کد خبر: ۳۱۲۴۵
تاریخ انتشار: ۰۴ تير ۱۴۰۱ - ۲۱:۵۴-25 June 2022
۱۰۳ سال پیش در چنین روزی، ۴ تیرماه ۱۲۹۸ شمسی...
۱۰۳ سال پیش در چنین روزی، ۴ تیرماه ۱۲۹۸ شمسی، تازه تأسیس شوروی با تسلیم یادداشتی به دولت ایران اعلام کرد تمامی امتیازات اقتصادی، حق کاپیتولاسیون و بدهی‌هایی را که دولت ایران به دولت روسیه تزاری داده بود، لغو کرده و بنادر، راه‌ها، خطوط آهن و حتی نواحی اشغالی ایران که مطابق عهدنامه‌های گلستان، ترکمنچای و آخال به روسیه تزاری واگذار شده بود را به ایران بازخواهد گرداند. مواردی که دو سال بعد در عهدنامه مودت ایران و شوروی (۱۹۲۱) نیز ذکر شد.

دولت شوروی در این زمان (۱۹۲۰) با شعارهای حمایت از فرودستان و مظلومان به قدرت رسیده و تلاش داشت با جلب نظر مردم کشورهای همسایه، تصویر متهاجم روسیه تزاری را تلطیف کند. این بیانیه موجب شور و شوق بسیاری در میان وطن‌پرستان و خصوصا چپگراهای ایرانی شد و آن را نشانه‌ای از حسن نیت دولت شوروی نسبت به ایران و تحول سیاست خارجی روسیه قلمداد کردند‌. توهمی که طی کمتر از دو دهه‌ی بعد، پوچ بودن آن برملا شد:

اولا، دولت شوروی هرگز حاضر به پس دادن قلمروهای ایرانی ماورای ارس و ماورای اترک نشد. بلکه هوشمندانه ابتدا استقلالی پوشالی به این کشورها داد تا از پیوستن دوباره‌ی آنها به ایران جلوگیری کند. اما این استقلال تنها در حد اسم بود و این کشورها عملا تا تا فروپاشی شوروی جزئی از خاک آن بودند.

دوم، در این بازه، تلاش‌های گسترده و برنامه‌ریزی شده‌ای در جهت حذف زبان فارسی، فرهنگ ایرانی و دین اسلام در این مناطق صورت گرفت که همراه با خشونت و انتقال میراث فرهنگی و تاریخی این نواحی به موزه‌های مسکو و پتروگراد (سن پترزبورگ) بود.

سوم، گرچه امتیازات گرفته شده در دوره‌ی تزارها لغو گردید،‌ کمتر از دو دهه بعد، نزاع‌های مرزی با دولت رضاشاه و تلاش برای مصادره برخی روستاهای مرزی ایرانی، فشار به ایران برای اخراج اتباع آلمانی، نقض بی‌طرفی ایران در جنگ جهانی دوم، حمله نظامی به ایران در شهریور ۱۳۲۰، در اختیار گرفتن تجهیزات و زیربناهای کشور به مدت پنج سال بدون پرداخت هزینه، اقدامات جبری برای اخذ امتیاز نفت شمال، سر باز زدن نیروهای نظامی شوروی از ترک ایران پس از پایان جنگ جهانی دوم، حمایت از بلواهای آذربایجان و کردستان و تلاش برای جداسازی این مناطق و بسیاری اقدامات خصمانه‌ی دیگر، تماماً ادامه‌ی مسیر تزارها را نشان می‌داد.

چهارم، دخالت‌های گسترده در سیاست و جامعه‌ی ایران با استفاده از حزب توده و دیگر احزاب چپ وابسته و بسیاری موارد دیگر عملا نشان داد که سیاست خارجی روس‌ها تنها با تغییر نام و عنوان آن کشور، تغییری نمی‌کند و موضع‌گیری آن در قبال ایران تفاوتی با گذشته‌اش ندارد.

فاطمه کاملی، دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران باستان دانشگاه تهران، ۴ تیر ۱۴۰۱



کانال دکتر موذن‌زاده
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
آیا گشت ارشاد در اهداف خود موفق بوده است؟
بله
خیر
آخرین اخبار
چشم انداز
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان