کد خبر: ۳۱۰۹۵
تاریخ انتشار: ۲۸ خرداد ۱۴۰۱ - ۰۲:۲۶-18 June 2022
ایده‌ی پادشاهی مشروطه‌ی دموکراتیک، ایده‌ای موجّه و معقول بود اگر همچنان نهاد پادشاهی و سلطنت در کشور حاضر بود. شاید با استمرار پهلوی، امروز ایران یک سلطنت مشروطه بود. امّا پادشاهی مشروطه برای ایرانِ امروز ایده‌ای نابه‌هنگام است.
هواداران پادشاهی، معمولاً این نهاد را در پیوند با ایران و هویّت ملّی تلقّی می‌کنند. امّا انقلاب اسلامی آغاز شکاف ایران و نهاد سلطنت بود. و امروز، با گذشت بیش از چهل‌وسه‌سال، این شکاف بزرگ‌تر شده است. همچنین، ایرانیّت و ملیّت امری سیّال است و بر نهادهای ثابت و لایتغیّر استوار نیست. همچنان که می‌بینیم ایران بدون نهاد پادشاهی هم مانده است.

گمان من این است که ایده‌ی پادشاهی مشروطه، با روایت پهلوی‌گرایی، در ذات خود در موضع دموکراسی و لیبرالیسم سیاسی، مذبذب و مردّد است، متناقض و گنگ. نقاب دارد، برهنه نیست. چه بسا اگر جامه پاره کند، شکلی از پادشاهی مطلقه‌ی استبدادی باشد.

 ایده‌ی پادشاهی مشروطه‌ی ایرانی، در بنیان‌اش نخبه‌گرا، هدایت‌خواه و افلاطون‌مآب(اصل رهبری-شاه حکیم) است که می‌تواند به ولایت سیاسی منتهی شود. ایده‌ی پادشاهی پهلوی، با تعارف، می‌خواهد بگوید: جامعه‌ی نابالغ و ناپخته‌ی ایرانی، نمی‌تواند آنگونه که باید خیر سیاسی خودش را تشخیص دهد و محتمل است به گمراهی کشیده شود. پس، نظم سیاسی و اجتماعی کشور سزاوار عقلی برتر است که دارای آمریّت و مرجعیّتِ اجتماعی و نخبگی و حکمتِ سیاسی است که جامعه را به سوی خیری که باید، هدایت می‌کند. و همه‌ی این‌ها در نهادِ پادشاهی جمع می‌شوند. نهادی که به‌نحوی می‌تواند مردمان را به بلوغ و خیر نهایی برساند.

دموکراسی امّا بر ساحتِ عمومی تکیه دارد نه نخبگی. با مشارکتِ عامّه‌ی مردم سامان می‌یابد نه صرفاً نخبگان. مشروعیّت را از مردم می‌گیرد نه تنها از حکیمان. سیاست متوسّطان است نه فرزانگان. به قول رالز، نشان ویژه‌ی دموکراسی، «عقل عمومی» است؛ یعنی تعقّل همگانی شهروندان، که خیر همگانی را در سرشتِ عمومی دنبال می‌کند.

 این عقلِ عمومی است نه عقلِ نخبگی یا پادشاهی. از این حیث، دموکراسی با نخبه‌گروی و افلاطون‌مآبی ناساز و ناسازگار است.

پادشاهی در کشورهای دموکراتیکِ لیبرال، ذاتی از ذاتیّات اساسی نیست.

قوام دموکراسی بر این نهاد نیست. پادشاهی علی‌الاغلب بدل به نهادی تزئینی، نمادین و تشریفاتی شده است. از این حیث، پادشاهی امتیازی در دموکراسی‌ها نیست. دلیلی وجود ندارد که نشان دهد پادشاهی دموکراتیک، فضیلت و مزیّتی در برابر جمهوری دموکراتیک دارد که آن را برتری دهد. فی‌المثل، در سنجش میان دموکراسی انگلیسی و دموکراسی آمریکایی، یا دموکراسی سوئدی و دموکراسی فرانسوی، چه امتیازی می‌توان در پادشاهی دید که جمهوری فاقد آن است؟


 در کشوری مثل انگلیس کارها با ملکه و بدون او پیش می‌رود امّا از حیث تاریخی و برای احترام، از حضور او استفاده می‌کنند. وگرنه به قول خود انگلیسی‌ها "the Queen reigns, but she does not rule"؛ ملکه سلطنت می‌کند امّا حکومت نمی‌کند. ملکه البته شخصی محترم در کشور است، امّا همین شخص محترم نمی‌تواند رأی دهد و موضع مشخص سیاسی بگیرد، حتی نمی‌تواند متن سخنرانی خودش برای نمایندگان را بنویسد.

اگر پادشاهی امتیازی برای دموکراسی نیست، که نیست، چه ضرورت و فایده‌ای در احیای نهاد پادشاهی است؟ وقتی که چهل‌وسه‌سال است که بساط پادشاهی از کشور، خوب یا بد، جمع شده است، اصولاً از حیث دموکراتیک و حتی ملّی چه حاجت به باز کردن این بساط است؟

پادشاهی‌خواهان مشروطه‌گرا معمولاً می‌گویند فُرم حکومت چندان اهمّیّت ندارد، خُب اگر این‌طور است، چه نیاز به پادشاهی؟ به گمانم پاسخ همان است که نوشتم: نخبه‌گروی و افلاطون‌مآبی، ولایت‌خواهی و هدایت‌‌طلبی. جالب است که اغلب پادشاهی‌خواهان مشروطه‌گرا، از سلطنت پهلوی چونان پادشاهی مشروطه دفاع می‌کنند.

شاید مُحقّ باشیم که بگوییم پهلوی از جهاتی، خواست‌های توسعه‌طلبانه‌ی برداشتی از مشروطه را دنبال کرد. امّا سلطنت پهلوی به هیچ‌معنا یک مشروطه‌ی دموکراتیک حتی نزدیک به مُدل انگلیسی نبود. یک رژیم تک‌حزبی، مداخله‌گر، خودرای که آزادی‌های سیاسی را سرکوب کرد و ساواک ساخت و حزب رستاخیز، هرچند توسعه‌گرا، نمی‌تواند مشروطه‌ی دموکراتیک باشد.

 از این حیث، به گمان من پادشاهی‌خواهان مُطلقه‌گرا که از استبداد منوّر دفاع می‌کنند، لااقل صادق‌ترند. حتی می‌توانم بگویم کسانی که امروز دم از ولایت فقیهِ مشروطه می‌زنند، واقع‌گراتر هستند. چون از مشروط‌کردن دستگاهی می‌گویند که حیات سیاسی در کشور دارد.

رضا زمان
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
آیا گشت ارشاد در اهداف خود موفق بوده است؟
بله
خیر
آخرین اخبار
چشم انداز
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان