کد خبر: ۳۱۳۲۷
تاریخ انتشار: ۱۲ تير ۱۴۰۱ - ۰۹:۱۲-03 July 2022
سیزده تیرماه، مصادف هست با جشن بزرگ ‎#تیرگان که از هزاران سال پیش تا پایان دوره ساسانیان، با شکوه هرچه‌تمام‌تر اجرا می‌شد. تا همین امروز هم در بعضی روستاهای کرمان و گیلان و... هنوز جشن تیرگان در میان روستاییان برگزار می‌گردد.
در تقویم ایران ساسانی، هر یک از ٣٠ روزِ ماه، به نام یک ایزد بزرگوار، مُزیّن بود:

روز اول: اهورامزدا روز
روز دوم: بهمن‌ روز
روز سوم: اردیبهشت‌ روز
روز چهارم: شهریور روز
روز پنجم: اسفند روز
روز ششم: خرداد روز
روز هفتم: اَمُرداد روز
روز هشتم: دادار روز
روز نهم: آذر روز
روز دهم: آبان روز
‏روز یازدهم: خورشید روز
روز دوازدهم: ماه روز
روز سیزدهم: تیر روز
روز چهاردهم: گِئوش روز
روز پانزدهم: دادار روز
روز شانزدهم: مهر روز
روز هفدهم: سروش روز
روز هجدهم: رشن روز
روز نوزدهم: فروردین روز
روز بیستم: بهرام روز
‏روز بیست‌ویکم: رام روز
روز بیست‌‌و‌دوم: باد روز
روز بیست‌و‌سوم: دادار روز
روز بیست‌وچهارم: دین روز
روز بیست‌و‌پنجم: آرته روز
روز بیست‌و‌ششم: اشتاد روز
روز بیست‌و‌هفتم: آسمان روز
روز بیست‌و‌هشتم: زمین روز
روز بیست‌ونهم: مهراسپند روز
روز سی‌ام: انیران روز

‏در آن روزگار، هر زمانی که اسم روز و ماه یکی می‌شد، آن روز را جشن می‌گرفتند. مثلا طبق جدول بالا، شانزدهمین روزِ هر ماه، «مهر روز» نام داشت. بنابراین روز شانزدهم از ماه مهر که «مهر روز از مهر ماه» بود، جشن مهرگان برگزار می‌گردید.

‏به همین ترتیب روز سیزدهم از ماه تیر که برابر با «تیر روز از تیر ماه» بود، جشن ‎تیرگان برگزار می‌شد.

‏تیر نام ایزد نگهبان و نگهدار باران بود و جشن تیرگان نیز به افتخار ‎ایزد تیر بر پا می‌گردید. انتخاب این جشن بسیار هوشمندانه بود. نیاکان آریایی ما، در تیرماه که نخستین ماه تابستان و آغاز گرم‌شدن تدریجی هواست، پیش از رسیدن به مردادماه که اوج گرما تلقی می‌شود، در جشن تیرگان از ایزد تیر طلب بارش باران می‌کردند تا از گرمای خشک و سوزان تابستان در امان باشند.

‏همچنین بنابر اساطیر ایرانیان باستان، در این روز بود که ‎آرش کمانگیر از البرزکوه به سوی توران زمین تیری انداخت و ایران را نجات داد. 

‏آداب و رسوم تیرگان 

جشن تیرگان نیز مثل همهٔ دیگر جشن‌های ایرانی، با آداب‌و‌رسومی خاص که مربوط به طبیعت بود، برگزار می‌شد. ‏در این روز مردم به کنار چشمه‌ها و رودخانه‌ها می‌رفتند و به پایکوبی و شادی پرداخته، به روی هم آب می‌پاشیدند و با هلهله و خنده، آرزوی باران و دوری از ‎خشکسالی در تابستان را از ایزد تیر، طلب می‌کردند.

‏یکی از مراسم خیلی جالب و دل‌انگیز این جشن، ‎فال کوزه بود. چگونگی برگزاری این رسم بدین‌شکل بود که یکی از دوشیزگان هر خانواده، یک روز قبل از جشن، یک کوزه‌ برمی‌داشت و آن را پر از آب می‌کرد و سپس به سراغ بستگان و آشنایان می‌رفت. هر کس چیزی داخل کوزه می‌انداخت: انگشتر، گوشواره، ‏سکه، سنجاق‌سر، گل‌سینه یا هر چیز دیگری. بعد دخترک کوزه را برمی‌داشت و آن را زیر یکی از درختان همیشه‌سبز مثل سرو یا کاج می‌گذاشت. 

روز بعد و به هنگام برگزاری جشن، دخترک کوزه را می‌آورد. هم‌زمان بزرگ خانواده آوازی معنادار می‌خواند (امروز در جاهایی که تیرگان برگزار می‌شود، به جای آواز، غزلی از حافظ می‌خوانند) و وقتی ترانه تمام می‌شد، دخترک دست در کوزه می‌کرد و یکی از اشیایی که روز قبل به داخل آن انداخته بودند را خارج می‌کرد. نتیجهٔ معنا و مفهوم آوازی که همزمان بزرگ خانواده می‌خواند، فال فرد صاحب آن شیء قلمداد می‌شد. سپس شعر بعدی را می‌خواندند و شیء دیگری را درمی‌آورند و یک به یک فال همهٔ خانواده گرفته می‌شد. 

‏نمونهٔ این رسم را به لحاظ محتوایی، امروز در حافظ‌خوانی و فالگیری در شب چلّه هنوز برگزار می‌کنیم. 

‏یکی دیگر از مناسک زیبای جشن تیرگان، «دستبند تیر و باد» نام داشت. در روز جشن، ‏افرادی که آرزویی داشتند، پس از خوردن شیرینی، دست‌بندی به نام «تیر و باد» که از ۷ طناب به ۷ رنگ مختلف بافته می‌شد، به مچ دست‌شان می‌بستند. این دست‌بند تا ٩ روز روی دست‌شان می‌ماند و در روز نهم که روز بیست‌و‌دوم از ماه بود و «باد روز» نام‌ داشت، فرد به روی پشت‌بام خانه‌اش می‌رفت، دست‌بند را باز می‌کرد و در جهت وزش باد، رها می‌کرد. بنابراین دست‌بندی را که در «تیر روز» به دست‌ بسته بودند، در  «باد روز» به دست باد می‌سپردند؛ به این امید که دو ایزد تیر و واته (واته = ایزد باد) آرزوهای فرد را برآورده سازند. این رسم را اکثرا جوانان عاشق‌پیشه انجام می‌دادند!

جشن تیرگان یکی از زیباترین و باشکوه‌ترین جشن‌های ایرانی است و من امیدوار هستم که این جشن کهنسال را به سنت نیاکان، بار دیگر پس از قرن‌ها احیا کنیم.


بهمن انصاری


پ.ن) برای اطلاعات بیشتر، به کتاب اساطیر ایرانی مراجعه کنید.
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
آیا گشت ارشاد در اهداف خود موفق بوده است؟
بله
خیر
آخرین اخبار
چشم انداز
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان