کد خبر: ۳۲۸۶۷
تاریخ انتشار: ۰۵ اسفند ۱۴۰۱ - ۱۳:۰۶-24 February 2023
«ما مهم‌ترین چیزی را که باید بگوییم باصدای بلند نمی‌گوییم». (بنیامین)
والتر بنیامین دریک جستار کم حجم به نام «درباره مفهوم تاریخ »ازدوتمثیل زیبادرباره تاریخ استفاده می کند که می خواهم دراین گفتاراجمالا به هردو تمثیل بپردازم .ابتدا اززبان بنیامین هردو تمثیل راتعریف می کنیم.

بنیامین از یک عروسک خیمه شب بازی سخن می گوید که می تواند با هرکسی به راحتی بازی کند و در پایان هم پیروزو ‌سربلند ازبازی خارج می شود. صفحه شطرنج ومیز وآینه ها همه وهمه گواهی می دهند که انگار همین عروسک است که دارد باشما بازی می کند .اگر کمی دقت کنید می بینید که یک گوژپشت کوچک اندام درمیان آینه ها پنهان شده وهم اوست که دارد عروسک را ازپشت هدایت می کند.

قبل از تفسیر این تمثیل بگذارید تمثیل دوم راهم برایتان تعریف کنم. «دریکی از نقاشی‌های پل کله به نام «فرشته نو»، فرشته تاریخ باچشمان خیره ‌و دهانی باز و بالهای گشوده به اجساد مردگان می نگرد فرشته می خواهد بماند و مردگان را بیدار کند اما توفانی از بهشت می وزد و فرشته دیگر نمی تواند بال‌هایش را ببندد. توفان اورابه طرف آینده می‌راند این توفان چیزی نیست مگر پیشرفت. (برگزیده مقالات والتربنیامین صص ۷۵و۸۱-۸۲).

برای این که تمثیل نخستین رابفهمیم باید ببینیم خود بنیامین چه می گوید ؟او می گوید: عروسک همان ماتریالیسم تاریخی است و قراراست همیشه برنده باشد. مشروط به این که از الهیات بهره بگیرد. ممکن است شما بااین تفسیر بنیامین موافق نباشید و بگویید چه طورممکن است ماتریالیسم تاریخی متکی به الهیات باشد ؟علی الظاهر باید تفسیر را وارونه کنیم و بگوییم همیشه الهیات است که متکی است به ماتریالیسم نه برعکس. ولی بنیامین این رانمی گوید. او تاکید می کند که ماتریالیسم تاریخی درآمیخته با الهیات است. آدورنو یکبار نوشت: نبوغ بنیامین این بود که آشتی ناپذیرها را آشتی می داد. در این جا هم ما با دوچیز به ظاهر آشتی ناپذیر روبه هستیم که بنیامین کوشیده تا آنها راباهم آشتی دهد. چه شما با بنیامین موافق باشید چه نباشید او الهیات یهودی رابه شکلی که خودش می پسندید با ماتریالیسم تاریخی آشتی داده است. در داستان دوم بنیامین نگاهی می افکند به فرشته تاریخ .فرشته تاریخ باچشمانی‌ خیره ودهانی باز وبالهای گشوده به تلی ازاجساد مردگان می نگرد می خواهد درآنها روح بدمد اما نمی تواند. توفانی که ازبهشت می وزد حتی نمی گذارد اوبالهایش راببندد توفان او رابه جلو می راند. بنیامین این توفان بهشتی راپیشرفت می نامد. در این تمثیل مانند تمثیل پیشین ما بانوعی از دترمینیسم تاریخی مواجه هستیم. 

ماتریالیسم تاریخی مبتنی است بر نوعی از دترمینیسم تاریخی. این نگاه به تاریخ که گویی مکر تاریخ یا جبر تاریخ مارابه پیش می‌راند ریشه در الهیات یهودی هم دارد.جالب این جاست که پاره از روشنفکران دهه چهل ما الهیات اسلامی را با دترمینیسم تاریخی گره می زدند و همان نتایج را ازالهیات تاریخی می گرفتند که بنیامین از الهیات یهودی می گرفت.

در تمثیل دوم بنیامین باز از دترمینیسم تاریخی سخن می گوید اما این بار برمی گرددبه عصر روشنگری ونظریه پیشرفت. گویی ما محکوم هستیم به این که به آینده پرتاب شویم. در تمثیل اول گوژ پشت، از پشت، در یک نهانجای، عروسک را با نخی هدایت می‌کند. در تمثیل دوم،فرشته تاریخ چهره اش رابه عقب برمی گرداند تا از رنج بشر سخن بگوید و تاریخ ستمدیدگان را بنویسید اما نمی تواند. در آثار بنیامین رستگاری درآینده رخ نمی دهد رستگاری همیشه درگذشته رخ می‌دهد. تا مردگان رستگار نشوند زندگان رستگار نمی شوند. تا گذشته رستگار نشود آینده رستگارنمی شود.

تاریخ را آنچنان که بنیامین گفته فاتحان می نویسند .رنجدیدگان چه طور؟چه کسی باید تاریخ آنهارا بنویسد؟چه طور می توان گذشته را نجات داد؟ بنیامین یک راه حل شگفت انگیز را پیشنهاد می کند. او مارا دعوت می کند تا پیوستار تاریخ را قطع کنیم.‌ صدایمان را به گذشته ناکامل برسانیم. آنگاه است که لحظه‌ای از رهایی ورستگاری رخ نشان می دهد. آنگاه است که اندک بارقه‌ای می درخشد. پیش از آن که آینده رستگار شود باید گذشته نجات یابد. 

رستگاری به همین شکافهای ریزی وابسته است که درفاجعه‌ای ادامه دار دیده می‌شود. حرف آخر رابنیامین می زند: تنها مسیح می تواند تاریخ را تمام می کند (همان ص۱۵۳)

مجتبی بشردوست

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
با اصلاحات بنیادین سیاسی موافقید؟
بله
خیر
آخرین اخبار
چشم انداز
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
پنجره
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان