کد خبر: ۳۰۹۱۳
تاریخ انتشار: ۱۹ خرداد ۱۴۰۱ - ۱۰:۴۷-09 June 2022
یکی از مسائل مهم اسلامی تشکیل و حفظ خانواده است و ازدواج کردن مهم ترین تصمیم زندگی جوانان است.
در تصمیم گیری برای ازدواج اجازه پدر و مادر مهم است. طبق قانون مدنی کشور ما، رضایت پدر یا جد پدری برای ازدواج موقت یا دائم دختر باکره الزامی است.

طبق ماده ۱۰۴۳ قانون مدنی 

«ازدواج دختر باکره اگر چه به سن بلوغ رسیده باشد منوط به اجازه پدر یا جد پدری او است.»

چرا اجازه پدر برای ازدواج دختر ضروری است؟

به دلیل اینکه قانون مدنی ایران در بخش نکاح و طلاق غالبا از فقه مقدس اسلام گرفته شده و علما دینی لزوم اخذ اجازه پدر یا جد پدری را برای ازدواج دختر باکره لازم دانسته اند.

در چه مواردی دختر بدون اجازه پدر میتواند ازدواج کند؟

۱. اگر دختر باکره نباشد.

۲. دختری که همسر وی فوت کرده یا طلاق گرفته باشد برای ازدواج مجدد به اجازه پدر نیاز ندارد .

۳. اگر پدر دختر بدون دلیل منطقی و موجه اجازه ازدواج به دخترش ندهد از این رو دختر با معرفی مردی که قرار است با او ازدواج کند به دادگاه و گرفتن اجازه از دادگاه مدنی خاص می تواند به دفتر ازدواج مراجعه کرده و ازدواج خود را ثبت کند .

نکته: قبلاً در قانون قدیمی پدر برای اعلام کردن دلیل عدم اجازه خود ۱۵ روز فرصت داشت اما در قانون جدید دیگر این مهلت وجود ندارد .

۴. دختری که باکرگی خود را به هر دلیلی از جمله بیماری ، رابطه نامشروع و .. از دست داده باشد برای ازدواج دیگر نیازی به اجازه پدر ندارد .

۵. اگر پدر دختر به او اجازه ازدواج ندهد اما جد پدری وی این اجازه را بدهد ، دختر میتواند ازدواج کند.

در چه مواردی اجازه پدر برای ازدواج دختر لازم است؟

در صورتی که دختر باکره باشد برای ازدواج موقت و یا دائم نیازمند اجازه پدر است.

نکته: اگر دختر باکره ازدواج کند و بعد از ازدواج باکره بماند و طلاق بگیرد برای ازدواج مجدد نیز نیازمند اجازه پدر است.

قابل رجوع بودن اذن پدر برای ازدواج دختر

اجازه پدر یا جد پدری برای ازدواج دختر قابل رجوع است به این گونه که آنها می توانند امری که به آن اذن و اجازه داده‌اند را تغییر دهند و اگر دختر بدون اذن آنها ازدواج کند عقد وی غیر نافذ است.

نکته: اذن ازدواج به شخص دیگری ، واگذار نمی شود برای مثال پدر دختر ، نمی تواند اجازه ازدواج را به برادرش واگذار کند.

ازدواج دختران بدون رضایت پدرانشان از امور حقوقی است که نیازمند مشورت و راهنمایی وکیل و یا مشاور حقوقی است زیرا آنها با تجربیات و دانایی خود در این زمینه به بهترین شکل می توانند از حقوق موکل دفاع کنند.

آیا صیغه موقت بدون اجازه پدر امکان دارد؟

قبل از اینکه به این سوال بپردازیم که آیا صیغه موقت ، بدون اجازه پدر امکان دارد و شرایط صیغه موقت بدون اجازه پدر چیست ، بهتر است که ابتدا در خصوص عقد موقت یا صیغه موقت ، توضیحاتی مطرح نماییم. عقد موقت یا صیغه ، به ازدواجی گفته می شود که برای مدت زمان مشخص و معینی منعقد می شود و پس از گذشت مدت زمان صیغه ، به پایان می رسد. البته، مرد نیز در طول مدت عقد موقت، می‌تواند باقی مدت عقد را به زن ببخشد که در اصطلاح حقوقی ، تحت عنوان بذل مدت عقد موقت شناخته می شود.

در قانون مدنی ایران ، به تبعیت از فقه شیعه ، عقد نکاح موقت یا صیغه ، پیش بینی شده و احکام آن ، همچون ارث در عقد موقت یا نفقه زن در عقد موقت ، معین شده است ؛ اما نکته مهمی که در خصوص صیغه موقت وجود دارد ، آن است که اصولا این نوع عقد ، در مواردی توصیه می شود که افراد ، امکان عقد دائم را نداشته و با ازدواج نکردن ، بیم آن می رود که مرتکب خطا و گناه شوند.

لذا همانطور که گفته شد، ازدواج موقت یا صیغه ، اصولا با فلسفه برطرف نمودن غرایز جنسی بوده و افراد، برای تشکیل دادن خانواده ، می بایست از طریق ازدواج دائم ، اقدام نمایند. به همین دلیل ، از آن جهت که ازدواج موقت ، به ویژه در مورد دختران، ممکن است منجر به ایجاد مشکلاتی برای ایشان بشود ، رضایت یا اجازه پدر، برای ثبت ازدواج موقت یا صیغه ، ضرورت دارد . لذا به این سوال که آیا صیغه موقت بدون اجازه پدر امکان دارد، باید پاسخ منفی داد.

به عبارت دیگر ، علاوه بر اینکه رضایت پدر برای ازدواج دختر باکره در خصوص ازدواج دائم ، ضروری است، در مورد ازدواج موقت یا صیغه نیز رضایت پدر ، یکی از شرایط صحت صیغه موقت بوده و به جز در مواردی خاص ، اصولا بدون گرفتن رضایت یا اجازه پدر ، نمی توان عقد موقت یا صیغه منعقد نمود . اما در مورد فرزندان پسر ، چنین شرطی مطرح نیست که در ادامه ، شرایط صیغه موقت ، بدون اجازه پدر را در مورد فرزندان دختر و پسر ، به تفکیک ، مورد بررسی قرار خواهیم داد .

شرایط صیغه موقت بدون اجازه پدر برای فرزند دختر

در قسمت قبل ، به بررسی این موضوع پرداخته شد که آیا صیغه یا عقد موقت ، بدون اجازه پدر امکان پذیر است یا خیر . اما در این قسمت، قصد داریم به صورت مفصل ، به این سوال پاسخ دهیم که آیا صیغه موقت فرزند دختر ، بدون اجازه یا رضایت پدر امکان پذیر است؟ و در صورتی که پاسخ به این سوال، مثبت می باشد ، تحت چه شرایطی عقد موقت دختران بدون اجازه پدر، امکان پذیر خواهد بود ؟ لذا در این قسمت ، قصد داریم شرایط صیغه موقت بدون اجازه پدر را مورد بررسی قرار دهیم .

همانطور که در قسمت قبل نیز گفته شد، ازدواج موقت یا صیغه ، به دلیل رفع نیازهای جنسی افراد، توسط مذهب شیعه تجویز شده است ؛ فلذا در مواردی که افراد ، قصد دارند ازدواجی دائم و پایدار داشته باشند و تولید نسل کنند ، می بایست شیوه عقد دائم را انتخاب نمایند. علاوه بر این ، از آن جهت که احکام مربوط به ارث و نفقه زن در صیغه ، با عقد دائم متفاوت است، در ازدواج موقت دختران ، ریسک زیادی متصور است و به همین دلیل، برای جلوگیری از فریب در ازدواج موقت ، این ازدواج می‌بایست با رضایت پدر یا جد پدری دختر باشد.

البته، در مورد شرایط صیغه موقت بدون اجازه پدر، میان فقها و مراجع، بعضا اختلافاتی مشاهده می شود؛ برخی از مراجع، ازدواج موقت بدون رضایت پدر را به طور کلی، باطل می دانند؛ به طوری که در صورت عدم رضایت پدر، هیچ گونه محرمیتی میان دختر و پسر شکل نمی گیرد؛ اما برخی از مراجع، بنا بر احتیاط واجب، رضایت پدر را شرط می دانند . در حال حاضر ، اکثریت مراجع تقلید ، همچون رضایت پدر برای ازدواج دختر در عقد دائم، رضایت پدر را شرط ازدواج موقت دختر باکره، تلقی می کنند.

لازم به ذکر است که صیغه موقت، بدون اجازه پدر ، برای دخترانی که باکره یا دوشیزه نیستند ، بلامانع است و ایشان، برای عقد موقت، نیازی به رضایت پدر و جد پدری خود نداشته و به عبارت دیگر، شرایط صیغه موقت بدون اجازه پدر را دارا هستند. همچنین ، دخترانی که پدر یا جد پدری آنها فوت کرده است، برای ازدواج موقت یا صیغه ، نیازی به اخذ رضایت دیگران، از قبیل مادر، عمو، برادر یا سایر افراد را ندارند.

لذا ، یکی از شرایط صیغه موقت بدون اجازه پدر، آن است که دختر ، دوشیزه نباشد. همچنین ، از دیگر شرایط صیغه موقت، بدون اذن یا اجازه پدر، حالتی است که دختر ، ولی قهری (پدر یا جد پدری) نداشته باشد که در این صورت ، می تواند با مراجعه به دفتر ازدواج و خواندن صیغه موقت ، گواهی ازدواج موقت دریافت نماید و یا اینکه ، عقد نکاح موقت شفاهی بخواند.

لازم به ذکر است که گاهی ، پدر، بدون دلیل موجه ، از دادن اجازه ازدواج به دختر خود مضایقه می نماید و در این حالت ، دختر ، در عسر و حرج ناشی از تجرد قرار می گیرد. در چنین شرایطی ، به نظر می رسد که همچون ازدواج دائم ، ولایت قهری پدر ، از وی ساقط می شود و دختر، می تواند با مراجعه به دادگاه ، اجازه ازدواج بگیرد ؛ هر چند که دادگاه ها، معمولا برای صدور اجازه ازدواج موقت دختر باکره، سخت گیری می‌کنند. لذا می توان گفت یکی دیگر از شرایط صیغه موقت بدون اجازه پدر ، اجازه گرفتن از دادگاه است.

شرایط صیغه موقت بدون اجازه پدر برای فرزند پسر

در قسمت های قبل ، به بررسی این موضوعات پرداخته شد که آیا صیغه موقت ، بدون اجازه پدر امکان دارد یا خیر و سپس ، شرایط صیغه موقت بدون اجازه پدر ، برای فرزند دختر را مورد بررسی قرار دادیم. همانطور که گفته شد، برای دخترانی که باکره یا دوشیزه هستند، رضایت پدر یا جد پدری برای ازدواج دائم و موقت، از جمله شرایط صحت عقد موقت است؛ مگر اینکه پدر یا جد پدری در قید حیات نبوده و یا اینکه دادگاه، به دختر، اجازه ازدواج بدهد.

اما سوال، این است که آیا فرزندان پسر هم برای ازدواج موقت یا صیغه ، نیازمند اخذ رضایت یا اجازه از پدر هستند؟ در صورت مثبت بودن پاسخ ، شرایط صیغه موقت ، بدون اجازه پدر برای فرزند پسر، شامل چه مواردی است؟ در پاسخ به این سوال ، باید گفت که اصولا فرزندان پسر ، برای ازدواج کردن، نیازی به اخذ اجازه یا رضایت پدر یا جد پدری خود نداشته و می توانند حتی بدون کسب اجازه از ایشان ، ازدواج کنند و در این خصوص ، تفاوتی هم میان عقد دائم یا موقت، وجود ندارد.

به همین دلیل، در پاسخ به این سوال که شرایط صیغه موقت، بدون اجازه پدر برای فرزند پسر چیست ، باید گفت که در صیغه موقت پسران، رضایت پدر شرط نیست و همین که عقد موقت فرزندان پسر ، با لحاظ احکام صیغه موقت، همچون تعیین مهریه و ذکر مدت، منعقد شده باشد، صحیح خواهد بود.

سوالات متداول

آیا صیغه موقت بدون اجازه پدر امکان پذیر است؟

در مورد دختران صیغه موقت بدون اجازه پدر یا جد پدری امکان پذیر نمی باشد مگر در برخی شرایط خاص که برای دریافت اطلاعات بیشتر در این خصوص می توانید به متن مقاله مراجعه نمایید .

شرایط صیغه موقت دختر بدون اجازه پدر چیست؟

در شرایطی که دختر باکره یا دوشیزه نبوده و یا اینکه پدر و جد پدری وی در قید حیات نباشند و همچنین در صورتی که پدر بدون دلیل موجه از دادن اجازه ازدواج به دختر مضایقه نماید می توان با اجازه دادگاه عقد موقت منعقد نمود که شرح آن در مقاله آمده است.

شرایط صیغه موقت پسر بدون اجازه پدر چیست؟

در مورد ازدواج موقت یا صیغه توسط پسران اصولا کسب اجازه یا رضایت پدر شرط نمی باشد و پسران می توانند حتی بدون رضایت پدر یا جد پدری خود ازدواج دائم یا موقت داشته باشند./ منابع: هیوالا، وکیل‌نادری

***

اگر دختری مردی را دوست داشته باشد ولی او قصد ازدواج ندارد، آیا می توانند بدون اجازه پدر دختر صیغه ی محرمیّت بین خودشان بخوانند؟

پاسخ و توضیحات کارشناس:

محرمیّت بین زن و مرد اسباب شرعی متعددی دارد. یکی از آن‌ها ازدواج است؛ که در پی آن محرم بودن زن و مرد بر ازدواج آن دو مترتّب می‌گردد. به بیان دیگر در اسلام چیزی به عنوان صیغه محرمیّت نداریم و آن‌چه در لسان مردم به اسم صیغه محرمیّت مطرح است مقصود از آن صیغه ازدواج می‌باشد نه غیر آن.

برای ازدواج نیز احکام و شرایطی وجود دارد که کم و کیف آن‌ در فقه بررسی می‌گردد. یکی از شرایط مورد بحث مسأله لزوم اجازه گرفتن دختر از پدر و جد پدری است که دارای جزئیات و فروع متعددی است و آراء مختلفی نیز وجود دارد. به هر حال؛ امام خمینی س در خصوص لزوم و عدم لزوم این شرط قائل به تفصیل هستند.

بنا بر فتوای ایشان ازدواج دائم یا موقت دختر بالغ و رشیده‌ای که باکره است باید با اجازه پدر و یا جد پدری باشد؛ و بدون اجازه یکی از آنان نمی‌توان آثار شرعی را بر آن مترتّب کرد. حضرت امام س در این خصوص قائل به احتیاط بودند؛ یعنی می‌فرمودند: «و الاحوط الاستئذان منهما» (تحریرالوسیله، کتاب النکاح، فصل فی اولیاء العقد، مسأله ۲)؛ لکن در اظهار نظرهای بعدی از این رأی عدول نموده و به شرط بودن آن فتوا داده‌اند. استفتاء مذکور درصفحه ۴۳۳ توضیح المسایل دلالت بر این امر دارد.

«س ۹۴: دختر و پسرهاى امروزه که در مدارس و دبیرستان‌ها و دانشگاه‌ها و مؤسسات با هم معاشر هستند و براى محرمیت، صیغه براى خودشان یا پدر و فرزندانشان قصد دارند جارى کنند که این معاشرت‌ها حرام نباشد، چون حضرت عالى اذن پدر را در باکره احتیاط واجب مى‌فرمایید و در این موارد چه بسا هست که پدرها راضى نمى‌شوند و یا آن که نمى‌شود اذن گرفت، اجازه مى‌فرمایید که این احتیاط ترک شود و بدون اذن ولىّ صیغه جارى گردد یا خیر؟ و دیگر آن که بعضى موارد هست که پسر و دختر به هم علاقه دارند و تحصیل اذن از پدر‌ به واسطۀ شرم و حیا و موانع دیگر مشکل است آیا ترک این احتیاط در این صورت جایز است یا خیر؟

ج: اذن پدر ساقط نمى‌شود بلکه اخیراً اذن پدر را شرط مى‌دانم به حسب فتوا.»

اسلام که در احکام خود واقعیت‌ها و مصالح بشر را مدّ نظر قرار داده است، در این زمینه حکم دیگری نیز دارد که در آن وضعیت و خیر و صلاح دخترانی را در نظر گرفته است که نیاز به ازدواج دارند و شرایط آن نیز فراهم است اما با موضع گیری غیرمنطقی و تصمیمات غیر موجه و یا غیبت و عدم حضور پدر و جد پدری مواجه هستند. اسلام و به تبع آن فقها برای چنین شرایط تلخی که بعضی از دختران با آن روبرو هستند و متاسفانه تعداد آنان امروزه کم هم نیست، چاره‌ای اندیشیده است؛ و آن جز بی اعتباری اذن پدر و جد پدری در این شرایط نیست. این جامع نگری به ما نشان می‌دهد که لازم دانستن اجازه پدر و جد پدری و حتی ولایت آنان همانند سایر مراتب ولایت یک مسؤولیت است در جهت کمک به سلامت و سعادت فرزند؛ در حقیقت در نتیجه و سایه چنین دستورات و الزاماتی است که خانواده بعنوان پشتوانه دختر در امر ازدواج به تامین و حفظ مصلحت و حقوق وی کمک مؤثری می‌نماید. لذا در مواردی که به جهت بی کفایتی و رفتار خارج از منطق، چنین نیست حکم به بی اعتبار بودن این شرط می‌شود. پس در کنار هم دیدن این احکام روشن می‌سازد که از مسأله ضرورت کسب اجازه از پدر و جد پدری نمی‌توان تلقی مالکیت داشت و بدین دیده به آن نگریست.

امام خمینی س بر سقوط اعتبار اذن پدر و جد پدری در چنین شرایطی تصریح و فتوا داده‌اند. از جمله در تحریر الوسیلة؛ ج۲، ص ۲۲۷- کتاب النکاح، فصل فی اولیاء العقد؛ که چنین آمده است:

«... نعم لا إشکال فی سقوط اعتبار إذنهما إن منعاها من التزویج بمن هو کفو لها شرعا و عرفا مع میلها، و کذا إذا کانا غائبین بحیث لا یمکن الاستئذان منهما مع حاجتها إلى التزویج‌.»

بخشی از این فتوا در کتاب استفتائات امام خمینی س نیز چنین آمده است:

«ازدواج دختر باکره منوط به اجازۀ پدر است، ولى اگر با میل دختر به ازدواج، پدر از ازدواج وى با کفو شرعى و عرفى ممانعت کند و خوف آن باشد که کفو دیگرى براى خواستگارى دختر پیدا نشود در این صورت ولایت پدر ساقط است، و دختر مى‌تواند بدون اجازۀ پدر ازدواج کند.» (استفتائات، جلد ۳، ص ۱۶۲، پاسخ سؤال ۹)

و در توضیح المسایل امام س در باره تکلیف دختر در صورت عدم حضور پدر و جد پدری و امکان پذیر نبودن کسب اجازه از آنان آمده است که:

« مسأله ۲۳۷۷- اگر پدر و جد پدرى غائب باشند، به طورى که نشود از آنان اذن گرفت و دختر هم احتیاج به شوهر کردن داشته باشد لازم نیست از پدر و جدّ پدرى اجازه بگیرند.»

بنا بر آن‌چه گذشت دختر باکره‌‌ای که پدر و جد پدری ندارد در امر ازدواج مختار است و نیاز به اجازه کسی ندارد. لکن چنین کسانی باید بازی‌های تلخ روزگار و خدعه و فریب‌هایی که چه بسا در کمین آنان است را در نظر داشته باشند؛ و بدانند که مختار بودن به مفهوم بی‌‌نیازی از مشورت و استفاده از تجربه و نظرات خیرخواهانه اطرافیان به خصوص مادر و برادر و خواهر و سایر نزدیکان آگاه و دلسوز نیست. چه بسیارند افرادی که به خاطر عمل و رفتار غیر مسؤلانه، خود را در وضعیتی قرار داده‌اند که غیر قابل جبران بوده و سبب از دست رفتن فرصت و یا فرصت‌هایی شده است که همواره از خدای خود می‌خواسته‌اند و آرزوی آن را داشته‌اند. فرصتی که اگر از دست نمی رفت چه بسا سعادت آن‌ها را تضمین می‌کرد.

و اما در خصوص ازدواج دختر غیر باکره باید گفت که مطابق آن‌چه در کتب فتوایی امام خمینی از جمله آن‌چه در «العروةالوثقی، کتاب نکاح، فصل فی اولیاءالعقد، مسأله ۲ و حاشیه حضرت امام بر آن» آمده است، دختری که باکره نمی‌باشد از سه حالت ذیل خارج نیست:

۱- آن‌که بکارتش به واسطه شوهر کردن از بین رفته باشد؛ در این صورت اجازه پدر و جد لازم نیست.

۲- بکارت او به واسطۀ وطى به شبهه یا زنا از بین رفته باشد، بر چنین کسی احتیاط مستحب آن است که اجازه بگیرد.

۳- دختری که به علت حادثه غیر باکره شده باشد؛ در این صورت در حکم باکره است؛ یعنی ازدواج وی باید با اجازه پدر و جد پدری باشد.

و به صراحت استفتاء ذیل، در آن‌چه که بیان شد فرقی بین ازدواج دائم و موقت نیست.

«س ۷- آیا شرط صحّت عقد موقّت براى دختران باکره إذن پدر است؟ اگر تنها با رضایت مادر باشد چطور؟ در صورتى که پدر با عقد دائم موافق ولى با صیغۀ عقد موقّت مخالف باشد مى‌توان براى مدّت کوتاهى با فرد مورد نظر صیغۀ محرمیّت خواند؟

ج‌- عقد باید با اجازۀ پدر باشد، و فرقى بین عقد دائم و عقد موقّت نیست.»

(استفتاءات؛ ج۳، ص: ۱۶۱)

مخفی نماند که در رابطه با ازدواج دختر بالغ و رشیده‌ای علاوه بر فروعات بیان شده فرع دیگری نیز وجود دارد؛ و آن عبارت است از دختری که ازدواج نموده لکن در حالی که باکره است شوهرش از دنیا رفته و یا او را طلاق داده است. این که چنین کسی در حکم باکره است و برای ازدواج نیازمند اذن و یا ملحق به باکره نیست و لذا ازدواجش مشروط به اذن نمی‌باشد، در فقه مطرح شده است که نیازمند دقت بیشتر و انشاءالله بررسی مستقل است.


پرتال امام خمینی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
آیا گشت ارشاد در اهداف خود موفق بوده است؟
بله
خیر
آخرین اخبار
چشم انداز
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان