کد خبر: ۳۱۵۸۳
تاریخ انتشار: ۱۰ مرداد ۱۴۰۱ - ۱۴:۵۵-01 August 2022
به ریشه زبانی شبه‌قاره هند، تمام ایران از آسیای میانه تا آسیای صغیر و خاورمیانه باستان، زبان آریایی می‌گفتند (دوستان اروپایی‌مون اسمش رو گذاشتن زبان هندواروپایی که اسم ایران رو ازش حذف کنند!).
حالا احتمالا می‌خواید بپرسید چرا و با چه سندی با اطمینان میگم که این زبان اسمش زبان آریایی بود؟ با استناد به بند بیستم از ستون چهارم کتیبه بیستون در کرمانشاه. داریوش در این کتیبه میگه: «به خواست اهورامزدا این خطی است که من ساختم (خط میخی). به جز این، دستور دادم تا این‏متن را به "خط و زبان آریایی" بر روی لوح‌ها و چرم‌ها نوشته و به تمام نقاط کشور فرستادم.»

پس تا این‌جا مشخص شد که زبان قدیمی هند تا ترکیه که کشور ایران باستان رو تشکیل می‌داد آریایی بود. این زبان آریایی چندین شاخه و گویش داشت (مثل امروز که لری و گیلکی و... گوش‌هایی از فارسی هستن).‏

زبان درباری و رسمی به کل امپراطوری ایران، گسترش پیدا کرد. یعنی وقتی یه نفر از اهالی مثلا خوارزم با یه نفر از اهالی ماد صحبت می‌کردند، زبان مشترکشون زبان پارسی بود که در اصل «گویش پارسی از مجموعه زبان بزرگ آریایی» محسوب می‌شد.‏ مهم‌ترین این گویش‌ها: اوستایی، سُغدی، بلخی، خوارزمی، پارتی، سکایی، پارسی و مادی بودند.

زمانی که هخامنشیان کل مناطق آریایی‌نشین از مرز هند تا استانبول رو متحد و کشور ایران رو بنیانگذاری می‌کنند، به دلیل این که هخامنشی‌ها از منطقه پارس بودند، «گویش پارسی از زبان آریایی» به عنوان ‏زبان درباری و رسمی به کل امپراطوری ایران، گسترش پیدا کرد.  یعنی وقتی یه نفر از اهالی مثلا خوارزم با یه نفر از اهالی ماد صحبت می‌کردند، زبان مشترکشون زبان پارسی بود که در اصل «گویش پارسی از مجموعه زبان بزرگ آریایی» محسوب می‌شد.‏

بعد از سقوط هخامنشیان چه اتفاقی افتاد؟ یه مدت سلوکوس یونانی (جانشین اسکندر) و تخم و ترکه‌اش بر این مملکت حکومت کردن تا این که دو برادر به نام‌های ارشک و مهرداد از ایالت پارت قیام کردند و امپراطوری اشکانی رو بنیانگذاری کردند.‏ اشکانیان به «گویش پارتی از مجموعه زبان آریایی» صحبت می‌کردن. 

بنابراین در این زمان، زبان پارتی به جای پارسی، زبان درباری و رسمی مشترک در سراسر ایران شد. اینجا یه توقف میکنم تا ریشهٔ واژه «پارتی» رو براتون توضیح بدم.‏

اصل نام این قوم که ما بهش میگیم پارت‌ها، «پارثوَه» بود. به زبان این قوم «زبان پَرثُوَه» و بعدتر «زبان پَرثُوی» می‌گفتند. بعدها طی روند تلطیف زبان، به پرتوی و پَلهوی و نهایتا پهلوی تغییر پیدا کرد.

پس زبان پهلوی تا این‌جا فهمیدیم همون زمان پارتی هست. ولی داستان اینجا تموم نمی‌شهود. بعد از انقراض اشکانیان و روی کار اومدن ساسانیان، به دلیل این که ساسانیان هم مثل هخامنشیان از منطقه پارس بودند، زبان پارسی شروع به رشد کرد ولی یه اتفاقی که افتاد این بود که اشکانیان پانصد سال در ایران حکومت کرده بودن و زبان پارتی یا همون پهلوی کاملا در ایران جاافتاده بود.

‏با روی کار اومدن ساسانیان، زبان پارتی (پهلوی اشکانی) کمرنگ نشد بلکه با زبان پارسی ساسانی تلفیق شد. بنابراین
زبان پهلوی اشکانی، همون پارتی هست 
و زبان پهلوی ساسانی، تلفیق پارتی و پارسی هست که هم به زبان پهلوی و هم به زبان «پارسی میانه» مشهوره.‏بعد از اسلام، همونطور که تو رشتوی قبلی گفتم، خاندان ساسانی و درباریان و بزرگان که در تیسفون (نزدیک بغداد امروزی) زندگی می‌کردند، به سمت شرق ایران فرار کردند. 

این‌ها زبان پهلوی درباری رو به خراسان و سیستان و مناطقی که امروز افغانستان و تاجیکستان میگیم، بردند. به همین خاطر امروز‏به زبان پارسی در افغانستان میگن «زبان دری» یعنی زبان درباری که اشاره به درباریان و بزرگان ساسانی داره.

در غرب ایران چه اتفاقی افتاد؟ زبان عربی به جای زبان پارسی به مدت دویست سال زبان رسمی ایران شد. بعد از دویست سال، دوباره از همون شرق ایران که نجبای اصیل ایرانی یعنی شاهزادگان ‏ساسانی و بزرگان و نوادگانشون زبان پهلوی (دری) رو با خودشون برده بودند، دوباره قیام‌های فرهنگی برای احیای زبان پارسی آغاز میشه. 

حکومت سامانیان، یعقوب لیث صفاری، رودکی و فردوسی و... که در احیای زبان پارسی نقش اساسی داشتن همه در شرق فلات ایران روی میده.‏ اول شرق ایران زبان عربی رو ول کرد و به پارسی برگشت و بعد غرب ایران. ولی زبان پارسی به خصوص در غرب ایران تحت‌تأثیر دویست سال حضور زبان عربی دچار تغییراتی در تلفظ واژگان شد. این تغییر باعث شد تا فصل جدیدی از زبان پارسی آغاز بشه که بهش زبان «پارسی نو» یا همون «فارسی» میگیم و‏این زبان تا امروز، زنده و قدرتمند به حیاتش ادامه میده.

خلاصه مطلب این که تاریخچه سیر زبان ما به این شکل است:

زبان آریایی -» زبان پارسی باستان (هخامنشی) -» زبان پارتی (پهلوی اشکانی) -» زبان پارسی میانه (پهلوی ساسانی) -» زبان پارسی دری -» زبان پارسی نو (فارسی)

‏بنابراین زبانی که من و تو باهاش تکلم می‌کنیم، زبانی اصیل و ریشه‌دار هست که طی ۶هزار سال نسل به نسل جلو اومده و به ما رسیده.‏نکته آخر این که امروز گویش‌های گیلکی، مازنی، تاتی، تالشی، بلوچی و زبان کُردی، بازمانده مستقیم از زبان پهلوی اشکانی (پارتی) هستند و گویش‌های لُری، لارستانی، یزدی، شیرازی، سمنانی، مشهدی، تاجیکی و افغانی، بازمانده مستقیم از زبان پهلوی ساسانی (پارسی میانه) هستند.‏

در مورد خط و الفبای پهلوی و الفبای پارسی (که به دروغ بهتون گفتند الفبای عربی هست) بعدا یه رشتو میزنم. ولی فعلا میتونید کتاب من به اسم «اساطیر ایرانی» رو از تلگرام دانلود کنید و فصل «تاریخچه و پیشینه الفبای فارسی» رو مطالعه ‏کنید. اونجا به طور مفصل و کامل با عکس و اسناد باستان‌شناسی و متن کتیبه‌ها، موضوع رو تشریح کردم. 

بهمن انصاری

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
آیا گشت ارشاد در اهداف خود موفق بوده است؟
بله
خیر
آخرین اخبار
چشم انداز
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان