کد خبر: ۵۶۷۲
تاریخ انتشار: ۲۸ دی ۱۳۹۷ - ۲۲:۳۴-18 January 2019
سلسله های سادات در ایران از فرط کثرت و تیره های بسیار، قابل شمردن نیستند. در هر شهر و دهی خاندان یا خاندان هایی از ذریه پیغمبر(ص) زندگی می کنند سکنه برخی از دهات مانند قدمگاه نیشابور و دهی در کردستان همه سیدند، خاندان هایی از سادات با کلمه «میر» به اضافه اسمی، شهرت دارند؛ مانند میرسپاسی، امیر معزی، میرفندرسکی، میرداماد و بسیاری دیگر و این نمودار آن است که جد اعلای آنان امیرجائی بوده است. به هر حال سادات در ایران مانند کشور مغرب از احترام خاصی برخوردارند و مردم به آنان «آقا» و به زن هایشان «بی بی » می گویند، هر چند از طبقات پایین باشند.

سادات در لغت به معنای مِهتران و بنابر تعریف فقهی، عنوانی است برای کسانی که نسب‌شان به هاشم بن عبد مناف (جدّ رسول الله) میرسد.

البته در عرف مردم، سیادت بیشتر با نسل حضرت زهرا(س) و امام علی(ع) پیوند خورده است و مشهورترین شاخه‌های سادات نسل‌شان به امامان شیعه می‌رسد. سادات دارای شاخه‌های مختلفی هستند که اصلی‌ترین و مهمترین آنها عبارتند از هاشمی، محمدی، حسنی، حسینی، موسوی و رضوی.

در فقه احکامی ویژه برای سادات ذکر شده است؛ ازجمله اینکه گرفتن زکات از غیر سید برای آنها جایز نیست و بخشی از خمس نیز به سادات فقیر اختصاص دارد.

در دوره بنی امیه و دوره عباسیان تا پایان خلافت متوکل، به جهت ظلم و ستمی که به سادات می‌شد، بعضی از آنها سیادت خود را مخفی کرده و یا مجبور به مهاجرت به نقاط دورتر می‌شدند. قتل عام سادات به دستور معاویه، یزید بن معاویه، مروان بن حکم، عبیدالله بن زیاد، حجاج بن یوسف و نیز عباسیان، نمونه‌هایی از علت مهاجرت آنهاست. ایران، آسیای صغیر، یمن، شام و شمال افریقا از جمله مناطقی است که سادات در طی قرون به آنجا رفته‌اند.

سادات و علویان در طول تاریخ دارای نمادها و شعارهایی بوده‌اند، که با آنها شناخته می‌شدند از جمله: ثبت اسامی آنان در دفتری مخصوص به نام نقابت و یا آویختن گیسوان بلند تافته در طرفین صورت. در عصر حاضر روحانیون سادات با عمامه سیاه و مردم عادی با لباس، کلاه یا شال سبز شناخته می‌شوند.



در شهر مشهد سلسله هایی از سادات هستند که بعضی از آنان تعدادشان به هزارها می رسد: سلسله سادات رضوی از همه سر هستند، این سادات با سادات رضوی قم و شیراز از یک تیره هستند. سلسله سادات شهیدی از اولاد میرزا مهدی شهید یکی از شاگردان مبرز وحید بهبهانی که نسب به شاه نعمت الله ولی می رسانند. همچنین در مشهد سادات حسینی و سجادی و جز اینها فراوانند. در قم سلسله سادات رضوی و سادات برقعی از اولاد موسی مبرقع فراوانند. در اصفهان، چند سلسله از سادات مانند عاملی ها که مرحوم آیه الله خادمی از آنها بود، روضاتی ها، اعقاب سید محمدباقر، صاحب کتاب شریف روضات الجنات، میردامادی ها از اخلاف دختری فیلسوف مشهور میرداماد، ابطحی ها، بهشتی ها، خاندان مرحوم دکتر بهشتی، نواب ها، خاندان سلطان العلما یا خلیفه سلطان، میرفندرسکی ها از اولاد میرفندرسکی، میرلوحی ها و بسیاری از سلسله های دیگر.

همچنین در شیراز، کرمان، یزد، شوشتر و خوزستان، از جمله خاندان مرحوم سید نعمت الله جزایری. این خاندان ها اکثر به یکی از علمای نامی یا یک امیر مقتدر نسب می رسانند. در تهران سلسله سادات اخوان، سادات جزائری، طباطبائی، امامی، بهبهانی شیرازی و دیگران. در تبریز، خاندان های سادات طباطبائی (خاندان علامه طباطبائی، صاحب تفسیر المیزان) که به دو تیره تقسیم می شوند: قضات و شیخ الاسلام ها. تیره اول، پشت در پشت قاضی و تیره دوم شیخ الاسلام تبریز بوده اند. همچنین خاندانهای انگجی، شهیدی، حسینی و دیگر خاندان ها در تبریز هستند. در بروجرد خاندان طباطبائی که مرحوم آیت الله العظمی بروجردی از آنها است. جد اعلای ایشان سید محمد طباطبائی حسنی حسینی است. طباطبائی های کربلا و خاندان بحرالعلوم هم از همین تیره هستند.

سادات در مغرب
تعداد نفوس سادات علوی در مغرب اقصی (مراکش) بسیار زیاد است وشاید متجاوز از یک ملیون تن باشند. زیرا در اواخر قرن دوم دقیقاً در سال ۱۷۲ ق که ادریس بن عبدالله بن حسن بن حسن بن علی بن ابی طالب (ع)، برادر کوچک محمدبن عبدالله بن الحسن معروف به «نفس زکیه» (۱۴۵ ق) در مغرب قیام کرد و سلسله «ادراسه» را تشکیل داد، سادات فراوانی از نسل او و برادرش یحیی، در مغرب پدید آمدند که تا کنون وجود دارند.

در مغرب افراد و شخصیتهای متعددی ملقب به لقب « ادریسی » اند و نسب به ادریس بن عبدالله، سرسلسله خاندان ادریسی می رسانند. علاوه بر این، شخصیت ها و خاندان های فراوانی با لقب «العلوی» در آن دیار وجود دارند و از احترام خاصی در بین مردم برخوردارند، مردم به آنها « سید» یا به تعبیر محلی «سیدی» می گویند.

سادات در کشور مغرب از تعداد بیشتر و از احترام بالاتری برخوردارند.

سادات در اندونزی
در کشور بزرگ اندونزی که اینک از لحاظ کثرت نفوس مسلمانها، برترین کشور اسلامی است و در حدود ۱۵۰میلیون جمعیت دارد، خاندان بزرگی با عنوان « علوی و علویها » زندگی می کنند که در طول تاریخ و تاکنون از احترام خاصی برخوردارند و بیشتر پست های بالا را در دست دارند.


مهاجرت سادات
سادات بر حسب موقعیت اجتماعی و زمانی عصر خویش اقدام به مهاجرت می‌کردند. ایران، آسیای صغیر، یمن، شام و شمال افریقا از جمله نواحی است که سادات در طی قرون به آنجا رفته‌اند.

پس از ورود اسلام به ایران در قرن نخست هجری، اولین گروه بنی هاشم وارد ایران شدند. این مهاجرت در نیمه قرن دوم هجری اندکی بیشتر، و سپس در اواخر قرن دوم تا نیمه قرن سوم شتاب زیاد گرفت. در این زمان، گروه‌های فراوانی از سادات به شهرها و نواحی مختلف کشور مانند: ارجان (بهبهان)، قم، شیراز، اصفهان، جبل (همدان و سایر نقاط مرکزی ایران) و طبرستان مهاجرت کردند.

برای مهاجرت سادات به کشور ایران چند عامل می‌توان ذکر کرد:

ظلم وستم خلفای اموی وعباسی
ستم بیش از حد حکام، از شکنجه گرفته تا قتل و غارت در عراق و حجاز. قتل عام سادات به دستور معاویه، یزید بن معاویه، مروان بن حکم، عبید الله بن زیاد، حجاج بن یوسف و نیز عباسیان، نمونه‌های از این علت است.

فقط حمید بن قحطبه طائی در یک شب‌ به دستور هارون ۶۰ نفر از سادات را گردن زد و سرهایشان را در چاه انداخت.

در مقاتل الطالبیین به نقل از ابراهیم بن ریاح می‌نویسد:

هنگامی که هارون الرشید مسلط بر یحیی بن عبدالله بن حسن بن حسن گردید در حالتی که زنده بود ستونی روی او بنا کرد. این عمل را هارون الرشید از جدش منصور به ارث برد
سادات در یمن
در بین زیدی های یمن، خاندان های متعددی از اولاد امام حسن و امام حسین (ع) از حدود ۱۲۰۰ سال پیش اقامت کرده اند و در معرفی وشرح حال سلسله های آنان کتاب ها نوشته اند. سادات در یمن هم اکنون نیز که دستگاه امامت از آن دیار برافتاده است، از احترام خاصی برخوردارند، چه آنها که به مذهب زیدی وفادار مانده اند، و یا به مذهب شافعی گرایش پیداکرده اند ولی عواطف و احساسات آنان مانند همه یمنی ها عواطف شیعی است. یمن نیز مانند عراق و ایران از آغاز، کشور اهل بیت (ع) بوده است. زیدیه در امام، شرط می دانند که یکی از فرزندان فاطمه (س) وعلی (ع) و از ذریه امام حسن یا امام حسین (ع) و فقیه و عادل و قائم به سیف باشد، در حالی که شیعه اثنی عشریه افراد مشخصی از نسل امام حسین را با شرایطی از جمله اعلم و اتقی و اشجع با وصف « عصمت » امامان خود می دانند.

سادات در عراق
از عصر علی (ع) به بعد، خاندان های سادات در شهرهای عراق و از جمله در بغداد، نجف، کربلا، کاظمین، حله، بصره، سامرا و دیگر جاها سکنی دارند. سادات کربلا و نجف و کاظمین، اکثراً از خاندان های علمی معروف هستند؛ مانند خاندان های بحرالعلوم، طباطبائی، شیرازی، قزوینی، طالقانی، صدر،حکیم و جز این ها.

سادات محترمی هم در کربلا، نجف، کاظمین و سامرا کلیددار اعتاب مقدسه اند، اما کلیدداران سید سامرا سنی هستند. در بغداد نیز از سادات سنی خاندان هایی وجود دارند؛ از جمله خاندان آلوسی؛ که صاحب تفسیر مهم روح المعانی است.

سادات در عربستان
شرفای مکه که بیش از هزار سال در آن شهر امارت داشته اند، از اولادحضرت امام حسن مجتبی (ع) هستند و آخرین امیر ایشان، شریف حسین، پدر ملک فیصل پادشاه عراق و ملک عبدالله، پادشاه اردن بود که بعداً این دوخاندان در عراق و اردن، سلسله سلطنت تشکیل دادند. آخرین پادشاه عراق نوه ملک فیصل اول، ملک فیصل دوم بود. و آخرین پادشاه کشور هاشمی اردن، ملک حسین نوه ملک عبدالله است. در ساحل خلیج عقبه در ینبع خاندان های سادات حسنی زندگی می کنند، در مدینه سادات معروف به نخاولی هستند. به هر حال در مکه و مدینه و دیگر نقاط عربستان، هم اکنون خاندان های سادات فراوانند، اما از ترس وهابی ها خیلی خود را افشا نمی کنند. در مکه خاندان «السید العلوی المالکی» هستند. بزرگ این خاندان، سیدعباس العلوی المالکی بود که من او را دیده ام. او مورد توجه ارباب طریقت بود و مریدانی در آفریقا و شام داشت و مدرس رسمی مسجدالحرام هم بود. و هم اکنون فرزندش دکتر محمد العلوی المالکی همان سمت را دارد و مریدان پدر را دستگیری می نماید.

سادات در مصر
خاندان های سادات و نقیبان در کشور مصر فراوانند. مشایخ طریقت درمصر غالباً یا عموماً از سادات هستند. در مصر علیا بالاخص در شهر اسوان طایفه ای به نام « جعافره » زندگی می کنند با اقتدار و شجاع و مورد عنایت دولت مصر. آنان خود را از فرزندان جعفربن محمدالصادق (ع) می دانند. جعافره مصر، خود موضوع قابل بحثی است و احتمالاً تیره هایی از آنان از اعقاب جعفربن ابی طالب باشند. در این خصوص به کتاب عمده الطالب رجوع شود. این نکته مسلم است که مصریان عموماً نهایت عشق و علاقه را به اهل بیت (ع) دارند، علاوه بر نام حسن و حسین، نام حسنین در مصر فراوان است و خاندان های معروفی مانند خاندان حسنین هیکل نویسنده مصری در مصر یافت می شوند. ولی رابطه مصری ها با اهل بیت (ع) همه اش اظهار محبت و برگزاری جشن هاست نه عزاداری. مرحوم سید محسن امین جبل عاملی در کتاب معادن الجواهر ج ۲/۳۳۰ در شرح دیدار دوم خود از مصر، سال ۱۳۴۱ هجری قمری نوشته است:«شیعیان در قاهره دو تکیه دارند؛ یکی از آن ایرانیها و دیگری از آن ترکها است. و در ایام عاشورای حسینی در هردو تکیه مراسم عزاداری و اطعام برقرار است. و علاوه بر شیعیان، سنی های مصری و سیاحان فرنگی هم در آن مراسم شرکت می کنند. اما گویندگان صلاحیت سخن گفتن و مصیبت خواندن ندارند ومطالب واهی و دروغ و موهن برای مردم می گویند که جای تأسف است. مرحوم عاملی درهمان کتاب از این که جماعت انبوهی از ایرانیان، درمصر زندگی مرفهی دارند اما به فکر یادگرفتن احکام و فرائض خود نیستند اظهار تأسف می کند. گویا ایرانیان درمصری ها تحلیل رفته اند و از ایرانی بودن و تشیع جز عناوین اصفهانی یا خراسانی چیز دیگری برای آنان باقی نمانده است.

در افغانستان و آسیای وسطی و ترکیه
در این بلاد خاندان های بسیاری از سادات اعم از شیعه و اهل سنت ازقدیم تاکنون زندگی می کنند. خاندان اسدآبادی که به غلط، سید جمال الدین اسدآبادی معروف به افغانی را به آن منسوب می دارند، در دهی به همین نام تاکنون به سر می برند. در میان افغانستان و ایران نیز خاندان های سادات فراوانند و نیز در سمرقند و بلخ و بخارا و دیگر جاها. همچنین در ترکیه دربین اهل سنت از خاندان های سادات فراوانند. علویون ترکیه که در اصل شیعه اثنی عشری بوده اند و فعلاً طایفه جدا به شمار می آیند، و لقب علویون به لحاظ علاقه خاص آنان به علی (ع) و غلو برخی از تیره های آنان درباره آن حضرت است و نه به واسطه ارتباط نسبی با آن حضرت؛ مانند علویون مغرب و اندونزی و دیگر جاها، گر چه در بین آنان علوی نسب هم وجود دارد.

در شبه قاره هند
در هند سلسله هایی از سادات زندگی می کنند و در میان آنان شخصیت های معروفی پیدا شده اند. سادات « پتنه » سادات صحیح النسبی هستند که اصل آنان از علویین نیشابور نشأت گرفته؛ یعنی اجداد آنان از نیشابور راهی هند شده اند. از میان آنان خاندان های معروفی برخاسته اند: خاندان «صاحب عبقات»، خاندان ابوالأعلای مودودی، خاندان امام خمینی، و بنابر مسموع خاندان ابوالحسین ندوی نویسنده مشهور هند همه از سادات پتنه اند. برخی از سلسله سادات حسینی هند از اولاد امام زین العابدین (ع) هستند. ایشان خاندان های متعددی هستند که هر کدام لقب خاصی اتخاذ کرده اند: «عابدی»، « زین العابدینی » و برخی دیگر « سجادی » سلسله های سادات رضوی و نقوی که در هند و پاکستان پراکنده اند و ازاولاد حضرت هادی (ع) هستند، به کثرت در بین علما و شخصیت ها به چشم می خورند. سلسله هایی از حکم رانان شیعه و سنی علی التناوب بر حیدرآباد فرمانروایی داشته اند و در دوران حاکمان سنی، شیعیان مذهب خود را پنهان می کرده اند و تدریجاً فرزندان ایشان سنی شده اند با گرایش تشیع و عواطف و محبت به اهل بیت پیغمبر(ص). در ناحیه «ملتا» در هند چند قرن پیش از این، سیدی به امارت رسیده است و هنگام مردن حدود ۲۵۰ فرزند بلاواسطه داشته که آن ناحیه را مملو از اولاد پیغمبر(ص) کرده اند. در کشمیر، سادات صحیح النسب و بزرگواری زندگی می کنند که از میان آنان بزرگانی برخاسته اند، در کربلا و نجف بیوتاتی از سادات «کشمیری » با همین لقب شهرت دارند.

عارف و عالم معروف، سید مرتضی کشمیری در نجف اشرف معلم اخلاق بوده است.

سادات در چین
در چین هم نشانی از سادات هست. از جمله در کتاب حاضر العالم الاسلامی آمده است: سید شمس الدین در قرون گذشته به چین رفته و اسلام را در آن مرز و بوم نشر داده است. «شمس الدین با لقب سید الاجل بزرگترین شخصیت مذهبی و سیاسی مسلمان های چینی است، مزار وی، در استان «یوننان» در سمت جنوب غربی چین واقع و مورد احترام همه مسلمان های چینی است که گویا همراه تاتارها در قرن هفتم از بخاری به چین آمده است و احتمال دارد از سادات آن ناحیه باشند. خاندانش در محله ای به نام « ناجاین » هم اکنون در همین استان زندگی می کنند و حدود ۲۰ هزار نفرند. فرزندش ناصرالدین و پس از وی اولاد او جانشین پدر شده اند و عده ای از آنان به حکمرانی رسیده اند، بسیاری از اسامی مسلمان ها با کلمه « نا » آغاز می شودکه از نام ناصرالدین ماخوذ است. در آن جا مراسم عاشورای حسینی برگزار می شود و زن های مسلمان ولادت حضرت زهرا (س) را طی مراسم مجللی جشن می گیرند.

سادات در یونان
در خاتمه کتاب شرح زندگی حضرت ابوالفضل العباس، مرحوم آیه الله مرعشی راجع به اعقاب و اولاد آن حضرت نوشته اند: خاندان بزرگی از اولادحضرت عباس در یونان زندگی می کنند.
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
رنگ خدا
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
پنجره
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان