کد خبر: ۵۷۶۸
تاریخ انتشار: ۰۱ بهمن ۱۳۹۷ - ۱۲:۰۰-21 January 2019
دكتر يوليان هانيش آلمانی كه به لحاظ آكادميك هم در رشته‌ای موسوم به «زبان عواطف» تخصص دارد و هم منتقد فيلم است، در نوشتة جالبی دوازده نوع مختلف خنده را كه ممكن است از تماشاگران حاضر در سالن سينما سر بزند، همراه با منبع و ويژگی‌های خاص هر يك، طبقه‌بندی كرده كه بسيار جالب است.
عصراسلام:  او اشاره كرده كه در هيچ مكان ديگری به اندازة سالن سينما مردم اين‌قدر زياد با هم و به دلايل متنوع نمی‌خندند. منشأ اين خنده هم هميشه چيز مضحك و خنده‌دار و بامزه‌ای نيست. اين حقيقت، گواه ديگری است بر آن كه فيلم ديدن بايد بيش از هر چيز در قالب تجربه‌ای جمعی در سالن سينما انجام شود. به هر حال تقسيم‌بندی او از اين قرار است:

- خندة ناگهانی يا انفجاری يا همان به اصطلاح پقی زير خنده زدن كه معمول‌ترين و متعارف‌ترين شكل خنديدن در سالن سينماست. واكنشی بی‌اختيار و تقريباً غيرارادی در برابر چيزی مضحك و خنده‌دار كه قرار هم بوده خندة تماشاگر را دربياورد و در واقع نوعی واكنش مثبت و تأييدآميز حاكی از بامزه بودن آن‌چه روی پرده می‌گذرد.

- خندة رهايی‌بخش و فاصله‌گيرانه كه اين يكی هم بی‌اختيار است ولی برخلاف خندة انفجاری تأييدآميز، اين خنده واكنشی است كه مثلاً پس از وقوع خشونتی ناگهانی و بی‌پرده يا اتفاقی هولناك و بی‌مقدمه يا نمايش به طرز غافل‌گيركننده‌ای صريح و واقع‌گرايانة چيزی مشمئزكننده كه نمی‌توانيم با آن كنار بياييم رخ می‌دهد. خنديدن در اين‌جا نقشی تسكين‌دهنده و رهايی‌بخش دارد.

- خندة عصبی، واكنشی تعجب‌‌آميز در برابر چيزی در فيلم كه گيج‌كننده و توضيح دادنش دشوار است؛ چيزی كه برخلاف مورد دوم تهديدآميز يا آزاردهنده نيست ولی نامتعارف و غريب است. خنده‌ای كه برخلاف دو مورد قبلی نه در سطحی جسمانی بلكه در سطحی فكری تجربه می‌شود.

- خندة طعنه‌آميز به چيزی كه در اصل قرار نبوده مضحك باشد ولی در تعبير تماشاگر به دلايلی مضحك يا پوچ جلوه می‌كند. می‌توان آن را خندة تمسخرآميز هم تلقی كرد و آن نوع خنده‌ای است كه در برابر مثلاً فيلم‌های كالت اد وود يا فيلم‌های ترسناك كهنه‌شده‌ای كه حالا به جای ترسناك بودن مضحك می‌نمايند ايجاد می‌شود.

- خندة رضايت‌آميز ناشی از تشخيص دادن چيزی. موقع تماشای فيلمی ممكن است مكان‌ها، اشيا، آدم‌ها يا اعمال يا حتی موسيقی و ترانه‌ای را به جا بياوريم كه برای‌مان آشنا هستند. اين باعث ذوق‌زدگی ما می‌شود و خندة تأييدآميزمان را برمی‌انگيزد. در مواردی اين خنده می‌تواند حتی آميخته با حسی نوستالژيك يا به طرز عجيبی تلفيقی از شادی و اندوه توأمان هم باشد؛ مثلاً موقع تماشای مكانی محبوب و ازدست رفته در فيلمی قديمی يا شنيدن ترانه‌ای ‌كه خيلی وقت پيش دوستش داشته‌ايم.

- خندة نارسيسيستيك ناشی از درك چيزی كه برای همه، قابل‌فهم نيست. مثلاً در مواجهه با شوخی‌ای كه خيلی پيچيده است يا درك دقيق و درستش نيازمند پيش‌زمينة خاص يا دانش قبلی است كه همه ندارند. اين خنده همراه با نوعی حس تأييدآميز است كه البته در اين‌جا متوجه خود فرد می‌شود: «آه كه چه‌قدر من فهميده/ باهوش/ بامعلومات هستم!»

- خندة تحقيرآميز ناشی از ارزيابی منفی چيزی. اين نوع خنده، ناشی از قضاوت منفی بر اساس سليقة شخصی است. يك‌جور اظهار نظر بی‌كلام كه صحنه‌ای يا عنصری از فيلم را به عنوان چيزی كه طبق سليقة شخصی فرد، سخيف و نازل يا صرفاً ناكام است به تمسخر می‌گيرد. از آن‌جا كه اين نوع خنده در خانه قابل‌تصور نيست می‌توان آن را نوعی واكنش منفی در برابر پسند بقية تماشاگران هم به حساب آورد.

- خندة تحقيرآميز تلويحی كه مثل خندة تحقيرآميز ناشی از ارزيابی منفی، نوعی ايجاد ارتباط واژگونه با بقية تماشاگران را می‌جويد. فردی كه می‌خندد به طرز خودشيفته‌واری می‌خواهد تأكيد كند كه او – و فقط هم او از بين همة افراد – چيزی را تشخيص داده و بقية تماشاگران هم اگر حواس‌شان را بيش‌تر جمع كنند شايد متوجه آن بشوند. افرادی كه به اين نوع خنده رو می‌آورند معمولاً هم در برابر چيزی اين واكنش را نشان می‌دهند كه قرار نبوده مضحك باشد. اين نوع خنده مترادف است با همان چيزی كه اصطلاحاً به آن می‌گويند اظهار فضل.

- خندة شرمگينانه با هدف پنهان كردن چيزی. واكنشی شبه‌پنهان‌كارانه در برابر واكنشی كه قبلاً از فرد سر زده و فرد در مورد آن معذب است يا حتی احساس تحقير می‌كند. طرف با بلندترين صدای ممكن در برابر چيزی واكنش نشان داده با اين تصور كه بقيه هم با او همراهی می‌كنند، ولی ناگهان با شرمندگی متوجه شده كه از هيچ‌كس ديگر صدايی درنيامده و به قول معروف «تابلو» شده است. اين خندة شرمگينانة پس از آن واكنش در حكم نوعی پس گرفتن آن واكنش خجالت‌آور است.

- خندة پرخاش‌گرانة تمسخر كه نشانة منفی و اغلب متفرعنانه‌ای است كه قصد دارد واكنش تماشاگر يا تماشاگران ديگری (اعم از خنده، گريه، حرف، ناله يا حتی سكوت) را نامناسب، مضحك يا خجالت‌آور قلمداد كند. اين يكی از همان موقعيت‌هايی است كه توصيف هانری برگسون از خنده به مثابه مجازات در مورد آن صدق می‌كند.

- خندة سرخوشانة واكنشی. پس از اين‌كه تماشاگری با خنده‌ای متمايز، توجه ديگران را در تاريكی سالن سينما به خود جلب كرده، تماشاگر ديگری هم سرخوشانه با خنده به او واكنش نشان می‌دهد چون در واقع خندة آن آدم را خنده‌دار تلقی كرده است.

- خندة مسری با كسی ديگر، خنده‌ای بی‌اختيار كه واكنشی است در برابر خندة مسری تماشاگری ديگر. چيزی كه آدم در تنهايی شايد به آن لبخند هم نزند در سالن سينما ممكن است قهقهه‌اش را دربياورد و اين بيش از همه ناشی از مسری بودن خنده در چنين موقعيت‌هايی است. بعضی چيزها فقط به اين دليل بامزه قلمداد می‌شوند كه ديگران دارند به آن می‌خندند.
*
ماهنامه سينمايی «فيلم» / شماره چهارصدوشانزده / مهر هزاروسيصدوهشتادونه / صفحه هفتاد
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان