کد خبر: ۳۰۹۲
تاریخ انتشار: ۱۲ مهر ۱۳۹۷ - ۰۸:۳۳-04 October 2018
یادداشتی که تحت عنوان نامهٔ منتشرنشده از شریعتی در فصل‌نامهٔ 15 خرداد به چاپ رسید و بعدها متن کاملش در کتاب «شریعتی به روایت اسناد ساواک» درآمد...
به گزارش عصر اسلام، سایت رسمی دکتر علی شریعتی در مطلبی با عنوان "شریعتی و ساواک" آورده است:

پس از انقلاب اسلامی که اسناد دولتی و اطلاعاتی رژیم سابق در اختیار دولت‌ها و سازمان‌ها قرار گرفت، همواره اسناد به بهانه‌ها و با انگیزه‌های متفاوت و با عنوانِ ثابت «برگی از تاریخ معاصر ایران» به بازار راه می‌یافته‌اند. اولویت‌بندی‌ها در نشرِ این اسناد و تشخیص این یا آن موضوع البته تابع متغیری به نام سیاست مسؤولین وقت بوده است و این موقعیت متغیر نحوه‌ی انتشار اسناد را پرشائبه می‌ساخته است.

مرکز اسناد انقلاب اسلامی یکی از جاهایی است که در دهه‌های 60 و 70 به چاپ و انتشار اسناد بسیاری مربوط به تاریخ معاصر و شخصیت‌های سیاسی این دوره پرداخته است. این مرکز با در اختیار داشتنِ اسناد ساواک از سال 1360 با مدیریت حمید روحانی کار خود را آغاز کرد. و اکنون روح‌الله حسینیان مدیر این مرکز است.

در سال 1371 حمید روحانی که همزمان مدیرمسؤول و صاحب‌امتیاز فصل‌نامهٔ 15 خرداد هم بود به چاپ گزینشی پروندهٔ شریعتی در ساواک اقدام کرد؛ تحت عنوان «نامهٔ منتشرنشده‌ای از دکتر علی شریعتی». (شماره‌ی 7، بهار 1371 - متن کاملدر شرح این سند تاریخی بدون اشاره به این‌که گزیده‌ای است از اسناد ساواک، آمده است: «اخیراً نامهٔ منتشرنشده‌ای از شریعتی که در سال 1348 نوشته شده است، به دفتر مجله 15 خرداد رسیدچون این نامه تا پایه‌ای طولانی و مفصل است، چاپ کامل آن در این شمارهٔ مجله، شدنی نباشد، از این رو، با پوزش از خوانندگان اندیشمند و پژوهشگر خود، به آوردن بخشی از نامه یادشده در این شماره بسنده می‌کنیم، باشد که در فرصت‌های دیگر، بخش‌های دیگری از این نامه را در مجله 15 خرداد، بتوانیم به چاپ برسانیم

  

مجلهٔ 15 خرداد در شماره‌های بعدی (تابستان و پائیزنیز برگه‌های دیگری از این اسناد را منتشر کرد. (متن کاملاین‌گونه سوءاستفاده از موقعیت خود به عنوان مسؤول مرکز اسناد واکنش‌های بسیاری را به دنبال داشت.روزنامه‌های کیهان و کیهان هوائی در سلسله مقالاتی که از 6 تا 13 آذر 1372 تحت عنوان «بار دیگر شریعتی» چاپ شد، به نقد این روش برخورد با سند پرداختند که موجب شد حمید روحانی در شمارهٔ 12 و 13 (پائیز و زمستان 72)مجلهٔ 15 خرداد در مقاله‌ای با عنوان «شریعتی در چهره‌ای دیگر» به این واکنش‌ها پاسخ بگوید. (متن کامل)

  

چند سال بعد با عوض شدنِ مدیر مرکز اسناد انقلاب اسلامی، این مرکز تصمیم گرفت به منظور رفع اتهام برخورد گزینشی با اسنادْ همهٔ اسناد مربوط به شریعتی را منتشر کندنهایتاً در 1378 این اسناد تحت عنوان «شریعتی به روایت اسناد ساواک» در سه جلد (روی جلد) به چاپ رسیددر مقدمهٔ این کتاب به قلم روح‌الله حسینیان، رئیس مرکز اسناد، می‌خوانیم: «بدون تردید، شریعتی یکی از چهره‌های سرشناس تاریخ معاصر ایران به شمار می‌آیداز این رو از ابتدای انتشار گستردهٔ آثار وی تا کنون، عمل و اندیشهٔ وی از دیدگاه‌های مختلف مورد بررسی قرار گرفته است.


دامنه نقد ارزشی در مورد وی چنان گسترده است که کسانی او را تا سرحد وابستگی به ساواک تنزل داده‌اند و کسانی او را تا حد یک رهبر انقلابی تمام عیار بالا برده‌اندنویسندگانی اندیشهٔ وی را تا مرز الحاد به زیر کشیده‌اند و عده‌ای دیگر قرائت وی از مفاهیم اسلامی را عین اسلام اصیل دانسته‌اند.... مرکز اسناد انقلاب اسلامی در راستای وظیفه خود مبنی بر ارائهٔ تصویر شخصیت‌های معاصر – آنگونه که هستند و از اسناد آشکار و محرمانه استنباط می‌شود – هرچند خود را محق می‌داند تا شخصیت سیاسی وی را مورد قضاوت قرار دهد اما تنها به انتشار مجموع اسناد ساواک در مورد او اقدام نموده استاز آنجا که شخصیت دکتر علی شریعتی در حوزهٔ عمل و اندیشه موضوع مناقشه جدی میان موافقیت و مخالفین بوده است، مرکز اسناد سعی نموده ضمن رعایت بی‌طرفی، به نشر این اسناد اقدام نماید و در این رهگذر قضاوت را به محققین واگذار کند تا شاید از عینیت اسناد نقبی به واقعیت زنند و به حقیقت قضاوت نزدیک شوند

  

به دنبال چاپ این سه جلد، برخی از پژوهشگران و دوستداران شریعتی در مقاله‌ها و کتبی به روش و رفتار شریعتی در زندان و در برابر ساواک پرداختنداز جملهٔ این آثار می‌توان از «شریعتی و ساواکمروری تحلیلی بر سه جلد اسناد ساواک در مورد دکتر شریعتی» (رضا علیجانی، انتشارات کویر، 1382 - روی جلدو «شریعتی در زندان» (محمد حکیمی‌پورنام بردهمچنین «سیمای یک زندانینگاهی به کتاب شریعتی به روایت اسناد ساواک» (سوسن شریعتی - متن کاملنام یکی از این مقالات است که در مجموعه‌ای به نام «ققنوس عصیان» (نشر قصیده‌سرا 1381)منتشر شده است.

  یادداشتی که تحت عنوان نامهٔ منتشرنشده از شریعتی در فصل‌نامهٔ 15 خرداد به چاپ رسید و بعدها متن کاملش در کتاب «شریعتی به روایت اسناد ساواک» درآمد، عبارتست از یک متن 40صفحه‌ای که در برگه‌های کلاسور نوشته شده و نه در سربرگ‌های بازجویی. (متن کاملتاریخ این متن به سال 1347 برمی‌گردددر آن سالْ شریعتی همچنان استاد دانشگاه مشهد بود و سخنرانی‌های خود را در حسینیه ارشاد تهران آغاز کرده و حساسیت‌های جدیدی را برانگیخته بودساواک تهران از بهرامی، مسؤول ساواک مشهد، خواست که شریعتی را بازجویی کند.

به نقل از کتاب «شریعتی به روایت اسناد ساواک»، درست یک صفحه قبل از چاپ این متن، رئیس سازمان اطلاعات و امنیت خراسان، سرتیپ بهرامی، در گزارشی خطاب به رئیس سازمان اطلاعات و امنیت کشور آورده است: «علی‌اکبر مغمومی دانشجوی دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه در بازجویی خود ضمن اعتراف به فعالیت کمونیستی دانشجویان بازداشتی اظهار داشته بود که دانشجویان موصوف به وسیلهٔ مصدق رشتی دانشجوی دانشکدهٔ ادبیات با دکتر علی شریعتی ارتباط دارند.

در بازجویی از مصدق رشتی مشارالیه این موضوع را تکذیب و سایر متهمین نیز منکر فعالیت‌های مضرهٔ دکتر شریعتی بودند معهذا نامبرده به ساواک احضار و در مصاحبه‌ای که با وی گردید با صراحت گفتار مشروحاً فعالیت‌های گذشتهٔ خود و سیاست‌های وقت را تشریح و عوامل و علل این طرز تفکر را توضیح دادکه کاملاً قابل ملاحظه و درخور بررسی و بهره‌برداری استلذا اظهارات وی کتباً اخذ و به پیوست تقدیم و استنباط می‌گردد

این توضیحات که در چاپ متن مذکور در 15 خرداد آگاهانه و عامدانه نادیده گرفته شد، نشان می‌دهد که متن در واقع نوعی بازجویی است و به صرف این‌که در سربرگ‌های بازجویی نوشته نشده نمی‌تواند خصلت داوطلبانه داشته باشد.

 شریعتی متن خود را این‌گونه آغاز می‌کند: «آنچه در این صفحات آمده است، پاسخ سؤالات است1خانوادهٔ من و محیط تربیتی و روحی که در آن رشد کرده‌ام2علل و شرایط اجتماعی و سیاسی و محیطی خاصی که روحیه و عقیدهٔ مرا و طرز تفکرم را در زمینهٔ سیاست و بینش فلسفی و اجتماعی و دینی ساخته‌اند3مسیر آشنائی من با جامعه و سیاست و سیر تحول و تکوین آن در احساس و اندیشه‌ام4چشم‌انداز زندگی و گذشته‌ام تا حال5اکنون کیستم؟ چه می‌کنم؟ چه می‌اندیشم؟ و چه می‌خواهم؟ 6پدرم و سخنی دربارهٔ وی.» 

در حقیقت متن مزبور پاسخ پرسش‌هایی است که توسط ساواک طرح شده است و به گفته‌ی خود شریعتی آگاهانه پاسخ‌های طولانی به آن‌ها داده شده است: «در اینجا قبلاً عذر بسیار می‌خواهم که خواندن این همه خستگی خواهد آورد ولی مرا از اطالهٔ کلام و تفصیلی که در این نوشته می‌یابند معذور خواهند داشت زیرا، اولاًپاسخ روشن و نسبتاً کامل به این سؤالات کلی و دامنه‌دار نمی‌تواند مجمل و مختصر باشددوم اینکه در اینجا من دربارهٔ یک حادثهٔ زودگذر خاصی مورد سؤال واقع نشده‌ام بلکه به عنوان نمایندهٔ نسلی سخن می‌گویم که در حال حاضر کارگردانان اصلی سیاست مملکتش می‌کوشند تا به او گوش دهند.» 

حمید روحانی بعدتر نیز، اگرچه دیگر مدیر مرکز اسناد انقلاب اسلامی نبود، اما به عنوان مدیرمسؤول 15 خرداد به بحث خود پیرامون نسبت شریعتی و ساواک ادامه داد و مجموعهٔ این مباحث را در کتاب «نهضت امام خمینی» به ثبت رساندمثلاً نگاه کنید به این مقاله در شمارهٔ 14 فصل‌نامهٔ 15 خرداد (بهار 1373 - با عنوانی مشابه با مقالهٔ پیشین‌اش): «شریعتی در چهره‌ای دیگر». و چنین پیداست که حکایت همچنان باقیست.

 برای اطلاع بیشتر خوانندگانْ ما این متن 40صفحه‌ای را که به نام نامهٔ شریعتی به ساواک معروف شده است به تمامی و به نقل از کتاب شریعتی به روایت اسناد ساواک در این‌جا بازنشر می‌کنیم و قضاوت و تحلیل را بر عهدهٔ خوانندگان می‌گذاریم

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
رنگ خدا
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
پنجره
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان