کد خبر: ۳۱۸۹۷
تاریخ انتشار: ۱۴ شهريور ۱۴۰۱ - ۰۹:۰۱-05 September 2022
در میانۀ قرن نوزدهم در ۱۸۵۹ ادوارد فیتزجرالد رباعیات خیام را به شعرِ انگلیسی ترجمه کرد و از همان زمان خیّامِ شاعر، آوازه‌ای عالم‌گیر یافت.
درست است که ترجمۀ فیتزجرالد ترجمۀ آزاد بود، ولی او توانسته بود با الهام شاعرانه، الهامِ شاعرانۀ شاعر دیگری را در قالب زبان دیگری بریزد. به بیان دیگر، کار او، بازسرایی شاعرانه از متنی بود که آن متن نیز به نوبۀ خود از سرچشمۀ الهام شاعرانه جوشیده بود. 

به گفتۀ سهراب، «روی زیبا دوبرابر شده» بود. آیا بوطیقای شعر فیتزجرالد، شهرت خیام را در غرب و شرق عالم در پی داشته است؟ یا فلسفۀ هستی‌شناسانۀ این‌جهانیِ شاعر؟ یا هردو؟ در هر صورت، این نکته اهمیت چندانی ندارد که خیّام با ترجمۀ فیتزجرالد، بیرون از قلمرو زبان فارسی پرآوازه شود؛ نکتۀ مهم اینجاست که خیّام تا پیش از این زمان، در دنیای فارسی زبان، از هند گرفته تا ایران و آسیای میانه و آسیای صغیر، چندان شناخته شده نبود و تازه بعد از قرن نوزدهم بود که فارسی زبانان این گنج شایگان را بازیافتند و بر روی چشم نهادند. 

باری، «سخن بین درازی نباید کشید»، قصد من فقط معرفی مختصرِ ترجمۀ فیتزجرالد بود تا حکایت جالبی را در این‌باره از سفر مظفّرالدّین‌شاه به لندن نقل کنم: عبدالله جودت نخستین مترجم رباعیات خیام به زبان ترکی در قرن بیستم، در مقدمۀ ترجمۀ خود (ص ۴۰) بر آن است که ترکان تنها کسانی نبودند که خیام را نمی-شناختند، بلکه ایرانیان نیز نسبت به او جاهل بودند. 

جودت در ادامه، حکایتی را از قول ادوارد براون درباره خاطره مظفّرالدّین شاه در سفر به لندن نقل می‌کند که بنا بر آن، عده‌ای از شیفتگانِ خیّام از پادشاه درخواست می‌کنند که بر مزار خیّام در نیشابور بنایی ساخته شود، مظفرالدین شاه با شگفتی می‌گوید: عمر خیام چیست؟! 

توجه بفرمایید! حضرت پادشاه نمی‌گوید خیام کیست، می‌گوید خیّام چیست؟ البته در آن زمان، در میان ایرانیان تحصیل‌کرده کسانی بودند که از طریق ترجمۀ فیتزجرالد با خیّام و رباعیات او آشنا شده بودند، با این‌همه شگفت نیست که شهرت خیّام به گوشِ حضرت پادشاه نرسیده باشد.


ابوالفضل خطیبی

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
آیا گشت ارشاد در اهداف خود موفق بوده است؟
بله
خیر
آخرین اخبار
چشم انداز
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
پنجره
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان