کد خبر: ۵۴۷۸
تاریخ انتشار: ۲۰ دی ۱۳۹۷ - ۱۱:۴۱-10 January 2019
اين اثر از آثار ارزنده علاّمه بزرگوار كمال الدين حسن بن مولى شمس الدين محمّد بن الحسن الاسترآبادى النجفى است.
عصراسلام: اين اثر از آثار ارزنده علاّمه بزرگوار كمال الدين حسن بن مولى شمس الدين محمّد بن الحسن الاسترآبادى النجفى است. او, از مفاخر دانشمندان شيعه در قرن هشتم هـ.ق. به شمار مى رود و از خبرگان بنام شيعه در تفسير و فقه است.

كمال الدين حسن, در بيت علم و تقوى و فضيلت در استرآباد طبرستان ديده به جهان گشود. پس از فراگيرى دانشهاى مقدماتى در محضر پدر, مولى شمس الدين محمد, كه از فقيهان بنام آن دوران بود, به نجف اشرف رخت كشيد و در آن جا از محضر عالم فرزانه فاضل مقداد, كسب فيض كرد و به دليل رشد علمى و تقواى عملى, به زودى در زمره بزرگان زمان خود قرار گرفت. ميرزا عبداللّه افندى در رياض العلما, جزء اول, در قسمتى از ترجمه حسن بن محمّد نگاشته است:

(المولى الجليل كمال الدين حسن بن مولى شمس الدين… كان من أجلّة المتأخرين عن الشيخ مقداد من اصحابنا.)

كمال الدين حسن, از بزرگان فقيهان شيعه پس از شيخ مقداد بود.

تاريخِ درگذشت اين فقيه و مفسر عالى مقام را در تراجم ثبت نكرده اند, ولى وقف كننده (معارج السئول), در پشت كتاب نوشته است:

(معروف است قبر مولى حسن نجفى [مؤلّف معارج السئول] در شهر تون مى باشد.)
نوشته هاى مولى كمال الدين:

1. شرح كتاب الفصول النصريّة در سال 870هـ.ق.

2. عيون التفاسير: در چهار جلد است.

3. معارج السئول و مدارج المأمول, در تفسير پانصد آيه از آيات الاحكام.

در اين مقال, سخن درباره اثر ارزشمند معارج السئول نوشته مولى كمال الدين است. اين اثر را بسيارى از دانشوران و صاحب نظران و شرح حال نگاران ستوده اند, از جمله, آقا بزرگ تهرانى (الذريعه, شماره 4512) مى نويسد:

(وقال شيخنا النوري: انه أحسن ما اُلّف في تفسير آيات الأحكام وأبسط.)

معارج السئول, از نيكوترين و پرحجم ترين كتابهايى است كه در تفسير آيات الأحكام نگاشته شده است.

ديگرى مى نويسد:

(وقد حذا بهذا الكتاب حذو الشيخ مقداد في كنزل العرفان ولكن هو أبسط وأفيد من كنز العرفان بما لا مزيد عليه وهو كتاب جليل كثير النفع في الفقه والتفسير وقد ينقل عن هذا الكتاب سبط الشيخ علي الكركى في رسالة اللمعة في تحقيق أمر صلاة الجمعة.)

نويسنده در اين كتاب, روش شيخ مقداد را در كنز العرفان, پيش گرفته و پا جاى پاى او قرار داده است, ولى كتاب معارج, پر حجم تر و سودمند تر از كنزالعرفان است و كتابى است, شريف و بسيار سودمند در زمينه فقه و تفسير كه گاه سبط شيخ على كركى در رساله: (اللمعة في تحقيق أمر صلاة الجمعة) از آن نقل مى كند.

نويسنده, كتاب را با حمد و ستايش پروردگار آغاز مى كند و سپس درباره چگونگى نگارش آن مى نويسد:

(فقد أشار إلى من طاعته حتم واسعافه غنم أن استخرج من عيون التفاسير الّذي حضّنى الله بتصنيفه… تفسير الآيات الّتى فى اصول للأحكام الشرعية وأدلة الفروع الفقهيّة ومبلغها خمسمأته آية بحسب الكميّة.)

از مطالب بالا روشن مى شود: اين كتاب, مجموعه اى استخراج شده از نوشته ديگر نويسنده: عيون التفاسير است و همان گونه كه خود اشاره كرده, شمار آياتى كه به بحث گذارده, پانصد آيه است.

نويسنده آن گاه در بخشى ديگر, روش نگارش خود را برگرفته شده از كنزالعرفان فاضل مقداد دانسته و مى نويسد:

(… و ترتيبها على الترتيب الواقع في كسب المسائل الفرعيّة شيخنا بل شيخ العالم نادرة نوع بنى آدم جامع الفروع والاصول… أبو عبدالله المقداد بن عبدالله بن محمّد بن السيورى النجفى, قدس سره.)

نويسنده كتاب را با مقدمه و براساس ترتيب بندى و باب بندى كتابهاى فقهى, از طهارت شروع و در كتاب جنايات به انجام رسانده و آن گاه خاتمه اى بر آن نگاشته است.

نويسنده در آغازه كتاب به اختصار, فايده هايى را يادآور مى شود كه همه آنها در راستاى فقه و تفسيرند:

الاُولى: في التعريفات (اصول الفقه).

الثانية: بيان غايته.

الثالثة: بيان مباديه.

الرابعة: بيان موضوعه وهو الادلة والاحكام.

در ذيل, به نمونه هايى از آن بحثها اشاره مى كنيم:

(واعلم ان الكفر قد يطلق على ما يقابل التخيل أعني حركة النفس في المحسوسات و هو حركة النفس في المعقولات اى حركة كانت و على مايقابل البداهة.)

نويسنده پس از بحث در مقوله هايى از منطق در ذيل عنوان: (تعريفات), مانند: بحث از اشكال اربعه, حد و اقسام آن رسم و اقسام آن, شرايط حد و قياسهاى منطقى و… بحث را به قرآن و حقيقت و تعريف آن مى كشاند:

(اذا عرفت ذلك فاعلم ان القرآن في اللغة مصدر و في العرف عَلَم لما نقل إلينا بالتواتر أنه انزل على نبينا(ص) من الكلام المعجز.)

… بدان كه قران در لغت, مصدر و در عرف مسلمانان عَلَم است. از آن چه به تواتر براى ما نقل شده: قرآن كلام معجزه اى است كه بر پيامبر اسلام(ص) نازل شده است.

سلسله مطالب گذشته را با مباحثى از علوم قرآن, همچون: محكم و متشابه, قراءات هفتگانه و حجت بودن آنها و خاتمه اى با رموز الفبايى به پايان مى برد.

ذي المقدمة و هر يك از كتابهاى فقهي نيز, در سه بخش سامان يافته است: مقدمه, تفسير آيات و فروعات فقهى.

نويسنده با كمك از عنوانهاى گوناگون, مانند: كشف, تذييل, تدقيق, تحقيق, تنبيه و تبيين, انديشه هاى خود را تشريح مى كند. اشاره به نمونه هايى از عنوانهاى ياد شده, ما را با انديشه هاى نويسنده, آشناتر مى سازد. در كتاب طهارت, بحث كوتاهى را درباره (سنّت) ذيل عنوان (تحقيق) اين گونه مطرح مى كند:

(تحقيق: السنة فى اللغة الطريقة والعادة وفي الاصطلاح في العبادة النافلة وقد جاءت بمعنى المستحب والمندوب وهو مايمدح ويثاب فاعله ولايذم ولايعاقب تاركه وفي الادلة ما صدر عن النبي(ص) غير القرآن من قوله (أو فعله أو تقريره).)

تحقيق: سنّت در لغت, به معناى روش و عادت است و در اصطلاح [فقهى] به معناى عبادت مستحبى. گاهى به معناى مستحب مى آيد; يعنى آنچه كه انجام دهنده آن, براى انجام آن ستايش مى شود و ثواب مى برد و اگر ترك شود, ترك كننده آن, نكوهش نخواهد شد.

سنت, در باب ادله, به آنچه كه از رسول اكرم(ص) صادر شده است اطلاق مى شود, البته غير از قرآن شريف; يعنى قول و فعل و تقرير آن حضرت.

در مبحث صلات, آياتى را يادآور مى شود كه اصحاب بر واجب بودن نماز ارائه كرده اند و در ذيل عنوان: (تنبيه).

يكى از آن آيات: (قد أفلح المؤمنون الذين هم في صلوتهم خاشعون) را به بوته بررسى مى نهد و چگونگى دلالت آن را بر واجب بودن نماز, اين گونه متنبه مى شود:
(تنبيه: اما الدلالة على الوجوب: فلان الجملة أعني (الذين هم في صلوتهم خاشعون) إما وصف وإما استئناف كما نبهناك عليه وعلى كلى التقديرين يفهم منهما و مما عطف عليهما من الجمل علّية الحكم لهم بالفلاح بل بالايمان على تقدير كونه صفة كاشفة والحكم لهم بحصركون الجنّة ميراثاً لهم كما صرح به في قوله: (اولئك هم الوارثون الذين يرثون الفردوس) ولو لم يكن ما أتوا به مأموراً به لما ترتب عليه ما ترتب واذا كان مأموراً به والأصل في الأمر الوجوب, كان جميع ماذكر من مضمون الجمل المذكورة واجباً فيكون الصلوة واجبة.)

در اين كتاب, افزون بر توجه به آراى فقيهان, به أقوال نحويان و قراءات گوناگون نيز به اندازه نياز پرداخته شده است.

نويسنده در پايان, پس از حمد و ثناى خداوند, درباره تاريخ به پايان رسيدن نگارش اثر مى نويسد:

(كان إتمام هذا النعمة عصر يوم السبت ثامن عشر جمادى الآخر سنة إحدى وتسعين وثمانمأته على يد الفقير إلى اللطيف الحفى, الحسن بن محمد بن الحسن النجفى.

اين كتاب تاكنون به طبع نرسيده و نسخه هاى فراوانى از آن در كتابخانه هاى بزرگ كشور موجود است. البته, مؤسسة احسن الحديث, از موسسات قرآنى در قم, هم اكنون در حال تصحيح و تعليق (معارج) است, به اميد اين كه خداوند به دست اندركاران اين مؤسسه توفيق دهد, تا هر چه زودتر اين اثر شريف را چاپ و در اختيار فرهيختگان قرار دهند.

فقه 17 و 18
معارج السئول و مدارج المأمول
رضا آقائى
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان