکُونُ
6- 6) فَوْزَتِی
7- 7) فَإِنِّی لَکَ مِنَ
8- 8) + وَ حَثَثْتَ عَلَی الدُّعَاءِ، وَ وَعَدْتَ الْإِجَابَهَ، فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ
9- 9) وَ اقْبَلْ
10- 10) + عَلَی الْمُذْنِبِینَ وَ
11- 11) + لِلْخَاطِئِینَ الْمُنِیبِینَ
12- 12) - عَلَی
13- 13) هَدَیْتَنَا بِهِ، وَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، کَمَا اسْتَنْقَذْتَنَا بِهِ
14- 14) - عَلَی
15- 15) + یَوْمَ الْقِیَامَهِ وَ
16- 16) هُوَ عَلَیْکَ یَسِیرٌ.

دعای بیست و ششم

(26)

و من دُعآئه علیه السّل_م

عِند الحوایج الی اللّه تعالی

(1)

یا(2) مُنْتَهی طَلَبِ(3) الْحاجاتِ. وَ یا مَنْ عِنْدَهُ نَیْلُ الطَّلِباتِ. وَ یا مَنْ لا یَبیعُ نِعَمَهُ بِالْأَثْمانِ. وَ یا مَنْ لا یُکَدِّرُ عَطایاهُ بِالأِمْتِنانِ. وَ یا مَنْ یُسْتَغْنی بِه وَ لا یُسْتَغْنی عَنْهُ. وَ یا مَنْ یُرْغَبُ اِلَیْهِ وَ لا یُرْغَبُ عَنْهُ. وَ یا مَنْ لا تُفْنی خَزآئِنَهُ الْمَسآئِلُ. وَ یا مَنْ لا تُبَدِّلُ حِکْمَتَهُ الْوَسآئِلُ. وَ یا مَنْ لا یَنْقَطِعُ(4) عَنْهُ حَوآئِجُ الْمُ_حْتاجینَ. وَ یا مَنْ لا یُعْنیهِ(5) دُعآءُ الرّاغِبینَ.(6) تَمَدَّحْتَ بِالْغَنآءِ عَنْ خَلْقِکَ وَ اَنْتَ اَهْلُ الْغِنی عَنْهُمْ. وَ نَسَبْتَهُمْ اِلَی الْفَقْرِ وَ هُمْ اَهْلُ الْفَقْرِ اِلَیْکَ. فَمَنْ حاوَلَ سَدَّ خَلَّتِه مِنْ عِنْدِکَ، وَ رامَ صَرْفَ الْفاقَهِ(7) عَنْ نَفْسِه بِکَ فَقَدْ طَلَبَ حاجَتَهُ فی مَظَنَّتِها،(8) وَ اَتی طَلِبَتَهُ مِنْ وِجْهَتِها.(9) وَ مَنْ تَوَجَّهَ بِحاجَتِه اِلی اَحَدٍ مِنْ خَلْقِکَ اَوْ جَعَلَهُ سَبَب نُجْحِها دُونَکَ فَقَدْ تَعَرَّضَ مِنْکَ(10) لِلْحِرْمانِ، وَ اسْتَحَقَّ مِنْ عِنْدِکَ فَوْتَ الْأِحْسانِ. اَللّهُمَّ وَ لی اِلَیْکَ حاجَهٌ قَدْ قَصُرَ(11) عَنْها جُهْدی، وَ تَقَطَّعَتْ دُونَها حِیَلی، وَ سَوَّلَتْ لی نَفْسی رَفْعَها اِلی مَنْ یَرْفَعُ حَوآیءِجَهُ اِلَیْکَ، وَ لا یَسْتَغْنی فی خآصَّتِه(12) عَنْکَ، وَ هِیَ زَلَّهٌ مِنْ زَلَلِ الْخاطِئینَ، وَ عَثْرَهٌ مِنْ عَثَراتِ الْمُذْنِبینَ.(13) وَ قُلْتُ: سُبْحانَ رَبّی کَیْفَ

ص : 128


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «13» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّ_لَامُ فِی طَلَبِ الْحَوَائِجِ...».
2- 2) اللَّهُمَّ یَا
3- 3) مَطْلَبِ
4- 4) لَا تَنْقَطِعُ
5- 5) لَا یُعَنِّیهِ
6- 6) الدَّاعِینَ
7- 7) الْفَقْرِ
8- 8) مَظَانِّهَا
9- 9) وَجْهِهَا
10- 10) - مِنْکَ
11- 11) قَصَّرَ
12- 12) طَلِبَاتِهِ
13- 13) + ثُمَّ انْتَبَهْتُ بِتَذْکِیرِکَ لِی مِنْ غَفْلَتِی، وَ نَهَضْتُ بِتَوْفِیقِ_کَ مِنْ زَلَّتِی، وَ رَجَعْ_تُ وَ نَکَصْتُ بِتَسْدِیدِکَ عَنْ عَثْرَتِی

یَسْئَلُ مُحْتاجٌ مُحْتاجًا؟ وَ اَنّی یَرْغَبُ مُعْدِمٌ اِلی مُعْدِمٍ؟ فَقَصَدْتُ لَکَ،(1) یا اِلهی بِالرَّغْبَهِ، وَ اَوْفَدْتُ عَلَیْکَ رَجآئی بِالثِّقَهِ بِکَ. وَ عَلِمْتُ اَنَّ کَثیرَ ما اَسْئَلُکَ یَسیرٌ فی وُجْدِکَ، وَ اَنَّ خَطیرَ ما اَسْتَوْهِبُکَ حَقیرٌ فی وُسْعِکَ، وَ اَنَّ کَرَمَکَ لا یَضیقُ عَنْ سُوءالِ اَحَدٍ، وَ اَنَّ یَدَکَ بِالْعَطآءِ(2) اَعْلی مِنْ کُلِّ یَدٍ. اَللّهُمَّ فَاحْمِلْنی(3) بِکَرَمِکَ عَلَی التَّفَضُّلِ، وَ لا تَحْمِلْنی بِعَدْلِکَ عَلَی الأِسْتِحْقاقِ، فَما اَنَا بِاَوَّلِ راغِبٍ رَغِبَ اِلَیْکَ فَاَعْطَیْتَهُ وَ هُوَ یَسْتَحِقُّ الْمَنْعَ، وَ اَفْضَلْتَ(4) عَلَیْهِ وَ هُوَ یَسْتَوْجِبُ الْحِرْمانَ. اَللّهُمَّ(5) فَلا(6) تَقْطَعْ رَجآئی عَنْکَ، وَ لا تَبُتَّ سَبَبی مِنْکَ، وَ لا تُوَجِّهْنی فی حاجَتی هذِه وَ فی(7) غَیْرِها اِلی سِواکَ. وَ تَوَلَّنی بِنُجْحِ طَلِبَتی وَ قَضآءِ حاجَتی وَ نَیْلِ سُوءْلی قَبْلَ زَوالی عَنْ مَوْقِفی(8) بِتَیْسیرِکَ لِیَ الْعَسیرَ وَ حُسْنِ تَقْدیرِکَ.(9) وَ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ عَلی الِ مُحَمَّدٍ(10) صَلوهً دآئِمَهً نامِیَهً لاَ انْقِطاعَ لِأَبَدِها وَ لا مُنْتَهی لِأَمَدِها، وَ اجْعَلْ ذلِکَ عَوْنًا لی وَ سَبَبًا لِنَجاحِ طَلِبَتی، اِنَّکَ واسِعٌ کَریمٌ. وَ مِنْ حاجَتی یا رَبِّ کذا و کذا و یذکر حاجته و یسمّل_ها.(11)

ص : 129


1- 1) فَقَصَدْتُکَ
2- 2) بِالْعَطَایَا
3- 3) فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ احْمِلْنِی
4- 4) وَ لَا بِأَوَّلِ سَائِلٍ سَأَلَکَ فَأَفْضَلْتَ
5- 5) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ کُنْ لِدُعَائِی
6- 6) وَ لَا مُجِیبًا، وَ مِنْ نِدَائِی قَرِیبًا، وَ لِتَضَرُّعِی رَاحِمًا، وَ لِصَوْتِی سَامِعًا
7- 7) - فِی
8- 8) + هَذَا
9- 9) + لِی فِی جَمِیعِ الْأُمُورِ
10- 10) آلِهِ
11- 11) (تَذْکُرُ حَاجَتَکَ ثُمَّ تَسْجُدُ وَ تَقُولُ فِی سُجُودِکَ) فَضْلُکَ آنَسَنِی، وَ إِحْسَانُکَ دَلَّنِی، فَأَسْأَلُکَ بِکَ وَ بِمُحَمَّ_دٍ وَ آلِهِ، صَلَوَاتُ_کَ عَلَیْهِمْ، أَن لَا تَرُدَّنِی خَائِبًا.

دعای بیست و هفتم

(27)

و من دُعآئه عَلَیْهِ السّل_مُ

اِذا ظَلَمُوهُ

(1)

یا مَنْ لا یَخْفی عَلَیْهِ اَنْبآءُ الْمُتَظَلِّمینَ. وَ یا مَنْ لا یَحْتاجُ فی قِصَّتِهِمْ(2) اِلی شَهاداتِ الشّاهِدینَ. وَ یا مَنْ قَرُبَتْ نُصْرَتُهُ مِنَ الْمَظْلُومینَ. وَ یا مَنْ بَعُدَ عَوْنُهُ عَلَی(3) الظّالِمینَ. قَدْ عَلِمْتَ، یا اِلهی، ما نالَنی بِه فُلانُ ابْنُ(4) فُلانٍ مِمّا حَظَرْتَ عَلَیْهِ، وَ انْتَهَکَ مِنّی ما(5) حَجَزْتَ عَلَیْهِ، بَطَرًا فی نِعْمَتِکَ عِنْدَهُ، وَ اغْتِرارًا بِنَکیرِکَ عَلَیْهِ. اَللّهُمَّ(6) وَ خُذْ ظالِمی وَ عَدُوّی عَنْ ظُلْمی بِعِزِّکَ،(7) وَ افْلُلْ حَدَّهُ عَنّی بِقُدْرَتِکَ، وَ اجْعَلْ لَهُ شُغُلاً(8) فیم_ا یَلیهِ، وَ عَجْزًا عَمَّنْ(9) یُناویهِ. اَللّهُمَّ(10) لا تُسَوِّغْ لَهُ ظُلْمی، وَ اَحْسِنْ عَلَیْهِ عَوْنی، وَ اعْصِمْنی مِنْ مِثْلِ اَفْعالِه، وَ لا تَجْعَلْنی بِمِثْلِ(11) حالِه. اَللّهُمَّ(12) وَ اَعْدِنی عَلَیْهِ عَدْوی حاضِرَهً، تَکُونُ مِنْ غَیْظی بِه شِفآءً، وَ مِنْ حَنَقی عَلَیْهِ وَفآءً یا حَنّانُ.(13) اَللّهُمَّ(14) عَوِّضْنی مِنْ ظُلْمِه لی عَفْوَکَ، وَ اَبْدِلْنی بِسُوآءِ صَنیعَتِه(15) بی رَحْمَتَکَ، فَکُلُّ مَکْرُوهٍ جَلَلٌ دُونَ سَخَطِکَ، وَ کُلُّ مَرْزِئَهٍ سَوآءٌ مَعَ مَغْفِرَتِکَ.(16) اَللّهُمَّ فَکَما کَرَّهْتَ اِلَیَّ اَنْ اُظْلَمَ فَقِنی مِنْ اَنْ اَظْلِمَ. اَللّهُمَّ لا اَشْکُوا(17)

ص : 130


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «14» بعن_وان «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّ_لَامُ إِذَا اعْتُدِیَ عَلَیْهِ أَوْ رَأَی مِنَ الظَّالِمِینَ مَا لَا یُحِبُّ».
2- 2) قَصَصِهِمْ
3- 3) عَنِ
4- 4) مِنْ فُلَانِ بْنِ
5- 5) وَ انْتَهَکَهُ مِنِّی مِمَّا
6- 6) + فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ
7- 7) بِقُوَّتِکَ
8- 8) شُغْلًا
9- 9) عَمَّا
10- 10) + وَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ
11- 11) فِی مِثْلِ
12- 12) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ
13- 13) - یَا حَنَّانُ
14- 14) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ
15- 15) صَنِیعِهِ
16- 16) مَوْجِدَتِکَ
17- 17) لاَ اَشْکُو

اِلی اَحَدٍ سِواکَ، وَ لا اَسْتَعینُ بِحاکِمٍ غَیْرِکَ، حاشاکَ، فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ صِلْ دُعآئی بِالْأِجابَهِ، وَ انْظِمْ(1) شِکایَتی بِالتَّغْییرِ. اَللّهُمَّ لا تَفْتِنّی بِالْقُنُوطِ مِنْ اِنْصافِکَ، وَ لا تَفْتِنْهُ بِالْاَمْنِ لاِِنْکارِکَ،(2) فَیُصِرَّ عَلی ظُلْمی، وَ یُحاضِرَنی بِحَقّی، وَ عَرِّفْهُ عَمّا قَلیلٍ ما اَوْعَدْتَ الظّالِمینَ، وَ عَرِّفْنی ما وَعَدْتَ فی(3) اِجابَهِ الْمُضْطَرّینَ. اَللّهُمَّ(4) وَفِّقْنی لِقَبُولِ ما قَضَیْتَ عَلَیَّ وَ لی، وَ اَرْضِنی(5) بِما اَخَذْتَ لی وَ مِنّی، وَ اهْدِنی لِلَّتی هِیَ اَقْوَمُ، وَ اسْتَعْمِلْنی بِما هُوَ اَسْلَمُ. اَللّهُمَّ وَ اِنْ کانَتِ الْخِیَرَهُ لی عِنْدَکَ فی تَاْخیرِ الْأَخْذِ لی وَ تَرْکِ الأِنْتِقامِ مِمَّنْ ظَلَمَنی اِلی یَوْمِ الْفَصْلِ وَ مَجْمَعِ الْحُکْمِ فَاَیِّدْنی(6) مِنْکَ بِنِیَّهٍ صادِقَهٍ وَ صَبْرٍ دآئِمٍ. وَ اَعِذْنی مِنْ سُوآءِ الرَّغْبَهِ وَ هَلَعِ اَهْلِ الْحِرْصِ، وَ صَوِّرْ فی قَلْبی مِثالَ مَا ادَّخَرْتَ لی مِنْ ثَوابِکَ، وَ اَعْدَدْتَ لِخَصْمی مِنْ(7) عِقابِکَ، وَ اجْعَلْ ذلِکَ سَبَبًا لِقَناعَتی بِما قَضَیْتَ، وَ ثِقَتی بِما غَیَّرْتَ(8) اِنَّکَ ذُو الْفَضْلِ الْعَظیمِ، وَ اَنْتَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدیرٌ.

ص : 131


1- 1) اقْرِنْ
2- 2) مِنْ إِنْکَارِکَ
3- 3) مِنْ
4- 4) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ
5- 5) لِی وَ عَلَیَّ، وَ رَضِّنِی
6- 6) الْخَصْمِ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَیِّدْنِی
7- 7) + جَزَائِکَ وَ
8- 8) تَخَیَّرْتَ آمِینَ رَبَّ الْعَالَمِینَ

دعای بیست و هشتم

(28)

و من دُعآئه علیه السّل_م

اذا استقال مِنْ ذُنُوبه، او تضرّع فی طَلَبِ السِّتْرِ عَنْ عُیُوبه

(1)

اَللّهُمَّ یا مَنْ بِرَحْمَتِه یَسْتَغیثُ الْمُذْنِبُونَ. وَ یا مَنْ اِلی ذِکْرِه(2) یَفْزَعُ الْمُضْطَرُّونَ. وَ یا مَنْ لِخیفَتِه یَنْتَحِبُ الْخاطِئُونَ. یا اَنیسَ(3) کُلِّ مُسْتَوْحِشٍ غَریبٍ، وَ یا فَرَجَ کُلِّ مَکْرُوبٍ حَریبٍ(4) کَئیبٍ، وَ یا عَوْنَ(5) کُلِّ مَخْذُولٍ فَریدٍ، وَ یا عَضُدَ کُلِّ مُحْتاجٍ طَریدٍ: اَنْتَ الَّذی وَسِعْتَ کُلَّ شَیْ ءٍ رَحْمَهً وَ عِلْمًا.(6) اَنْتَ الَّذی جَعَلْتَ لِکُلِّ مَخْلُوقٍ فی نِعَمِکَ سَهْمًا.(7) اَنْتَ الَّذی عَفْوُهُ اَعْلی مِنْ عِقابِه.(8) اَنْتَ الَّذی تَسْعی رَحْمَتُهُ اَمامَ غَضَبِه.(9) اَنْتَ الَّذی عَطآوءُهُ اَکْثَرُ مِنْ مَنْعِه.(10) اَنْتَ الَّذِی(11) الْخَلاآئِقُ کُلُّهُمْ فی وُسْعِه.(12) اَنْتَ الَّذی لا یَرْغَبُ فی جَزآءِ مَنْ اَعْطاهُ.(13) اَنْتَ الَّذی لا یُفْرِطُ فی عِقابِ مَنْ عَصاهُ.(14) اَنَا(15) الَّذی اَمَرْتَهُ بِالدُّعآءِ، فَقالَ: لَبَّیْکَ،(16) ها اَنَذا(17) یا رَبِّ مَطْرُوحٌ بَیْنَ یَدَیْکَ. اَنَا الَّذی اَوْقَرَتِ الْخَطایا ظَهْرَهُ،(18) اَنَا الَّذی اَفْنَتِ

ص : 132


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «16» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّ_لَامُ إِذَا اسْتَقَالَ مِنْ ذُنُوبِهِ، أَوْ تَضَرَّعَ فِی طَلَبِ الْعَفْوِ عَنْ عُیُوبِهِ».
2- 2) ذِکْرِ إِحْسَانِهِ
3- 3) أُنْسَ
4- 4) - حَرِیبٍ
5- 5) غَوْثَ
6- 6) + وَ
7- 7) + وَ
8- 8) + وَ
9- 9) + وَ
10- 10) + وَ
11- 11) + اتَّسَعَ
12- 12) + وَ
13- 13) + وَ
14- 14) + وَ
15- 15) + یَا إِلَهِی عَبْدُکَ
16- 16) + وَ سَعْدَیْکَ
17- 17) أَنَا ذَا
18- 18) + وَ

الذُّنُوبُ عُمْرَهُ،(1) اَنَا الَّذی بِجَهْلِه عَصاکَ، وَ لَمْ تَکُنْ مِنْهُ اَهْلاً(2) لِذاکَ. هَلْ اَنْتَ، غافِرٌ لِمَنْ(3) دَعاکَ فَاُبْلِغَ فِی الدُّعآءِ؟ اَمْ اَنْتَ غافِرٌ لِمَنْ بَکا اِلَیْکَ فَاُسْرِفَ(4) فِی الْبُکآءِ؟ اَمْ اَنْتَ مُتَجاوِزٌ عَمَّنْ عَفَّرَ وَجْهَهُ لَکَ تَذْلیلاً؟(5) اَمْ اَنْتَ مُغْنٍ مَنِ اشْتَکی(6) اِلَیْکَ، فَقْرَهُ تَوَکُّلًا؟ یا(7) اِلهی لا تُخَیِّبْ مَنْ لا یَجِدُ مُعْطِیًا غَیْرَکَ، وَ لا تَخْذُلْ مَنْ لا یَسْتَعینُ(8) بِاَحَدٍ دُونَکَ. یا اِلهی لا تُدْبِرْ(9) عَنّی وَ قَدْ اَقْبَلْتُ عَلَیْکَ، وَ لا تُحْرِمْنی(10) وَ قَدْ رَغِبْتُ اِلَیْکَ، وَ لا تَجْبَهْنی بِالرَّدِّ وَ قَدِ انْتَصَبْتُ بَیْنَ یَدَیْکَ. اَنْتَ الَّذی وَصَفْتَ نَفْسَکَ بِالرَّحْمَهِ، فَارْحَمْنی،(11) وَ اَنْتَ الَّذی نَسَبْتَ(12) نَفْسَکَ اِلَی الْعَفْوِ(13) فَاعْفُ عَنّی. قَدْ تَری یا اِلهی، فَیْضانَ(14) دَمْعی مِنْ خَشْیَتِکَ،(15) وَ وَجیبَ قَلْبی مِنْ خیفَتِکَ، وَ انْتِفاضَ(16) جَوارِحی مِنْ هَیْبَتِکَ. کُلُّ ذلِکَ حَیآءً(17) مِنْکَ لِسُوآءِ عَمَلی، وَ لِذلِکَ(18) کَلَّ لِسانی عَنْ مُناجاتِکَ، وَ غَمَدَ صَوْتی عَنِ الْجَوابِ اِلَیْکَ.(19) یا اِلهی لَکَ(20) الْحَمْدُ فَکَمْ مِنْ عآئِبَهٍ سَتَرْتَها عَلَیَّ فَلَمْ تَفْضَحْنی، وَ کَمْ مِنْ ذَنْبٍ غَطَّیْتَ(21) عَلَیَّ فَلَمْ تَشْهَرْنی، وَ کَمْ مِنْ فاحِشَهٍ(22) اَلْمَمْتُ بِها فَلَمْ تَهْتِکْ عَنّی سِتْرَها، وَ لَمْ تُقَلِّدْنی مَکْرُوهَ شَنارِها، وَ لَمْ تُبْدِ سَوْءاتِها لِمَنْ یَلْتَمِسُ مَعآئِبی مِنْ جیرَتی، وَ حَسَدَهِ نِعْمَتِکَ عِنْدی. فَلَمْ یُنَهْنِهْنی(23) ذلِکَ عَنْ(24) سُوآءِ ما عَهِدْتَ مِنّی!! فَمَنْ اَجْهَلُ مِنّی، یا اِلهی، بِرُشْدِه؟ وَ مَنْ اَغْفَلُ مِنّی عَنْ حَظِّه؟ وَ مَنْ اَبْعَدُ مِنّی مِنِ اسْتِصْلاحِ نَفْسِه

ص : 133


1- 1) عُمُرَهُ، وَ
2- 2) أَهْلًا مِنْهُ
3- 3) یَا إِلَهِی، رَاحِمٌ مَنْ
4- 4) بَکَاکَ فَأُسْرِعَ
5- 5) لَکَ وَجْهَهُ تَذَلُّلًا
6- 6) مَنْ شَکَا
7- 7) - یَا
8- 8) لَا یَسْتَغْنِی عَنْکَ
9- 9) إِلَهِی فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ لَا تُعْرِضْ
10- 10) لَا تَحْرِمْنِی
11- 11) فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ ارْحَمْنِی
12- 12) سَمَّیْتَ
13- 13) بِالْعَفْوِ
14- 14) فَیْضَ
15- 15) خِیفَتِکَ
16- 16) خَشْیَتِکَ، وَ انْتِقَاضَ
17- 17) حَیَاءٌ
18- 18) لِذَاکَ خَمَدَ صَوْتِی عَنِ الْجَأْرِ إِلَیْکَ، وَ
19- 19) - وَ غَمَدَ صَوْتِی عَنِ الْجَوَابِ اِلَیْکَ
20- 20) فَلَکَ
21- 21) غَطَّیْتَهُ
22- 22) شَائِبَهٍ
23- 23) ثُمَّ لَمْ یَنْهَنِی
24- 24) + أَنْ جَرَیْتُ إِلَی

حینَ اُنْفِقُ ما اَجْرَیْتَ عَلَیْکَ(1) مِنْ رِزْقِکَ فیم_ا نَهَیْتَنی عَنْهُ مِنْ مَعْصِیَتِکَ؟ وَ مَنْ اَبْعَدُ غَوْرًا فِی الْباطِلِ، وَ اَشَدُّ اِقْدامًا عَلَی السُّوآءِ مِنّی حینَ اَقِفُ بَیْنَ دَعْوَتِکَ وَ دَعْوَهِ الشَّیْطانِ فَاَتَّبِعُ دَعْوَتَهُ عَلی غَیْرِ عَمًی مِنْ(2) مَعْرِفَهٍ بِه وَ لا نِسْیانٍ مِنْ حِفْظی لَهُ؟ وَ اَنَا حینَئِذٍ مُوقِنٌ بِاَنَّ مُنْتَهی دَعْوَتِکَ اِلَی الْجَنَّهِ، وَ مُنْتَهی دَعْوَتِه اِلَی النّارِ. سُبْحانَکَ ما اَعْجَبَ ما اَشْهَدُ بِه عَلَی نَفْسی، وَ اُعَدِّدُهُ مِنْ مَکْتُومِ اَمْری. وَ اَعْجَبُ مِنْ ذلِکَ اَناتُکَ عَنّی، وَ اِبْطآوءُکَ عَنْ مُعاجَلَتی، وَ لَیْسَ ذلِکَ مِنْ کَرَمِکَ بِالْبَدیعِ، وَ لا مِنْ حِلْمِکَ بِالْبَدئِ(3) اَنَا یا اِلهی، اَکْثَرُ ذُنُوبًا، وَ اَقْبَحُ اثارًا، وَ اَشْنَعُ اَفْعالًا، وَ اَشَدُّ فِی الْباطِلِ تَهَوُّرًا، وَ اَضْعَفُ لِطاعَتِکَ(4) تَیَقُّظًا، وَ اَقَلُّ لِوَعیدِکَ انْتِباهًا(5) مِنْ اَنْ اُحْصِیَ لَکَ عُیُوبی، اَوْ اَقْدِرَ عَلی ذِکْرِ ذُنُوبی. وَ اِنَّما اُوَبِّخُ بِهذا نَفْسی طَمَعًا فی رَاْفَتِکَ الَّتی بِها صَلاحُ اَمْرِ الْمُذْنِبینَ، وَ رَجآءً لِعِصْمَتِکَ(6) الَّتی بِها فَکاکُ رِقابِ الْخاطِئینَ. اَللّهُمَّ وَ هذِه رَقَبَتی قَدْ اَرَقَّتْهَا الذُّنُوبُ، فَاَعْتِقْها(7) بِعَفْوِکَ، وَ انْفَلِتْها فَخَفِّفْ عَنْها(8) بِمَنّکَ. یا اِلهی لَوْ بَکَیْتُ اِلَیْکَ حَتّی تَسْقُطَ اَشْفاری،(9) وَ انْتَحَبْتُ حَتّی یَنْقَطِعَ صَوْتی، وَ قُمْتُ لَکَ حَتّی تَیْبَسَ(10) قَدَمایَ، وَ رَکَعْتُ لَکَ حَتّی یَنْخَلِعَ صُلْبی، وَ سَجَدْتُ لَکَ حَتّی تَتَفَقَّیَ(11) حَدَقَتایَ، وَ اَکَلْتُ تُرابَ الْأَرْضِ طُولَ عُمْری، وَ شَرِبْتُ مآءَ الرَّمادِ اخِرَ دَهْری، وَ ذَکَرْتُکَ فی خِلالِ ذلِکَ حَتّی یَکِلَّ لِسانی، وَ(12) لَمْ اَرْفَعْ طَرْفی اِلی افاقِ السَّماءِ اِسْتِحْیآءً(13) مِنْکَ مَا اسْتَوْجَبْتُ بِذلِکَ مَحْوَ سَیِّئَهٍ واحِدَهٍ مِنْ سَیِّ_ءاتی. فَاِنْ(14) کُنْتَ لا تَغْفِرُ لی اِلاّ(15) حینَ اَسْتَوْجِبُ مَغْفِرَتَکَ، وَ لا تَعْفُو عَنّی

ص : 134


1- 1) عَلَیَّ
2- 2) مِنِّی فِی
3- 3) کَرَمِی عَلَیْکَ، بَلْ تَأَنِّیًا مِنْکَ لِی، وَ تَفَضُّلًا مِنْکَ عَلَیَّ لِأَنْ أَرْتَدِعَ عَنْ مَعْصِیَتِکَ الْمُسْخِطَهِ، وَ أُقْلِعَ عَنْ سَیِّئَاتِیَ الْمُ_خْلِقَهِ، وَ لِأَنَّ عَفْوَکَ عَنِّی أَحَبُّ إِلَیْکَ مِنْ عُقُوبَتِی. بَلْ
4- 4) عِنْدَ طَاعَتِکَ
5- 5) + وَ ارْتِقَابًا
6- 6) لِرَحْمَتِکَ
7- 7) فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَعْتِقْهَا
8- 8) هَذَا ظَهْرِی قَدْ أَثْقَلَتْهُ الْخَطَایَا، فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ خَفِّفْ عَنْهُ
9- 9) أَشْفَارُ عَیْنَیَّ
10- 10) تَتَنَشَّرَ
11- 11) تَتَفَقَّأَ
12- 12) ثُمَّ
13- 13) اسْتِحْیَاءً
14- 14) وَ إِنْ
15- 15) تَغْفِرُ لِی

اِلاّ(1) حینَ اَسْتَحِقُّ عَفْوَکَ فَاِنَّ ذلِکَ غَیْرُ واجِبٍ لی بِالأِسْتِحْقاقِ،(2) وَ لا اَنَا اَهْلٌ لَهُ بِالأِسْتیجابِ،(3) اِذْ کانَ جَزآئی مِنْکَ فی اَوَّلِ ما عَصَیْتُکَ، اِنْ(4) تُعَذِّبْنی وَ اَنْتَ لی غَیْرُ ظالِمٍ. اَللّهُمَّ(5) فَاِذْ قَدْ تَغَمَّدْتَنی بِسِتْرِکَ فَلَمْ تَفْضَحْنی، وَ تَاَنَّیْتَ بی عَنْ کَرَمِکَ(6) فَلَمْ

ص : 135


1- 1) تَعْفُو عَنِّی
2- 2) بِاسْتِحْقَاقٍ
3- 3) بِاسْتِیجَابٍ
4- 4) النَّارَ فَإِنْ
5- 5) فَأَنْتَ غَیْرُ ظَالِمٍ لِی. إِلَهِی
6- 6) تَأَنَّیْتَنِی بِکَرَمِکَ

تُعاجِلْنی، وَ حَلُمْتَ عَنّی بِتَفَضُّلِکَ فَلَمْ تُکَدِّرْ نِعَمَکَ(1) عِنْدی فَارْضَ(2) طُولَ تَضَرُّعی، وَ شِدَّهَ مَسْکَنَتی، وَ سُوآءَ مَوْقِفی. اَللّهُمَّ(3) وَ نَقِّنی(4) مِنَ الْمَعاصی، وَ اسْتَعْمِلْنی بِالطّاعَهِ، وَ ارْزُقْنی حُسْنَ الْأِنابَهِ، وَ طَهِّرْنی بِالتَّوْبَهِ، وَ اَیِّدْنی بِالْعِصْمَهِ، وَ اسْتَصْلِحْنی بِالْعافِیَهِ، وَ اَذِقْنی حَلاوَهَ الْمَغْفِرَهِ، وَ اجْعَلْنی طَلیقَ عَفْوِکَ، وَ عَتیقَ رَحْمَتِکَ، وَ اکْتُبْ لی اَمانًا مِنْ سُخْطِکَ، وَ بَشِّرْنی بِذلِکَ فِی الْعاجِلِ دُونَ الاْءآجِلِ بُشْری اَعْرِفُها، وَ عَرِّفْنی فیهِ عَلامَهً اَتَبَیَّنُها. اِنَّ ذلِکَ لا یَضیقُ عَلَیْکَ فی قُدْرَتِکَ، وَ اَنْتَ(5) عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدیرٌ.

ص : 136


1- 1) تُغَیِّرْ نِعْمَتَکَ عَلَیَّ، وَ لَمْ تُکَدِّرْ مَعْرُوفَکَ
2- 2) فَارْحَمْ
3- 3) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ
4- 4) قِنِی
5- 5) وُسْعِکَ، وَ لَا یَتَکَأَّدُکَ فِی قُدْرَتِکَ، وَ لَا یَتَصَعَّدُکَ فِی أَنَاتِکَ، وَ لَا یَؤُودُکَ فِی جَزِیلِ هِبَاتِکَ الَّتِی دَلَّتْ عَلَیْهَا آیَاتُ_کَ، إِنَّکَ تَفْعَلُ مَا تَشَاءُ، وَتَحْکُمُ مَا تُرِیدُ، إِنَّکَ

دعای بیست و نهم

(29)

وَ مِنْ دُعآئِه عَلَیْهِ السّل_مُ

اِذا اَصْبَحَ

(1)

اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذی خَلَقَ اللَّیْلَ وَ النَّهارَ بِقُوَّتِه. وَ مَیَّزَ بَیْنَهُما بِقُدْرَتِه. وَ جَعَلَ لِکُلِّ واحِدٍ مِنْهُما حَدًّا مَحْدُودًا، وَ اَمَدًا مَوْقُوتًا.(2) یُولِجُ کُلاًّ(3) مِنْهُما فی صاحِبِه، وَ یُولِجُ صاحِبَهُ فیهِ بِتَقْدیرٍ مِنْهُ لِلْعِبادِ، فیم_ا یَغْذُوهُمْ بِه، وَ یَمْتَحِنُهُمْ(4) عَلَیْهِ. فَخَلَقَ لَهُمُ اللَّیْلَ لِیَسْکُنُوا فیهِ عَنْ(5) حَرَکاتِ التَّعَبِ وَ نَهَضاتِ النَّصَبِ، وَ جَعَلَهُ لِباسًا لِیَلْبَسُوا مِنْ راحَتِه وَ مَنامِه، فَیَکُونَ ذلِکَ اَتَمَّ تَمامًا(6) وَ قُوَّهً، وَ لِیَنالُوا بِه لَذَّهً وَ شَهْوَهً. وَ خَلَقَ لَهُمُ النَّهارَ مُبْصِرًا لِیَبْتَغُوا(7) مِنْ فَضْلِه، وَ یَتَسَبَّبُوا(8) اِلی رِزْقِه، وَ یَسْرَحُوا فی اَرْضِه، طَلَبًا لِما فیهِ نَیْلُ الْعاجِلِ مِنْ دُنْیاهُمْ، وَ دَرَکُ الاْءجِلِ فی اخِرَتِهِمْ.(9) بِکُلِّ ذلِکَ یُصْلِحُ شَاْنَهُمْ، وَ یَبْلُو اَخْبارَهُمْ، فَیَنْظُرُ(10) کَیْفَ هُمْ فی اَوْقاتِ طاعَتِه، وَ مَنازِلِ فُرُوضِه، وَ مَواقِعِ اَحْکامِه، لِیَجْزِیَ الَّذینَ اَسآوءُا بِما عَمِلُوا، وَ یَجْزِیَ الَّذینَ اَحْسَنُوا بِالْحُسْنی. اَللّهُمَّ فَلَکَ الْحَمْدُ عَلی ما فَلَقْتَ لَنا مِنَ الْأِصْباحِ، وَ مَتَّعْتَنا بِه مِنْ ضَوْءِ النَّهارِ، وَ بَصَّرْتَنا مِنْ مَطالِبِ الْاَقْواتِ، وَ وَقَیْتَنا فیهِ مِنْ طَوارِقِ الاْءفاتِ. اَصْبَحْنا وَ اَصْبَحَتِ الْأَشْیآءُ کُلُّها بِجُمْلَتِها لَکَ: سَماوءُها وَ اَرْضُها، وَ ما بَثَثْتَ فی کُلٍّ مِنْها، ساکِنِه وَ مُتَحَرِّکِه، وَ مُقیمِه وَ شاخِصِه،(11) وَ ما عَلَنَ(12) فِی الْهَوآءِ،

ص : 137


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «6» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ عِنْدَ الصَّبَاحِ وَ الْمَسَاءِ».
2- 2) مَمْدُودًا
3- 3) کُلَّ وَاحِدٍ
4- 4) یُنْشِئُهُمْ
5- 5) مِنْ
6- 6) لَهُمْ جَمَامًا
7- 7) + فِیهِ
8- 8) لِیَتَسَبَّبُوا
9- 9) أُخْرَاهُمْ
10- 10) وَ یَنْظُرُ
11- 11) کُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا، سَاکِنُهُ وَ مُتَحَرِّکُهُ، وَ مُقِیمُهُ وَ شَاخِصُهُ
12- 12) عَلَا

وَ ما بَطَنَ فِی(1) الثَّری. اَصْبَحْنا فی قَبْضَتِکَ، وَ مُلْکُِکَ یَحْوینا(2) سُلْطانُکَ، وَ تَضُمُّنا مَشِیَّتُکَ، وَ نَتَصَرَّفُ فی(3) اَمْرِکَ، وَ نَتَقَلَّبُ فی تَدْبیرِکَ. لَیْسَ لَنا مِنَ الْاَمْرِ اِلّا ما قَضَیْتَ، وَ لا مِنَ الْخَیْرِ اِلّا ما اَعْطَیْتَ. وَ هذا یَوْمٌ حادِثٌ جَدیدٌ، وَ هُوَ عَلَیْنا شاهِدٌ عَتیدٌ، اِنْ اَحْسَنّا وَدَّعَنا بِحَمْدٍ، وَ اِنْ اَسَاْنا فارَقَنا بِذَمٍّ. اَللّهُمَّ فَارْزُقْنا(4) حُسْنَ مُصاحَبَتِه، وَ اعْصِمْنا مِنْ سُوآءِ مُفارَقَتِه بِارْتِکابِ جَریرَهٍ، اَوِ اقْتِرافِ صَغیرَهٍ اَوْ کَبیرَهٍ. وَ اَجْزِلْ لَنا فیهِ مِنَ الْحَسَناتِ، وَ اَخْلِنا فیهِ مِنَ السَّیِّ_ءاتِ، وَ امْلَأْ لَنا ما بَیْنَ طَرَفَیْهِ حَمْدًا وَ اَجْرًا وَ شُکْرًا(5) وَ ذُخْرًا وَ فَضْلًا وَ اِحْسانًا. اَللّهُمَّ یَسِّرْ عَلَی الْکِرامِ الْکاتِبینَ مَؤُنَتَنا، وَ امْلَاْ لَنا مِنْ حَسَناتِنا صَحآئِفَنا، وَ لا تُخْزِنا عِنْدَهُمْ بِسُوآءِ اَعْمالِنا. اَللّهُمَّ اجْعَلْ لَنا فی کُلِّ ساعَهٍ مِنْ ساعاتِه حَظًّا مِنْ عِبادَتِکَ،(6) وَ نَصیبًا فی(7) شُکْرِکَ وَ شاهِدَ صِدْقٍ مِنْ مَلاآئِکَتِکَ. اَللّهُمَّ(8) احْفَظْنا فیهِ(9) مِنْ بَیْنِ اَیْدینا، وَ مِنْ خَلْفِنا وَ عَنْ اَیْمانِنا وَ عَنْ شَمائِلِنا وَ مِنْ جَمیعِ نَواحینا حِفْظًا عاصِمًا مِنْ مَعْصِیَتِکَ، هادِیًا اِلی طاعَتِکَ، مُسْتَعْمَِلًا بِمَحَبَّتِکَ.(10) اَللّهُمَّ(11) وَفِّقْنا فی یَوْمِنا هذا وَ لَیْلَتِنا هذِه وَ فی جَمیعِ اَیّامِنا، لِاِسْتِعْمال الْخَیْرِ، وَ هِجْرانِ الشَّرِّ، وَ شُکْرِ النِّعْمَهِ،(12) وَ اتِّباعِ السُّنَنِ، وَ مُجانَبَهِ الْبِدَعِ، وَ الْاَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ، وَ النَّهْیِ عَنِ الْمُنْکَرِ، وَ حِیاطَهِ الْأِسْلامِ، وَ انْتِقاصِ الْباطِلِ وَ اِذْلالِه، وَ نُصْرَهِ الْحَقِّ وَ اِعْزازِه، وَ اِرْشادِ الضّآلِّ، وَ مُعاوَنَهِ الضَّعیفِ.(13) اَللّهُمَّ(14) وَ اجْعَلْهُ مِنْ اَفْضَلِ(15) یَوْمٍ عَهِدْناهُ، وَ اَیْمَنِ(16) صاحِبٍ صَحِبْناهُ، وَ خَیْرِ(17) وَقْتٍ ظَلِلْنا فیهِ. وَ اجْعَلْنا(18) اَرْضی مَنْ مَرَّ عَلَیْهِ اللَّیْلُ وَ النَّهارُ مِنْ

ص : 138


1- 1) کَنَّ تَحْتَ
2- 2) یَحْوِینَا مُلْکُکَ وَ
3- 3) عَنْ
4- 4) صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ ارْزُقْنَا
5- 5) شُکْرًا وَ أَجْرًا
6- 6) عِبَادِکَ
7- 7) مِنْ
8- 8) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
9- 9) - فِیهِ
10- 10) مُسْتَعْمِلًا لِمحَبَّتِکَ
11- 11) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
12- 12) النِّعَمِ
13- 13) + وَ إِدْرَاکِ اللَّهِیفِ
14- 14) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ
15- 15) أَیْمَنَ
16- 16) أَفْضَلَ
17- 17) خَیْرَ
18- 18) + مِنْ

خَلْقِکَ، اَشْکَرَهُ لِما اَبْلَیْتَ(1) مِنْ نِعَمِکَ، وَ اَقْوَمَهُ(2) بِما شَرَعْتَ مِنْ شَرآئِعِکَ، وَ اَوْقَفَهُ عَمّا حَدَّدْتَ(3) مِنْ نَهْیِکَ. اَللّهُمَّ اِنّی اُشْهِدُکَ وَ کَفی بِکَ شَهیدًا، وَ اُشْهِدُ سَماءَکَ وَ اَرْضَکَ وَ مَنْ اَسْکَنْتَها(4) مِنْ مَلاآئِکَتِکَ وَ سآئِرِ خَلْقِکَ فی یَوْمی هذا وَ ساعَتی هذِه وَ لَیْلَتی هذِه وَ مُسْتَقَرّی هذا، اَنّی اَشْهَدُ اَنَّکَ(5) لا اِلَهَ اِلّا اَنْتَ، قآئِمًا(6) بِالْقِسْطِ، عادِلاً(7) فِی الْحُکْمِ، وَفِیًّا بِالْحَقِّ، مالِکًا لِلْمُلْکِ.(8) وَ اَنَّ مُحَمَّدًا صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَ عَلی الِه(9) عَبْدُکَ وَ رَسُولُکَ و خِیَرَتُکَ مِنْ خَلْقِکَ، حَمَّلْتَهُ رِسالَتَکَ فَاَدّاها، وَ اَمَرْتَهُ بِالنُّصْحِ لِأُمَّتِه فَنَصَحَ لَها. اَللّهُمَّ فَصَلِّ عَلَیْهِ کَاَتَمِّ(10) ما صَلَّیْتَ عَلَی اَحَدٍ مِنْ خَلْقِکَ، وَ اتِه(11) اَفْضَلَ ما اتَیْتَ اَحَدًا مِنْ عِبادِکَ، وَ اَجْزِه عَنّا(12) اَکْرَمَ ما جَزَیْتَ اَحَدًا مِنَ الاْءَنْبِیآءِ(13) عَنْ اُمَّتِه. اِنَّکَ(14) الْمَنّانُ بِالْجَسیمِ، الْغافِرُ لِلْعَظیمِ، وَ اَنْتَ الاْءَرْحَمُ(15) مِنْ کُلِّ رَحیمٍ.(16)

ص : 139


1- 1) جُمْلَهِ خَلْقِکَ، أَشْکَرَهُمْ لِمَا أَوْلَیْتَ
2- 2) أَقْوَمَهُمْ
3- 3) أَوْقَفَهُمْ عَمَّا حَذَّرْتَ
4- 4) أَسْکَنْتَهُمَا
5- 5) + أَنْتَ اللَّهُ الَّذِی
6- 6) قَائِمٌ
7- 7) عَدْلٌ
8- 8) رَؤُوفٌ بِالْعِبَادِ، مَالِکُ الْمُلْکِ، رَحِیمٌ بِالْخَلْقِ
9- 9) - صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ عَلَی آلِهِ
10- 10) عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، أَکْثَرَ
11- 11) + عَنَّا
12- 12) + أَفْضَلَ وَ
13- 13) مِنْ أَنْبِیَائِکَ
14- 14) + أَنْتَ
15- 15) أَرْحَمُ
16- 16) + فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ الْأَخْیَارِ الْأَنْجَبِینَ.

دعای سی ام

(30)

وَ مِنْ دُعآئِه عَلَیْه السّل_مُ

اِذا عُرضَتْ لَهُ مُهمّهٌ او نزلت به، ملمّهٌ و عند الکرب

(1)

یا مَنْ تُحَلُّ بِه عُقَدُ الْمَکارِهِ، وَ یا مَنْ تُفَرَّجُ بِهِ الشَّدآیءِدُ،(2) وَ یا مَنْ یُلْتَمَسُ بِهِ(3) الْمَ_خْرَجُ اِلی مَحَلِّ(4) الْفَرَجِ. ذَلَّتْ بِقُدْرَتِکَ(5) الصِّعابُ، وَ اتَّسَقَتْ(6) بِلُطْفِکَ الْأَسْبابُ، وَ جَری بِطاعَتِکَ(7) الْقَضآءُ، وَ مَضَتْ عَلی ذِکْرِکَ(8) الْأَشْیآءُ. فَهِیَ بِمَشِیَّتِکَ دُونَ قَوْلِکَ مُوءْتَمِرَهٌ، وَ بِاِرادَتِکَ دُونَ وَحْیِکَ(9) مُنْزَجِرَهٌ. اَنْتَ الْمَدْعُوُّ لِلمُهِمّاتِ، وَ اَنْتَ الْمَفْزَعُ لِلْمُلِمّاتِ،(10) لا یَنْدَفِعُ مِنْها اِلّا ما دَفَعْتَ، وَ لا یَنْکَشِفُ مِنْها اِلّا ما کَشَفْتَ. وَ قَدْ نَزَلَ بی یا رَبِّ ما تَکآاَدَنی(11) ثِقْلُهُ، وَ اَلَمَّ بی ما قَدْ بَهَظَنی حَمْلُهُ. وَ بِقُدْرَتِکَ اَوْرَدْتَهُ عَلَیَّ،

ص : 140


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «7» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ إِذَا عَرَضَتْ لَهُ مُهِمَّهٌ...».
2- 2) یَفْثَأُ بِهِ حَدُّ الشَّدَائِدِ
3- 3) مِنْهُ
4- 4) رَوْحِ
5- 5) لِقُدْرَتِکَ
6- 6) تَسَبَّبَتْ
7- 7) بِقُدرَتِکَ
8- 8) إِرَادَتِکَ
9- 9) نَهْیِکَ
10- 10) فِی الْمُلِمَّاتِ
11- 11) قَدْ تَکَأَّدَنِی

وَ سُلْطانِکَ(1) وَجَّهْتَهُ اِلَیَّ. وَ لا(2) مُصْدِرَ لِما اَوْرَدْتَ، وَ لا صارِفَ لِما وَجَّهْتَ، وَ لا فاتِحَ لِما اَغْلَقْتَ، وَ لا مُغْلِقَ لِما فَتَحْتَ، وَ لا مُیَسِّرَ لِما عَسَّرْتَ، وَ لا ناصِرَ لِما(3) خَذَلْتَ. فَافْتَحْ لَنا(4) بابَ الْفَرَجِ بِطَوْلِکَ، وَ اکْسِرْ عَنّا(5) سُلْطانَ الْهَمِّ بِحَوْلِکَ وَ قُوَّتِکَ،(6) وَ اَنِلْنی حُسْنَ النَّظَرِ فیم_ا شَکَوْتُ، وَ اَذِقْنی حَلاوَهَ الصُّنْعِ فیم_ا سَاَلْتُ، وَ هَبْ لی مِنْ لَدُنْکَ(7) فَرَجًا هَنیآ_ءًا، وَ اجْعَلْ لی مِنْ لَدُنْکَ(8) مَخْرَجًا وَحِیًّا. وَ لا تَشْغَلْنی بِالاِهْتِ_مامِ عَنْ تَعَهُّدِ(9) فُرُوضِکَ، وَ اسْتِعْمالِ سُنَّتِکَ وَ مُوالاهِ اَوْلِیآئِکَ وَ مُعاداهِ اَعْدآئِکَ. وَ قَدْ ضِقْتُ یا رَبِّ لِما نَزَلَ بی(10) ذَرْعًا، وَ امْتَلَاْتُ بِحَمْلِ ما حَدَثَ عَلَیَّ هَمًّا، وَ اَنْتَ الْقادِرُ عَلی کَشْفِ ما مُنیتُ بِه، وَ دَفْعِ ما وَقَعْتُ فیهِ، فَافْعَلْ(11) ذلِکَ وَ اِنْ لَمْ اَسْتَوْجِبْهُ مِنْکَ، یا ذا الْعَرْشِ الْعَظیمِ.

ص : 141


1- 1) بِسُلْطَانِکَ
2- 2) فَلَا
3- 3) لِمَنْ
4- 4) فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ افْتَحْ لِی یَا رَبِّ
5- 5) عَنِّی
6- 6) - وَ قُوَّتِکَ
7- 7) + رَحْمَهً وَ
8- 8) عِنْدِکَ
9- 9) تَعَاهُدِ
10- 10) فَقَدْ ضِقْتُ لِمَا نَزَلَ بِی یَا رَبِّ
11- 11) + بِی

دعای سی و یکم

(31)

و من دُعآئِه عَلیه السّل_م

اذا نظر الی اصحاب الدُّنْیا

(1)

الْحَمْدُ لِلّهِ رِضًا بِحُکْمِ اللّهِ، شَهِدْتُ اَنَّ اللّهَ قَسَمَ مَعایِشَ عِبادِه بِالْعَدْلِ، وَ اَخَذَ عَلی جَمیعِ خَلْقِه بِالْفَضْلِ. اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِ مُحَمَّدٍ،(2) وَ لا تَفْتِنّی بِما مَتَّعْتَهُمْ،(3) وَ لا تَفْتِنْهُمْ بِما مَتَّعْتَنی(4) فَاَحْسُدَ خَلْقَکَ، وَ اَغْمَطَ حُکْمَکَ. اَللّهُمَّ طِبْتُ(5) بِقَضآئِکَ نَفْسًا، وَ وَسَّعْتُ لِمَواقِعِ(6) حُکْمِکَ صَدْرًا، وَ اَیْقَنْتُ اَنَّ(7) قَضآءَکَ لَمْ یَجْرِ اِلّا بِالْخَیْرِ، فَاَشْکُرُ(8) لَکَ عَلی ما زَوَیْتَ عَنّی اَوْفَرَ مِنْ شُکْری اِیّاکَ عَلَی ما خَوَّلْتَنی.(9)

ص : 142


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «35» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّ_لَامُ فِی الرِّضَا إِذَا نَظَرَ...».
2- 2) آلِهِ
3- 3) أَعْطَیْتَهُمْ
4- 4) مَنَعْتَنِی
5- 5) صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ طَیِّبْ
6- 6) نَفْسِی، وَ وَسِّعْ بِمَوَاقِعِ
7- 7) صَدْرِی، وَ هَبْ لِیَ الثِّقَهَ لِأُقِرَّ مَعَهَا بِأَنَّ
8- 8) بِالْخِیَرَهِ، وَ اجْعَلْ شُکْرِی
9- 9) + وَ اعْصِمْنِی مِنْ أَنْ أَظُنَّ بِذِی عَدَمٍ خَسَاسَهً، أَوْ أَظُنَّ بِصَاحِبِ ثَرْوَهٍ فَضْلًا، فَإِنَّ الشَّرِیفَ مَنْ شَرَّفَتْهُ طَاعَتُکَ، وَ الْعَزِیزَ مَنْ أَعَزَّتْهُ عِبَادَتُکَ. فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ مَتِّعْنَا بِثَرْوَهٍ لَا تَنْفَدُ، وَ أَیِّدْنَا بِعِزٍّ لَا یُفْقَدُ، وَ اسْرَحْنَا فِی مُلْکِ الْأَبَدِ. إِنَّکَ الْوَاحِدُ الْأَحَدُ الصَّمَدُ، الَّذِی لَمْ تَلِدْ وَ لَمْ تُولَدْ وَ لَمْ یَکُنْ لَکَ کُفُوًا أَحَدٌ.

دعای سی و دوم

(32)

وَ مِنْ دُعآئِه (علیه السّل_م)

اذا ذکِرَ الشَّیطان فاستعاذ منه و من عداوته و کیده

(1)

اَللّهُمَّ ما(2) سَوَّلَ لَنَا الشَّیْطانُ(3) مِنْ باطِلٍ فَعَرِّفْناهُ، وَ اِذا عَرَّفْتَناهُ فَقِناهُ، وَ بَصِّرْنا ما نُکآئِدُهُ بِه، وَ اَلْهِمْنا ما نُعِدُّهُ لَهُ، وَ اَیْقِظْنا عَنْ سِنَهِ الرُّکُونِ(4) اِلَیْهِ، وَ اَحْسِنْ بِتَوْفیقِکَ عَوْنَنا عَلَیْهِ. اَللّهُمَّ وَ اَشْرِبْ قُلُوبَنا اِنْکارَ عَمَلِه، وَ الْطُفْ لَنا فی نَقْضِ حِیَلِه.اَللّهُمَّ مَتِّعْنا مِنَ الْهُدی بِمِثْلِ ضَلالَتِه، وَ زَوِّدْنا ضِدَّ غَوایَتِه مِنَ التُّقی، وَ اَسْئَلُکَ(5) بِنا خِلافَ سَبیلِه مِنَ الرَّدی. اَللّهُمَّ لا تَجْعَلْ لَهُ فی قُلُوبِنا مَدْخَلاً، وَ لا تُوَطِّنْ لَهُ فیما لَدَیْنا مَنْزِلاً.(6) اَللّهُمَّ(7) حَوِّلْ سُلْطانَهُ عَنّا، وَ اقْطَعْ رَجآءَهُ مِنّا، وَ ادْرَاْهُ عَنْ وُلُوعِه(8) بِنا. اَللّهُمَّ اجْعَلْنا وَ(9) ابآءَنا وَ اُمَّهاتِنا وَ اَهالیَنا وَ اَوْلادَنا(10) وَ ذَوی اَرْحامِنا(11) وَ جیرانَنا(12) مِنْهُ فی حِرْزٍ حارِزٍ، وَ حِصْنٍ حافِظٍ، وَ کَهْفٍ مانِعٍ، وَ اَلْبِسْهُمْ وَ اِیّانا(13) مِنْهُ جُنَنًا واقِیَهً، وَ اَعْطِنا(14) عَلَیْهِ

ص : 143


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «17» بعنوان «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ...».
2- 2) اللَّهُمَّ إِنَّا نَعُوذُ بِکَ مِنْ نَزَغَاتِ الشَّیْطَانِ الرَّجِیمِ وَ کَیْدِهِ وَ مَکَایِدِهِ، وَ مِنَ الثِّقَهِ بِأَمَانِیِّهِ وَ مَوَاعِیدِهِ وَ غُرُورِهِ وَ مَصَایِدِهِ. وَ أَنْ یُطْمِعَ نَفْسَهُ فِی إِضْلَالِنَا عَنْ طَاعَتِکَ، وَ امْتِهَانِنَا بِمَعْصِیَتِکَ، أَوْ أَنْ یَحْسُنَ عِنْدَنَا مَا حَسَّنَ لَنَا، أَوْ أَنْ یَثْقُلَ عَلَیْنَا مَا کَرَّهَ إِلَیْنَا. اللَّهُمَّ اخْسَأْهُ عَنَّا بِعِبَادَتِکَ، وَ اکْبِتْهُ بِدُؤُوبِنَا فِی مَحَبَّتِکَ، وَ اجْعَلْ بَیْنَنَا وَ بَیْنَهُ سِتْرًا لَا یَهْتِکُهُ، وَ رَدْمًا مُصْمِتًا لَا یَفْتُقُهُ. اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اشْغَلْهُ عَنَّا بِبَعْضِ أَعْدَائِکَ، وَ اعْصِمْنَا مِنْهُ بِحُسْنِ رِعَایَتِکَ، وَ اکْفِنَا خَتْرَهُ، وَ وَلِّنَا ظَهْرَهُ، وَ اقْطَعْ عَنَّا إِثْرَهُ. اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَمْتِعْنَا مِنَ الْهُدَی بِمِثْلِ ضَلَالَتِهِ، وَ زَوِّدْنَا مِنَ الْتَّقْوَی ضِدَّ غَوَایَتِهِ، وَ اسْلُکْ بِنَا مِنَ التُّقَی خِلَافَ سَبِیلِهِ مِنَ الرَّدَی. اللَّهُمَّ لَا تَجْعَلْ لَهُ فِی قُلُوبِنَا مَدْخَلًا، وَ لَا تُوطِنَنَّ لَهُ فِیما لَدَیْنَا مَنْزِلًا. اللَّهُمَّ وَ مَا
3- 3) - الشَّیْطَانُ
4- 4) الْغَفْلَهِ بِالرُّکُونِ
5- 5) کذا
6- 6) - اللَّهُمَّ مَتِّعْنَا مِنَ الْهُدَی... فِیَما لَدَیْنَا مَنْزِلًا
7- 7) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
8- 8) عَنِ الْوُلُوعِ
9- 9) صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اجْعَلْ
10- 10) أَوْلَادَنَا وَ أَهَالِیَنَا
11- 11) + وَ قَرَابَاتِنَا
12- 12) + مِنَ الْمُوءْمِنِینَ وَ الْمُوءْمِنَاتِ
13- 13) - وَ اِیَّانَا
14- 14) أَعْطِهِمْ

اَسْلِحَهً ماضِیَهً. اَللّهُمَّ وَ اعْمُمْ بِذلِکَ مَنْ شَهِدَ لَکَ بِالرُّبُوبِیَّهِ، وَ اَخْلَصَ لَکَ بِالْوَحْدانِیَّهِ، وَ عاداهُ لَکَ،(1) وَ اسْتَظْهَرَ عَلَیْهِ بِکَ.(2) اَللّهُمَّ احْلُلْ ما عَقَدَ، وَ افْتُقْ ما رَتَقَ، وَ افْسَخْ ما دَبَّرَ، وَ انْقُضْ ما اَبْرَمَ، وَ ثَبِّطْهُ اِذا عَزَمَ.(3) اَللّهُمَّ(4) اهْزِمْ جُنْدَهُ، وَ اَبْطِلْ کَیْدَهُ، وَ اهْدِمْ کَهْفَهُ، وَ اَرْغِمْ اَنْفَهُ. اَللّهُمَّ اجْعَلْنا فی نَظْمِ اَعْدآئِه، وَ اعْزِلْنا عَنْ عِدادِ اَوْلِیآئِه، فَلا(5) نُطیعُ لَهُ اِذَا اسْتَهْوانا، وَ لا نَسْتَجیبُ لَهُ اِذا دَعانا، نَاْمُرُ بِمُناواتِه، مَنْ اَطاعَ اَمْرَنَا، وَ نَعِظُ عَنْ مُتابَعَتِه مَنِ اتَّبَعَ زَجْرَنا. اَللّهُمَّ اَعِذْنا مِمَّا اسْتَعَذْناکَ مِنْهُ.(6) وَ اسْمَعْ لَنا ما دَعَوْناکَ(7) بِه، وَ اَعْطِنا ما اَغْفَلْناهُ، وَ احْفَظْ لَنا ما نَسیناهُ، وَ صَیِّرْنا بِذلِکَ فی دَرَجاتِ الصّالِحینَ.(8) یا(9) رَبَّ الْعالَمینَ.

ص : 144


1- 1) + بِحَقِیقَهِ الْعُبُودِیَّهِ
2- 2) بِکَ عَلَیْهِ فِی مَعْرِفَهِ الْعُلُومِ الرَّبَّانِیَّهِ
3- 3) وَ ثَبِّطْهُ إِذَا عَزَمَ، وَ انْقُضْ مَا أَبْرَمَ
4- 4) + وَ
5- 5) لَا
6- 6) صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ خَاتِمِ النَّبِیِّینَ وَ سَیِّدِ الْمُرْسَلِینَ وَ عَلَی أَهْلِ بَیْتِهِ الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ، وَ أَعِذْنَا وَ أَهَالِیَنَا وَ إِخْوَانَنَا وَ جَمِیعَ الْمُوءْمِنِینَ وَ الْمُوءْمِنَاتِ مِمَّا اسْتَعَذْنَا مِنْهُ، وَ أَجِرْنَا مِمَّا اسْتَجَرْنَا بِکَ مِنْ خَوْفِهِ.
7- 7) دَعَوْنَا
8- 8) + وَ مَرَاتِبِ الْمُوءْمِنِینَ
9- 9) آمِینَ

دعای سی و سوم

(33)

وَ مِنْ دُعآئه علیه السّل_مُ

اذا مرض او نزل به کَرْبٌ اَوْ بَلِیَّهٌ

(1)

اَللّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ عَلی ما لَمْ اَزَلْ اَتَصَرَّفُ فیهِ مِنْ سَلامَهِ بَدَنی، وَ لَکَ الْحَمْدُ عَلی ما اَحْدَثْتَ لی مِنْ عِلَّهِ(2) جَسَدی. فَما اَدْری، یا اِلهی، اَیُّ الْحالَیْنِ اَحَقُّ بِالشُّکْرِ لَکَ؟ وَ اَیُّ الْوَقْتَیْنِ(3) اَوْلی بِالْحَمْدِ اِلَیْکَ؟(4) اَ وَقْتُ الصِّحَّهِ الَّتی هَنَّاْتَنی فیها طَیِّبًا(5) بِرِزْقِکَ،(6) وَ نَشَّطْتَنی بِها لِابْتِغآءِ مَرْضاتِکَ وَ فَضْلِکَ، وَ قَوَّیْتَنی(7) عَلی ما اَهَبْتَ(8) بی اِلَیْهِ(9) مِنْ طاعَتِکَ؟ اَمْ وَقْتُ الْعِلَّهِ الَّتی تَنْبیهًا(10) وَ السُّقْمِ(11)(12) الَّتی اَتْحَفْتَنی بِه،(13) تَخْفیفًا لِما ثَقُلَ بِه عَلَیَّ(14) مِنَ الْخَطیآئاتِ، وَ تَطْهیرًا لِمَا انْغَمَسْتُ فیهِ مِنَ السَّیِّئاتِ، وَ تَنْبیهًا لِتَناوُلِ التَّوْبَهِ، وَ تَذْکیرًا بِمَحْیِ التَّوْبَهِ؟(15) وَ فی خِلالِ ذلِکَ ما کَتَبَ لِیَ الْکاتِبانِ مِنْ زَکِیِّ الْاَعْمالِ، ما لا قَلْبٌ فَکَّرَ فیهِ، وَ لا لِسانٌ نَطَقَ بِه، وَ لا جارِحَهٌ تَکَلَّفَتْهُ، بَلْ اِفْضالًا مِنْکَ عَلَیَّ، وَ اِحْسانًا مِنْ صَنیعِکَ اِلَیَّ. اَللّهُمَّ فَحَبِّبْ(16) اِلَیَّ ما رَضیتَ لی، وَ یَسِّرْ عَلَیَّ(17) ما اَحْلَلْتَ بی، وَ طَهِّرْنی مِنْ ذَمیمِ(18) ما اَسْلَفْتُ، وَ امْحُ عَنّی شَرَّ ما قَدَّمْتُ، وَ اَوْجِدْنی حَلاوَهَ الْعافِیَهِ،

ص : 145


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «15» بعنوان «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ...».
2- 2) بِی مِنْ عِلَّهٍ فِی
3- 3) الْوَقْتَیْنِ
4- 4) لَکَ
5- 5) کذا
6- 6) طَیِّبَاتِ رِزْقِکَ
7- 7) + مَعَهَا
8- 8) کذا
9- 9) وَفَّقْتَنِی لَهُ
10- 10) کذا
11- 11) کذا
12- 12) مَحَّصْتَنِی بِهَا، وَ النِّعَمِ
13- 13) بِهَا
14- 14) + ظَهْرِی
15- 15) لِ_مَحْوِ الْحَوْبَهِ بِقَدِیمِ النِّعْمَهِ
16- 16) فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ حَبِّبْ
17- 17) لِی
18- 18) دَنَسِ

وَ اَذِقْنی بَرْدَ السَّلامَهِ، وَ اجْعَلْ مَخْرَجی عَنْ عِلَّتی اِلی عَفْوِکَ، وَ تَحَوُّلی عَنْ مَصْرَعی(1) اِلی تَجاوُزِکَ،(2) وَ سَلامَتی مِنْ هذِهِ الشِّدَّهِ اِلی فَرَجِکَ. اِنَّکَ الْمُتَفَضِّلُ بِالْاِحْسانِ، الْمُتَطَوِّلُ بِالاِمْتِنانِ، الْوَهّابُ الْکَریمُ.(3)

ص : 146


1- 1) مُتَحَوَّلِی عَنْ صَرْعَتِی
2- 2) + وَ خَلَاصِی مِنْ کَرْبِی إِلَی رَوْحِکَ
3- 3) + ذُو الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ.

دعای سی و چهارم

(34)

و من دُعآئِه (علیه السّل_م)

اذا دفع عنه ما یحذر، او عجّل له مطلبه

(1)

اَللّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ عَلی حُسْنِ قَضآئِکَ،(2) بِما صَرَفْتَ عَنّی مِنْ بَلاآئِکَ، فَلا تَجْعَلْ حَظّی مِنْ رَحْمَتِکَ ما عَجَّلْتَ لی مِنْ عافِیَتِکَ، فَاَکُونَ قَدْ شَقیتُ بِما اَحْبَبْتُ وَ سَعِدَ غَیْری بِما کَرِهْتُ. وَ اِنْ یَکُنْ ما ظَلِلْتُ فیهِ، اَوْ بِتُّ فیهِ مِنْ هذِهِ الْعافِیَهِ بَیْنَ یَدَیْ بَلاآءٍ لا یَنْقَطِعُ، وَ وِزْرٍ لاَ یَرْتَفِعُ فَقَدِّمْ لی ما اَخَّرْتَ، وَ اَخِّرْ عَنّی ما قَدَّمْتَ. فَغَیْرُ کَثیرٍ ما عاقِبَتُهُ الْفَنآءُ، وَ غَیْرُ قَلیلٍ ما عاقِبَتُهُ الْبَقآءُ.(3)

ص : 147


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «18» بعنوان «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ...».
2- 2) + وَ
3- 3) + وَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ.

دعای سی و پنجم

(35)

و من دُعآئه علیه السّل_م

اذا نظر الی السّحاب و البرق وَ سمع صَوْت الرّعد

(1)

اَللّهُمَّ اِنَّ هذَیْنِ ایَتانِ مِنْ ایاتِکَ، وَ(2) عَوْنانِ مِنْ اَعْوانِکَ، یَبْتَدِرانِ طاعَتَکَ بِرَحْمَهٍ نافِعَهٍ اَوْ نَقْمَهٍ(3) ضآرَّهٍ، فَلا تُمْطِرْنا(4) مَطَرَ السُّوآءِ،(5) وَ لا تُلْبِسْنا بِهِما لِباسَ الْبَلاآءِ. اَللّهُمَّ(6) اَنْزِلْ عَلَیْنا نَفْعَ هذِهِ السَّحابَهِ(7) وَ بَرَکَتَها، وَ اصْرِفْ عَنّا اَذاها وَ مَضَرَّتَها، وَ لا تُصِبْنا مِنْها(8) بِافَهٍ، وَ لا تُرْسِلْ عَلَی مَعایِشِنا بِها(9) عاهَهً. اَللّهُمَّ وَ اِنْ کُنْتَ بَعَثْتَها نَقْمَهً(10) وَ اَرْسَلْتَها سَخْطَهً فَاِنّا نَسْتَجیرُکَ مِنْ غَضَبِکَ، وَ نَبْتَهِلُ اِلَیْکَ فی سُوءالِ عَفْوِکَ، فَمَیِّلْها اِلی اَهْلِ حَرْبِکَ مِنَ(11) الْمُشْرِکینَ، وَ اَدِرْ رَحا نِقْمَتِها(12) عَلَی الْمُلْحِدینَ. اَللّهُمَّ اَذْهِبْ مَحْلَ بِلادِنا بِسُقْیاکَ، وَ اَخْرِجْ وَحَرَ صُدُورِنا بِرِزْقِکَ، وَ لا تَشْغَلْنا عَنْکَ بِغَیْرِکَ، وَ لا تَقْطَعْ عَنْ کآفَّتِنا مآدَّهَ نَصْرِکَ،(13) فَاِنَّ الْغَنِیَّ مَنْ اَغْنَیْتَ، وَ اِنَّ السّالِمَ مَنْ وَقَیْتَ. ما عِنْدَ اَحَدٍ دُونَکَ دِفاعٌ، وَ لا بِاَحَدٍ مِنْ سَطَواتِکَ(14) امْتِناعٌ، تَحْکُمُ بِما شِئْتَ عَلی مَنْ شِئْتَ، وَ تَمْضی ما(15) اَرَدْتَ فیمَنْ اَرَدْتَ. فَلَکَ الْحَمْدُ عَلی ما وَقَیْتَنا مِنَ الْبَلاآءِ، وَ لَکَ الْحَمْدُ(16) عَلی ما خَوَّلْتَنا مِنَ

ص : 148


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «36» بعنوان «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ...».
2- 2) + هَذَیْنِ
3- 3) نَقِمَهٍ
4- 4) + بِهِمَا
5- 5) السَّوْءِ
6- 6) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ
7- 7) السَّحَائِبِ
8- 8) فِیهَا
9- 9) - بِهَا
10- 10) نِقْمَهً
11- 11) فَمِلْ بِالْغَضَبِ إِلَی
12- 12) نَقِمَتِکَ
13- 13) بِرِّکَ
14- 14) عَنْ سَطْوَتِکَ
15- 15) تَقْضِی بِمَا
16- 16) الشُّکْرُ

النَّعْماءِ حَمْدًا یُخْلِفُ(1) حَمْدَ الْحامِدینَ وَرآءَهُ، حَمْدًا یَمْلَأُ اَرْضَهُ وَ سَماءَهُ. اِنَّکَ الْمَنّانُ بِجِسامِ(2) الْمِنَنِ، الْوَهّابُ لِعِظامِ(3) النِّعَمِ، الْقابِلُ یَسیرَ الْحَمْدِ، الشّاکِرُ قَلیلَ الشُّکْرِ، الْمُ_حْسِنُ الْمَجیدُ(4) الْمُ_جْمِلُ.(5)

ص : 149


1- 1) یُخَلِّفُ
2- 2) بِجَسِیمِ
3- 3) لِعَظِیمِ
4- 4) - الَْمجِیدُ
5- 5) + ذُو الطَّوْلِ، لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، إِلَیْکَ الْمَصِیرُ.

دعای سی و ششم

(36)

وَ مِن دُعآئِه علیه السّل_م

اذا ابتلی او نظر الی مُبتلیً بفضیحهٍ بذنبٍ

(1)

اَللّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ عَلَی سَتْرِکَ(2) بَعْدَ عِلْمِکَ، وَ مُعافاتِکَ بَعْدَ خُبْرِکَ، فَکُلُّنا قَدِ اقْتَرَفَ الْعآئِبَهَ فَلَمْ تَشْهَرْهُ، وَ ارْتَکَبَ الْفاحِشَهَ فَلَمْ تَفْضَحْهُ، وَ تَسَتَّرَ بِالْمَساوی فَلَمْ تَدْلُلْ عَلَیْهِ. کَمْ حُرْمَهٍ عَلی عَیْنِکَ قَدِ انْتَهَکْناها(3) کُنْتَ الْمُطَّلِعَ عَلَیْها دُونَ النّاظِرینَ، وَ الْقادِرَ عَلَی اِعْلانِها فَوْقَ الْقادِرینَ، کانَتْ عافِیَتُکَ لَنا حِجابًا دُونَ اَبْصارِهِمْ، وَ رَدْمًا دُونَ اَسْماعِهِمْ. فَاجْعَلْ ما کَشَفْتَ مِنْ عَوْرَتِه، وَ اَبْرَزْتَ مِنْ دَخْلَتِه، وَ اَعْلَنْتَ مِنْ خُفْیَتِه(4) واعِظًا لَنا،(5) عَنْ سُوآءِ الْخَلْوَهِ، وَ اِسْرارِ الْخَیْبَهِ، وَ اَنِبْ بِنا(6) اِلَی التَّوْبَهِ الْماحِیَهِ، وَ الطَّریقَهِ(7) الْمَ_حْمُودَهِ. وَ قُرْبِ الْوَقْتِ(8) فیهِ، وَ لا تَسُمْنا بِالْغَفْلَهِ عَنْهُ،(9) اِنّا اِلَیْهِ(10) راغِبُونَ.(11)

ص : 150


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «34» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّ_لَامُ إِذَا ابْتُلِیَ أَوْ رَأَی مُبْتَلًی بِفَضِیحَهٍ بِذَنْبٍ».
2- 2) سِتْرِکَ
3- 3) نَهْیٍ لَکَ قَدْ أَتَیْنَ_اهُ، وَ أَمْرٍ قَدْ وَقَفْتَنَ_ا عَلَیْ_هِ فَتَعَدَّیْنَاهُ، وَسَیِّئَهٍ اکْتَسَبْنَاهَا، وَخَطِیئَهٍ ارْتَکَبْنَاهَا
4- 4) سَتَرْتَ مِنَ الْعَوْرَهِ، وَ أَخْفَیْتَ مِنَ الدَّخِیلَهِ
5- 5) + وَ زَاجِرًا
6- 6) الْخُلُقِ، وَ اقْتِرَافِ الْخَطِیئَهِ، وَ سَعْیًا
7- 7) الطَّرِیقِ
8- 8) قَرِّبِ الْوَقْتَ
9- 9) الْغَفْلَهَ عَنْکَ
10- 10) إِلَیْکَ
11- 11) + وَ مِنَ الذُّنُوبِ تَائِبُونَ. وَ صَلِّ عَلَی خِیَرَتِکَ اللَّهُمَّ مِنْ خَلْقِکَ: مُحَمَّدٍ وَ عِتْرَتِهِ الصِّفْوَهِ مِنْ بَرِیَّتِکَ الطَّاهِرِینَ، وَ اجْعَلْنَا لَهُمْ سَامِعِینَ وَ مُطِیعِینَ کَمَا أَمَرْتَ.

دعای سی و هفتم

(37)

وَ مِنْ دُعآئِه (علیه السّل_م)

فی التّحمید اذا اجتهد و کان یَدْعُوا به یَوْم الفِطْر اذا

انْصَرَفَ یوم الجُمعه یقوم و یستقبل القبله و یقول

(1)

یا مَنْ یَرْحَمُ مَنْ لا یَرْحَمُهُ الْعِبادُ. وَ یا مَنْ یَقْبَلُ مَنْ لا تَقْبَلُهُ الْبِلادُ. وَ یا مَنْ لا یَحْتَقِرُ اَهْلَ الْحاجَهِ اِلَیْهِ.(2) وَ یا مَنْ لا یَجْبَهُ بِالرَّدِّ اَهْلَ الدّآلَّهِ عَلَیْهِ. وَ یا مَنْ یَجْتَبی صَغیرَ ما یُتْحَفُ بِه، وَ یَشْکُرُ یَسیرَ ما یُعْمَلُ لَهُ.(3) وَ یا مَنْ یَدْنُوا(4) اِلی مَنْ دَنا مِنْهُ. وَ یا مَنْ یَدْعُوا(5) اِلی نَفْسِه مَنْ اَدْبَرَ عَنْهُ. وَ یا مَنْ لا یُغَیِّرُ بِالنِّعْمَهِ،(6) وَ لا یُبادِرُ بِالنَّقِمَهِ. وَ یا مَنْ یُثْمِرُ الْحَسَنَهَ حَتّی یَنْتَهِیَ،(7) وَ یَتَجاوَزُ عَنِ السَّیِّئَهِ حَتّی یُعَفِّیَها. اِنْصَرَمَ(8) دُونَ مَدی کَرَمِکَ بِالْحاجاتِ، وَ امْتَلَأَتْ بِبَعْضِ(9) جُودِکَ اَوْعِیَهُ الطَّلِباتِ، وَ تَفَسَّخَتْ دُونَ بُلُوغِ نَعْتِکَ الصِّفاتُ، فَلَکَ الْعُلُوُّ الْأَعْلی فَوْقَ کُلِّ عالٍ، وَ الْجَلالُ الْاَمْجَدُ فَوْقَ کُلِّ جَلالٍ. کُلُّ جَلیلٍ عِنْدَکَ صَغیرٌ، وَ کُلُّ شَریفٍ فی جَنْبِ شَرَفِکَ حَقیرٌ، خابَ الْوافِدُونَ عَلَی غَیْرِکَ، وَ خَسِرَ الْمُتَعَرِّضُونَ اِلّا لَکَ، وَ ضاعَ الْمُلِمُّونَ اِلّا بِکَ، وَ اَجْدَبَ الْمُنْتَجِعُونَ اِلّا مَنِ انْتَجَعَ فَضْلَکَ. بابُکَ قَدْ فُتَحَ(10) لِلرّاغِبینَ، وَ وَجْدُکَ(11) مُباحٌ لِلسّآئِلینَ، وَ غایَتُکَ(12) قَریبَهٌ مِنَ الدّاعینَ.(13)

ص : 151


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «46» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ فِی یَوْمِ الْفِطْرِ إِذَا انْصَرَفَ مِنْ صَلَاتِهِ قَامَ قَائِمًا ثُمَّ اسْتَقْبَلَ الْقِبْلَهَ، وَ فِی یَوْمِ الْجُمُعَهِ، فَقَالَ».
2- 2) + وَ یَا مَنْ لَا یُخَیِّبُ الْمُلِحِّینَ عَلَیْهِ
3- 3) + وَ یَا مَنْ یَشْکُرُ عَلَی الْقَلِیلِ وَ یُجَازِی بِالْجَلِیلِ
4- 4) یَدْنُو
5- 5) یَدْعُو
6- 6) النِّعْمَهَ
7- 7) یُنْمِیَهَا
8- 8) انْصَرَفَتِ الْآمَالُ
9- 9) بِفَیْضِ
10- 10) مَفْتُوحٌ
11- 11) جُودُکَ
12- 12) إِغَاثَتُکَ
13- 13) الْمُسْتَغِیثِینَ

لا یَخیبُ عَلَیْکَ(1) الاْءمِلُونَ، وَ لا یُحَقِّقُ(2) مِنْ عَطآئِکَ الْمُتَعَرِّضُونَ، وَ لا یَشْقی بِنِقْمَتِکَ(3) الْمُسْتَغْفِرُونَ. رِزْقُکَ مَبْسُوطٌ لِمَنْ عَصاکَ، وَ حِلْمُکَ مُعَرِّضٌ(4) لِمَنْ ناواکَ، عادَتُکَ الْأِحْسانُ اِلَی الْمُسی_ل_ینَ،(5)(6) وَ سُنَّتُکَ الْأِبْقآءُ عَلَی الْمُعْتَدینَ حَتّی لَقَدْ غَرَّتْهُمْ اَناتُکَ عَنِ النُّزُوعِ،(7) وَ صَدَّهُمْ اِمْهالُکَ عَنِ الرُّجُوعِ.(8) وَ اِنَّما تَاَنَّیْتَ بِهِمْ لِیَفیآؤُا اِلی اَمْرِکَ، وَ اَمْهَلْتَهُمْ ثِقَهً بِدَوامِ مُلْکِکَ، فَمَنْ کانَ مِنْ اَهْلِ السَّعادَهِ خَتَمْتَ لَهُ بِها، وَ مَنْ کانَ مِنْ اَهْلِ الشَّقاوَهِ خَذَلْتَهُ لَها. کُلُّهُمْ صآئِرُونَ، اِلی حُکْمِکَ، وَ اُمُورُهُمْ اآئِلَهٌ اِلی اَمْرِکَ، لَمْ یَهِنْ عَلی طُولِ مُدَّتِهِمْ سُلْطانُکَ، وَ لَمْ یَدْحَضْ لِتَرْکِ مُعاجَلَتِهِمْ بُرْهانُکَ. حُجَّتُکَ قآئِمَهٌ،(9) وَ سُلْطانُکَ ثابِتٌ لا یَزُولُ، فَالْوَیْلُ الدّآئِمُ لِمَنْ جَنَحَ عَنْکَ، وَ الْخَیْبَهُ الْخالِدَهُ(10) لِمَنْ خابَ مِنْکَ، وَ الشَّقآءُ الْاَشْقی لِمَنِ اغْتَرَّ بِکَ. ما اَکْثَرَ تَصَرُّفَهُ فی عَذابِکَ، وَ ما اَطْوَلَ تَرَدُّدَهُ فی عِقابِکَ، وَ ما اَبْعَدَ غایَتَهُ مِنَ الْفَرَجِ، وَ ما اَقْنَطَهُ مِنْ سُهُولَهِ الْمَ_خْرَجِ عَدْلًا مِنْ قَضآئِکَ لا تَجُورُ فیهِ، وَ اِنْصافًا مِنْ حُکْمِکَ لا تَحیفُ عَلَیْهِ. فَقَدْ ظاهَرْتَ الْحُجَجَ، وَ اَبْلَیْتَ الْأَعْذارَ، وَ قَدْ تَقَدَّمْتَ بِالْوَعیدِ، وَ تَلَطَّفْتَ فِی التَّرْغیبِ، وَ ضَرَبْتَ الْأَمْثالَ، وَ اَطَلْتَ الْأِمْهالَ، وَ اَخَّرْتَ وَ اَنْتَ مُسْتَطیعٌ لِلْمُعاجَلَهِ، وَ تَاَنَّیْتَ وَ اَنْتَ مَلیآءٌ بِالْمُبادَرَهِ. لَمْ تَکُنْ اَناتُکَ عَجْزًا، وَ لا تَعَمُّدُکَ(11) وَهْنًا، وَ لا اِمْساکُکَ غَفْلَهً، وَ لا انْتِظارُکَ مُداراهً، بَلْ لِتَکُونَ حُجَّتُکَ اَبْلَغَ، وَ کَرَمُکَ اَکْمَلَ، وَ اِحْسانُکَ اَوْفی، وَ نِعْمَتُکَ اَتَمَّ، کُلُّ ذلِکَ کانَ وَ لَمْ یَزَلْ،(12) وَ هُوَ کآئِنٌ وَ لا یَزالُ. عَظَمَتُکَ(13) اَجَلُّ مِنْ اَنْ تُوصَفَ بِکُلِّها، وَ مَجْدُکَ اَرْفَعُ مِنْ اَنْ یُحَدَّ بِکُنْهِه، وَ نِعَمُکَ(14) اَکْثَرُ مِنْ اَنْ تُحْصی بِکُلِّها، وَ تُشْکَرُ عَنْ اَقَلِّها. وَ قُصارایَ(15) السُّکُوتُ عَنْ

ص : 152


1- 1) مِنْکَ
2- 2) لَا یَیْأَسُ
3- 3) بِنَقِمَتِکَ
4- 4) مُعْتَرِضٌ
5- 5) کذا
6- 6) الْمُسِیئِینَ
7- 7) الرُّجُوعِ
8- 8) النُّزُوعِ
9- 9) + لَا تُدْحَضُ
10- 10) الْخَاذِلَهُ
11- 11) لَا إِمْهَالُکَ
12- 12) تَزَلْ
13- 13) لَا تَزَالُ. حُجَّتُکَ
14- 14) نِعْمَتُکَ
15- 15) بِأَسْرِهَا، وَ إِحْسَانُکَ أَکْثَرُ مِنْ أَنْ تُشْکَرَ عَلَی أَقَلِّهِ. وَ قَدْ قَصَّرَ بِیَ

تَحْمیدِکَ، وَ الأِعْتِرافُ بِالْعَجْزِ عَنْ تَمْجیدِکَ، بِما اَنْتَ اَهْلُهُ لا رَغْبَهً عَنْهُ(1)-یا اِلهی- بَلْ عَجْزًا. فَها اَنَذا یا اِلهی(2) اَوءُمُّکَ بِالْوِفادَهِ، وَ اَسْئَلُکَ اَنْ تُحْسِنَ الْوِفادَهَ، فَاسْمَعْ(3) نَجْوایَ، وَ اسْتَجِبْ دُعایَ،(4) وَ لا تَخْتِمْ یَوْمی بِخَیَّتی بِخَیْبَهٍ،(5)(6) وَ لا تَجْبَهْنی بِالرَّدِّ عَنْ(7) مَسْئَلَتی، وَ اَکْرِمْ مِنْ عِنْدِکَ مُنْصَرَفی،(8) اِنَّکَ غَیْرُ ضآئِقٍ لِما(9) تُریدُ، وَ لا عاجِزٍ عَمّا تُسْاَلُ، وَ اَنْتَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدیرٌ.(10)

ص : 153


1- 1) فَهَّهَنِیَ الْإِمْسَاکُ عَنْ تَمْجِیدِکَ، وَ قُصَارَایَ الْإِقْرَارُ بِالْحُسُورِ، لَا رَغْبَهً
2- 2) أَنَا ذَا
3- 3) حُسْنَ الرِّفَادَهِ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَآلِهِ، وَاسْمَعْ
4- 4) دُعَائِی
5- 5) کذا
6- 6) بِخَیْبَتِی
7- 7) فِی
8- 8) + وَ إِلَیْکَ مُنْقَلَبِی
9- 9) بِمَا
10- 10) + وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّهَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ.

دعای سی و هشتم

(38)

و من دُعآئه علیه السّل_مُ

اِذا خُصَّ نَفْسه

(1)

اَللّهُمَّ اَبْلِغْ(2) بِایمانی اَکْمَلَ الْأیمانِ، وَ اجْعَلْ یَقینی اَوْفَرَ(3) الْیَقینِ، وَ انْتَهِ بِنِیَّتی اِلی اَحْسَنِ النِّیّاتِ، وَ بِعَمَلی اِلی اَحْسَنِ الْأَعْمالِ. اَللّهُمَّ وَفِّرْ بِلُطْفِکَ نِیَّتی، وَ صَحِّحْ لِما(4) عِنْدَکَ یَقینی، وَ اسْتَصْلِحْ بِقُدْرَتِکَ ما فَسَدَ مِنّی. اَللّهُمَّ(5) ما یَشْغَلُنِی الأِهْتِ_مامُ بِه، وَ اسْتَعْمِلْنی فیهِ(6) بِما تَسْئَلُنی غَدًا عَنْهُ، وَ اسْتَفْرِغْ اَیّامی فیم_ا خَلَقْتَنی لَهُ، وَ وَسِّعْ(7) عَلَیَّ،(8) وَ لا تَفْتِنّی بِالْبَطَرِ،(9) وَ اَعِزَّنی وَ لا تَبْتُلْنی(10) بِالْکِبْرِ، وَ عَبِّدْنی لَکَ وَ لا تُفْسِدْ عِبادَتی بِالْعُجْبِ، وَ اَجْرِ لِلنّاسِ عَلی یَدَیَّ(11) الْخَیْرَ، وَ لا تَمْحَقْهُ بِالْمَنِّ، وَ هَبْ لی مَعالِیَ الْاَخْلاقِ، وَ اعْصِمْنی مِنَ الْفَخْرِ. اَللّهُمَّ(12) لا تَرْفَعْنی فِی النّاسِ دَرَجَهً اِلّا حَطَطْتَنی عِنْدَ نَفْسی مِثْلَها، وَ لا تُحْدِثْ لی عِزًّا ظاهِرًا اِلّا اَحْدَثْتَ لی ذِلَّهً باطِنَهً عِنْدَ نَفْسی بِقَدَرِها. اَللّهُمَّ(13) وَ مَتِّعْنی بِهُدًی صالِحٍ لا اَسْتَبْدِلُ بِه، وَ طَریقَه حَقٍّ لا اَزیغُ عَنْها، وَ نِیَّهِ رُشْدٍ لا اَنْفَتِلُ مِنْها،(14) وَ عَمِّرْنی ما کانَ عُمُری(15) بِذْلَهً فی طاعَتِکَ، فَاِذا کانَ عُمُری(16) مَرْتَعًا لِلشَّیْطانِ فَاقْبِضْنی اِلَیْکَ قَبْلَ اَنْ یَسْبِقَ مَقْتُکَ اِلَیَّ، وَ(17) یَسْتَحْکِمَ غَضَبُکَ عَلَیَّ. اَللّهُمَّ لا تَدَعْ خَصْلَهً تُعابُ مِنّی اِلّا

ص : 154


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «20» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّ_لَامُ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ وَ مَرْضِیِّ الْأَفْعَالِ».
2- 2) صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ بَلِّغْ
3- 3) أَفْضَلَ
4- 4) بِمَا
5- 5) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اکْفِنِی
6- 6) - فِیهِ
7- 7) أَغْنِنِی وَ أَوْسِعْ
8- 8) + فِی رِزْقِکَ
9- 9) بِالنَّظَرِ
10- 10) تَبْتَلِیَنِّی
11- 11) یَدِیَ
12- 12) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
13- 13) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ
14- 14) لَا أَشُکُّ فِیهَا
15- 15) عُمْرِی
16- 16) عُمْرِی
17- 17) أَوْ

اَصْلَحْتَها، وَ لا عآئِبَهً اُؤَنَّبُ بِها اِلّا اَحْسَنْتَها،(1) وَ لا اُکْرُومَهً فِیَّ ناقِصَهً اِلّا اَتْمَمْتَها. اَللّهُمَّ(2) اَبْدِلْنی مِنْ بِغْضَهِ اَهْلِ الشَّنَ_ءانِ الْم_َحَبَّهَ، وَ مِنْ حَسَدِ اَهْلِ الْبَغْیِ الْمَوَدَّهَ، وَ مِنْ ظِنَّهِ اَهْلِ الصَّلاحِ الثِّقَهَ، وَ مِنْ عَداوَهِ الْاَدْنَیْنَ الْوَلایَهَ، وَ مِنْ عُقُوقِ ذَوِی الْأَرْحامِ الْبِرَّ،(3) وَ مِنْ خِذْلانِ الْاَقْرَبینَ النُّصْرَهَ، وَ مِنْ حُبِّ الْمَذّاقینَ(4) تَصْحیحَ الْمِقَهِ، وَ مِنْ مَدْقِ(5) الْمُلابِسینَ کَرَمَ الْعِشْرَهِ، وَ مِنْ مَرارَهِ خَوْفِ الظّالِمینَ حَلاوَهَ الاْءُمْنَهِ.(6) اَللّهُمَّ(7) اجْعَلْ لی یَدًا عَلی مَنْ ظَلَمَنی، وَ لِسانًا عَلی مَنْ خاصَمَنی، وَ ظَفَرًا بِمَنْ عانَدَنی، وَ هَبْ لی مَکْرًا عَلی مَنْ کایَدَنی، وَ قُدْرَهً عَلی مَنِ اضْطَهَدَنی، وَ تَکْذیبًا لِمَنْ قَصَبَنی، وَ سَلامَهً مِمَّنْ اَوْعَدَنی،(8) وَ وَفِّقْنی لِطاعَهِ مَنْ سَدَّدَنی، وَ مُتابَعَهِ مَنْ اَرْشَدَنی. اَللّهُمَّ(9) سَدِّدْنی لِاَنْ اُعارِضَ مَنْ غَشَّنی بِالنُّصْحِ، وَ اَجْزِیَ مَنْ هَجَرَنی بِالْبِرِّ، وَ اُثیبَ مَنْ حَرَمَنی بِالْبَذْلِ، وَ اُکافِیَ مَنْ قَطَعَنی بِالصِّلَهِ، وَ اُخالِفَ مَنِ اغْتابَنی اِلی حُسْنِ الذِّکْرِ، وَ اَنْ اَشْکُرَ بِالْحَسَنَهِ،(10) وَ اُغْضِیَ عَنِ السَّیِّئَهِ. اَللّهُمَّ(11) حَلِّنی بِحِلْیَهِ الصّالِحینَ، وَ اَلْبِسْنی زینَهَ الْیَقینِ،(12) فی بَسْطِ الْعَفْوِ،(13) وَ کَظْمِ الْغَیْظِ، وَ اِطْفآءِ النّآئِرَهِ،(14) وَ لینِ الْعَریکَهِ، وَ خَفْضِ الْجَناحِ، وَ حُسْنِ السّیرَهِ، وَ سُکُونِ الرّیحِ، وَ طیبِ الْمُخالَفَهِ،(15) وَ السَّبْقِ اِلَی الْفَضیلَهِ، وَ ایثارِ التَّفَضُّلِ، وَ تَرْکِ التَّغْییرِ،(16) وَ الْأِفْضالِ عَلی غَیْرِ الْمُسْتَحِقِّ، وَ الْقَوْلِ بِالْحَقِّ وَ اِنْ عَزَّ، وَ اسْتِقْلالِ الْخَیْرِ وَ اِنْ کَثُرَ،(17) وَ اسْتِکْثارِ الشَّرِّ وَ اِنْ قَلَّ،(18) وَ اَکْمِلْ ذلِکَ لی بِدَوامِ الطّاعَهِ، وَ لُزُومِ الْجَماعَهِ،

ص : 155


1- 1) حَسَّنْتَهَا
2- 2) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ
3- 3) الْمَبَرَّهَ
4- 4) الْمُدَارِینَ
5- 5) رَدِّ
6- 6) الْأَمَنَهِ
7- 7) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
8- 8) تَوَعَّدَنِی
9- 9) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
10- 10) الْحَسَنَهَ
11- 11) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
12- 12) الْمُتَّقِینَ
13- 13) الْعَدْلِ
14- 14) + وَ ضَمِّ أَهْلِ الْفُرْقَهِ، وَ إِصْلَاحِ ذَاتِ الْبَیْنِ، وَ إِفْشَاءِ الْعَارِفَهِ، وَ سَتْرِ الْعَائِبَهِ
15- 15) الْمُ_خَالَقَهِ
16- 16) التَّعْیِیرِ
17- 17) + مِنْ قَوْلِی وَ فِعْلِی
18- 18) + مِنْ قَوْلِی وَ فِعْلِی

وَ رَفْضِ اَهْلِ الْبِدَعِ، وَ اسْتِعْمالِ(1) الرَّاْیِ الْمُ_خْتَرَعِ. اَللّهُمَّ(2) اجْعَلْ اَوْسَعَ رِزْقِکَ عَلَیَّ اِذا کَبِرْتُ، وَ اَقْوی قُوَّتِکَ فِیَّ اِذا فن_ل_ت،(3) وَ لا تدلّ عَلَیَّ الْکَسَل(4) عَنْ عِبادَتِکَ، وَ لاَ الْعَمی عَنْ سُنَّتِکَ،(5) وَ لاَ التَّعَرُّض بِخِلافِ(6) مَحَبَّتِکَ، وَ لا مُجامَعَهِ مَنْ تَفَرَّقَ عَلَیْکَ،(7) وَ لا مُفارَقَهِ مَنِ اجْتَمَعَ لَکَ.(8) اَللّهُمَّ اجْعَلْنی اَصُولُ بِکَ عِنْدَ الضَّرُورَهِ، وَ اَسْاَلُکَ عِنْدَ الْحاجَهِ، وَ اَتَضَرَّعُ اِلَیْکَ عِنْدَ الْمَسْکَنَهِ، وَ لا تَفْتِنّی بِالأِسْتِعانَهِ(9) اِذَا اضْطُرِرْتُ، وَ التَّعَرُّضِ(10) لِسُوءالِ غَیْرِکَ اِذَا افْتَقَرْتُ، وَ لاَ الْتَجَأ(11) اِلی مَنْ دُونَکَ اِذا رَهِبْتُ، فَاَسْتَحِقَّ بِذلِکَ خِذْلانَکَ وَ مَقْتَکَ(12) وَ اِعْراضَکَ.(13) اَللّهُمَّ اجْعَلْ ما یُلْقِی الشَّیْطانُ فی رُوعِی مِنْ فِکرَهِ(14) التَّ_مَنّی وَ التَّظَنّی وَ الْحَسَدِ ذِکْرًا لِعِصْمَتِکَ،(15) وَ تَفَکُّرًا لِقُدْرَتِکَ،(16) وَ تَدْبیرًا عَلَی عَدُوِّکَ، وَ ما اَجْری عَلَیْهِ(17) لِسانی مِنْ لَفْظَهٍ(18) اَوْ هُجْرٍ اَوْ شَتْمِ عِرْضٍ اَوْ شَهادَهِ باطِلٍ وَ(19) اغْتِیابِ(20) غآئِبٍ اَوْ سَبِّ حاضِرٍ وَ ما اَشْبَهَ ذلِکَ نُطْقًا بِالْحَمْدِ لَکَ، وَ اِغْراقًا فِی الثَّنآءِ عَلَیْکَ، وَ ذَهابًا فی تَمْجیدِکَ، وَ شُکْرًا لِنِعْمَتِکَ،(21) وَ اِحْصآءً لِمِنَنِکَ. اَللّهُمَّ(22) لا اُظْلَمَنَّ وَ اَنْتَ مُطیقٌ لِلدَّفْعِ،(23) وَ لا اَظْلِمَنَّ وَ اَنْتَ قادِرٌ(24) عَلَی الْقَبْضِ مِنّی، وَ لا اَضِلَّنَّ وَ قَدْ اَمْکَنَتْکَ هِدایَتی، وَ لا اَفْتَقِرَنَّ وَ عِنْدَکَ(25) وُسْعی، وَ لا اَبْخِلن(26)

ص : 156


1- 1) مُسْتَعْمِلِ
2- 2) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
3- 3) کذا
4- 4) نَصِبْتُ، وَ لَا تَبْتَلِیَنِّی بِالْکَسَلِ
5- 5) سَبِیلِکَ
6- 6) بِالتَّعَرُّضِ لِخِلَافِ
7- 7) عَنْکَ
8- 8) إِلَیْکَ
9- 9) + بِغَیْرِکَ
10- 10) وَ لَا بِالْخُضُوعِ
11- 11) بِالتَّضَرُّعِ
12- 12) مَنْعَکَ
13- 13) + یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ
14- 14) مِنَ
15- 15) لِعَظَمَتِکَ
16- 16) فِی قُدْرَتِکَ
17- 17) عَلَی
18- 18) لَفْظَهِ فُحْشٍ
19- 19) أَوِ
20- 20) + مُوءْمِنٍ
21- 21) + وَ اعْتِرَافًا بِإِحْسَانِکَ
22- 22) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
23- 23) + عَنِّی
24- 24) الْقَادِرُ
25- 25) مِنْ عِنْدِکَ
26- 26) لَا أَطْغَیَنَّ

وَ مِنْ عِنْدِکَ وُجْدی. اَللّهُمَّ اِلی مَغْفِرَتِکَ تُبْتُ،(1) وَ اِلی عَفْوِکَ(2) اَشْتَقْتُ، وَ بِفَضْلِکَ وَثِقْتُ، وَ لَیْسَ عِنْدی ما یُوجِبُ لی مَغْفِرَتَکَ، وَ لا فی عَمَلی ما اَسْتَحِقُّ بِه عَفْوَکَ، وَ ما لی بَعْدَ اَنْ حَکَمْتُ عَلی نَفْسی اِلّا فَضْلُکَ، فَتَفَضَّلْ(3) عَلَیَّ. اَللّهُمَّ(4) اَنْطِقْنی بِالْهُدی، وَ اَلْهِمْنِی التَّقْوی، وَ وَفِّقْنی لِلَّتی هِیَ اَزْکی، وَ اسْتَعْمِلْنی بِما هُوَ اَرْضی. اَللّهُمَّ اسْلُکْ بِی الطَّریقَهَ الْمُثْلی، وَ اجْعَلْنی عَلی مِلَّتِکَ اَمُوتُ وَ اَحْیی. اَللّهُمَّ(5) مَتِّعْنی بِالاِقْتِصادِ، وَ اجْعَلْنی مِنْ اَهْلِ السَّدادِ، وَ مِنْ اَدِلَّهِ الرَّشادِ، وَ مِنْ صالِحِی(6) الْعِبادِ، وَ ارْزُقْنِی الْفَوْزَ فِی(7) الْمَعادِ، وَ سلامَهَ الْمِرْصادِ. اَللّهُمَّ خُذْ لِنَفْسِکَ مِنْ نَفْسی ما یُخَلِّصُها، وَ اَبْقِ لِنَفْسی مِنْ نَفْسی ما یُصْلِحُها، فَاِنَّ نَفْسی هالِکَهٌ اَوْ تُصْلِحَها وَ(8) تَعْصِمَها. اَللّهُمَّ اَنْتَ عُمْدَتی اِنْ جَدَیْتُ، وَ اِلَیْکَ نَجْعَتی(9) اِنْ حُرِمْتُ، وَ بِکَ اسْتِغاثَتی اِنْ کُرِبْتُ،(10) وَ عِنْدَکَ مِمّا فاتَ خَلَفٌ، وَ لِما فَسَدَ مِنّا(11) صَلاحٌ، وَ فیم_ا اَنْکَرْتَ تَغْییرٌ، فَامْنُنْ عَلَیَّ بِالْعافِیَهِ قَبْلَ الْبَلاآءِ،(12) وَ قَبْلَ الطَّلَبِ بِالْجِدَهِ، وَ قَبْلَ الضَّلالِ بِالرَّشادِ، وَ اکْفِنی مَؤُنَهَ مَعَرَّهِ الْعِبادِ، وَ هَبْ لی اَمْنَ یَوْمِ الْمَعادِ، وَ امْنِحْنی حُسْنَ الْأِرْشادِ. اَللّهُمَّ(13) اغْذُنی بِنِعْمَتِکَ، وَ اَصْلِحْنی بِکَرَمِکَ، وَ داوِنی بِصُنْعِکَ، وَ دارِکْنی بِلُطْفِکَ، وَ اَحِلَّنی فی بُحْبُوحَهِ دارِکَ،(14) وَ جَلِّلْنی رِضاکَ، اَللّهُمَّ(15) وَفِّقْنی اِذا طالَتِ(16) الْأُمُورُ لِأَهْداها، وَ اِذا تَشابَهَتِ الْأَعْمالُ لِأَزْکاها، وَ اِذا تَناقَضَتِ الْمِلَلُ لِاَرْضاها. اَللّهُمَّ قُتْنی بِالسَّعَهِ وَ سُسْنی بِالدَّعَهِ، وَ هَبْ لِی الرَّعَهِ. اَللّهُمَّ لا تَجْعَلْ عَیْشی کَدًّا، وَ لا ل_سم(17) دُعآئی رَدًّا، وَ لا تُعَرِّفْنی مِنْکَ ضِدًّا، فَاِنّی لا اَجْعَلُ لَکَ ضِدًّا.(18) اَللّهُمَّ تَوَحَّدْ لی(19) بِالْکِفایَهِ، وَ سُمْنی بِحُسْنِ الْوَِلایَهِ،(20) وَ هَبْ لی

ص : 157


1- 1) وَفَدْتُ
2- 2) + قَصَدْتُ، وَ إِلَی تَجَاوُزِکَ
3- 3) فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ تَفَضَّلْ
4- 4) + وَ
5- 5) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
6- 6) صَالِحِ
7- 7) فَوْزَ
8- 8) - تُصْلِحَهَا وَ
9- 9) عُدَّتِی إِنْ حَزِنْتُ، وَ أَنْتَ مُنْتَجَعِی
10- 10) کَرِثْتُ
11- 11) - مِنَّا
12- 12) قَبْلَ الْبَلَاءِ بِالْعَافِیَهِ
13- 13)+ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَآلِهِ، وَادْرَأْ عَنِّی بِلُطْفِکَ،وَ
14- 14) أَظِلَّنِی فِی ذَرَاکَ
15- 15) وَ
16- 16) اشْتَکَلَتْ عَلَیَّ
17- 17) کذا
18- 18) - اللَّهُمَّ قُتْنِی بِالسَّعَهِ... لَا اَجْعَلُ لَکَ ضِدًّا
19- 19) صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ تَوِّجْنِی
20- 20) حُسْنَ الْوِلَایَهِ

صِدْقَ الْهِدایَهِ، وَ لا تَفْتِنّی بِالسَّعَهِ، وَ امْنِحْنی حُسْنَ الدَّعَهِ، وَ لا تَجْعَلْ عَیْشی کَدًّا کَدًّا، وَ لا تَرُدَّ دُعآئی عَلَیَّ رَدًّا، فَاِنّی لا اَجْعَلُ لَکَ ضِدًّا، وَ لا اَدْعُو مَعَکَ نِدًّا. اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ امْنَعْنی مِنَ السَّرَفِ، وَ حَصِّنْ رِزْقی مِنَ التَّلَفِ، وَ وَفِّرْ مَلَکَتی بِالْبَرَکَهِ فیهِ، وَ اَصِبْ بی سَبیلَ الْهِدایَهِ لِلْبِرِّ فیم_ا اُنْفِقُ مِنْهُ. اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ اکْفِنی مَؤُنَهَ الأِکْتِسابِ، وَ ارْزُقْنی مِنْ غَیْرِ احْتِسابٍ، فَلا اَشْتَغِلَ عَنْ عِبادَتِکَ بِالطَّلَبِ، وَ لا اَحْتَمِلَ اِصْرَ تَبِعاتِ الْمَکْسَبِ. اَللّهُمَّ فَاَطْلِبْنی بِقُدْرَتِکَ ما اَطْلُبُ، وَ اَجِرْنی بِعِزَّتِکَ مِمّا اَرْهَبُ. اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ صُنْ وَجْهی بِالْیَسارِ، وَ لا تَبْتَذِلْ جاهی بِالْأِقْتارِ، فَاَسْتَرْزِقَ اَهْلَ رِزْقِکَ، وَ اَسْتَعْطِیَ شِرارَ خَلْقِکَ، فَاَفْتَتِنَ بِحَمْدِ مَنْ اَعْطانی، وَ اُبْتَلی بِذَمِّ مَنْ مَنَعَنی، وَ اَنْتَ مِنْ دُونِهِمْ وَلِیُّ الْأِعْطآءِ وَ الْمَنْعِ. اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ ارْزُقْنی صِحَّهً فی عِبادَهٍ، وَ فَراغًا فی زَهادَهٍ، وَ عِلْمًا فِی اسْتِعْمالٍ، وَ وَرَعًا فی اِجْمالٍ. اَللّهُمَّ اخْتِمْ بِعَفْوِکَ اَجَلی، وَ حَقِّقْ فی رَجآءِ رَحْمَتِکَ اَمَلی، وَ سَهِّلْ اِلی بُلُوغِ رِضاکَ سُبُلی، وَ حَسِّنْ فی جَمیعِ اَحْوالی عَمَلی. اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ نَبِّهْنی لِذِکْرِکَ فی اَوْقاتِ الْغَفْلَهِ، وَ اسْتَعْمِلْنی بِطاعَتِکَ فی اَیّامِ الْمُهْلَهِ، وَ انْهَجْ لی اِلی مَحَبَّتِکَ سَبیلًا سَهْلَهً، اَکْمِلْ لی بِها خَیْرَ الدُّنْیا وَ الاْءخِرَهِ. اَللّهُمَّ(1) صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، کَاَفْضَلِ ما صَلَّیْتَ عَلی اَحَدٍ مِنْ خَلْقِکَ قَبْلَهُ، وَ اَنْتَ مُصَلٍّ عَلی اَحَدٍ بَعْدَهُ، وَ اتِنا فِی الدُّنْیا حَسَنَهً وَ فِی الاْءخِرَهِ حَسَنَهً، وَ قِنَا بِرَحْمَتِکَ عَذابَ النّارِ.

ص : 158


1- 1) + وَ

دعای سی و نهم

(39)

وَ مِنْ دُعآئه عَلَیْه السّل_م

فی الأسترزاق و سُؤال البرکه

(1)

اَللّهُمَّ یا کافِیَ الْفَرْدِ الضَّعیفِ، وَ واقِیَ الْأَمْرِ الْمَ_خُوفِ، اَفْرَدَتْنِی الْخَطایا فَلا صاحِبَ مَعی، وَ ضَعُفْتُ عَنْ غَضَبِکَ فَلا مُوءَیِّدَ لی، وَ اَشْرَفْتُ عَلی خَوْفِ لِقآئِکَ. وَ لا(2) مُسَکِّنَ لِرَهْبَتی.(3) وَ مَنْ یُوءْمِنُنی(4) وَ اَنْتَ اَخَفْتَنی؟ وَ مَنْ یُساعِدُنی وَ اَنْتَ اَفْرَدْتَنی؟ وَ مَنْ یُؤَدِّنی(5) وَ اَنْتَ اَضْعَفْتَنی؟ لا یَخْفُرُ لی،(6) یا اِلهی، اِلّا رَبٌّ عَلَی مَرْبُوبٍ، وَ لا یُوءْمِنُ اِلّا غالِبٌ مِنْ(7) مَغْلُوبٍ، وَ لا یُعینُ اِلّا طالِبٌ عَلَی مَطْلُوبٍ. وَ بِیَدِکَ، مِنْ جَمیعِ(8) ذلِکَ السَّبَبُِ،(9) وَ اِلَیْکَ الْمَفَرُّ وَ الْمَهْرَبُ، فَاَطْلِبْنی بِقُدْرَتِکَ ما اَطْلُبُ، وَ اَجِرْنی بِقُوَّتِکَ مِمّا اَرْهَبُ. اَللّهُمَّ وَ صُنْ وَجْهی بِالْیَسارِ، وَ لا تَبْتَذِلْ جاهی بِالاْءِقْتارِ، فَاَرْتَزِقَ اَهْلَ رِزْقِکَ، وَ اَسْتَعْطیَ شِرارَ خَلْقِکَ، فَاُفْتَنَ بِحَمْدِ مَنْ اَعْطانی، وَ اُبْتَلی بِذَمِّ مَنْ مَنَعَنی، وَ اَنْتَ مِنْ دُونِهِمْ وَلِیُّ الاِْعْطآءِ وَ الْمَنْعِ. اَللّهُمَّ اکْفِنی مَؤُنَهَ الأِکْتِسابِ، وَ ارْزُقْنی عَنْ غَیْرِ اِحْتِسابٍ، فَلا اَشْتَغِلَ عَنْ عِبادَتِکَ بِالطَّلَبِ، وَ تَبِعاتِ الْمُکْتَسَبِ. اَللّهُمَّ امْنَعْنی مِنَ السَّرَفِ، وَ حَصِّنْ رِزْقی مِنَ التَّلَفِ، وَ وَفِّرْ لی وَ عَلَیَّ مَا اشْتَمَلْتُ عَلَیْهِ الْبَرَکَهَ، وَ اَصِبْ بی سُبُلَ الْبِرِّ فیم_ا اُنْفِقُ مِنْهُ. اَللّهُمَّ اِنّی اَسْاَلُکَ صِحَّهً فی عِبادَهٍ، وَ فَراغًا فی زَهادَهٍ، وَ عِلْمًا فِی اسْتِعْمالٍ، وَ وَرَعًا فی

ص : 159


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «21» بعنوان «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ إِذَا حَزَنَهُ أَمْرٌ وَ أَهَمَّتْهُ الْخَطَایَا».
2- 2) فَلَا
3- 3) لِرَوْعَتِی
4- 4) + مِنْکَ
5- 5) یُقَوِّینِی
6- 6) لَا یُجِیرُ
7- 7) عَلَی
8- 8) یَا إِلَهِی جَمِیعُ
9- 9) السَّبَبِ

اِجْمالٍ. اَللّهُمَّ اخْتِمْ بِعَفْوِکَ اَجَلی، وَ حَقِّقْ فی رَجآءِ رَحْمَتِکَ اَمَلی، وَ سَهِّلْ اِلی بُلُوغِ رِضاکَ سُبُلی، وَ حَسِّنْ فی جَمیعِ اَحْوالی عَمَلی. اَللّهُمَّ نَبِّهْنی لِذِکْرِکَ فی اَوْقاتِ الْغَفْلَهِ، وَ اسْتَعْمِلْنی بِطاعَتِکَ فی اَیّام الْمُهْلَهِ، وَ انْهَجْ لی اِلی مَحَبَّتِکَ سُبُلاً سَهْلَهً، اَللّهُمَّ اجْعَلْ لی خَیْرَ الدُّنْیا وَ الاْءخِرَهِ. وَ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، کَاَفْضَلِ ما صَلَّیْتَ عَلی اَحَدٍ بَعْدَهُ، وَ اتِنا فِی الدُّنْیا حَسَنَهً وَ فِی الاْءآخِرَهِ حَسَنَهً، وَ قِنا عَذابَ النّارِ.(1) اَللّهُمَّ اِنَّکَ اِنْ صَرَفْتَ عَنّی وَجْهَکَ الْکَریمَ، اَوْ مَنَعْتَنی فَضْلَکَ الْجَسیمَ، اَوْ حَظَرْتَ عَلَیَّ رِزْقَکَ،(2) لَمْ اَجِدِ السَّبیلَ اِلی شَیْ ءٍ مِنْ اَمَلی بِغَیْرِکَ، وَ لَمّا قدر(3) عَلی مَا اعْتَدَلَ(4)(5) بِمَعُونَهِ سِواکَ، فَاِنّی عَبْدُکَ یا سَیِّدی(6) وَ فی قَبْضَتِکَ، ناصِیَتی بِیَدِکَ. لا اَمْرَ لی مَعَ اَمْرِکَ، ماضٍ فِیَّ حُکْمُکَ، عَدْلٌ فِیَّ قَضآئُکَ، وَ لا قُوَّهَ لی عَلَی الْخُرُوجِ مِنْ سُلْطانِکَ، وَ لا اَسْتَطیعُ مُجاوَزَهَ قُدْرَتِکَ،(7) وَ لا اَبْلُغُ رِضاکَ، وَ لا اَنالُ ما عِنْدَکَ اِلّا بِطاعَتِکَ وَ بِفَضْلِ رَحْمَتِکَ. اَللّهُمَّ(8) اَصْبَحْتُ وَ اَمْسَیْتُ عَبْدًا داخِرًا لَکَ، لا اَمْلِکُ لِنَفْسی نَفْعًا وَ لا ضُرًّا وَ لا اَصْرِفُ عَنْها شَرًّا(9) اِلّا بِکَ، اَشْهَدُ بِذلِکَ عَلی نَفْسی، وَ اَعْتَرِفُ لَکَ بِفَضْلِ(10)(11) قُوَّتی وَ قِلَّهِ حیلَتی، فَاَنْجِزْ لی ما وَعَدْتَنی، وَ تَمِّمْ لی ما اتَیْتَنی، فَاِنّی عَبْدُکَ الْمِسْکینُ الْمُسْتَکینُ الضَّعیفُ الضَّریرُ الذَّلیلُ(12) الْحَقیرُ الْمَهینُ الْفَقیرُ الْخآئِفُ الْمُسْتَجیرُ. اَللّهُمَّ(13) لا تَجْعَلْنی ناسِیًا لِذِکْرِکَ فیم_ا اَوْلَیْتَنی، وَ لا غافِلًا عَنْ شُکْرِ اِحْسانِکَ(14) فیم_ا اَبْلَیْتَنی، وَ لا ائِسًا مِنْ اِجابَتِکَ لی وَ اِنْ اَبْطَاْتَ(15) عَنّی، فی سَرّآءَ کُنْتُ اَوْ ضَرّآءَ، اَوْ شِدَّهٍ اَوْ رَخآءٍ، اَوْ عافِیَهٍ اَوْ بَلاآءٍ، اَوْ بُوءْسٍ اَوْ نَعْمی،(16) اَوْ فَقْرٍ اَوْ غِنًی. اَللّهُمَّ(17) اجْعَلْ ثَنایَ(18) عَلَیْکَ، وَ مَدْحی اِیّاکَ، وَ حَمْدی لَکَ فی کُلِّ حالاتی، حَتّی لا اَفْرَحَ

ص : 160


1- 1) فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَجِرْ هَرَبِی، وَ أَنْجِحْ مَطْلَبِی
2- 2) + أَوْ قَطَعْتَ عَنِّی سَبَبَکَ
3- 3) کذا
4- 4) کذا
5- 5) غَیْرَکَ، وَ لَمْ أَقْدِرْ عَلَی مَا عِنْدَکَ
6- 6) - یَا سَیِّدِی
7- 7) + وَ لَا أَسْتَمِیلُ هَوَاکَ
8- 8) إِلَهِی
9- 9) لَا ضَرًّا
10- 10) کذا
11- 11) بِضَعْفِ
12- 12) - الذَّلِیلُ
13- 13) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
14- 14) لِإِحْسَانِکَ
15- 15) أَبْطَاَتْ
16- 16) نَعْمَاءَ، أَوْ جِدَهٍ أَوْ لَأْوَاءَ
17- 17) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
18- 18) ثَنَائِی

بِما اتَیْتَنی مِنَ الدُّنْیا، وَ لا اَحْزَنَ عَلی ما مَنَعْتَنی مِنْها،(1) وَ اَشْعِرْ قَلْبی تَقْواکَ، وَ اسْتَعْمِلْ بَدَنی بِما(2) تَقْبَلُهُ مِنّی، وَ اشْغَلْ بِطاعَتِکَ نَفْسی عَنْ کُلِّ ما تُورِدُهُ(3) عَلَیَّ حَتّی لا اُحِبَّ شَیْ_ءًا مِنْ سُخْطِکَ، وَ لا اَسْخَطَ شَیْ_ءًا مِنْ رِضاکَ. اَللّهُمَّ(4) فَرِّغْ قَلْبی لِمَ_حَبَّتِکَ، وَ اشْغَلْهُ بِذِکْرِکَ، وَ انْعَشْهُ بِخَوْفِکَ وَ بِالْوَجَلِ مِنْکَ، وَ قَوِّه بِالرَّغْبَهِ اِلَیْکَ، وَ اَمِلْهُ اِلی طاعَتِکَ، وَ اَجْرِ بِه فی اَحَبِّ السُّبُلِ اِلَیْکَ، وَ ذَلِّلْهُ بِالرَّغْبَهِ فیم_ا عِنْدَکَ اَیّامَ حَیوتی کُلِّها. وَ اجْعَلْ تَقْواکَ مِنَ الدُّنْیا زادی، وَ اِلی رَحْمَتِکَ رِحْلَتی، وَ فی مَرْضاتِکَ مَدْخَلی، وَ اجْعَلْ فی جَنَّتِکَ مَثْوایَ، وَ هَبْ لی قُوَّهً اَحْتَمِلُ بِها جَمیعَ مَرْضاتِکَ، وَ اجْعَلْ فِراری(5) اِلَیْکَ، وَ رَغْبَتی فیم_ا عِنْدَکَ، وَ اَلْبِسْ قَلْبِی الْوَحْشَهَ مِنْ شِرارِ خَلْقِکَ، وَ هَبْ لِی الْأُنْسَ بِکَ وَ بِاَوْلِیآئِکَ وَ اَهْلِ طاعَتِکَ. وَ لا تَجْعَلْ لِفاجِرٍ وَ لا کافِرٍ عَلَیَّ مِنَّهً، وَ لا لَهُ عِنْدی یَدًا، وَ لا بی اِلَیْهِمْ حاجَهً، بَلِ اجْعَلْ سُکُونَ قَلْبی وَ اُنْسَ نَفْسی وَ اسْتِغْنآئی وَ کِفایَتی بِکَ وَ بِخِیارِ خَلْقِکَ. اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه، وَ اجْعَلْنی لَهُمْ قَرینًا، وَ اجْعَلْنی لَهُمْ نَصیرًا، وَ امْنُنْ عَلَیَّ بِشَوْقٍ اِلَیْکَ، وَ بِالْعَمَلِ لَکَ بِما تُحِبُّ وَ تَرْضی، اِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدیرٌ، وَ ذلِکَ عَلَیْکَ یَسیرٌ.

ص : 161


1- 1) فِیهَا
2- 2) فِیمَ_ا
3- 3) یَرِدُ
4- 4) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
5- 5) فِرَارِیَ

دعای چهلم

(40)

و کان من دعآئه علیه السّل_م

عند الشّدّه و الجهد و تَعَسُّرِ الامُور

(1)

اَللّهُمَّ اِنَّکَ کَلَّفْتَنی مِنْ نَفْسِی ما اَنْتَ اَمْلَکُ بِه مِنّی، وَ قُدْرَتُکَ عَلَیْهِ وَ عَلَیَّ اَغْلَبُ مِنْ قُدْرَتی، فَاَعْطِنی مِنْ نَفْسی ما یُرْضیکَ عَنّی، وَ خُذْ لِنَفْسِکَ رِضاها مِنْ نَفْسی فی عافِیَهٍ. اَللّهُمَّ لا طاقَهَ لی بِالْجَهْدِ، وَ لا صَبْرَ لی عَلَی الْبَلاآءِ، وَ لا قُوَّهَ لی عَلَی الْفَقْرِ، وَ لا(2) تَحْظُرْ عَلَیَّ رِزْقی، وَ لا تَکِلْنی اِلی خَلْقِکَ، بَلْ تَفَرَّدْ بِحاجَتی، وَ تَوَلَّ کِفایَتی.(3) وَ انْظُرْ لی فی جَمیعِ اُمُوری، فَاِنَّکَ اِنْ وَکَلْتَنی اِلی نَفْسی عَجَزْتُ عَنْها وَ لَم اُقِمْ بِما فیهِ مَصْلِحَتُها،(4) وَ اِنْ وَکَلْتَنی اِلی خَلْقِکَ تَجَهَّمُونی، وَ اِنْ اَلْجَاْتَنی اِلی قَرابَتی حَرَمُونی، وَ اِنْ اَعْطَوْا اَعْطَوْا قَلیلاً نَکِدًا، وَ مَنُّوا عَلَیَّ کَثیرًا،(5) وَ ذَمُّوا طَویلاً.(6) فَبِفَضْلِکَ،(7) فَاَغْنِنی، وَ بِعَطِیَّتِکَ(8) فَانْعَشْنی، وَ بِسَعَتِکَ، فَابْسُطْ یَدی، وَ بِما عِنْدَکَ فَاکْفِنی. اَللّهُمَّ(9) وَ خَلِّصْنی مِنَ الْحِقْدِ، وَ احْظُرْنی(10) عَنِ الذُّنُوبِ، وَ وَرِّعْنی عَنِ الْمَ_حارِمِ، وَ لا تجرنی(11)(12) عَلَی الْمَعاصی، وَ اجْعَلْ هَوایَ فیما(13) عِنْدَکَ، وَ رِضایَ فیم_ا یَرِدُ عَلَیَّ مِنْکَ، وَ بارِکْ لی فیم_ا رَزَقْتَنی وَ فیم_ا خَوَّلْتَنی وَ فیما اَعْطَیْتَنی(14) وَ فیم_ا اَنْعَمْتَ بِه عَلَیَّ، وَ اجْعَلْنی فی کُلِّ حالاتی مَحْفُوظًا، مَکْلُوآءًا، مَسْتُورًا، مَمْنُوعًا، مُعافًا،(15) مُجارًا. اَللّهُمَّ(16) اقْضِ عَنّی کُلَّ حَقٍّ(17) اَلْزَمْتَنیهِ وَ فَرَضْتَهُ عَلَیَّ لَکَ

ص : 162


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «22».
2- 2) فَلَا
3- 3) + وَ انْظُرْ إِلَیَّ
4- 4) مَا فِیهِ مَصْلَحَتُهَا
5- 5) طَوِیلاً
6- 6) کَثِیرًا
7- 7) + اللَّهُمَّ
8- 8) بِعَظَمَتِکَ
9- 9) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ
10- 10) الْحَسَدِ وَ احْصُرْنِی
11- 11) کذا
12- 12) لَا تُجَرِّئْنِی
13- 13) - فِیَما
14- 14) - وَ فِیَما اَعْطَیْتَنِی
15- 15) مُعَاذًا
16- 16) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
17- 17) مَا

فی وَجْهٍ مِنْ وُجُوهِ طاعَتِکَ اَوْ بِخَلْقٍ(1) مِنْ خَلْقِکَ وَ ما(2) ضَعُفَ عَنْهُ مِنْ(3) ذلِکَ بَدَنی، وَ وَهَنَتْ عَنْهُ قُوَّتی، فَلَمْ(4) تَنَلْهُ مَقْدُرَتی، وَ لَمْ یَسَعْهُ مالی وَ لا ذاتُ یَدی، ذَکَرْتُهُ اَوْ نَسیتُهُ.(5) یا رَبِّ، مِمّا قَدْ اَحْصَیْتَهُ عَلَیَّ وَ اَغْفَلْتُهُ(6) مِنْ نَفْسی، فَاَدِّه عَنّی مِنْ جَزیلِ عَطِیَّتِکَ وَ کَبیرِ(7) ما عِنْدَکَ، فَاِنَّکَ واسِعٌ کَریمٌ، حَتّی لا یَبْقی عَلَیَّ مِنْهُ شَیْ ءٌ(8) تُریدُ اَنْ تُقآصَّنی بِه مِنْ حَسَناتی، اَوْ تُضاعِفَ بِه مِنْ سَیِّ_ءاتی یَوْمَ لِقاکَ(9) یا رَبِّ. اَللّهُمَّ(10) ارْزُقْنِی الرَّغْبَهَ فِی الْعَمَلِ لَکَ لاِءآخِرَتی حَتّی اَعْرِفَ صِدْقَ ذلِکَ مِنْ قَلْبی، وَ حَتّی یَکُونَ الْغالِبُ عَلَیَّ الزُّهْدَ فِی الدُّنْیا،(11) وَ حَتّی اَعْمَلَ الْحَسَناتِ حُبًّا وَ(12) شَوْقًا، وَ اَفِرَّ(13) مِنَ السَّیِّ_ءاتِ فَرَقًا وَ خَوْفًا، وَ هَبْ لی نُورًا اَمْشی بِه فِی النّاسِ، وَ اَهْتَدی بِه فِی الظُّلُماتِ، وَ اَسْتَضیآءُ بِه مِنَ الشَّکِّ وَ الشُّبُهاتِ. اَللّهُمَّ(14) وَ ارْزُقْنی خَوْفَ غَمِّ الْوَعیدِ، وَ شَوْقَ ثَوابِ الْمَوْعُودِ، حَتّی اَجِدَ لَذَّهَ ما اَدْعُوکَ بِه،(15) وَ کَاْبَهَ ما اَسْتَجیرُکَ(16) مِنْهُ. اَللّهُمَّ قَدْ تَعْلَمُ ما یُصْلِحُنی مِنْ اَمْرِ اخِرَتی وَ دُنْیایَ(17) فَکُنْ بِحَوایِجی حَفِیًّا. اَللّهُمَّ(18) ارْزُقْنِی الْحَقَّ عِنْدَ تَقْصیری فِی الشُّکْرِ لَکَ بِما اَنْعَمْتَ بِه(19) عَلَیَّ فِی الْیُسْرِ وَ الْعُسْرِ وَ الصِّحَّهِ وَ السَّقَمِ، حَتّی اَتَعَرَّفَ مِنْ نَفْسی رَوْحَ الرِّضا وَ طُمَاْنینَهَ النَّفْسِ مِنّی بِما یُحِبُّ مِنْکَ(20) فیم_ا یَحدُثُ فی حالِ الْخَوْفِ وَ الْأَمْنِ وَ النَّفْعِ وَ الضَّرِّ.(21) اَللّهُمَّ(22) ارْزُقْنی سَلامَهَ الصَّدْرِ مِنَ الْحَسَدِ حَتّی لا اَحْسُدَ اَحَدًا مِنْ

ص : 163


1- 1) لِخَلْقٍ
2- 2) إِنْ
3- 3) عَنْ
4- 4) وَ لَمْ
5- 5) + هُوَ
6- 6) + أَنَا
7- 7) کَثِیرِ
8- 8) شَیْءٌ مِنْهُ
9- 9) أَلْقَاکَ
10- 10) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
11- 11) دُنْیَایَ
12- 12) - حُبًّا وَ
13- 13) آمَنَ
14- 14) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ
15- 15) لَهُ
16- 16) أَسْتَجِیرُ بِکَ
17- 17) دُنْیَایَ وَ آخِرَتِی
18- 18) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ
19- 19) - بِهِ
20- 20) یَجِبُ لَکَ
21- 21) الرِّضَا وَ السُّخْطِ وَ الضَّرِّ وَ النَّفْعِ
22- 22) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ

خَلْقِکَ عَلی شَیْ ءٍ مِنْ فَضْلِکَ، وَ حَتّی لا اَری نِعْمَهً مِنْ نِعَمِکَ عَلی اَحَدٍ مِنْ خَلْقِکَ فی دینٍ اَوْ دُنْیا اَوْ عافِیَهٍ اَوْ تَقْوی اَوْ سَعَهٍ اَوْ رَخآءٍ اِلّا رَجَوْتُ لِنَفْسی اَفْضَلَ مِنْ(1) ذلِکَ بِکَ وَ مِنْکَ وَحْدَکَ لا شَریکَ لَکَ. اَللّهُمَّ(2) ارْزُقْنِی التَّحَفُّظَ مِنَ الْخَطایا، وَ الأِحْتِراسَ مِنَ الزَّلَلِ فِی الدُّنْیا وَ الاْءخِرَهِ فی حالِ الرِّضا وَ الْغَضَبِ، حَتّی اَکُونَ بِما یَرِدُ(3) مِنْهُما بِمَنْزِلَهٍ سَوآءً،(4) عامِلًا بِطاعَتِکَ، مُوءْثِرًا لَها(5) فِی الْاَوْلِیآءِ وَ الْاَعْدآءِ، حَتّی یَاْمَنَ عَدُوّی مِنْ ظُلْمی،(6) وَ یَأْیَسَ وَلِیّی مِنْ مَیْلی وَ اِنْحِطاطِ(7) هَوایَ. وَ اجْعَلْنی مِمَّنْ یَدْعُوکَ مُخْلِصًا فِی الرَّخآءِ وَ الشِّدَّهِ(8) دُعآءَ الْمُ_خْلِصینَ الْمُضْطَرّینَ لَکَ فِی الدُّعآءِ، اِنَّکَ اَنْتَ الْحَمیدُ الْمَجیدُ.(9)

ص : 164


1- 1) - مِنْ
2- 2) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
3- 3) + عَلَیَّ
4- 4) سَوَاءٍ
5- 5) لِرِضَاکَ عَلَی مَا سِوَاهُمَا
6- 6) + وَ جَوْرِی
7- 7) انْحِطَاطِ
8- 8) - وَ الشِّدَّهِ
9- 9) حَمِیدٌ مَجِیدٌ.

دعای چهل و یکم

(41)

وَ مِنْ دُعآئِه علیه السّل_م

اذا سَأَلَ الْعافِیَهَ و شُکرها

(1)

اَللّهُمَّ(2) وَ اَلْبِسْنی عافِیَتَکَ، وَ جَلِّلْنی عافِیَتَکَ، وَ خُصَّنی(3) بِعافِیَتِکَ، وَ غَشِّنی بِعافِیَتِکَ، وَ امْنُنْ عَلَیَّ بِعافِیَتِکَ،(4) وَ اَکْرِمْنی بِعافِیَتِکَ، وَ اَغْنِنی بِعافِیَتِکَ، وَ تَصَدَّقْ عَلَیَّ بِعافِیَتِکَ، وَ هَبْ لی عافِیَتَکَ، وَ اَفْرِشْنی عافِیَتَکَ، وَ اصْحَبْنی بِعافِیَتِکَ،(5) وَ لا تُفَرِّقْ بَیْنی وَ بَیْنَ عافِیَتِکَ فِی الدُّنْیا وَ الاْءخِرَهِ اِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدیرٌ.(6) اَللّهُمَّ(7) عافِنی عافِیَهً کافِیَهً شافِیَهً عالِیَهً نامِیَهً، عافِیَهً تُوَلِّدُ فی بَدَنِی الْعافِیَهَ، عافِیَهَ الدُّنْیا وَ الاْءخِرَهِ. وَ امْنُنْ عَلَیَّ بِالصِّحَّهِ وَ الْأَمْنِ وَ السَّلامَهِ فی دینی وَ بَدَنی، وَ الْبَصیرَهِ فی قَلْبی، وَ النَّفاذِ فی اُمُوری، وَ الْخَشْیَهِ لَکَ، وَ الْخَوْفِ وَ الْوَجَلِ(8) مِنْکَ، وَ الْقُوَّهِ عَلی ما اَمَرْتَنی بِه مِنْ طاعَتِکَ، وَ الأِجْتِنابِ لِما نَهَیْتَنی عَنْهُ مِنْ مَعْصِیَتِکَ. اَللّهُمَّ وَ امْنُنْ عَلَیَّ بِالْحَجِّ وَ الْعُمْرَهِ، وَ زِیارَهِ قَبْرِ رَسُولِکَ، صَلَواتُکَ(9) وَ رَحْمَتُکَ وَ بَرَکاتُکَ عَلَیْهِ وَ عَلی الِه اَبَدًا دآئِمًا(10) ما اَبْقَتْنی(11)(12) فی عامی هذا وَ فی کُلِّ عامٍ، وَ اجْعَلْ ذلِکَ مِنّی(13) مَقْبُولًا، مَشْکُورًا، مَذْکُورًا لَدَیْکَ، مَذْخُورًا.(14) وَ اَنْطِقْ بِحَمْدِکَ وَ شُکْرِکَ وَ ذِکْرِکَ وَ حُسْنِ الثَّنآءِ عَلَیْکَ لِسانی، وَ اشْرَحْ لمن

ص : 165


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «23» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّ_لَامُ إِذَا سَأَلَ اللَّهَ الْعَافِیَهَ وَ شُکْرَهَا».
2- 2) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ
3- 3) حَصِّنِّی
4- 4) - وَ غَشِّنِی بِعَافِیَتِکَ، وَ امْنُنْ عَلَیَّ بِعَافِیَتِکَ
5- 5) أَصْلِحْ لِی عَافِیَتَکَ
6- 6) - اِنَّکَ عَلَی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ
7- 7) + صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ
8- 8) - وَ الْوَجَلِ
9- 9) + عَلَیْهِ
10- 10) (وَ آلِ رَسُولِکَ) عَلَیْهِمُ السَّلَامُ، أَبَدًا
11- 11) کذا
12- 12) أَبْقَیْتَنِی
13- 13) - مِنِّی
14- 14) + عِنْدَکَ

اشد(1)(2) دینِکَ قَلْبی. وَ اَعِذْنی وَ ذُرِّیَّتی مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجیمِ، وَ مِنْ شَرِّ السّآمَّهِ وَ الْهآمَّهِ و الْعآمَّهِ وَ اللّآمَّهِ، وَ مِنْ شَرِّ کُلِّ شَیْطانٍ مَریدٍ، وَ مِنْ شَرِّ کُلِّ شَیْطانٍ(3) عَنیدٍ، وَ مِنْ شَرِّ کُلِّ مُتْرَفٍ حَفیدٍ، وَ مِنْ شَرِّ کُلِّ ضَعیفٍ وَ شَدیدٍ، وَ مِنْ شَرِّ کُلِّ شَریفٍ وَ وَضیعٍ، وَ مِنْ شَرِّ کُلِّ صَغیرٍ وَ کَبیرٍ، وَ مِنْ شَرِّ کُلِّ قَریبٍ وَ بَعیدٍ،(4) وَ مِنْ شَرِّ کُلِّ دآبَّهٍ اَنْتَ اخِذٌ بِناصِیَتِها، اِنَّکَ عَلی صِراطٍ مُسْتَقیمٍ. اَللّهُمَّ مَنْ اَرادَ بی شَرًّا(5) فَاصْرِفْهُ عَنّی، وَ ازْجُرْ (6) بِقُوَّتِکَ(7) عَنّی مَکْرَهُ، وَ ادْرَأْ عَنّی شَرَّهُ، وَ رُدَّ کَیْدَهُ فی نَحْرِه. وَ اجْعَلْ مِنْ بَیْنِ یَدَیْه سَدًّا وَ مِنْ خَلْفِه سَدًّا(8) حَتّی تُعْمِیَ عَنّی بَصَرَهُ، وَ تُصِمَّ عَنْ ذِکْری سَمْعَهُ، وَ تُغَفِّلَ دُونَ اَِخْطاری(9) قَلْبَهُ، وَ تُخْرِسَ عَنّی لِسانَهُ، وَ تُقْنِعَ(10) رَاْسَهُ، وَ تُذِلَّ عِزَّهُ، وَ تَکسِرَ جَبَرُوتَهُ، وَ تُذِلَّ رَقَبَتَهُ، وَ تَفْسَخَ کِبْرَهُ، وَ تُوءْمِنَنی مِنْ جَمیعِ ضَرِّه وَ شَرِّه وَ غَمْزِه وَ هَمْزِه(11) وَ حَسَدِه وَ عَداوَتِه وَ حبالِه(12) وَ مَصآئِدِه وَ رَجْلِه(13) وَ خَیْلِه.(14)

ص : 166


1- 1) کذا
2- 2) لِمَرَاشِدِ
3- 3) سُلْطَانٍ
4- 4) + وَ مِنْ شَرِّ کُلِّ مَنْ نَصَبَ لِرَسُولِکَ وَ لِأَهْلِ بَیْتِهِ حَرْبًا مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ
5- 5) صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ مَنْ أَرَادَنِی بِسُوءٍ
6- 6) کذا
7- 7) ادْحَرْ
8- 8) بَیْنَ یَدَیْهِ سُدًّا
9- 9) تُقْفِلَ دُونَ إِخْطَارِی
10- 10) تَقْمَعَ
11- 11) + وَ لَمْزِهِ
12- 12) حَبَائِلِهِ
13- 13) رَجِلِهِ
14- 14) + إِنَّکَ عَزِیزٌ قَدِیرٌ.

دعای چهل و دوم

(42)

و من دُعآئه عَلَیْه السّل_م

للوَلَدِ عَلَیْهِ السَّل_م

(1)

اَللّهُمَّ وَ مُنَّ عَلَیَّ بِبَقآءِ وَلَدی،(2) وَ بِاِصْلاحِهِمْ(3) و بِاِمْتاعی بِهِمْ. یا اِلهی اُمْدُدْ(4) لی فی اَعْمارِهِمْ، وَ زِدْ لی فی اجالِهِمْ، وَ رَبِّ لی صَغیرَهُمْ، وَ قَوِّ لی ضَعیفَهُمْ، وَ اَصْلِحْ(5) لی اَبْدانَهُمْ وَ اَدْیانَهُمْ وَ اَخْلاقَهُمْ، وَ عافِهِمْ فی اَنْفُسِهِمْ وَ فی جَوارِحِهِمْ وَ فی کُلِّ ما عُنیتُ ل_ل_ْر(6)(7) اَمْرِهِمْ، فَاَدْرِرْ(8) لی وَ عَلی یَدَیَّ(9) اَرْزاقَهُمْ. وَ اجْعَلْهُمْ اَبْرارًا اَتْقِیآءَ بُصَرآءَ سامِعینَ عُقَلَآءَ فَهِمینَ اَعِفّآءَ مَیامینَ اَزْکِیآءَ مُبارَکینَ سامِعینَ(10) مُطیعینَ لَکَ، وَ لِاَوْلِیآئِکَ مُحِبّینَ مُناصِحینَ، وَ لِجَمیعِ اَعْدآئِکَ مُعادینَ(11) وَ مُبْغِضینَ.(12) اَللّهُمَّ اشْدُدْ بِهِمْ عَضُدی، وَ اَقِمْ بِهِمْ اَوَدی، وَ اَکْثِرْ(13) بِهِمْ عَدَدی، وَ زَیِّنْ بِهِمْ مَحْضَری، وَ اَحْیِ بِهِمْ ذِکْری، وَ اکْفِنی بِهِمْ فی غَیْبَتی، وَ اَعِنّی بِهِمْ عَلی حاجَتی، وَ اجْعَلْهُمْ لی مُحِبّینَ، وَ عَلَیَّ حَدِبینَ مُقْبِلینَ مُسْتَقیمینَ وَ(14) لی، مُطیعینَ، غَیْرَ عاصینَ وَ لا عآقّینَ وَ لا مُخالِفینَ وَ لا خاطِئینَ. وَ اَعِنّی عَلی تَرْبِیَتِهِمْ،(15) وَ بِرِّهِمْ، وَ هَبْ لی مِنْ لَدُنْکَ مَعَهُمْ اَوْلادًا ذُکُورًا، وَ اجْعَلْ ذلِکَ خَیْرًا لی،

ص : 167


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «25» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّ_لَامُ لِوُلْدِهِ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ».
2- 2) وُلْدِی
3- 3) + لِی
4- 4) إِلَهِی امْدُدْ
5- 5) أَصِحَّ
6- 6) کذا
7- 7) بِهِ مِنْ
8- 8) وَ أَدْرِرْ
9- 9) یَدِی
10- 10) - عُقَلَاءَ فَهِمِینَ اَعِفَّآءَ... سَامِعِینَ
11- 11) مُعَانِدِینَ
12- 12) + آمِینَ
13- 13) کَثِّرْ
14- 14) - وَ
15- 15) + وَ تَأْدِیبِهِمْ

وَ اجْعَلْهُمْ لی(1) عَلَی ما سَاَلْتُکَ. وَ اَعِذْنی وَ ذُرِّیَّتی مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجیمِ، فَاِنَّکَ خَلَقْتَنا وَ اَمَرْتَنا وَ نَهَیْتَنا وَ رَغَّبْتَنا فی ثَوابِ ما اَمَرْتَنا وَ رَهَّبْتَنا عِقابَهُ، وَ جَعَلْتَ لَنا عَدُوًّا یَکیدُنا، سَلَّطْتَهُ مِنّا عَلی ما لَمْ تُسَلِّطْنا عَلَیْهِ مِنْهُ، اَسْکَنْتَهُ صُدُورَنا، وَ اَجْرَیْتَهُ مَجْری(2) دِمآئِنا، لا یَغْفُلُ اِنْ غَفَلْنا، وَ لا یَنْسی اِنْ نَسینا، یُوءْمِنُنا عِقابَکَ، وَ یُخَوِّفُنا تَغْییرَکَ.(3) اِنْ هَمَمْنا بِفاحِشَهٍ شَجَّعَنا عَلَیْها، وَ اِنْ هَمَمْنا بِعَمَلٍ صالِحٍ ثَبَّطَنا عَنْهُ، یَتَعَرَّضُ لَنا بِالشَّهَواتِ، وَ یَنْصِبُ لَنا بِالشُّبُهاتِ، اِنْ وَعَدَنا کَذَبَنا، وَ اِنْ مَنّانا اَخْلَفَنا، وَ اِلّا تَصْرِفْ عَنّا کَیْدَهُ یُضْلِلْنا،(4) وَ اِلّا تَقِنا خَبالَهُ یَسْتَزْلِلْنا.(5) اَللّهُمَّ فَاقْهَرْ سُلْطانَهُ عَنّا بِسُلْطانِکَ حَتّی تَحْبِسَهُ عَنّا بِکَثیرِ(6) الدُّعآءِ لَکَ وَ نَکُونَ(7) مِنْ کَیْدِه فِی الْمَعْصُومینَ بِکَ. اَللّهُمَّ اَعْطِنی کُلَّ سُوءْلی، وَ اقْضِ لی جَمیعَ(8) حَوایِجی، وَ لا تَمْنَعْنِی الْأِجابَهَ وَ قَدْ ضَمِنْتَها لی، وَ لا تَحْجُبْ دُعآئی عَنْکَ وَ قَدْ اَمَرْتَنی بِه، وَ امْنُنْ عَلَیَّ بِکُلِّ ما یُصْلِحُنی فی اآخِرَتی وَ دُنْیایَ(9) ما ذَکَرْتُ مِنْهُ وَ ما نَسیتُ، اَوْ اَظْهَرْتُ اَوْ اَخْفَیْتُ اَوْ اَعْلَنْتُ اَوْ اَسْرَرْتُ. وَ اجْعَلْنی فی جَمیعِ ذلِکَ مِنَ الْمُفْلِحینَ(10) بِسُوءآلی اِیّاکَ، الْمُنْجِحینَ بِالطَّلَبِ اِلَیْکَ وَ(11) الْمَمْنُوعینَ بِالتَّوَکُّلِ عَلَیْکَ. الْمُعَوَّذینَ(12) بِالتَّعَوُّذِ بِکَ، الرّابِحینَ بِالنَّجاهِ(13)(14) عَلَیْکَ، الْمُحآدّینَ(15) بِعِزِّکَ، الْمُوَسَّعِ(16) عَلَیْهِمُ الرِّزْقُ الْحَلالُ مِنْ فَضْلِکَ، الْواسِعِ بِجُودِکَ وَ کَرَمِکَ، الْمُعَزَّرینَ(17) مِنَ الذُّلِّ بِکَ،(18) الْمُ_جارینَ مِنَ الظُّلْمِ بِعَدْلِکَ، وَ الْمُعافَیْنَ مِنَ الْبَلاآءِ بِرَحْمَتِکَ،(19) الْمُغْنَیْنَ مِنَ الْفَقْرِ بِغِناکَ، وَ الْمَعْصُومینَ مِنَ الذُّنُوبِ وَ الزَّلَلِ وَ الْخَطایا،(20) وَ الْمُوَفَّقینَ لِلْخَیْرِ وَ الرُّشْدِ وَ الصَّوابِ

ص : 168


1- 1) + عَوْنًا
2- 2) مَجَارِیَ
3- 3) بِغَیْرِکَ
4- 4) یُضِلَّنَا
5- 5) یَسْتَزِلَّنَا
6- 6) بِکَثْرَهِ
7- 7) فَنُصْبِحَ
8- 8) - جَمِیعَ
9- 9) دُنْیَایَ وَ آخِرَتِی
10- 10) الْمُصْلِحِینَ
11- 11) غَیْرِ
12- 12) الْمُعَوَّدِینَ
13- 13) کذا
14- 14) فِی التِّجَارَهِ
15- 15) الْمُ_جَارِینَ
16- 16) الْمُوسَعِ
17- 17) الْمُعَزِّینَ
18- 18) + وَ
19- 19) + وَ
20- 20) الْخَطَاءِ بِتَقْوَاکَ

بِطاعَتِکَ، وَ الْمُ_حالِ بَیْنَهُمْ وَ بَیْنَ الذُّنُوبِ بِقُدْرَتِکَ، التّارِکینَ لِکُلِّ مَعْصِیَتِکَ، السّاکِنینَ فی جَوارِکَ.(1) اَللّهُمَّ اَعْطِنی(2) جَمیعَ ذلِکَ بِتَوْفیقِکَ وَ اَجِرْنی بِرَحْمَتِکَ،(3) مِنْ عَذابِ السَّعیرِ اِلهَ الْحَقِّ رَبَّ الْعالَمینَ اَللّهُمَّ(4) اَعْطِ جَمیعَ الْمُسْلِمینَ وَ الْمُسْلِماتِ وَ الْمُوءْمِنینَ وَ الْمُوءْمِناتِ مِثْلَ الَّذی سَاَلْتُکَ لِنَفْسی وَ لِوَلَدی فی عاجِلِ الدُّنْیا وَ اجِلِ الاْءخِرَهِ، اِنَّهُ(5) قَریبٌ مُجیبٌ(6) عَلیمٌ عَفُوٌّ غَفُورٌ(7) رَحیمٌ. اَللّهُمَّ(8) وَ اتِنا فِی الدُّنْیا حَسَنَهً، وَ فِی الاْءخِرَهِ حَسَنَهً وَ قِنا عَذابَ النّارِ، بِرَحْمَتِکَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ.(9)

ص : 169


1- 1) جِوَارِکَ
2- 2) أَعْطِنَا
3- 3) رَحْمَتِکَ، وَ أَعِذْنَا
4- 4) السَّعِیرِ، وَ
5- 5) إِنَّکَ
6- 6) + سَمِیعٌ
7- 7) + رَؤُوفٌ
8- 8) - اللَّهُمَّ
9- 9) - بِرَحْمَتِکَ یَا اَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دعای چهل و سوم

(43)

وَ مِنْ دُعآئِه عَلَیْهِ السّل_مُ

فی الْمُهِمّاتِ

(1)

اِلهی هَدَیْتَنی فَلَهَوْتُ، وَ وَعَظْتَ فَقَسَوْتُ، وَ اَبْلَیْتَ الْجَمیلَ فَعَصَیْتُ، وَ(2) عَرَفْتُ فَاَصْرَرْتُ ثُمَّ عَرَفْتُهُ،(3) فَاسْتَغْفَرْتُ فَاَقَلْتَ، فَعُدْتُ فَسَتَرْتَ، فَلَکَ الْحَمْدُ اِلهی.(4) تَقَحَّمْتُ اَوْدِیَهَ هَلاکٍ، وَ تَحَلَّلْتُ(5) شِعابَ تَلَفٍ، تَعَرَّضْتُ فیها لِسَطَواتِکَ فَاسْتَحْقَقْتُ بِها حُلُولَ(6) عُقُوباتِکَ. وَ وَسیلَتی اِلَیْکَ التَّوْحیدُ، وَ ذَریعَتی اَنّی لَمْ اُشْرِکْ بِکَ شَیْ_ءًا، وَ لَمْ اَتَّخِذْ مَعَکَ اِلَهًا، وَ قَدْ فَرَرْتُ اِلَیْکَ مِنْ نَفْسی،(7) وَ اِلَیْکَ مَفَرُّ الْمُسیآءِ، وَ مَفْزَعُ الْمُضَیِّعِ حَظَّ(8) نَفْسِه فَلَکَ الْحَمْدُ اِلهی.(9) فَکَمْ مِنْ عَدُوٍّ انْتَضی عَلَیَّ سَیْفَ عَداوَتِه، وَ شَحَذَ لی ظُبَهَ مُدْیَتِه، وَ اَرْهَفَ لی شَبا حَدِّه، وَ دافَ لی قَواتِلَ سَمِّه،(10) وَ سَدَّدَ نَحْوی صَوآئِبَ سِهامِه، وَ لَمْ تَنَمْ عَنّی عَیْنُ حَراسَتِه، وَ اَظْهَرَ(11) اَنْ یَسُومَنِی الْمَکْرُوهَ، وَ یُجَرِّعَنی ذُعافَ(12) مَرارَتِه. فَنَظَرْتَ یا اِلهی اِلی ضَعْفی عَنِ احْتِمَ_الِ الْفَوادِحِ، وَ عَجْزی عَنِ الأِنْتِصارِ مِمَّنْ قَصَدَنی بِمُحارَبَتِه، وَ وَحَّدْتَنی(13) فی کَثیرٍ مِنْ اَمْری عِنْدَ(14) مَنْ ناوانی، وَ اَرْصَدَ لِی الْبَلاآءَ(15)

ص : 170


1- 1) ورد هذا الدعاء فی المشهوره بالرقم «49» و عنوانه فیها «وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّ_لَامُ فِی دِفَاعِ کَیْدِ الْأَعْدَاءِ، وَ رَدِّ بَأْسِهِمْ».
2- 2) ثُمَّ
3- 3) مَا أَصْدَرْتَ إِذْ عَرَّفْتَنِیهِ
4- 4) إِلَهِی الْحَمْدُ
5- 5) الْهَلَاکِ، وَ حَلَلْتُ
6- 6) وَ بِحُلُولِهَا
7- 7) بِنَفْسِی
8- 8) لِحَظِّ
9- 9) الْمُلْتَجِئِ
10- 10) سُمُومِهِ
11- 11) حِرَاسَتِهِ، وَ أَضْمَرَ
12- 12) زُعَاقَ
13- 13) کذا
14- 14) وَحْدَتِی فِی کَثِیرِ عَدَدِ5) بِالْبَلَاءِ

فیم_ا لَمْ اُعْمِلْ فیهِ فِکْری. فَاَیَّدْتَنی بِنُصْرَتِکَ،(1) وَ شَدَدْتَ اَزْری بِقُوَّتِکَ، ثُمَّ فَلَلْتَ لی حَدَّهُ، وَ صَیَّرْتَهُ مِنْ بَعْدِ جَمْعٍ(2) وَحْدَهُ، وَ اَعْلَیْتَ کَعْبی عَلَیْهِ، وَ جَعَلْتَ ما سَدَّدَهُ مَرْدُودًا اِلَیهِ،(3) فَرَدَدْتَهُ یا اِلهی(4) لَمْ یَشْفِ غَلیلَهُ، وَ لَمْ یَبْرُدْ حَرارَهُ غُیُوظِه،(5) قَدْ عَضَّ عَلی شَواهُ وَ اَدْبَرَ مُوَلِّیًا قَدْ اَحْفَقَتْ(6) سَرایاهُ. وَ کَمْ مِنْ باغٍ بَغانی بِمَکآئِدِه، وَ نَصَبَ لی شَرَکَ مَصآئِدِه، وَ وَکَّلَ بی تَفَقُّدَ رِعایَتِه، وَ اَضْبَئَ اِلَیَّ اِضْبَآءَ السَّبُعِ لِطَریدَتِه اِنْتِظارًا لِانْتِهازِ الْفُرْصَهِ لِفَریسَتِه.(7) وَ کَمْ مِنْ حاسِدٍ شَرِقَ لی بِعُصَّتِه،(8) وَ شَجِیَ مِنّی بِغَیْظِه، وَ سَلَقَنی بِحَدِّ لِسانِه، وَ وَحَرَنی بِقَرْفِ عُیُوبِه، وَ جَعَلَ عِرْضی غَرَضًا لِمَرامیهِ، وَ قَلَّدَنی خِلالًا لَمْ تَزَلْ فیهِ.(9) فَنادَیْتُکَ(10) عالِمًا اَنَّهُ لَمْ یُضْطَهَدْ(11) مَنْ اوی(12) اِلی ظِلِّ کِفایَتِکَ، وَ لَمْ یَفْزَعِ الْقَوارِعُ(13) مَنْ لَجَاَ اِلی مَعاقِلِ اِنْتِظارِکَ،(14) فَحَصَّنْتَنی مِنْ بَاْسِه بِقُدْرَتِکَ. وَ کَمْ مِنْ سَحآئِبِ مَکْرُوهٍ جَلَّیْتَها،(15) وَ سَحآئِبِ نِعَمٍ اَمْطَرْتَها عَلَیَّ، وَ جَداوِلِ رَحْمَهٍ نَشَرْتَها، وَ عافِیَهٍ اَلْبَسْتَها،(16) وَ غَواشی کُرُباتٍ کَشَفْتَها، وَ اُمُورٍ کارِبَهٍ دَفَعْتَها، وَ اَعْیُنِ اَحْداثٍ طَمَسْتَها، وَ ناشِئَهِ رَحْمَهٍ نَشَرْتَها. اَللّهُمَّ(17) وَ کَمْ مِنْ ظَنٍّ حَسَنٍ حَقَّقْتَ، وَ مِنْ عَدَمِ اِمْلاقٍ(18) جَبَرْتَ، وَ مِنْ صَرْعَهٍ مُهْلِکَهٍ نَعَشْتَ، وَ مِنْ(19) مَسْکَنَهٍ فادِحَهٍ(20) حَوَّلْتَ.(21) لا تُسْئَلُ

ص : 171


1- 1) فَابْتَدَأْتَنِی بِنَصْرِکَ
2- 2) + عَدِیدٍ
3- 3) عَلَیْهِ
4- 4) - یَا اِلَهِی
5- 5) غَیْظَهُ، وَ لَمْ یَسْکُنْ غَلِیلُهُ
6- 6) أَخْلَفَتْ
7- 7) + وَ هُوَ یُظْهِرُ لِی بَشَاشَهَ الْمَلَقِ، وَ یَنْظُرُنِی عَلَی شِدَّهِ الْحَنَقِ. فَلَمَّا رَأَیْتَ یَا إِلَهِی تَبَارکْتَ وَ تَعَالَیْتَ دَغَلَ سَرِیرَتِهِ، وَ قُبْحَ مَا انْطَوَی عَلَیْهِ، أَرْکَسْتَهُ لِأُمِّ رَأْسِهِ فِی زُبْیَتِهِ، وَ رَدَدْتَهُ فِی مَهْوَی حُفْرَتِهِ، فَانْقَمَعَ بَعْدَ اسْتِطَالَتِهِ ذَلِیلًا فِی رِبَقِ حِبَالَتِهِ الَّتِی کَانَ یُقَدِّرُ أَنْ یَرَانِی فِیهَا، وَ قَدْ کَادَ أَنْ یَحُلَّ بِی -لَوْ لَا رَحْمَتُکَ- مَا حَلَّ بِسَاحَتِهِ
8- 8) قَدْ شَرِقَ بِی بِغُصَّتِهِ
9- 9) + وَ وَحَرَنِی بِکَیْدِهِ، وَ قَصَدَنِی بِمَکِیدَتِهِ
10- 10) + یَا إِلَهِی مُسْتَغِیثًا بِکَ، وَاثِقًا بِسُرْعَهِ إِجَابَتِکَ
11- 11) لَا یُضْطَهَدُ
12- 12) اَوَی
13- 13) کَنَفِکَ، وَ لَا یَفْزَعُ
14- 14) مَعْقِلِ انْتِصَارِکَ
15- 15) + عَنِّی
16- 16) + وَ أَعْیُنِ أَحْدَاثٍ طَمَسْتَهَا
17- 17) - وَ اُمُورٍ کَارِبَهٍ... نَشَرْتَهَا اللَّهُمَّ
18- 18) وَ عَدَمٍ
19- 19) صَرْعَهٍ أَنْعَشْتَ، وَ
20- 20) - فَادِحَهٍ
21- 21) + کُلُّ ذَلِکَ إِنْعَامًا وَ تَطَوُّلًا مِنْکَ، وَ فِی جَمِیعِهِ انْهِمَاکًا مِنِّی عَلَی مَعَاصِیکَ، لَمْ تَمْنَعْکَ إِسَ_اءَتِی عَنْ إِتْمَامِ إِحْسَ_انِکَ، وَ لَا حَجَرَنِی ذَلِکَ عَنِ ارْتِکَابِ مَسَاخِطِکَ

عَمّا تَفْعَلُ. وَ لَقَدْ سُئِلْتَ فَاَعْطَیْتَ، وَ لَمْ تُسْئَلْ فَابْتَدَاْتَ، وَ اسْتُمیحَ فَضْلُکَ فَما اَکْدَیْتَ، اَبَیْتَ(1) اِلّا اِحْسانًا،(2) وَ اَبَیْتُ اِلّا تَقَحُّمَ حُرُماتِکَ، وَ تَعَدِّیَ حُدُودِکَ، وَ غَفَلْتُ(3)(4) عَنْ وَعیدِکَ، فَلَکَ الْحَمْدُ اِلهی مِنْ مُقْتَدِرٍ لا یُغْلَبُ، وَ ذی اَناهٍ لا یَعْجَلُ. هذا مَقامُ مَنِ اعْتَرَفَ لَکَ(5) بِالتَّقْصیرِ، وَ شَهِدَ عَلَی نَفْسِه بِالتَّضْییعِ. اَللّهُمَّ اِنّی اَسْاَلُکَ(6) بِالْمُ_حَمَّدِیَّهِ الرَّفیعَهِ،(7) وَ اَتَوَجَّهُ اِلَیْکَ بِالْعَلَوِیَّهِ الْبَیْضآءِ فَاَعِذْنی(8) مِنْ شَرِّ کَذا وَ کَذا، فَاِنَّ ذلِکَ لا یَضیقُ عَلَیْکَ فی مَجْدِکَ، وَ لا یُعْجِزُکَ(9) فی قُدْرَتِکَ وَ اَنْتَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدیرٌ.(10)

ص : 172


1- 1) + یَا مَوْلَایَ
2- 2) + وَ امْتِنَانًا وَ تَطَوُّلًا وَ إِنْعَامًا
3- 3) کذا
4- 4) تَقَحُّمًا لِحُرُمَاتِکَ، وَ تَعَدِّیًا لِحُدُودِکَ، وَ غَفْلَهً
5- 5) بِسُبُوغِ النِّعَمِ، وَ قَابَلَهَا
6- 6) فَإِنِّی أَتَقَرَّبُ إِلَیْکَ
7- 7) + وَ الْعَلَوِیَّهِ الْبَیْضَاءِ
8- 8) بِهِمَا أَنْ تُعِیذَنِی
9- 9) وُجْدِکَ، وَ لَا یَتَکَأَّدُکَ
10- 10) + فَهَبْ لِی یَا إِلَهِی مِنْ رَحْمَتِ_کَ وَ دَوَامِ تَوْفِیقِکَ مَا أَتَّخِذُهُ سُلَّمًا أَعْرُجُ بِهِ إِلَی رِضْوَانِکَ، وَ آمَنُ بِهِ مِنْ عِقَابِکَ، یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دعای چهل و چهارم

(44)

وَ مِن دُعآئه علیه السّل_م

فی الصَّلوه عَلی ادَمَ صَلّی اللّه علیه

(1)

اَللّهُمَّ وَ اآدَمُ بَدیعُ فِطْرَتِکَ، وَ اَوَّلُ مُعْتَرِفٍ مِنَ الطّینِ بِرُبُوبِیَّتِکَ، وَ بِکْرُ حُجَجِکَ عَلی عِبادِکَ، وَ الدَّلیلُ عَلَی الاِسْتِجارَهِ بِعَفْوِکَ مِنْ عِقابِکَ، وَ النّاهِجُ سُبُلَ تَوْبَتِکَ، وَ الْمُتَوَسَّلُ بَیْنَ الْخَلْقِ وَ بَیْنَ مَعْرِفَتِکَ. وَ الَّذی لَقَّنْتَهُ ما رَضیتَ بِه عَنْهُ بِمَنِّکَ عَلَیْهِ، وَ رَحْمَتِکَ لَهُ. وَ الْمُنیبُ الَّذی لَمْ یُصِرَّ عَلی مَعْصِیَتِکَ، وَ سابِقُ الْمُتَذَلِّلینَ بِحَلْقِ رَاْسِه فی حَرَمِکَ، وَ الْمُتَوَسِّلُ بَعْدَ الْمَعْصِیَهِ بِالطّاعَهِ اِلی عَفْوِکَ. وَ اَبُوا الاْءَنْبِیآءِ الَّذینَ اُوذُوا فی جَنْبِکَ، وَ اَکْثَرُ سُکّانِ الاْءَرْضِ سَعْیًا فی طاعَتِکَ. فَصَلِّ عَلَیْهِ اَنْتَ یا رَحْمنُ، وَ مَلاآئِکَتُکَ، وَ سُکّانُ سَمواتِکَ، وَ اَرْضِکَ، کَما عَظَّمَ حُرُماتِکَ. وَ دَلَّنا عَلی سَبیلِ مَرْضاتِکَ. یا اَرْحَم الرّاحِمینَ.

ص : 173


1- 1) لم یرد هذا الدعاء فی المشهوره.

هُو

عَلی حَسَبِ الأمر الأشرف الأرفع الأقدس الاعلی قد تشرّف بکتابه هذه

الصَّحیفَهِ الکاملَهِ الغیر المشهُوره العبدُ الْمحتاجُ الی رحمه رَبّه العلیّ الغَنیّ مُحمّد باقر

الحُسینی السُّلطانی الشُّوشتَری حامدًا للّه تعالی و مُصَلِّیًا علی نبیّه محمّدٍ و اله الطّاهرین

المعصُومین تعجیلًا. در عین غبن عین فی 1123.

ص : 174

ادعیه ای که در صحیفه مشوره اضافه بر نسخه ابن اشکیب موجود است

اشاره

دعاهایی که در صحیفه سجّادیّه به روایت

حسین بن اشکیب

نیامده و در روایت مشهوره وارد شده است

ص : 175

ص : 176

دعای سوم

(3)

وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ

فِی الصَّلَاهِ عَلَی حَمَلَهِ الْعَرْشِ وَ کُلِّ مَلَکٍ مُقَرَّبٍ

اللَّهُمَّ وَ حَمَلَهُ عَرْشِکَ الَّذِینَ لَا یَفْتُرُونَ مِنْ تَسْبِیحِکَ، وَ لَا یَسْأَمُونَ مِنْ تَقْدِیسِکَ، وَ لَا یَسْتَحْسِرُونَ مِنْ عِبَادَتِکَ، وَ لَا یُوءْثِرُونَ التَّقْصِیرَ عَلَی الْجِدِّ فِی أَمْرِکَ، وَ لَا یَغْفُلُونَ عَنِ الْوَلَهِ إِلَیْکَ. وَ إِسْرَافِیلُ صَاحِبُ الصُّورِ، الشَّاخِصُ الَّذِی یَنْتَظِرُ مِنْکَ الْإِذْنَ، وَ حُلُولَ الْأَمْرِ، فَیُنَبِّهُ بِالنَّفْخَهِ صَرْعَی رَهَائِنِ الْقُبُورِ. وَ مِیکَائِیلُ ذُو الْجَاهِ عِنْدَکَ، وَ الْمَکَانِ الرَّفِیعِ مِنْ طَاعَتِکَ. وَ جِبْرِیلُ الْأَمِینُ عَلَی وَحْیِکَ، الْمُطَاعُ فِی أَهْلِ سَمَاوَاتِکَ، الْمَکِینُ لَدَیْکَ، الْمُقَرَّبُ عِنْدَکَ. وَ الرُّوحُ الَّذِی هُوَ عَلَی مَلَائِکَهِ الْحُجُبِ. وَ الرُّوحُ الَّذِی هُوَ مِنْ أَمْرِکَ، فَصَلِّ عَلَیْهِمْ، وَ عَلَی الْمَلَائِکَهِ الَّذِینَ مِنْ دُونِهِمْ: مِنْ سُکَّانِ سَمَاوَاتِکَ، وَ أَهْلِ الْأَمَانَهِ عَلَی رِسَالَاتِکَ. وَ الَّذِینَ لَا تَدْخُلُهُمْ سَأْمَهٌ مِنْ دُؤُوبٍ، وَ لَا إِعْیَاءٌ مِنْ لُغُوبٍ وَ لَا فُتُورٌ، وَ لَا تَشْغَلُهُمْ عَنْ تَسْبِیحِکَ الشَّهَوَاتُ، وَ لَا یَقْطَعُهُمْ عَنْ تَعْظِیمِکَ سَهْوُ الْغَفَلَاتِ. الْخُشَّعُ الْأَبْصَارِ فَلَا یَرُومُونَ النَّظَرَ إِلَیْکَ، النَّوَاکِسُ الْأَذْقَانِ، الَّذِینَ قَدْ طَالَتْ رَغْبَتُهُمْ فِیما لَدَیْکَ، الْمُسْتَهْتَرُونَ بِذِکْرِ آلَائِکَ، وَ الْمُتَوَاضِعُونَ دُونَ عَظَمَتِکَ وَ جَلَالِ کِبْرِیَائِکَ. وَ الَّذِینَ یَقُولُونَ إِذَا نَظَرُوا إِلَی جَهَنَّمَ تَزْفِرُ عَلَی أَهْلِ مَعْصِیَتِکَ: سُبْحَانَکَ مَا عَبَدْنَاکَ حَقَّ عِبَادَتِکَ. فَصَلِّ عَلَیْهِمْ وَ عَلَی الرَّوْحَانِیِّینَ مِنْ مَلَائِکَتِکَ، وَ أَهْلِ الزُّلْفَهِ عِنْدَکَ، وَ حُمَّالِ الْغَیْبِ إِلَی رُسُلِکَ، وَ الْمُوءْتَمَنِینَ عَلَی وَحْیِکَ. وَ قَبَائِلِ الْمَلَائِکَهِ الَّذِینَ اخْتَصَصْتَهُمْ لِنَفْسِکَ، وَ أَغْنَیْتَهُمْ عَنِ الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ بِتَقْدِیسِکَ، وَ أَسْکَنْتَهُمْ بُطُونَ أَطْبَاقِ سَمَاوَاتِکَ. وَ الَّذِینَ عَلَی أَرْجَائِهَا إِذَا نَزَلَ الْأَمْرُ بِتَ_مَامِ وَعْدِکَ. وَ خُزَّانِ الْمَطَرِ وَ زَوَاجِرِ السَّحَابِ. وَ الَّذِی بِصَوْتِ زَجْرِهِ یُسْمَعُ زَجَلُ الرُّعُودِ، وَ إِذَا سَبَحَتْ بِهِ حَفِیفَهُ السَّحَابِ الْتمَعَتْ صَوَاعِقُ الْبُرُوقِ. وَ مُشَیِّعِی الثَّلْجِ وَ الْبَرَدِ، وَ الْهَابِطِینَ مَعَ قَطْرِ الْمَطَرِ إِذَا نَزَلَ، وَ الْقُوَّامِ عَلَی خَزَائِنِ الرِّیَاحِ، وَ الْمُوَکَّلِینَ بِالْجِبَالِ فَلَا تَزُولُ. وَ الَّذِینَ عَرَّفْتَهُمْ مَثَاقِیلَ الْمِیَاهِ، وَ کَیْلَ مَا تَحْوِیهِ لَوَاعِجُ

ص : 177

الْأَمْطَارِ وَ عَوَالِجُهَا. وَ رُسُلِکَ مِنَ الْمَلَائِکَهِ إِلَی أَهْلِ الْأَرْضِ بِمَکْرُوهِ مَا یَنْزِلُ مِنَ الْبَلَاءِ وَ مَحْبُوبِ الرَّخَاءِ. وَ السَّفَرَهِ الْکِرَامِ الْبَرَرَهِ، وَ الْحَفَظَهِ الْکِرَامِ الْکَاتِبِینَ، وَ مَلَکِ الْمَوْتِ وَ أَعْوَانِهِ، وَ مُنْکَرٍ وَ نَکِیرٍ، وَ رُومَانَ فَتَّانِ الْقُبُورِ، وَ الطَّائِفِینَ بِالْبَیْتِ الْمَعْمُورِ، وَ مَالِکٍ، وَ الْخَزَنَهِ، وَ رِضْوَانَ، وَ سَدَنَهِ الْجِنَانِ. وَ الَّذِینَ لَا یَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ، وَ یَفْعَلُونَ مَا یُوءْمَرُونَ. وَ الَّذِینَ یَقُولُونَ: سَلَامٌ عَلَیْکُمْ بِمَا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَی الدَّارِ. وَ الزَّبَانِیَهِ الَّذِینَ إِذَا قِیلَ لَهُمْ: خُذُوهُ فَغُلُّوهُ ثُمَّ الْجَحِیمَ صَلُّوهُ. ابْتَدَرُوهُ سِرَاعًا، وَ لَمْ یُنْظِرُوهُ. وَ مَنْ أَوْهَمْنَا ذِکْرَهُ، وَ لَمْ نَعْلَمْ مَکَانَهُ مِنْکَ، و بِأَیِّ أَمْرٍ وَکَّلْتَهُ. وَ سُکَّانِ الْهَوَاءِ وَ الْأَرْضِ وَ الْمَاءِ، وَ مَنْ مِنْهُمْ عَلَی الْخَلْقِ. فَصَلِّ عَلَیْهِمْ یَوْمَ یَأْتِی کُلُّ نَفْسٍ مَعَهَا سَائِقٌ وَ شَهِیدٌ. وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ صَلَاهً تَزِیدُهُمْ کَرَامَهً عَلَی کَرَامَتِهِمْ وَ طَهَارَهً عَلَی طَهَارَتِهِمْ. اللَّهُمَّ وَ إِذَا صَلَّیْتَ عَلَی مَلَائِکَتِکَ وَ رُسُلِکَ، وَ بَلَّغْتَهُمْ صَلَاتَنَا عَلَیْهِمْ فَصَلِّ عَلَیْنَا بِمَا فَتَحْتَ لَنَا مِنْ حُسْنِ الْقَوْلِ فِیهِمْ، إِنَّکَ جَوَادٌ کَرِیمٌ.

ص : 178

دعای چهارم

(4)

وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ

فِی الصَّلَاهِ عَلَی أَتْبَاعِ الرُّسُلِ وَ مُصَدِّقِیهِمْ

اللَّهُمَّ وَ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَ مُصَدِّقُوهُمْ -مِنْ- أَهْلِ الْأَرْضِ بِالْغَیْبِ عِنْدَ مُعَارَضَهِ الْمُعَانِدِینَ لَهُمْ بِالتَّکْذِیبِ وَ الِاشْتِیَاقِ إِلَی الْمُرْسَلِینَ بِحَقَائِقِ الْإِیمَانِ. فِی کُلِّ دَهْرٍ وَ زَمَانٍ أَرْسَلْتَ فِیهِ رَسُولًا، وَ أَقَمْتَ لِأَهْلِهِ دَلِیلًا مِنْ لَدُنْ آدَمَ إِلَی مُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ، مِنْ أَئِمَّهِ الْهُدَی، وَ قَادَهِ أَهْلِ التُّقَی عَلَی جَمِیعِهِمُ السَّلَامُ، فَاذْکُرْهُمْ مِنْکَ بِمَغْفِرَهٍ وَ رِضْوَانٍ. اللَّهُمَّ وَ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ خَاصَّهً الَّذِینَ أَحْسَنُوا الصَّحَابَهَ وَ الَّذِینَ أَبْلَوُا الْبَلَاءَ الْحَسَنَ فِی نَصْرِهِ، وَ کَانَفُوهُ، وَ أَسْرَعُوا إِلَی وِفَادَتِهِ، وَ سَابَقُوا إِلَی دَعْوَتِهِ، وَ اسْتَجَابُوا لَهُ حَیْثُ أَسْمَعَهُمْ حُجَّهَ رِسَالَاتِهِ. وَ فَارَقُوا الْأَزْوَاجَ وَ الْأَوْلَادَ فِی إِظْهَارِ کَلِمَتِهِ، وَ قَاتَلُوا الْآبَاءَ وَ الْأَبْنَاءَ فِی تَثْبِیتِ نُبُوَّتِهِ، وَ انْتَصَرُوا بِهِ. وَ مَنْ کَانُوا مُنْطَوِینَ عَلَی مَحَبَّتِهِ، یَرْجُونَ تِجَارَهً لَنْ تَبُورَ فِی مَوَدَّتِهِ. وَ الَّذِینَ هَجَرَتْهُمْ الْعَشَائِرُ إِذْ تَعَلَّقُوا بِعُرْوَتِهِ، وَ انْتَفَتْ مِنْهُمُ الْقَرَابَاتُ إِذْ سَکَنُوا فِی ظِلِّ قَرَابَتِهِ. فَلَا تَنْسَ لَهُمُ اللَّهُمَّ مَا تَرَکُوا لَکَ وَ فِیکَ، وَ أَرْضِهِمْ مِنْ رِضْوَانِکَ، وَ بِمَا حَاشُوا الْخَلْقَ عَلَیْکَ، وَ کَانُوا مَعَ رَسُولِکَ دُعَاهً لَکَ إِلَیْکَ. وَ اشْکُرْهُمْ عَلَی هَجْرِهِمْ فِیکَ دِیَارَ قَوْمِهِمْ، وَ خُرُوجِهِمْ مِنْ سَعَهِ الْمَعَاشِ إِلَی ضِیقِهِ، وَ مَنْ کَثَّرْتَ فِی إِعْزَازِ دِینِکَ مِنْ مَظْلُومِهِمْ. اللَّهُمَّ وَ أَوْصِلْ إِلَی التَّابِعِینَ لَهُمْ بِإِحْسَانٍ، الَّذِینَ یَقُولُونَ: رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَ لِإِخْوَانِنَا الَّذِینَ سَبَقُونَا بِالْإِیمَانِ خَیْرَ جَزَائِکَ. الَّذِینَ قَصَدُوا سَمْتَهُمْ، وَ تَحَرَّوْا وِجْهَتَهُمْ، وَ مَضَوْا عَلَی شَاکِلَتِهِمْ. لَمْ یَثْنِهِمْ رَیْبٌ فِی بَصِیرَتِهِمْ، وَ لَمْ یَخْتَلِجْهُمْ شَکٌّ فِی قَفْوِ آثَارِهِمْ، وَ الاِْئْتِ_مَامِ بِهِدَایَهِ مَنَارِهِمْ. مُکَانِفِینَ وَ مُوَازِرِینَ لَهُمْ، یَدِینُونَ بِدِینِهِمْ، وَ یَهْتَدُونَ بِهَدْیِهِمْ، یَتَّفِقُونَ عَلَیْهِمْ، وَ لَا یَتَّهِمُونَهُمْ فِیما أَدَّوْا إِلَیْهِمْ. اللَّهُمَّ وَ صَلِّ عَلَی التَّابِعِینَ مِنْ یَوْمِنَا هَذَا إِلَی یَوْمِ الدِّینِ، وَ عَلَی أَزْوَاجِهِمْ، وَ عَلَی ذُرِّیَّاتِهِمْ، وَ عَلَی مَنْ أَطَاعَکَ مِنْهُمْ. صَلَاهً تَعْصِمُهُمْ بِهَا مِنْ مَعْصِیَتِکَ، وَ تَفْسَحُ لَهُمْ فِی رِیَاضِ جَنَّتِکَ، وَ تَمْنَعُهُمْ بِهَا مِنْ کَیْدِ الشَّیْطَانِ، وَ تُعِینُهُمْ

ص : 179

بِهَا عَلَی مَا اسْتَعَانُوکَ عَلَیْهِ مِنْ بِرٍّ، وَ تَقِیهِمْ طَوَارِقَ اللَّیْلِ وَ النَّهَارِ إِلَّا طَارِقًا یَطْرُقُ بِخَیْرٍ. وَ تَبْعَثُهُمْ بِهَا عَلَی اعْتِقَادِ حُسْنِ الرَّجَاءِ لَکَ، وَ الطَّمَعِ فِیما عِنْدَکَ وَ تَرْکِ التُّهَمَهِ فِیما تَحْوِیهِ أَیْدِی الْعِبَادِ. لِتَرُدَّهُمْ إِلَی الرَّغْبَهِ إِلَیْکَ وَ الرَّهْبَهِ مِنْکَ، وَ تُزَهِّدَهُمْ فِی سَعَهِ الْعَاجِلِ، وَ تُحَبِّبَ إِلَیْهِمُ الْعَمَلَ لِلْآجِلِ، وَ الِاسْتِعْدَادَ لِمَا بَعْدَ الْمَوْتِ. وَ تُهَوِّنَ عَلَیْهِمْ کُلَّ کَرْبٍ یَحُلُّ بِهِمْ یَوْمَ خُرُوجِ الْأَنْفُسِ مِنْ أَبْدَانِهَا. وَ تُعَافِیَهُمْ مِمَّا تَقَعُ بِهِ الْفِتْنَهُ مِنْ مَحْذُورَاتِهَا، وَ کَبَّهِ النَّارِ وَ طُولِ الْخُلُودِ فِیهَا. وَ تُصَیِّرَهُمْ إِلَی أَمْنٍ مِنْ مَقِیلِ الْمُتَّقِینَ.

ص : 180

دعای نوزدهم

(19)

وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ، عَلَیْهِ السَّلَامُ

عِنْدَ الِاسْتِسْقَاءِ بَعْدَ الْجَدْبِ

اللَّهُمَّ اسْقِنَا الْغَیْثَ، وَ انْشُرْ عَلَیْنَا رَحْمَتَکَ بِغَیْثِکَ الْمُغْدِقِ مِنَ السَّحَابِ، الْمُنْسَاقِ لِنَبَاتِ أَرْضِکَ، الْمُونِقِ فِی جَمِیعِ الْآفَاقِ. وَ امْنُنْ عَلَی عِبَادِکَ بِإِینَاعِ الَّثمَرَهِ، وَ أَحْیِ بِلَادَکَ بِبُلُوغِ الزَّهَرَهِ، وَ أَشْهِدْ مَلَائِکَتَکَ الْکِرَامَ السَّفَرَهَ. بِسَقْیٍ مِنْکَ نَافِعٍ، دَائِمٍ غُزْرُهُ، وَاسِعٍ دِرَرُهُ، وَابِلٍ سَرِیعٍ عَاجِلٍ. تُحْیِی بِهِ مَا قَدْ مَاتَ، وَ تَرُدُّ بِهِ مَا قَدْ فَاتَ، وَ تُخْرِجُ بِهِ مَا هُوَ آتٍ، وَ تُوَسِّعُ بِهِ فِی الْأَقْوَاتِ، سَحَابًا مُتَرَاکِمًا هَنِیئًا مَرِیئًا طَبَقًا مُجَلْجَلًا، غَیْرَ مُلِثٍّ وَدْقُهُ، وَ لَا خُلَّبٍ بَرْقُهُ. اللَّهُمَّ اسْقِنَا غَیْثًا مُغِیثًا مَرِیعًا مُمْرِعًا عَرِیضًا وَاسِعًا غَزِیرًا، تَرُدُّ بِهِ النَّهِیضَ، وَ تَجْبُرُ بِهِ الْمَهِیضَ. اللَّهُمَّ اسْقِنَا سَقْیًا تُسِیلُ مِنْهُ الظِّرَابَ، وَ تَمْلَأُ مِنْهُ الْجِبَابَ، وَ تُفَجِّرُ بِهِ الْأَنْهَارَ، وَ تُنْبِتُ بِهِ الْأَشْجَارَ، وَ تُرْخِصُ بِهِ الْأَسْعَارَ فِی جَمِیعِ الْأَمْصَارِ، وَ تَنْعَشُ بِهِ الْبَهَائِمَ وَ الْخَلْقَ، وَ تُکْمِلُ لَنَا بِهِ طَیِّبَاتِ الرِّزْقِ، و تُنْبِتُ لَنَا بِهِ الزَّرْعَ، وَ تُدِرُّ بِهِ الضَّرْعَ، وَ تَزِیدُنَا بِهِ قُوَّهً إِلَی قُوَّتِنَا. اللَّهُمَّ لَا تَجْعَلْ ظِلَّهُ عَلَیْنَا سَمُومًا، وَ لَا تَجْعَلْ بَرْدَهُ عَلَیْنَا حُسُومًا، وَ لَا تَجْعَلْ صَوْبَهُ عَلَیْنَا رُجُومًا، وَ لَا تَجْعَلْ مَاءَهُ عَلَیْنَا أُجَاجًا. اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ ارْزُقْنَا مِنْ بَرَکَاتِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ، إِنَّکَ عَلَی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ.

ص : 181

دعای سی و سوم

(33)

وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ

فِی الِاسْتِخَارَهِ

اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْتَخِیرُکَ بِعِلْمِکَ، فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اقْضِ لِی بِالْخِیَرَهِ. وَ أَلْهِمْنَا مَعْرِفَهَ الِاخْتِیَارِ، وَ اجْعَلْ ذَلِکَ ذَرِیعَهً إِلَی الرِّضَا بِمَا قَضَیْتَ لَنَا وَ التَّسْلِیمِ لِمَا حَکَمْتَ فَأَزِحْ عَنَّا رَیْبَ الِارْتِیَابِ، وَ أَیِّدْنَا بِیَقِینِ الْمُ_خْلِصِینَ. وَ لَا تَسُمْنَا عَجْزَ الْمَعْرِفَهِ عَمَّا تَخَیَّرْتَ فَنَغْمِطَ قَدْرَکَ، وَ نَکْرَهَ مَوْضِعَ رِضَاکَ، وَ نَجْنَحَ إِلَی الَّتِی هِیَ أَبْعَدُ مِنْ حُسْنِ الْعَاقِبَهِ، وَ أَقْرَبُ إِلَی ضِدِّ الْعَافِیَهِ. حَبِّبْ إِلَیْنَا مَا نَکْرَهُ مِنْ قَضَائِکَ، وَ سَهِّلْ عَلَیْنَا مَا نَسْتَصْعِبُ مِنْ حُکْمِکَ. وَ أَلْهِمْنَا الِانْقِیَادَ لِمَا أَوْرَدْتَ عَلَیْنَا مِنْ مَشِیَّتِکَ حَتَّی لَا نُحِبَّ تَأْخِیرَ مَا عَجَّلْتَ، وَ لَا تَعْجِیلَ مَا أَخَّرْتَ، وَ لَا نَکْرَهَ مَا أَحْبَبْتَ، وَ لَا نَتَخَیَّرَ مَا کَرِهْتَ. وَ اخْتِمْ لَنَا بِالَّتِی هِیَ أَحْمَدُ عَاقِبَهً، وَ أَکْرَمُ مَصِیرًا، إِنَّکَ تُفِیدُ الْکَرِیمَهَ، وَ تُعْطِی الْجَسِیمَهَ، وَ تَفْعَلُ مَا تُرِیدُ، وَ أَنْتَ عَلَی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ.

ص : 182

دعای سی و نهم

(39)

وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ

فِی طَلَبِ الْعَفْوِ وَ الرَّحْمَهِ

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اکْسِرْ شَهْوَتِی عَنْ کُلِّ مَحْرَمٍ، وَ ازْوِ حِرْصِی عَنْ کُلِّ مَأْثَمٍ، وَ امْنَعْنِی عَنْ أَذَی کُلِّ مُوءْمِنٍ وَ مُوءْمِنَهٍ، وَ مُسْلِمٍ وَ مُسْلِمَهٍ. اللَّهُمَّ وَ أَیُّمَا عَبْدٍ نَالَ مِنِّی مَا حَظَرْتَ عَلَیْهِ، وَ انْتَهَکَ مِنِّی مَا حَجَزْتَ عَلَیْهِ، فَمَضَی بِظُلَامَتِی مَیِّتًا، أَوْ حَصَلَتْ لِی قِبَلَهُ حَیًّا فَاغْفِرْ لَهُ مَا أَلَمَّ بِهِ مِنِّی، وَ اعْفُ لَهُ عَمَّا أَدْبَرَ بِهِ عَنِّی، وَ لَا تَقِفْهُ عَلَی مَا ارْتَکَبَ فِیَّ، وَ لَا تَکْشِفْهُ عَمَّا اکْتَسَبَ بِی، وَ اجْعَلْ مَا سَمَحْتُ بِهِ مِنَ الْعَفْوِ عَنْهُمْ، وَ تَبَرَّعْتُ بِهِ مِنَ الصَّدَقَهِ عَلَیْهِمْ أَزْکَی صَدَقَاتِ الْمُتَصَدِّقِینَ، وَ أَعْلَی صِلَاتِ الْمُتَقَرِّبِینَ. وَ عَوِّضْنِی مِنْ عَفْوِی عَنْهُمْ عَفْوَکَ، وَ مِنْ دُعَائِی لَهُمْ رَحْمَتَکَ حَتَّی یَسْعَدَ کُلُّ وَاحِدٍ مِنَّا بِفَضْلِکَ، وَ یَنْجُوَ کُلٌّ مِنَّا بِمَنِّکَ. اللَّهُمَّ وَ أَیُّمَا عَبْدٍ مِنْ عَبِیدِکَ أَدْرَکَهُ مِنِّی دَرَکٌ، أَوْ مَسَّهُ مِنْ نَاحِیَتِی أَذًی، أَوْ لَحِقَهُ بِی أَوْ بِسَبَبِی ظُلْمٌ فَفُتُّهُ بِحَقِّهِ، أَوْ سَبَقْتُهُ بِمَظْلِمَتِهِ، فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَرْضِهِ عَنِّی مِنْ وُجْدِکَ، وَ أَوْفِهِ حَقَّهُ مِنْ عِنْدِکَ. ثُمَّ قِنِی مَا یُوجِبُ لَهُ حُکْمُکَ، وَ خَلِّصْنِی مِمَّا یَحْکُمُ بِهِ عَدْلُکَ، فَإِنَّ قُوَّتِی لَا تَسْتَقِلُّ بِنَقِمَتِکَ، وَ إِنَّ طَاقَتِی لَا تَنْهَضُ بِسُخْطِکَ، فَإِنَّکَ إِنْ تُکَافِنِی بِالْحَقِّ تُهْلِکْنِی، وَ إِلَّا تَغَمَّدْنِی بِرَحْمَتِکَ تُوبِقْنِی. اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْتَوْهِبُکَ -یَا إِلَهِی- مَا لَا یُنْقِصُکَ بَذْلُهُ، وَ أَسْتَحْمِلُکَ، مَا لَا یَبْهَظُکَ حَمْلُهُ. أَسْتَوْهِبُکَ -یَا إِلَهِی- نَفْسِیَ الَّتِی لَمْ تَخْلُقْهَا لَِتمْتَنِعَ بِهَا مِنْ سُوءٍ، أَوْ لِتَطَرَّقَ بِهَا إِلَی نَفْعٍ، وَ لَکِنْ أَنْشَأْتَهَا إِثْبَاتًا لِقُدْرَتِکَ عَلَی مِثْلِهَا، وَ احْتِجَاجًا بِهَا عَلَی شَکْلِهَا. وَ أَسْتَحْمِلُکَ مِنْ ذُنُوبِی مَا قَدْ بَهَظَنِی حَمْلُهُ، وَ أَسْتَعِینُ بِکَ عَلَی مَا قَدْ فَدَحَنِی ثِقْلُهُ. فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ هَبْ لِنَفْسِی عَلَی ظُلْمِهَا نَفْسِی، وَ وَکِّلْ رَحْمَتَکَ بِاحْتَِمالِ إِصْرِی، فَکَمْ قَدْ لَحِقَتْ رَحْمَتُکَ بِالْمُسِیئِینَ، وَ کَمْ قَدْ شَمِلَ عَفْوُکَ الظَّالِمِینَ. فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اجْعَلْنِی أُسْوَهَ مَنْ قَدْ أَنْهَضْتَهُ بِتَجَاوُزِکَ عَنْ مَصَارِعِ الْخَاطِئِینَ، وَ خَلَّصْتَهُ بِتَوْفِیقِکَ مِنْ وَرَطَاتِ الْمُ_جْرِمِینَ، فَأَصْبَحَ طَلِیقَ عَفْوِکَ مِنْ إِسَارِ

ص : 183

سُخْطِکَ، وَ عَتِیقَ صُنْعِکَ مِنْ وَثَاقِ عَدْلِکَ. إِنَّکَ إِنْ تَفْعَلْ ذَلِکَ یَا إِلَهِی تَفْعَلْهُ بِمَنْ لَا یَجْحَدُ اسْتِحْقَاقَ عُقُوبَتِکَ، وَ لَا یُبَرِّئُ نَفْسَهُ مِنِ اسْتِیجَابِ نَقِمَتِکَ. تَفْعَلْ ذَلِکَ یَا إِلَهِی بِمَنْ خَوْفُهُ مِنْکَ أَکْثَرُ مِنْ طَمَعِهِ فِیکَ، وَ بِمَنْ یَأْسُهُ مِنَ النَّجَاهِ أَوْکَدُ مِنْ رَجَائِهِ لِلْخَلَاصِ، لَا أَنْ یَکُونَ یَأْسُهُ قُنُوطًا، أَوْ أَنْ یَکُونَ طَمَعُهُ اغْتِرَارًا، بَلْ لِقِلَّهِ حَسَنَاتِهِ بَیْنَ سَیِّئَاتِهِ، وَ ضَعْفِ حُجَجِهِ فِی جَمِیعِ تَبِعَاتِهِ. فَأَمَّا أَنْتَ یَا إِلَهِی فَأَهْلٌ أَنْ لَا یَغْتَرَّ بِکَ الصِّدِّیقُونَ، وَ لَا یَیْأَسَ مِنْکَ الْمُ_جْرِمُونَ، لِأَنَّکَ الرَّبُّ الْعَظِیمُ الَّذِی لَا یَمْنَعُ أَحَدًا فَضْلَهُ، وَ لَا یَسْتَقْصِی مِنْ أَحَدٍ حَقَّهُ. تَعَالَی ذِکْرُکَ عَنِ الْمَذْکُورِینَ، وَ تَقَدَّسَتْ أَسْمَاوءُکَ عَنِ الْمَنْسُوبِینَ، وَ فَشَتْ نِعْمَتُکَ فِی جَمِیعِ الْمَ_خْلُوقِینَ، فَلَکَ الْحَمْدُ عَلَی ذَلِکَ یَا رَبَّ الْعَالَمِینَ.

ص : 184

دعای چهل و هفتم

(47)

وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ

فِی یَوْمِ عَرَفَهَ

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ. اللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ بَدِیعَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ، ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ، رَبَّ الْأَرْبَابِ، وَ إِلَهَ کُلِّ مَأْلُوهٍ، وَ خَالِقَ کُلِّ مَخْلُوقٍ، وَ وَارِثَ کُلِّ شَیْءٍ، لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْءٌ، وَ لَا یَعْزُبُ عَنْهُ عِلْمُ شَیْءٍ، وَ هُوَ بِکُلِّ شَیْءٍ مُحِیطٌ، وَ هُوَ عَلَی کُلِّ شَیْءٍ رَقِیبٌ. أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، الْأَحَدُ الْمُتَوَحِّدُ الْفَرْدُ الْمُتَفَرِّدُ. وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، الْکَرِیمُ الْمُتَکَرِّمُ، الْعَظِیمُ الْمُتَعَظِّمُ، الْکَبِیرُ الْمُتَکَبِّرُ. وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، الْعَلِیُّ الْمُتَعَالِ، الشَّدِیدُ الِْمحَالِ. وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، الرَّحْمَنُ الرَّحِیمُ، الْعَلِیمُ الْحَکِیمُ. وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، السَّمِیعُ الْبَصِیرُ، الْقَدِیمُ الْخَبِیرُ. وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، الْکَرِیمُ الْأَکْرَمُ، الدَّائِمُ الْأَدْوَمُ. وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، الْأَوَّلُ قَبْلَ کُلِّ أَحَدٍ، وَ الْآخِرُ بَعْدَ کُلِّ عَدَدٍ. وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، الدَّانِی فِی عُلُوِّهِ، وَ الْعَالِی فِی دُنُوِّهِ. وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، ذُو الْبَهَاءِ وَ الْمَ_جْدِ، وَ الْکِبْرِیَاءِ وَ الْحَمْدِ. وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، الَّذِی أَنْشَأْتَ الْأَشْیَاءَ مِنْ غَیْرِ سِنْخٍ، وَ صَوَّرْتَ مَا صَوَّرْتَ مِنْ غَیْرِ مِثَالٍ، وَ ابْتَدَعْتَ الْمُبْتَدَعَاتِ بِلَا احْتِذَاءٍ. أَنْتَ الَّذِی قَدَّرْتَ کُلَّ شَیْءٍ تَقْدِیرًا، وَ یَسَّرْتَ کُلَّ شَیْءٍ تَیْسِیرًا، وَ دَبَّرْتَ مَا دُونَکَ تَدْبِیرًا. أَنْتَ الَّذِی لَمْ یُعِنْکَ عَلَی خَلْقِکَ شَرِیکٌ، وَ لَمْ یُوَازِرْکَ فِی أَمْرِکَ وَزِیرٌ، وَ لَمْ یَکُنْ لَکَ مُشَاهِدٌ وَ لَا نَظِیرٌ. أَنْتَ الَّذِی أَرَدْتَ فَکَانَ حَتْ_مًا مَا أَرَدْتَ، وَ قَضَیْتَ فَکَانَ عَدْلًا مَا قَضَیْتَ، وَ حَکَمْتَ فَکَانَ نِصْفًا مَا حَکَمْتَ. أَنْتَ الَّذِی لَا یَحْوِیکَ مَکَانٌ، وَ لَمْ یَقُمْ لِسُلْطَانِکَ سُلْطَانٌ، وَ لَمْ یُعْیِکَ بُرْهَانٌ وَ لَا بَیَانٌ. أَنْتَ الَّذِی أَحْصَیْتَ کُلَّ شَیْءٍ عَدَدًا، وَ جَعَلْتَ لِکُلِّ شَیْءٍ أَمَدًا، وَ قَدَّرْتَ کُلَّ شَیْءٍ تَقْدِیرًا. أَنْتَ الَّذِی قَصُرَتِ الْأَوْهَامُ عَنْ ذَاتِیَّتِکَ، وَ عَجَزَتِ الْأَفْهَامُ عَنْ کَیْفِیَّتِکَ، وَ لَمْ تُدْرِکِ الْأَبْصَارُ مَوْضِعَ أَیْنِیَّتِکَ. أَنْتَ الَّذِی لَا تُحَدُّ فَتَکُونَ مَحْدُودًا، وَ لَمْ تُمَثَّلْ فَتَکُونَ مَوْجُودًا، وَ لَمْ تَلِدْ فَتَکُونَ مَوْلُودًا. أَنْتَ الَّذِی لَا ضِدَّ مَعَکَ فَیُعَانِدَکَ، وَ لَا عِدْلَ

ص : 185

لَکَ فَیُکَاثِرَکَ، وَ لَا نِدَّ لَکَ فَیُعَارِضَکَ. أَنْتَ الَّذِی ابْتَدَأَ، وَ اخْتَرَعَ، وَ اسْتَحْدَثَ، وَ ابْتَدَعَ، وَ أَحْسَنَ صُنْعَ مَا صَنَعَ. سُبْحَانَکَ! مَا أَجَلَّ شَأْنَکَ، وَ أَسْنَی فِی الْأَمَاکِنِ مَکَانَکَ، وَ أَصْدَعَ بِالْحَقِّ فُرْقَانَکَ! سُبْحَانَکَ مِنْ لَطِیفٍ مَا أَلْطَفَکَ، وَ رَؤُوفٍ مَا أَرْأَفَکَ، وَ حَکِیمٍ مَا أَعْرَفَکَ. سُبْحَانَکَ مِنْ مَلِیکٍ مَا أَمْنَعَکَ، وَ جَوَادٍ مَا أَوْسَعَکَ، وَ رَفِیعٍ مَا أَرْفَعَکَ ذُو الْبَهَاءِ وَ الْمَ_جْدِ وَ الْکِبْرِیَاءِ وَ الْحَمْدِ. سُبْحَانَکَ بَسَطْتَ بِالْخَیْرَاتِ یَدَکَ، وَ عُرِفَتِ الْهِدَایَهُ مِنْ عِنْدِکَ، فَمَنِ الَْتمَسَکَ لِدِینٍ أَوْ دُنْیَا وَجَدَکَ. سُبْحَانَکَ خَضَعَ لَکَ مَنْ جَرَی فِی عِلْمِکَ، وَ خَشَعَ لِعَظَمَتِکَ مَا دُونَ عَرْشِکَ، وَ انْقَادَ لِلتَّسْلِیمِ لَکَ کُلُّ خَلْقِکَ. سُبْحَانَکَ لَا تُحَسُّ وَ لَا تُجَسُّ وَ لَا تُمَسُّ وَ لَا تُکَادُ وَ لَا تُمَاطُ وَ لَا تُنَازَعُ وَ لَا تُجَارَی وَ لَا تُمَارَی وَ لَا تُخَادَعُ وَ لَا تُمَاکَرُ. سُبْحَانَکَ سَبِیلُکَ جَدَدٌ. وَ أَمْرُکَ رَشَدٌ، وَ أَنْتَ حَیٌّ صَمَدٌ. سُبْحَانَکَ قَولُکَ حُکْمٌ، وَ قَضَاوءُکَ حَتْمٌ، وَ إِرَادَتُکَ عَزْمٌ. سُبْحَانَکَ لَا رَادَّ لِمَشِیَّتِکَ، وَ لَا مُبَدِّلَ لِکَلِمَاتِکَ. سُبْحَانَکَ بَاهِرَ الْآیَاتِ، فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ، بَارِئَ النَّسَمَاتِ. لَکَ الْحَمْدُ حَمْدًا یَدُومُ بِدَوَامِکَ. وَ لَکَ الْحَمْدُ حَمْدًا خَالِدًا بِنِعْمَتِکَ. وَ لَکَ الْحَمْدُ حَمْدًا یُوَازِی صُنْعَکَ. وَ لَکَ الْحَمْدُ حَمْدًا یَزِیدُ عَلَی رِضَاکَ. وَ لَکَ الْحَمْدُ حَمْدًا مَعَ حَمْدِ کُلِّ حَامِدٍ، وَ شُکْرًا یَقْصُرُ عَنْهُ شُکْرُ کُلِّ شَاکِرٍ. حَمْدًا لَا یَنْبَغِی إِلَّا لَکَ، وَ لَا یُتَقَرَّبُ بِهِ إِلَّا إِلَیْکَ. حَمْدًا یُسْتَدَامُ بِهِ الْأَوَّلُ، وَ یُسْتَدْعَی بِهِ دَوَامُ الْآخِرِ. حَمْدًا یَتَضَاعَفُ عَلَی کُرُورِ الْأَزْمِنَهِ، وَ یَتَزَایَدُ أَضْعَافًا مُتَرَادِفَهً. حَمْدًا یَعْجِزُ عَنْ إِحْصَائِهِ الْحَفَظَهُ، وَ یَزِیدُ عَلَی مَا أَحْصَتْهُ فِی کِتَابِکَ الْکَتَبَهُ. حَمْدًا یُوازِنُ عَرْشَکَ الْمَ_جِیدَ وَ یُعَادِلُ کُرْسِیَّکَ الرَّفِیعَ. حَمْدًا یَکْمُلُ لَدَیْکَ ثَوَابُهُ، وَ یَسْتَغْرِقُ کُلَّ جَزَاءٍ جَزَاوءُهُ. حَمْدًا ظَاهِرُهُ وَفْقٌ لِبَاطِنِهِ، وَ بَاطِنُهُ وَفْقٌ لِصِدْقِ النِّیَّهِ. حَمْدًا لَمْ یَحْمَدْکَ خَلْقٌ مِثْلَهُ، وَ لَا یَعْرِفُ أَحَدٌ سِوَاکَ فَضْلَهُ. حَمْدًا یُعَانُ مَنِ اجْتَهَدَ فِی تَعْدِیدِهِ، وَ یُوءَیَّدُ مَنْ أَغْرَقَ نَزْعًا فِی تَوْفِیَتِهِ. حَمْدًا یَجْمَعُ مَا خَلَقْتَ مِنَ الْحَمْدِ، وَ یَنْتَظِمُ مَا أَنْتَ خَالِقُهُ مِنْ بَعْدُ. حَمْدًا لَا حَمْدَ أَقْرَبُ إِلَی قَوْلِکَ مِنْهُ، وَ لَا أَحْمَدَ مِمَّنْ یَحْمَدُکَ بِهِ. حَمْدًا یُوجِبُ بِکَرَمِکَ الْمَزِیدَ بِوُفُورِهِ، وَ تَصِلُهُ بِمَزِیدٍ بَعْدَ مَزِیدٍ طَوْلًا مِنْکَ. حَمْدًا یَجِبُ لِکَرَمِ وَجْهِکَ، وَ یُقَابِلُ عِزَّ جَلَالِکَ. رَبِّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، الْمُنْتَجَبِ الْمُصْطَفَی الْمُکَرَّمِ الْمُقَرَّبِ، أَفْضَلَ صَلَوَاتِکَ، وَ بَارِکْ عَلَیْهِ أَتَمَّ بَرَکَاتِکَ، وَ تَرَحَّمْ عَلَیْهِ أَمْتَعَ رَحَمَاتِکَ. رَبِّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، صَلَاهً زَاکِیَهً لَا تَکُونُ صَلَاهٌ أَزْکَی مِنْهَا، وَ صَلِّ عَلَیْهِ صَلَاهً نَامِیَهً لَا تَکُونُ صَلَاهٌ أَنْمَی مِنْهَا، وَ صَلِّ عَلَیْهِ صَلَاهً رَاضِیَهً لَا تَکُونُ صَلَاهٌ فَوْقَهَا. رَبِّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، صَلَاهً تُرْضِیهِ وَ تَزِیدُ عَلَی رِضَاهُ،

ص : 186

وَ صَلِّ عَلَیْهِ صَلَاهً تُرْضِیکَ و تَزِیدُ عَلَی رِضَاکَ لَهُ وَ صَلِّ عَلَیْهِ صَلَاهً لَا تَرْضَی لَهُ إِلَّا بِهَا، وَ لَا تَرَی غَیْرَهُ لَهَا أَهْلًا. رَبِّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ صَلَاهً تُجَاوِزُ رِضْوَانَکَ، وَ یَتَّصِلُ اتِّصَالُهَا بِبَقَائِکَ، وَ لَا یَنْفَدُ کَمَا لَا تَنْفَدُ کَلِمَاتُکَ. رَبِّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، صَلَاهً تَنْتَظِمُ صَلَوَاتِ مَلَائِکَتِکَ وَ أَنْبِیَائِکَ وَ رُسُلِکَ وَ أَهْلِ طَاعَتِکَ، وَ تَشْتَمِلُ عَلَی صَلَوَاتِ عِبَادِکَ مِنْ جِنِّکَ وَ إِنْسِکَ وَ أَهْلِ إِجَابَتِکَ، وَ تَجْتَمِعُ عَلَی صَلَاهِ کُلِّ مَنْ ذَرَأْتَ وَ بَرَأْتَ مِنْ أَصْنَافِ خَلْقِکَ. رَبِّ صَلِّ عَلَیْهِ وَ آلِهِ، صَلَاهً تُحِیطُ بِکُلِّ صَلَاهٍ سَالِفَهٍ وَ مُسْتَأْنَفَهٍ، وَ صَلِّ عَلَیْهِ وَ عَلَی آلِهِ، صَلَاهً مَرْضِیَّهً لَکَ وَ لِمَنْ دُونَکَ، وَ تُنْشِئُ مَعَ ذَلِکَ صَلَوَاتٍ تُضَاعِفُ مَعَهَا تِلْکَ الصَّلَوَاتِ عِنْدَهَا، وَ تَزِیدُهَا عَلَی کُرُورِ الْأَیَّامِ زِیَادَهً فِی تَضَاعِیفَ لَا یَعُدُّهَا غَیْرُکَ. رَبِّ صَلِّ عَلَی أَطَائِبِ أَهْلِ بَیْتِهِ الَّذِینَ اخْتَرْتَهُمْ لِأَمْرِکَ، وَ جَعَلْتَهُمْ خَزَنَهَ عِلْمِکَ، وَ حَفَظَهَ دِینِکَ، وَ خُلَفَاءَکَ فِی أَرْضِکَ، وَ حُجَجَکَ عَلَی عِبَادِکَ، وَ طَهَّرْتَهُمْ مِنَ الرِّجْسِ وَ الدَّنَسِ تَطْهِیرًا بِإِرَادَتِکَ، وَ جَعَلْتَهُمُ الْوَسِیلَهَ إِلَیْکَ، وَ الْمَسْلَکَ إِلَی جَنَّتِکَ. رَبِّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، صَلَاهً تُجْزِلُ لَهُمْ بِهَا مِنْ نِحَلِکَ وَ کَرَامَتِکَ، وَ تُکْمِلُ لَهُمُ الْأَشْیَاءَ مِنْ عَطَایَاکَ وَ نَوَافِلِکَ، وَ تُوَفِّرُ عَلَیْهِمُ الْحَظَّ مِنْ عَوَائِدِکَ وَ فَوَائِدِکَ. رَبِّ صَلِّ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمْ صَلَاهً لَا أَمَدَ فِی أَوَّلِهَا، وَ لَا غَایَهَ لِأَمَدِهَا، وَ لَا نِهَایَهَ لِآخِرِهَا. رَبِّ صَلِّ عَلَیْهِمْ زِنَهَ عَرْشِکَ وَ مَا دُونَهُ، وَ مِلْ ءَ سَمَاوَاتِکَ وَ مَا فَوْقَهُنَّ، وَ عَدَدَ أَرَضِیکَ وَ مَا تَحْتَهُنَّ وَ مَا بَیْنَهُنَّ، صَلَاهً تُقَرِّبُهُمْ مِنْکَ زُلْفَی، وَ تَکُونُ لَکَ وَ لَهُمْ رِضًی، وَ مُتَّصِلَهً بِنَظَائِرِهِنَّ أَبَدًا. اللَّهُمَّ إِنَّکَ أَیَّدْتَ دِینَکَ فِی کُلِّ أَوَانٍ بِإِمَامٍ أَقَمْتَهُ عَلَمًا لِعِبَادِکَ، وَ مَنَارًا فِی بِلَادِکَ بَعْدَ أَنْ وَصَلْتَ حَبْلَهُ بِحَبْلِکَ، وَ جَعَلْتَهُ الذَّرِیعَهَ إِلَی رِضْوَانِکَ، وَ افْتَرَضْتَ طَاعَتَهُ، وَ حَذَّرْتَ مَعْصِیَتَهُ، وَ أَمَرْتَ بِامْتِثَالِ أَوَامِرِهِ، وَ الِانْتِهَاءِ عِنْدَ نَهْیِهِ، وَ أَلَّا یَتَقَدَّمَهُ مُتَقَدِّمٌ، وَ لَا یَتَأَخَّرَ عَنْهُ مُتَأَخِّرٌ فَهُوَ عِصْمَهُ اللَّائِذِینَ، وَ کَهْفُ الْمُوءْمِنِینَ وَ عُرْوَهُ الْمُتَمَسِّکِینَ، وَ بَهَاءُ الْعَالَمِینَ. اللَّهُمَّ فَأَوْزِعْ لِوَلِیِّکَ شُکْرَ مَا أَنْعَمْتَ بِهِ عَلَیْهِ، وَ أَوْزِعْنَا مِثْلَهُ فِیهِ، وَ آتِهِ مِنْ لَدُنْکَ سُلْطَانًا نَصِیرًا، وَ افْتَحْ لَهُ فَتْحًا یَسِیرًا، وَ أَعِنْهُ بِرُکْنِکَ الْأَعَزِّ، وَ اشْدُدْ أَزْرَهُ، وَ قَوِّ عَضُدَهُ، وَ رَاعِهِ بِعَیْنِکَ، وَ احْمِهِ بِحِفْظِکَ وَ انْصُرْهُ بِمَلَائِکَتِکَ، وَ امْدُدْهُ بِجُنْدِکَ الْأَغْلَبِ. وَ أَقِمْ بِهِ کِتَابَکَ وَ حُدُودَکَ وَ شَرَائِعَکَ وَ سُنَنَ رَسُولِکَ، صَلَوَاتُکَ اللَّهُمَّ عَلَیْهِ وَ آلِهِ، وَ أَحْیِ بِهِ مَا أَمَاتَهُ الظَّالِمُونَ مِنْ مَعَالِمِ دِینِکَ، وَ اجْلُ بِهِ صَدَاءَ الْجَوْرِ عَنْ طَرِیقَتِکَ، وَ أَبِنْ بِهِ الضَّرَّاءَ مِنْ سَبِیلِکَ، وَ أَزِلْ بِهِ النَّاکِبِینَ عَنْ صِرَاطِکَ، وَ امْحَقْ بِهِ بُغَاهَ قَصْدِکَ عِوَجًا. وَ أَلِنْ جَانِبَهُ لِأَوْلِیَائِکَ، وَ ابْسُطْ یَدَهُ عَلَی

ص : 187

أَعْدَائِکَ، وَ هَبْ لَنَا رَأْفَتَهُ، وَ رَحْمَتَهُ وَ تَعَطُّفَهُ وَ تَحَنُّنَهُ، وَ اجْعَلْنَا لَهُ سَامِعِینَ مُطِیعِینَ، وَ فِی رِضَاهُ سَاعِینَ، وَ إِلَی نُصْرَتِهِ وَ الْمُدَافَعَهِ عَنْهُ مُکْنِفِینَ، وَ إِلَیْکَ وَ إِلَی رَسُولِکَ صَلَوَاتُکَ اللَّهُمَّ عَلَیْهِ وَ آلِهِ بِذَلِکَ مُتَقَرِّبِینَ. اللَّهُمَّ وَ صَلِّ عَلَی أَوْلِیَائِهِمُ الْمُعْتَرِفِینَ بِمَقَامِهِمُ، الْمُتَّبِعِینَ مَنْهَجَهُمُ، الْمُقْتَفِینَ آثَارَهُمُ، الْمُسْتَمْسِکِینَ بِعُرْوَتِهِمُ، الْمُتَمَسِّکِینَ بِوِلَایَتِهِمُ، الْمُوءْتَمِّینَ بِإِمَامَتِهِمُ، الْمُسَلِّمِینَ لِأَمْرِهِمُ، الْمُ_جْتَهِدِینَ فِی طَاعَتِهِمُ، الْمُنْتَظِرِینَ أَیَّامَهُمُ، الْمَادِّینَ إِلَیْهِمْ أَعْیُنَهُمُ الصَّلَوَاتِ الْمُبَارَکَاتِ الزَّاکِیَاتِ النَّامِیَاتِ الْغَادِیَاتِ الرَّائِحَاتِ. وَ سَلِّمْ عَلَیْهِمْ وَ عَلَی أَرْوَاحِهِمْ، وَ اجْمَعْ عَلَی التَّقْوَی أَمْرَهُمْ، وَ أَصْلِحْ لَهُمْ شُؤُونَهُمْ، وَ تُبْ عَلَیْهِمْ، إِنَّکَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ، وَ خَیْرُ الْغَافِرِینَ، وَ اجْعَلْنَا مَعَهُمْ فِی دَارِ السَّلَامِ بِرَحْمَتِکَ، یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ. اللَّهُمَّ هَذَا یَوْمُ عَرَفَهَ یَوْمٌ شَرَّفْتَهُ وَ کَرَّمْتَهُ وَ عَظَّمْتَهُ، نَشَرْتَ فِیهِ رَحْمَتَکَ، وَ مَنَنْتَ فِیهِ بِعَفْوِکَ، وَ أَجْزَلْتَ فِیهِ عَطِیَّتَکَ، وَ تَفَضَّلْتَ بِهِ عَلَی عِبَادِکَ. اللَّهُمَّ وَ أَنَا عَبْدُکَ الَّذِی أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ قَبْلَ خَلْقِکَ لَهُ وَ بَعْدَ خَلْقِکَ إِیَّاهُ، فَجَعَلْتَهُ مِمَّنْ هَدَیْتَهُ لِدِینِکَ، وَ وَفَّقْتَهُ لِحَقِّکَ، وَ عَصَمْتَهُ بِحَبْلِکَ، وَ أَدْخَلْتَهُ فِی حِزْبِکَ، وَ أَرْشَدْتَهُ لِمُوَالَاهِ أَوْلِیَائِکَ، وَ مُعَادَاهِ أَعْدَائِکَ. ثُمَّ أَمَرْتَهُ فَلَمْ یَأْتَمِرْ، وَ زَجَرْتَهُ فَلَمْ یَنْزَجِرْ، وَ نَهَیْتَهُ عَنْ مَعْصِیَتِکَ، فَخَالَفَ أَمْرَکَ إِلَی نَهْیِکَ، لَا مُعَانَدَهً لَکَ، وَ لَا اسْتِکْبَارًا عَلَیْکَ، بَلْ دَعَاهُ هَوَاهُ إِلَی مَا زَیَّلْتَهُ وَ إِلَی مَا حَذَّرْتَهُ، وَ أَعَانَهُ عَلَی ذَلِکَ عَدُوُّکَ وَ عَدُوُّهُ، فَأَقْدَمَ عَلَیْهِ عَارِفًا بِوَعِیدِکَ، رَاجِیًا لِعَفْوِکَ، وَاثِقًا بِتَجَاوُزِکَ، وَ کَانَ أَحَقَّ عِبَادِکَ مَعَ مَا مَنَنْتَ عَلَیْهِ أَلَّا یَفْعَلَ. وَ هَا أَنَا ذَا بَیْنَ یَدَیْکَ صَاغِرًا ذَلِیلًا خَاضِعًا خَاشِعًا خَائِفًا، مُعْتَرِفًا بِعَظِیمٍ مِنَ الذُّنُوبِ تَحَمَّلْتُهُ، وَ جَلِیلٍ مِنَ الْخَطَایَا اجْتَرَمْتُهُ، مُسْتَجِیرًا بِصَفْحِکَ، لَائِذًا بِرَحْمَتِکَ، مُوقِنًا أَنَّهُ لَا یُجِیرُنِی مِنْکَ مُجِیرٌ، وَ لَا یَمْنَعُنِی مِنْکَ مَانِعٌ. فَعُدْ عَلَیَّ بِمَا تَعُودُ بِهِ -عَلَی مَنِ اقْتَرَفَ- مِنْ تَغَمُّدِکَ، وَ جُدْ عَلَیَّ بِمَا تَجُودُ بِهِ -عَلَی مَنْ أَلْقَی بِیَدِهِ إِلَیْکَ- مِنْ عَفْوِکَ، وَ امْنُنْ عَلَیَّ -بِمَا لَا یَتَعَاظَمُکَ أَنْ تَمُنَّ بِهِ عَلَی مَنْ أَمَّلَکَ- مِنْ غُفْرَانِکَ. وَ اجْعَلْ لِی فِی هَذَا الْیَوْمِ نَصِیبًا أَنَالُ بِهِ حَظًّا مِنْ رِضْوَانِکَ، وَ لَا تَرُدَّنِی صِفْرًا مِمَّا یَنْقَلِبُ بِهِ الْمُتَعَبِّدُونَ لَکَ مِنْ عِبَادِکَ. وَ إِنِّی وَ إِنْ لَمْ أُقَدِّمْ مَا قَدَّمُوهُ مِنَ الصَّالِحَاتِ فَقَدْ قَدَّمْتُ تَوْحِیدَکَ وَ نَفْیَ الْأَضْدَادِ وَ الْأَنْدَادِ وَ الْأَشْبَاهِ عَنْکَ، وَ أَتَیْتُکَ مِنَ الْأَبْوَابِ الَّتِی أَمَرْتَ أَنْ تُوءْتَی مِنْهَا، وَ تَقَرَّبْتُ إِلَیْکَ بِمَا لَا یَقْرُبُ أَحَدٌ مِنْکَ إِلَّا بِالتَّقَرُّبِ بِهِ. ثُمَّ أَتْبَعْتُ ذَلِکَ بِالْإِنَابَهِ إِلَیْکَ، وَ التَّذَلُّلِ وَ الِاسْتِکَانَهِ لَکَ، وَ حُسْنِ الظَّنِّ بِکَ، وَ الثِّقَهِ بِمَا عِنْدَکَ، وَ شَفَعْتُهُ بِرَجَائِکَ الَّذِی قَلَّ مَا یَخِیبُ عَلَیْهِ رَاجِیکَ. وَ سَأَلْتُکَ مَسْأَلَهَ الْحَقِیرِ الذَّلِیلِ

ص : 188

الْبَائِسِ الْفَقِیرِ الْخَائِفِ الْمُسْتَجِیرِ، وَ مَعَ ذَلِکَ خِیفَهً وَ تَضَرُّعًا وَ تَعَوُّذًا وَ تَلَوُّذًا، لَا مُسْتَطِیلًا بِتَکَبُّرِ الْمُتَکَبِّرِینَ، وَ لَا مُتَعَالِیًا بِدَالَّهِ الْمُطِیعِینَ، وَ لَا مُسْتَطِیلًا بِشَفَاعَهِ الشَّافِعِینَ. وَ أَنَا بَعْدُ أَقَلُّ الْأَقَلِّینَ، وَ أَذَلُّ الْأَذَلِّینَ، وَ مِثْلُ الذَّرَّهِ أَوْ دُونَهَا، فَیَا مَنْ لَمْ یُعَاجِلِ الْمُسِیئِینَ، وَ لَا یَنْدَهُ الْمُتْرَفِینَ، وَ یَا مَنْ یَمُنُّ بِإِقَالَهِ الْعَاثِرِینَ، وَ یَتَفَضَّلُ بِإِنْظَارِ الْخَاطِئِینَ. أَنَا الْمُسِیءُ الْمُعْتَرِفُ الْخَاطِئُ الْعَاثِرُ. أَنَا الَّذِی أَقْدَمَ عَلَیْکَ مُجْتَرِئًا. أَنَا الَّذِی عَصَاکَ مُتَعَمِّدًا. أَنَا الَّذِی اسْتَخْفَی مِنْ عِبَادِکَ وَ بَارَزَکَ. أَنَا الَّذِی هَابَ عِبَادَکَ وَ أَمِنَکَ. أَنَا الَّذِی لَمْ یَرْهَبْ سَطْوَتَکَ، وَ لَمْ یَخَفْ بَأْسَکَ. أَنَا الْجَانِی عَلَی نَفْسِهِ. أَنَا الْمُرْتَهَنُ بِبَلِیَّتِهِ. أَنَا الْقَلِیلُ الْحَیَاءِ. أَنَا الطَّوِیلُ الْعَنَاءِ. بِحَقِّ مَنِ انْتَجَبْتَ مِنْ خَلْقِکَ، وَ بِمَنِ اصْطَفَیْتَهُ لِنَفْسِکَ، بِحَقِّ مَنِ اخْتَرْتَ مِنْ بَرِیَّتِکَ، وَ مَنِ اجْتَبَیْتَ لِشَأْنِکَ، بِحَقِّ مَنْ وَصَلْتَ طَاعَتَهُ بِطَاعَتِکَ، وَ مَنْ جَعَلْتَ مَعْصِیَتَهُ کَمَعْصِیَتِکَ، بِحَقِّ مَنْ قَرَنْتَ مُوَالَاتَهُ بِمُوَالَاتِکَ، وَ مَنْ نُطْتَ مُعَادَاتَهُ بِمُعَادَاتِکَ، تَغَمَّدْنِی فِی یَوْمِی هَذَا بِمَا تَتَغَمَّدُ بِهِ مَنْ جَارَ إِلَیْکَ مُتَنَصِّلًا، وَ عَاذَ بِاسْتِغْفَارِکَ تَائِبًا. وَ تَوَلَّنِی بِمَا تَتَوَلَّی بِهِ أَهْلَ طَاعَتِکَ وَ الزُّلْفَی لَدَیْکَ وَ الْمَکَانَهِ مِنْکَ. وَ تَوَحَّدْنِی بِمَا تَتَوَحَّدُ بِهِ مَنْ وَفَی بِعَهْدِکَ، وَ أَتْعَبَ نَفْسَهُ فِی ذَاتِکَ، وَ أَجْهَدَهَا فِی مَرْضَاتِکَ. وَ لَا تُوءَاخِذْنِی بِتَفْرِیطِی فِی جَنْبِکَ، وَ تَعَدِّی طَوْرِی فِی حُدُودِکَ، وَ مُجَاوَزَهِ أَحْکَامِکَ. وَ لَا تَسْتَدْرِجْنِی بِإِمْلَائِکَ لِی اسْتِدْرَاجَ مَنْ مَنَعَنِی خَیْرَ مَا عِنْدَهُ وَ لَمْ یَشْرَکْکَ فِی حُلُولِ نِعْمَتِهِ بِی. وَ نَبِّهْنِی مِنْ رَقْدَهِ الْغَافِلِینَ، وَ سِنَهِ الْمُسْرِفِینَ، وَ نَعْسَهِ الْمَ_خْذُولِینَ. وَ خُذْ بِقَلْبِی إِلَی مَا اسْتَعْمَلْتَ بِهِ الْقَانِتِینَ، وَ اسْتَعْبَدْتَ بِهِ الْمُتَعَبِّدِینَ، وَ اسْتَنْقَذْتَ بِهِ الْمُتَهَاوِنِینَ. وَ أَعِذْنِی مِمَّا یُبَاعِدُنِی عَنْکَ، وَ یَحُولُ بَیْنِی وَ بَیْنَ حَظِّی مِنْکَ، وَ یَصُدُّنِی عَمَّا أُحَاوِلُ لَدَیْکَ. وَ سَهِّلْ لِی مَسْلَکَ الْخَیْرَاتِ إِلَیْکَ، وَ الْمُسَابَقَهَ إِلَیْهَا مِنْ حَیْثُ أَمَرْتَ، وَ الْمُشَاحَّهَ فِیهَا عَلَی مَا أَرَدْتَ. وَ لَا تَمْحَقْنِی فِیمَن تَمْحَقُ مِنَ الْمُسْتَخِفِّینَ بِمَا أَوْعَدْتَ. وَ لَا تُهْلِکْنِی مَعَ مَنْ تُهْلِکُ مِنَ الْمُتَعَرِّضِینَ لِمَقْتِکَ. وَ لَا تُتَبِّرْنِی فِیمَنْ تُتَبِّرُ مِنَ الْمُنْحَرِفِینَ عَنْ سُبُلِکَ. وَ نَجِّنِی مِنْ غَمَرَاتِ الْفِتْنَهِ، وَ خَلِّصْنِی مِنْ لَهَوَاتِ الْبَلْوَی، وَ أَجِرْنِی مِنْ أَخْذِ الْإِمْلَاءِ. وَ حُلْ بَیْنِی وَ بَیْنَ عَدُوٍّ یُضِلُّنِی، وَ هَوًی یُوبِقُنِی، وَ مَنْقَصَهٍ تَرْهَقُنِی. وَ لَا تُعْرِضْ عَنِّی إِعْرَاضَ مَنْ لَا تَرْضَی عَنْهُ بَعْدَ غَضَبِکَ. وَ لَا تُوءْیِسْنِی مِنَ الْأَمَلِ فِیکَ فَیَغْلِبَ عَلَیَّ الْقُنُوطُ مِنْ رَحْمَتِکَ. وَ لَا تَمْنِحْنِی بِمَا لَا طَاقَهَ لِی بِهِ فَتَبْهَظَنِی مِمَّا تُحَمِّلُنِیهِ مِنْ فَضْلِ مَحَبَّتِکَ. وَ لَا تُرْسِلْنِی مِنْ یَدِکَ إِرْسَالَ مَنْ لَا خَیْرَ فِیهِ، وَ لَا حَاجَهَ بِکَ إِلَیْهِ، وَ لَا إِنَابَهَ لَهُ. وَ لَا تَرْمِ بِی رَمْیَ مَنْ سَقَطَ مِنْ عَیْنِ رِعَایَتِکَ، وَ مَنِ اشْتَمَلَ عَلَیْهِ الْخِزْیُ مِنْ

ص : 189

عِنْدِکَ، بَلْ خُذْ بِیَدِی مِنْ سَقْطَهِ الْمُتَرَدِّینَ، وَ وَهْلَهِ الْمُتَعَسِّفِینَ، وَ زَلَّهِ الْمَغْرُورِینَ، وَ وَرْطَهِ الْهَالِکِینَ. وَ عَافِنِی مِمَّا ابْتَلَیْتَ بِهِ طَبَقَاتِ عَبِیدِکَ وَ إِمَائِکَ، وَ بَلِّغْنِی مَبَالِغَ مَنْ عُنِیتَ بِهِ، وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ، وَ رَضِیتَ عَنْهُ، فَأَعَشْتَهُ حَمِیدًا، وَ تَوَفَّیْتَهُ سَعِیدًا. وَ طَوِّقْنِی طَوْقَ الْإِقْلَاعِ عَمَّا یُحْبِطُ الْحَسَنَاتِ، وَ یَذْهَبُ بِالْبَرَکَاتِ. وَ أَشْعِرْ قَلْبِیَ الِازْدِجَارَ عَنْ قَبَائِحِ السَّیِّئَاتِ، وَ فَوَاضِحِ الْحَوْبَاتِ. وَ لَا تَشْغَلْنِی بِمَا لَا أُدْرِکُهُ إِلَّا بِکَ عَمَّا لَا یُرْضِیکَ عَنِّی غَیْرُهُ. وَ انْزِعْ مِنْ قَلْبِی حُبَّ دُنْیَا دَنِیَّهٍ، تَنْهَی عَمَّا عِنْدَکَ، وَ تَصُدُّ عَنِ ابْتِغَاءِ الْوَسِیلَهِ إِلَیْکَ، وَ تُذْهِلُ عَنِ التَّقَرُّبِ مِنْکَ. وَ زَیِّنْ لِیَ التَّفَرُّدَ بِمُنَاجَاتِکَ بِاللَّیْلِ وَ النَّهَارِ. وَ هَبْ لِی عِصْمَهً تُدْنِینِی مِنْ خَشْیَتِکَ، وَ تَقْطَعُنِی عَنْ رُکُوبِ مَحَارِمِکَ، وَ تَفُکَّنِی مِنْ أَسْرِ الْعَظَائِمِ. وَ هَبْ لِیَ التَّطْهِیرَ مِنْ دَنَسِ الْعِصْیَانِ، وَ أَذْهِبْ عَنِّی دَرَنَ الْخَطَایَا، وَ سَرْبِلْنِی بِسِرْبَالِ عَافِیَتِکَ، وَ رَدِّنِی رِدَاءَ مُعَافَاتِکَ، وَ جَلِّلْنِی سَوَابِغَ نَعْمَائِکَ، وَ ظَاهِرْ لَدَیَّ فَضْلَکَ وَ طَوْلَکَ. وَ أَیِّدْنِی بِتَوْفِیقِکَ وَ تَسْدِیدِکَ، وَ أَعِنِّی عَلَی صَالِحِ النِّیَّهِ، وَ مَرْضِیِّ الْقَوْلِ، وَ مُسْتَحْسَنِ الْعَمَلِ، وَ لَا تَکِلْنِی إِلَی حَوْلِی وَ قُوَّتِی دُونَ حَوْلِکَ وَ قُوَّتِکَ. وَ لَا تُخْزِنِی یَوْمَ تَبْعَثُنِی لِلِقَائِکَ، وَ لَا تَفْضَحْنِی بَیْنَ یَدَیْ أَوْلِیَائِکَ، وَ لَا تُنْسِنِی ذِکْرَکَ، وَ لَا تُذْهِبْ عَنِّی شُکْرَکَ، بَلْ أَلْزِمْنِیهِ فِی أَحْوَالِ السَّهْوِ عِنْدَ غَفَلَاتِ الْجَاهِلِینَ لِآلْائِکَ، وَ أَوْزِعْنِی أَنْ أُثْنِیَ بِمَا أَوْلَیْتَنِیهِ، وَ أَعْتَرِفَ بِمَا أَسْدَیْتَهُ إِلَیَّ. وَ اجْعَلْ رَغْبَتِی إِلَیْکَ فَوْقَ رَغْبَهِ الرَّاغِبِینَ، وَ حَمْدِی إِیَّاکَ فَوْقَ حَمْدِ الْحَامِدِینَ. وَ لَا تَخْذُلْنِی عِنْدَ فَاقَتِی إِلَیْکَ، وَ لَا تُهْلِکْنِی بِمَا. أَسْدَیْتُهُ إِلَیْکَ، وَ لَا تَجْبَهْنِی بِمَا جَبَهْتَ بِهِ الْمُعَانِدِینَ لَکَ، فَإِنِّی لَکَ مُسَلِّمٌ، أَعْلَمُ أَنَّ الْحُجَّهَ لَکَ، وَ أَنَّکَ أَوْلَی بِالْفَضْلِ، وَ أَعْوَدُ بِالْإِحْسَانِ، وَ أَهْلُ التَّقْوَی، وَ أَهْلُ الْمَغْفِرَهِ، وَ أَنَّکَ بِأَنْ تَعْفُوَ أَوْلَی مِنْکَ بِأَنْ تُعَاقِبَ، وَ أَنَّکَ بِأَنْ تَسْتُرَ أَقْرَبُ مِنْکَ إِلَی أَنْ تَشْهَرَ. فَأَحْیِنِی حَیَاهً طَیِّبَهً تَنْتَظِمُ بِمَا أُرِیدُ، وَ تَبْلُغُ مَا أُحِبُّ مِنْ حَیْثُ لَا آتِی مَا تَکْرَهُ، وَ لَا أَرْتَکِبُ مَا نَهَیْتَ عَنْهُ، وَ أَمِتْنِی مَیتَهَ مَنْ یَسْعَی نُورُهُ بَیْنَ یَدَیْهِ وَ عَنْ یَمِینِهِ. وَ ذَلِّلْنِی بَیْنَ یَدَیْکَ، وَ أَعِزَّنِی عِنْدَ خَلْقِکَ، وَ ضَعْنِی إِذَا خَلَوْتُ بِکَ، وَ ارْفَعْنِی بَیْنَ عِبَادِکَ، وَ أَغْنِنِی عَمَّنْ هُوَ غَنِیٌّ عَنِّی، وَ زِدْنِی إِلَیْکَ فَاقَهً وَ فَقْرًا. وَ أَعِذْنِی مِنْ شَمَاتَهِ الْأَعْدَاءِ، وَ مِنْ حُلُولِ الْبَلَاءِ، وَ مِنَ الذُّلِّ وَ الْعَنَاءِ، تَغَمَّدْنِی فِیما اطَّلَعْتَ عَلَیْهِ مِنِّی بِمَا یَتَغَمَّدُ بِهِ الْقَادِرُ عَلَی الْبَطْشِ لَوْ لَا حِلْمُهُ، وَ الْآخِذُ عَلَی الْجَرِیرَهِ لَوْ لَا أَنَاتُهُ. وَ إِذَا أَرَدْتَ بِقَوْمٍ فِتْنَهً أَوْ سُوءًا فَنَجِّنِی مِنْهَا لِوَاذًا بِکَ، وَ إِذْ لَمْ تُقِمْنِی مَقَامَ فَضِیحَهٍ فِی دُنْیَاکَ فَلَا تُقِمْنِی مِثْلَهُ فِی آخِرَتِکَ. وَ اشْفَعْ لِی أَوَائِلَ مِنَنِکَ بِأَوَاخِرِهَا، وَ قَدِیمَ فَوَائِدِکَ بِحَوَادِثِهَا، وَ لَا تَمْدُدْ

ص : 190

لِی مَدًّا یَقْسُو مَعَهُ قَلْبِی، وَ لَا تَقْرَعْنِی قَارِعَهً یَذْهَبُ لَهَا بَهَائِی، وَ لَا تَسُمْنِی خَسِیسَهً یَصْغُرُ لَهَا قَدْرِی وَ لَا نَقِیصَهً یُجْهَلُ مِنْ أَجْلِهَا مَکَانِی. وَ لَا تَرُعْنِی رَوْعَهً أُبْلِسُ بِهَا، وَ لَا خِیفَهً أُوجِسُ دُونَهَا، اجْعَلْ هَیْبَتِی فِی وَعِیدِکَ، وَ حَذَرِی مِنْ إِعْذَارِکَ وَ إِنْذَارِکَ، وَ رَهْبَتِی عِنْد تِلَاوَهِ آیَاتِکَ. وَ اعْمُرْ لَیْلِی بِإِیقَاظِی فِیهِ لِعِبَادَتِکَ، وَ تَفَرُّدِی بِالتَّهَجُّدِ لَکَ، وَ تَجَرُّدِی بِسُکُونِی إِلَیْکَ، وَ إِنْزَالِ حَوَائِجِی بِکَ، وَ مُنَازَلَتِی إِیَّاکَ فِی فَکَاکِ رَقَبَتِی مِنْ نَارِکَ، وَ إِجَارَتِی مِمَّا فِیهِ أَهْلُهَا مِنْ عَذَابِکَ. وَ لَا تَذَرْنِی فِی طُغْیَانِی عَامِهًا، وَ لَا فِی غَمْرَتِی سَاهِیًا حَتَّی حِینٍ، وَ لَا تَجْعَلْنِی عِظَهً لِمَنِ اتَّعَظَ، وَ لَا نَکَالًا لِمَنِ اعْتَبَرَ، وَ لَا فِتْنَهً لِمَنْ نَظَرَ، وَ لَا تَمْکُرْ بِی فِیمَنْ تَمْکُرُ بِهِ، وَ لَا تَسْتَبْدِلْ بِی غَیْرِی، وَ لَا تُغَیِّرْ لِی اسْمًا، وَ لَا تُبَدِّلْ لِی جِسْمًا، وَ لَا تَتَّخِذْنِی هُزُوًا لِخَلْقِکَ، وَ لَا سُخْرِیًّا لَکَ، وَ لَا تَبَعًا إِلَّا لِمَرْضَاتِکَ، وَ لَا مُمْتَهَنًا إِلَّا بِالِانْتِقَامِ لَکَ. وَ أَوْجِدْنِی بَرْدَ عَفْوِکَ، وَ حَلَاوَهَ رَحْمَتِکَ وَ رَوْحِکَ وَ رَیْحَانِکَ، وَ جَنَّهِ نَعِیمِکَ، وَ أَذِقْنِی طَعْمَ الْفَرَاغِ لِمَا تُحِبُّ بِسَعَهٍ مِنْ سَعَتِکَ، وَ الِاجْتِهَادِ فِیما یُزْلِفُ لَدَیْکَ وَ عِنْدَکَ، وَ أَتْحِفْنِی بِتُحْفَهٍ مِنْ تُحَفَاتِکَ. وَ اجْعَلْ تِجَارَتِی رَابِحَهً، وَ کَرَّتِی غَیْرَ خَاسِرَهٍ، وَ أَخِفْنِی مَقَامَکَ، وَ شَوِّقْنِی لِقَاءَکَ، وَ تُبْ عَلَیَّ تَوْبَهً نَصُوحًا لَا تُبْقِ مَعَهَا ذُنُوبًا صَغِیرَهً وَ لَا کَبِیرَهً، وَ لَا تَذَرْ مَعَهَا عَلَانِیَهً وَ لَا سَرِیرَهً. وَ انْزَعِ الْغِلَّ مِنْ صَدْرِی لِلْمُوءْمِنِینَ، وَ اعْطِفْ بِقَلْبِی عَلَی الْخَاشِعِینَ، وَ کُنْ لِی کَمَا تَکُونُ لِلصَّالِحِینَ، وَ حَلِّنِی حِلْیَهَ الْمُتَّقِینَ، وَ اجْعَلْ لِی لِسَانَ صِدْقٍ فِی الْغَابِرِینَ، وَ ذِکْرًا نَامِیًا فِی الْآخِرِینَ، وَ وَافِ بِی عَرْصَهَ الْأَوَّلِینَ. وَ تَمِّمْ سُبُوغَ نِعْمَتِکَ، عَلَیَّ، وَ ظَاهِرْ کَرَامَاتِهَا لَدَیَّ، امْلَأْ مِنْ فَوَائِدِکَ یَدِی، وَ سُقْ کَرَائِمَ مَوَاهِبِکَ إِلَیَّ، وَ جَاوِرْ بِیَ الْأَطْیَبِینَ مِنْ أَوْلِیَائِکَ فِی الْجِنَانِ الَّتِی زَیَّنْتَهَا لِأَصْفِیَائِکَ، وَ جَلِّلْنِی شَرَائِفَ نِحَلِکَ فِی الْمَقَامَاتِ الْمُعَدَّهِ لِأَحِبَّائِکَ. وَ اجْعَلْ لِی عِنْدَکَ مَقِیلًا آوِی إِلَیْهِ مُطْمَئِنًّا، وَ مَثَابَهً أَتَبَوَّوءُهَا، وَ أَقَرُّ عَیْنًا، وَ لَا تُقَایِسْنِی بِعَظِیَماتِ الْجَرَائِرِ، وَ لَا تُهْلِکْنِی یَوْمَ تُبْلَی السَّرَائِرُ، وَ أَزِلْ عَنِّی کُلَّ شَکٍّ وَ شُبْهَهٍ، وَ اجْعَلْ لِی فِی الْحَقِّ طَرِیقًا مِنْ کُلِّ رَحْمَهٍ، وَ أَجْزِلْ لِی قِسَمَ الْمَوَاهِبِ مِنْ نَوَالِکَ، وَ وَفِّرْ عَلَیَّ حُظُوظَ الْإِحْسَانِ مِنْ إِفْضَالِکَ. وَ اجْعَلْ قَلْبِی وَاثِقًا بِمَا عِنْدَکَ، وَ هَمِّی مُسْتَفْرَغًا لِمَا هُوَ لَکَ، وَ اسْتَعْمِلْنِی بِمَا تَسْتَعْمِلُ بِهِ خَالِصَتَکَ، وَ أَشْرِبْ قَلْبِی عِنْدَ ذُهُولِ الْعُقُولِ طَاعَتَکَ، وَ اجْمَعْ لِیَ الْغِنَی وَ الْعَفَافَ وَ الدَّعَهَ وَ الْمُعَافَاهَ وَ الصِّحَّهَ وَ السَّعَهَ وَ الطُّمَأْنِینَهَ وَ الْعَافِیَهَ. وَ لَا تُحْبِطْ حَسَنَاتِی بِمَا یَشُوبُهَا مِنْ مَعْصِیَتِکَ، وَ لَا خَلَوَاتِی بِمَا یَعْرِضُ لِی مِنْ نَزَغَاتِ فِتْنَتِکَ، وَ صُنْ وَجْهِی عَنِ الطَّلَبِ إِلَی أَحَدٍ مِنَ الْعَالَمِینَ، وَ ذُبَّنِی عَنِ الِْتمَاسِ مَا

ص : 191

عِنْدَ الْفَاسِقِینَ. وَ لَا تَجْعَلْنِی لِلظَّالِمِینَ ظَهِیرًا، وَ لَا لَهُمْ عَلَی مَحْوِ کِتَابِکَ یَدًا وَ نَصِیرًا، وَ حُطْنِی مِنْ حَیْثُ لَا أَعْلَمُ حِیَاطَهً تَقِینِی بِهَا، وَ افْتَحْ لِی أَبْوَابَ تَوْبَتِکَ وَ رَحْمَتِکَ وَ رَأْفَتِکَ وَ رِزْقِکَ الْوَاسِعِ، إِنِّی إِلَیْکَ مِنَ الرَّاغِبِینَ، وَ أَتْمِمْ لِی إِنْعَامَکَ، إِنَّکَ خَیْرُ الْمُنْعِمِینَ. وَ اجْعَلْ بَاقِیَ عُمْرِی فِی الْحَجِّ وَ الْعُمْرَهِ ابْتِغَاءَ وَجْهِکَ، یَا رَبَّ الْعَالَمِینَ، وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ، وَ السَّلَامُ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمْ أَبَدَ الْآبِدِینَ.

ص : 192

دعای چهل و هشتم

(48)

وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ

یَوْمَ الْأَضْحَی وَ یَوْمَ الْجُمُعَهِ

اللَّهُمَّ هَذَا یَوْمٌ مُبَارَکٌ مَیْمُونٌ، وَ الْمُسْلِمُونَ فِیهِ مُجْتَمِعُونَ فِی أَقْطَارِ أَرْضِکَ، یَشْهَدُ السَّائِلُ مِنْهُمْ وَ الطَّالِبُ وَ الرَّاغِبُ وَ الرَّاهِبُ وَ أَنْتَ النَّاظِرُ فِی حَوَائِجِهِمْ، فَأَسْأَلُکَ بِجُودِکَ وَ کَرَمِکَ وَ هَوَانِ مَا سَأَلْتُکَ عَلَیْکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ. وَ أَسْأَلُکَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا بِأَنَّ لَکَ الْمُلْکَ، وَ لَکَ الْحَمْدَ، لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، الْحَلِیمُ الْکَرِیمُ الْحَنَّانُ الْمَنَّانُ ذُو الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ، بَدِیعُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ، مَهْمَا قَسَمْتَ بَیْنَ عِبَادِکَ الْمُوءْمِنِینَ مِنْ خَیْرٍ أَوْ عَافِیَهٍ أَوْ بَرَکَهٍ أَوْ هُدًی أَوْ عَمَلٍ بِطَاعَتِکَ، أَوْ خَیْرٍ تَمُنُّ بِهِ عَلَیْهِمْ تَهْدِیهِمْ بِهِ إِلَیْکَ، أَوْ تَرْفَعُ لَهُمْ عِنْدَکَ دَرَجَهً، أَوْ تُعْطِیهِمْ بِهِ خَیْرًا مِنْ خَیْرِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهِ أَنْ تُوَفِّرَ حَظِّی وَ نَصِیبِی مِنْهُ. وَ أَسْأَلُکَ اللَّهُمَّ بِأَنَّ لَکَ الْمُلْکَ وَ الْحَمْدَ، لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَ رَسُولِکَ وَ حَبِیبِکَ وَ صِفْوَتِکَ وَ خِیَرَتِکَ مِنْ خَلْقِکَ، وَ عَلَی آلِ مُحَمَّدٍ الْأَبْرَارِ الطَّاهِرِینَ الْأَخْیَارِ صَلَاهً لَا یَقْوَی عَلَی إِحْصَائِهَا إِلَّا أَنْتَ، وَ أَنْ تُشْرِکَنَا فِی صَالِحِ مَنْ دَعَاکَ فِی هَذَا الْیَوْمِ مِنْ عِبَادِکَ الْمُوءْمِنِینَ، یَا رَبَّ الْعَالَمِینَ، وَ أَنْ تَغْفِرَ لَنَا وَ لَهُمْ، إِنَّکَ عَلَی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ. اللَّهُمَّ إِلَیْکَ تَعَمَّدْتُ بِحَاجَتِی، وَ بِکَ أَنْزَلْتُ الْیَوْمَ فَقْرِی وَ فَاقَتِی وَ مَسْکَنَتِی، وَ إِنِّی بِمَغْفِرَتِکَ وَ رَحْمَتِکَ أَوْثَقُ مِنِّی بِعَمَلِی، وَ لَمَغْفِرَتُکَ وَ رَحْمَتُکَ أَوْسَعُ مِنْ ذُنُوبِی، فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ تَوَلَّ قَضَاءَ کُلِّ حَاجَهٍ هِیَ لِی بِقُدْرَتِکَ عَلَیْهَا، وَ تَیْسِیرِ ذَلِکَ عَلَیْکَ، وَ بِفَقْرِی إِلَیْکَ، وَ غ