کد خبر: ۳۱۶۱۱
تاریخ انتشار: ۱۲ مرداد ۱۴۰۱ - ۲۱:۴۱-03 August 2022
جانم ملول گشت ز فرعون و ظلم او آن «نور روی موسی» عمرانم آرزوست...
در این بیت نکته‌ای‌ست که گاه به خوبی دیده نمی‌شود یا ناگفته می‌ماند و آن شهرت «نور روی موسی عمران» است. برای مثال دیدم که دکتر شفیعی عزیز هم توضیحی ذیل این بیت در مجموعه گزینش خود نیاورده‌اند. 

در قصص مذهبی می‌خوانیم که چهره موسی، پس از دیدار با خداوند، چندان روشن شده بود که او نقابی بر چهره می‌زد تا خلق از تابناکی و شدت آن آزار نبینند چنان که صفورا، از دیدن چهره بی‌نقاب او، چشم‌هایش را از دست داد:
و ز هوا و عشق آن نورِ رشاد / خود صفورا هر دو دیده باد داد 
اوّلا بربست یک چشم و بدید / نورِ روی او و آن چشمش پَرید
بعد از آن صبرش نماند و آن دگر / برگشاد و کرد خرجِ آن قمر...
و در دیوان شمس:

ایا نورِ رخِ موسی، مکُن اعمی صفورا را / چنین عشقی نهاده‌ستی به نورش چشم بینا را

اصل داستان در کتاب مقدس است، سفر خروج: «موسی چون دگربار از کوه سینا فرود آمد... نمی‌دانست پوست رخساره‌اش به سبب سخن گفتن با او رخشان گشته است. هارون و جمله اسرائیلیان موسی را بدیدند... و بیم داشتند به او نزدیک شوند... چون سخن گفتن با آنان را پایان برد، بر رخسارهٔ خود حجابی افکند.»

امّا حکایت جالب‌تر است. در بسیاری از نگاره‌های قرون وسطی تا اوایل رنسانس، و از همه مشهورتر مجسمه موسای میکل آنژ، می‌بینیم که موسی دو شاخ بر سر دارد. سابقه این شاخ چیست؟ 

ابتدا فرض بر این بوده که شاخ حاصل یک بدنویسی در ترجمه لاتینی کتاب مقدس در اواخر قرن چهارم مشهور به «وولگات» از سن ژروم است که ترجمه رسمی و مرجع کلیسای کاتولیک برای چند قرن بوده است. این که آنجا به جای تاج (coronatus)، شاخ (cornatus) نوشته شده و چنین مانده است. منتهی این احتمالی بعید است که چنین اشتباهی بماند و تکرار شود. 

فرض دیگر آن است که در اصل متن عبری، که در آن همچون فارسی و عربی مصوّت‌های کوتاه نوشته نمی‌شد، کلمهٔ کرن (קרן) را به دو صورت می‌توان خواند: کَرَن (קָרַן) به معنی نور، و کِرِن (קֶרֶן) به معنی شاخ و مترجم معنی دوم را برگرفته است. بگوییم که صورت کِرِن به معنی شاخ هم‌ریشه است با قَرْن عربی، به مثال ذوالقرنین (صاحب دو شاخ) چنان که در تصاویر و سکه‌های قدیمی از چهره اسکندر می‌بینیم. صورتی از کُرن هم که اینک در زبان‌های فرنگی رایج است. 
در نهایت، نظر دیگر آن است که این دو، در آن عهد کهن، یک معنی داشته‌اند و ممیزه کسی بوده‌اند که به مقامی بیش از انسان‌های معمول دست یافته است. 
به هر شکل این کلمه در ترجمه‌های جدیدتر کتاب مقدس به همان نور و روشنی بازگردانده شد و می‌بینیم که آن شاخ هم از نقاشی‌ها حذف شد، البته غیر از نقاشی موسای مارک شاگال که دیگر سبک کار اوست!

تصاویر را از مجموعه نگاره‌های قرن پانزدهمی کتاب مقدس گرفته‌ام. از راست به چپ: 

یک: موسی با دو لوح به سوی قوم بازگشته و قوم از روشنی (یا شاخ) چهره او بیم‌ناک شده‌اند. 

دو: موسی خشمگین و ناراحت، در بازگشت، قوم را مشغول پرستش گوساله می‌بیند. (چنان که در قرآن: رَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا...)
سه: موسی با هفتاد تن از بزرگان قوم به دیدار خداوند می‌رود (و صورتی از آن در قرآن: وَاخْتَارَ مُوسَى قَوْمَهُ سَبْعِينَ رَجُلًا لِمِيقَاتِنَا...)

مجید سلیمانی 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
آیا گشت ارشاد در اهداف خود موفق بوده است؟
بله
خیر
آخرین اخبار
چشم انداز
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
پنجره
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان