کد خبر: ۳۲۸۶۶
تاریخ انتشار: ۰۵ اسفند ۱۴۰۱ - ۱۲:۲۸-24 February 2023
ایده‌ی لیبرالیسم سیاسی، در فلسفه‌ی جان رالز، با این پرسشِ بنیادین آغاز می‌شود: وجودِ درازمدّت یک جامعه‌ی عادلانه‌ی باثبات، بر بستر تکثّرِ معقولی از آموزه‌های متنوّع و حتّیٰ متضادّ دینی و فلسفی و اخلاقی، چگونه ممکن است؟

صورت دیگر این پرسش این است: چگونه می‌توان در جامعه‌ی متکثّر معقول، به یک توافقِ پایدار دست یافت؟

دست‌کم سه انگاره‌ی سیاسی لیبرال را در پرسشِ بنیادینِ لیبرالیسم سیاسی می‌توان یافت: نخست، واقعیّتِ پلورالیسمِ معقول؛ تکثّر معقولِ آموزه‌های دینی و فلسفی و اخلاقی. دوّم، ضرورتِ رواداری در جامعه‌ی متکثّرِ معقول. و سوّم، الزامِ هم‌زیستی و همکاری در حیاتِ عمومی. روشن است که این سه انگاره، به قدر کافی لیبرال‌اند. امّا پرسشِ اساسیِ لیبرالیسمِ سیاسی، بنایش بر جوهرِ سیاسی لیبرالیسم(هر لیبرالیسمی) است: حقّ و آزادیِ انسان. لیبرالیسم سیاسی، اصلِ بنیادین لیبرالیسم را، در اصل نخستِ عدالت جای داده است: اصلِ آزادی. جوهرِ لیبرالیسم و سه انگاره‌ی حاصل از آن، برای مردمانِ لیبرال چونان امری بدیهی و اصیل، پذیرفتنی است.

امّا مردمانِ نالیبرال، خارج از جغرافیای فرهنگی غرب، اگر الف) جوهرِ بنیادینِ لیبرالیسم را دریابند یا خواهان حقّ و آزادی شوند، ب) سه انگاره‌ی لیبرال(واقعیّت پلورالیسم معقول، ضرورت رواداری و الزام همکاری) را در خود راه دهند یا دست‌کم درباب آن‌ها بیندیشند، لاجرم می‌بایست پرسشِ بنیادینِ لیبرالیسم سیاسی را درمیان بگذارند، یعنی: امکانِ عدالتِ پایدار، در جامعه‌ی متکثّرِ معقول. پس، پرسشِ بنیادینِ لیبرالیسم سیاسی، پرسش هر جامعه و ملّت است که، لیبرال یا نالیبرال، دینی یا سکولار، غربی یا شرقی، در تکثّر و تنوّعِ آموزه‌های متفاوت و متضادّ نفس می‌کشد و در تمنّای حقّ و آزادی و با پذیرش رواداری می‌کوشد راهی برای هم‌زیستی و همکاری بیابد. چنین جامعه و ملّتی، می‌تواند مخاطبِ لیبرالیسم سیاسی باشد.

پیش‌شرط پرسشِ لیبرالیسم سیاسی، پای‌بندی به کمینه‌ی اصولِ سیاسی لیبرالیسم(حقّ و آزادی؛ تکثّر معقول، رواداری و همکاری) است؛ لیبرالیسم سیاسی ابتنایش بر نوعی لیبرالیسمِ فروتنانه است. بنابراین، مردمانِ نالیبرال با هضمِ لیبرالیسم فروتنانه و تن‌دادن به اقلّی از لیبرالیسم، می‌توانند جایی نیک برای پرسشِ بنیادینِ لیبرالیسم سیاسی باز کنند و سپس، پاسخ درخور و معقول برای این پرسش بیابند: یافتنِ امکانِ جامعه‌ی عادلانه‌ی پایدار، بر بستر تکثّر معقول. پس، مردمانِ نالیبرال می‌بایست لیبرالِ اقلّی باشند تا پرسشِ لیبرالیسم را بپرسند. ‌

برای پاسخ به این معمّای لیبرالیسمِ سیاسی، لازم نیست مردمانِ نالیبرال، لیبرالیسمِ عامّ، یعنی لیبرالیسم روشنگری را، که نمونه‌اش را می‌توان در روایتِ کانت و میل از لیبرالیسم یافت، بپذیرند. لیبرالیسم عامّ برنامه‌ای برای شئون زندگی انسان است و درباب دین، دنیا، خیر و سعادت سخنی برای گفتن دارد. امّا لیبرالیسم سیاسی چنین نیست. از پرسشِ بنیادینِ لیبرالیسم سیاسی می‌توان این را دریافت. همچنین، روشن است که مردمانِ ضدّلیبرال یا لیبرال‌ستیز، نمی‌توانند این پرسش را در میان نهند و لاجرم پاسخی هم برای آن ندارند.

رضا زمان 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
با اصلاحات بنیادین سیاسی موافقید؟
بله
خیر
آخرین اخبار
چشم انداز
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
پنجره
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان