کد خبر: ۴۶۱۳
تاریخ انتشار: ۱۷ آذر ۱۳۹۷ - ۱۱:۵۸-08 December 2018
همانطور که می‌دانیم حدوداً از قرن چهارم هجری در حمله تُرکان و همچنین بعدها در حمله مغولان به ایران دسته‌هایی از ترکان در منطقه بزرگ آذربایجان ساکن و حاکم شدند و در نتیجه این امر در طول چند قرن باعث دگرگونی زبان آذری در منطقه بزرگ آذربایجان گردید.
عصراسلام: زبان کنونی مردم آذربایجان تلفیقی از واژه های آذری کُهن و تُرکی می‌باشد و می‌توان اکنون این زبان را « تُرکی آذری » نامید.

منطقه آذربایجان بین منطقه کردستان و تالش می باشد . در این نوشته چند واژه از زبان های تالشی و آذری کهن و کُردی را با یکدیگر تطبیق داده ایم تا شباهت ها و تفاوت های این سه زبان ایرانی را دریابیم . 

با بررسی واژه های بیشتر از این سه زبان می توان دریافت که این سه زبان ایرانی نیز مانند دیگر زبان های ایرانی از یک ریشه هستند و دارای اشتراکات اساسی با یکدیگر می باشند ؛ و نکته دیگری که با بررسی این واژه ها مشخص می شود این است که زبان آذری کهن شباهت و پیوند بسیار زیادی با زبان تالشی دارد و همانطور که دیده می شود زبان آذری کهن مانند گویش شمالی زبان تالشی می‌باشد .

واژه‌هایی از زبان‌های تالشی، آذری کُهن و کُردی 

۱ – دختر : 
تالشی جنوبی ( ماسال ، فومن ) : کینَه kina ؛ کیلَه kila ؛ کلَه kǝla 
تالشی شمالی ( آستارا ) : کینَه kina ؛ کِلَه kela 
آذری کهن ( کرینگان ) : کینا kinā 
آذری کهن ( گلین قیه ) : کینَه kina 
کُردی ( سنندج ) : کَنیشک kanišk 
کُردی ( بیجار ) : دُت dot 

۲ – پسر : 
تالشی جنوبی ( ماسال ، فومن ) : زواَ zua ؛ زَه za 
تالشی شمالی ( آستارا ) : زوآ zuâ ؛ زا zâ 
آذری کهن ( کرینگان ) : زووا zuvā
آذری کهن ( گلین قیه ) : زُرَه zōra 
کُردی ( سنندج ) : کُر kor 
کُردی ( بیجار ) : کُر kor 

۳ – خانه : 
تالشی جنوبی ( ماسال ، فومن ) : کَه kâ
تالشی شمالی ( آستارا ) : کَه kâ
آذری کهن ( کرینگان ) : کا kā 
آذری کهن ( گلین قیه ) : کَر kar 
کُردی ( سنندج ) : ماول māwl ؛ ماول māol 
کُردی ( بیجار ) : مال māl 

۴ – مرغ : 
تالشی جنوبی ( ماسال ، فومن ) : کَرگ karg 
تالشی شمالی ( آستارا ) : کاگ kâg 
آذری کهن ( کرینگان ) : کارگ kārg 
آذری کهن ( گلین قیه ) : کُرک kork 
کُردی ( سنندج ) : مامِر māmer 
کُردی ( بیجار ) : مِر mer 

۵ – خروس : 
تالشی جنوبی ( ماسال ، فومن ) : سوک suk ؛ سوگلَه sugla 
تالشی شمالی ( آستارا ) : سوک suk 
آذری کهن ( کرینگان ) : کَلای kâlāy 
آذری کهن ( گلین قیه ) : خُروز xoruz ؛ کَلَه بُر kala bōr 
کُردی ( سنندج ) : کَلَه شِر kala šer 
کُردی ( بیجار ) : کَلَه شیر kala šir 

۶ – گوسفند : 
تالشی جنوبی ( ماسال ، فومن ) : پَس pas ؛ گوسَند gusand 
تالشی شمالی ( آستارا ) : پاس pâs 
آذری کهن ( کرینگان ) : پَس pas 
آذری کهن ( گلین قیه ) : پاس pās 
کُردی ( سنندج ) : پاز pāz 
کُردی ( بیجار ) : پَز paz 

۷ – کُره ماه ، ماه آسمان : 
تالشی جنوبی ( ماسال ، فومن ) : منگ mǝng ؛ مَنگ mang ؛ مانگَه mānga 
تالشی شمالی ( آستارا ) : اُوشم ovšǝm ؛ اُشم ošǝm 
آذری کهن ( کرینگان ) : اوشما ušmā 
آذری کهن ( گلین قیه ) : اُشمَه ōšma ؛ اوشمَه ušma 
کُردی ( سنندج ) : ماو māw ؛ ماو māo 
کُردی ( بیجار ) : مانگ māng 

منابع و پی‌نوشت : 
(۱). واژه های تالشی از کتاب های فرهنگ تالشی برگرفته شده است . در گویش مرکزی زبان تالشی ، منطقه رضوانشهر و اسالم ، به « ماه آسمان » « مانگ māng » و « مُنگ mong » گفته می شود . گُستره منطقه تالش در غرب و جنوب غربی دریای کاسپین و در داخل ایران نیز در غرب استان گیلان و بخش هایی از شرق استان اردبیل می باشد .
(۲). روستای کرینگان در شهرستان ورزقان و روستای گلین قیه در شهرستان مرند در استان آذربایجان شرقی قرار دارند .  واژه های آذری کهن از این منابع : جستارهایی درباره زبان مردم آذربایگان ، یحیی ذکاء ، انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار . تاتی و هرزنی ( دو لهجه از زبان باستان آذربایجان ) ، عبدلعلی کارنگ ، به کوشش کاظم آذری سیسی ، انتشارات رشد خلاق ، چاپ دوم 1394 . ( برای واژه های بیشتری از زبان آذری کُهن به این دو کتاب نگاه کنید ) . 
(۳). واژه های کُردی مربوط به گویش استان کردستان و شهر سنندج و بیجار می باشد که به صورت مستقیم از گویشوران پرسیده شد . در دیگر گویش های کُردی به « ماه آسمان » « مانگ ، مانگه ، مونگ ، هیو » نیز گفته می شود.

 
نویسنده و گردآورنده : ضیاء طرقدار 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها