کد خبر: ۴۱۰۵
تاریخ انتشار: ۲۹ آبان ۱۳۹۷ - ۰۰:۵۲-20 November 2018
پیرامون ارزش‌ها و معیارهای اخلاقی در شبكه‌های اجتماعی تاكنون مطالب زیادی به رشته تحریر درآمده و البته هم‌چنان نیازمند كارهای بیشتری برای تبیین كدهای متفاوت و جا انداختن آن‌ها است.
در این نوشته مقصود من تعمقی است دراصول اخلاقی مشترک (mutual ) بین رسانه یا گوینده و مخاطب. این ارتباط دو سویه اگرچه كم‌وبیش در رسانه‌های سنتی هم وجود داشت اما بی‌تردید در رسانه‌های اجتماعی مجازی گاه تا حد پنجاه پنجاه هم ارتقا می‌یابد. از این جایگاه است كه باید به جایگاه متفاوت روزنامه نگار یا مسئول رسانه (اگر مقرراست به حیات خود ادامه دهد) اندیشید.

یکی شدن رسانه و مخاطب
  در شرایط استبدادی حتی در رسانه‌های سنتی هم هر كس وظیفه پیدا می‌كند كه رسانه سیاسی خود را هم بخواند و هم توزیع كند و گاه این توزیع به عنوان تنها وظیفه انقلابی تلقی می‌شود. توزیع «ایسكرا» در دوازده سال بین دو انقلاب روسیه و توزیع، تكثیر اعلامیه‌های امام(ره) در قبل از انقلاب و مجلات بسیار ریز و بند انگشتی حزب توده ایران قبل از انقلاب را بسیاری به خاطر دارند. در صورتی‌كه در رسانه‌های سنتی بعد از انتشار، خواننده جز پرداخت وجهی ناچیز بابت روزنامه و احیاناً استفاده‌های خانگی مثل پاك كردن سبزی وشیشه ها بعد یا حتی {قبل} از مطالعه مسئولیت دیگری ندارد.

در فضای مجازی مدرن اما مخاطب یا خواننده هم در برابر مطالب دارای مسئولیت است. در بسیاری از موارد او می‌تواند در مورد مطلبی كه دیده، شنیده یا خوانده اظهار نظر كند در مواردی هم كه این كار با سرعت امكان‌پذیر نیست اظهار نظر او و به اصطلاح بازخوردی (feed back) كه می‌دهد بر تاثیر و نشر مطلب منتشر شده تاثیر بسیار دارد و به‌علاوه در همه موارد مخاطب با فوروارد كردن یا نكردن و در واقع با انتشار دادن یا انتشار ندادن هر مطلبی كه می‌بیند مسئولیت خاصی را برعهده می‌گیرد كه می‌تواند تاثیرات مفید یا مخرب اجتماعی برجا بگذارد.

 هم‌چنین در هر زمان هر فرد می‌تواند در عین حال در یك جا نقش رسانه و در جایی دیگر نقش مخاطب را برعهده بگیرد. هركس در هنگام خواندن یك كامنت یك خبر یا حتی یك شوخی یك مخاطب است اما بلافاصله در زمان تصمیم‌گیری برای فوروارد كردن، بی‌اعتنایی كردن، و یا احیاناً بلاك و گزارش كردن، تبدیل به یك رسانه می‌شود. وقتی چنین مسئولیتی برعهده اوست بی‌تردید مطالعه دقیق هر مطلب معنای نهفته در آن عواقب اجتماعی و احیاناً سیاسی آن رعایت عدالت و انصاف و حقوق اجتماعی افراد در آن هم مسئولیت های اخلاقی‌ای هستند كه یك مخاطب در شبكه‌های اجتماعی برعهده دارد. وقتی مطلبی تا به آخر و با دقت خوانده نشده تا معلوم شود با اعتقادات و حتی اطلاعات آشكاری كه من در اختیار دارم (یا آن‌ها را هم باید داشته باشم) در تناقض آشكار است فوروارد كردنش در واقع آشكاركننده بی‌مسئولیتی من در درجه اول به عنوان یك مخاطب است. معلوم نیست تا چه میزان اطلاعات دیگری را هم كه فوروارد نكرده‌ام درست برداشت كرده باشم.

 وقتی در خبری نسبت‌هایی به {افراد} مشخصی داده می‌شود كه اثبات آن‌ها بنا بر عرف رایج تمام دنیا نیاز مند مطرح شدن در یك محكمه بی‌طرف است، من به عنوان یك مخاطب در هر فضایی حداقل وظیفه‌ام در خواست مدرك برای ادعاهای مطرح شده است. حتی اگر این مطلب در فضایی عنوان شده باشد كه گروهی از افراد بنا بر سلیقه قومی یا سیاسی خود بسیاری مطالب را اثبات شده فرض كرده نقطه شروع قرار می‌دهند. نكته دیگر این‌كه وظیفه اخلاقی با خارج شدن از فضایی كه به آن وارد شده اید هم خاتمه نمی‌پذیرد. خارج شدن بدون هیچ واكنشی نسبت به مسائل مطرح شده و اتهام‌های وارد شده به افراد ثالث مثل كج كردن راه در مواجهه با همان مثال معروف اخلاق، كودكی است كه پیش پای شما در آب افتاده! «ت. لنیستر» از بزرگان «وستروس» گفته است "اخلاق، وظیفه‌ات را وزن شده‌! پیش پایت نمی‌گذارد"  وقتی مطلبی را در مورد گروهی از مردم می‌خوانی كه به صفت شغل خود مورد نیاز مردم هستند و لازم است كه مردم اصل را بر اعتماد به ایشان بگذارند نه بر بی‌اعتمادی، تبلیغ یك مورد خیانت ایشان ولو واقعی، در فضای عام ممكن است ضمن هشدار و تنبه باعث بی‌اعتمادی عموم به آن گروه شود. سبك و سنگین كردن این منفعت و آن ضرر بیش از هر چیز یك وظیفه اخلاقیست. حال كه با  وجوهی از مسئولیت مخاطب روبرو شدیم ببینیم در این نظامی كه همه هم رسانه‌اند هم مخاطب، آن‌هم با مسئولیت، جایی برای روزنامه نگاری حرفه ای باقی می‌ماند یا خیر؟

جایگاه روزنامه‌نگاری حرفه‌ای 
به گمان من امروز از هر زمان دیگری نیاز به روزنامه نگاری حرفه‌ای بیش‌تر است و این شغل روزبه‌روز پیچیدگی‌های تكنولوژیك و معنایی بیش‌تر و بیش‌تری پیدا می‌كند؛

در این فضای جدید روزنامه‌نگار حرفه‌ای كسی است كه اولاً از پیشرفته ترین امكانات مثل پادكست وب‌كست و... برای ارسال پیام های خود و دیگران استفاده می‌كند. این اَشكال جدید دائماً در حال تحول هستند و خود را به عنوان راه حلی در بر ابر شیرازه انبوه و از هم گسیخته نت نشان می‌دهند. روزنامه‌نگار و اهل رسانه وظیفه دارد تمام این تكنولوژی جدید را فرابگیرد و هم‌واره یك الگوی حرفه‌ای برای استفاده از مدرن‌ترین اشكال در آینده هم باشد تا توده مردم در نقش رسانه‌ای خود بتوانند او را سرمشق خود قرار دهند.

ثانیاً روزنامه‌نگار حرفه‌ای باید بتواند از رسانه خود بستری برای گفتمان مدرن اجتماعی بسازد و گفت‌وگوی سالم میان طرف‌های متخالف و حتی متعارض با یك‌دیگر را ممكن سازد. باید بتواند هسته‌های مثبتی را كه در گفته‌های طرفین وجود دارد بیرون بكشد و اجازه ندهد بسیاری از حقایق و منافع واقعا موجود، كه مبنای مادی اختلافات را تشكیل می‌دهند در زیر هجمه‌ها و احیاناً مهارت‌های گفتمانی مخفی بمانند. منطق و انصاف جزیره آرامشی است كه از طوفان ایده یولوژی ها و عصبیت ها برای روزنامه نگار باقی مانده است .اگر چه اشنایی با تكنولوژی ارتباطات خود مستلزم فراگرفتن دانشی مدرن است اما در دوران جدید روزنامه‌نگاری هر چه بیش‌تر  از جنبه‌های اجرایی executive دور و به جنبه های مفهومی conceptual نزدیك و نزدیك تر می‌شود. 

سردبیر روزنامه یك حزب یا روزنامه نزدیك به یك حزب یا یك جریان سیاسی كسی بود كه مطالب و یادداشت‌های هم جهت را جمع و جور كرده به چاپخانه و حروفچینی می‌سپرد، اما حالا سردبیر یك سایت حتی وابسته به یك جریان سیاسی هم كسی است كه زمینه گفت‌وگو روی مباحث مختلف ولو در میان نظرات مختلف در همان جریان سیاسی را پدید می‌آورد. ثالثاً در زمانی كه همه مردم می‌روند تا به شكل یك رسانه توده‌ای دربیایند، روزنامه‌نگار حرفه‌ای مهم‌ترین نقشش ارائه یك الگو ی مناسب (role model) روزنامه نگاریست. جنبه‌های به شدت متنوع رسانه بودن آن‌چنان پیچیده و متلون هستند كه با یك یا چند دستورالعملِ چند ماده‌ای نمی‌توان آن را سامان داد. الگوی رفتاری در واقع می‌تواند نحوه چالش با مسائل مختلف را در عمل به نحوی به نمایش بگذارد كه افراد نه تنها در موقعیت‌های مشابه بلكه در موقعیت‌های ذاتاً متفاوت هم بتوانند از آن بهره بگیرند.
 دکتر بابک زمانی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
رنگ خدا
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
پنجره
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان