کد خبر: ۳۰۲۶۲
تاریخ انتشار: ۱۵ ارديبهشت ۱۴۰۱ - ۰۱:۲۶-05 May 2022
عصر پنجاه ساله پادشاهی ناصرالدین شاه در واقع گذار ایران از دوران کهن به عصر جدید و مقدمه ورود ایران به دوران مشروطیت و حکومت قانون بود.
البته این دستاوردها صرفا ناشی از اراده ناصرالدین شاه نبود اما خود او هم در این تحولات عموما تاثیر مثبت داشت، در نگاهی کلی می‌توان به این موارد به عنوان عمده‌ترین دستاوردهای عصر ناصری اشاره کرد.

۱. فکر نو 

اساس مدرنیته ، فکر نو و اندیشه مدرن است در عصر ناصرالدین شاه،  خرافات طرد و انسان و علم محور می گردد و همین تحول مهم است که بساط کهنه را می پیچد و تنها به فاصله ۱۱ سال پس از ناصرالدین شاه به حاکمیت قانون و مشروطیت ایران منجر می شود،  در وهله نخست اعتقاد به خرافات و به طور خاص تاثیر حرکات نجومی و تبدیل ایام به سعد و نحس و قمر درعقرب و ....طرد می‌گردد، شاهزاده اعتضادالسلطنه وزیر علوم کتاب فلک السعاده را می نویسد و رسما عقاید نجومی را رد می کند ، در ضمن شخصیت انسان و کرامت آن مورد تاکید و توجه قرار می گیرد، سه فرمان مهم؛ آزادی و امنیت شخصی و آزادی رعیت و منع شکنجه که در هر سه فرد انسانی بدون توجه به تبار و موقعیت و جایگاه اجتماعی اش و صرفا به عنوان یک انسان ایرانی مورد حمایت حکومت قرار می گیرد، نماد این تحول فکری انسان محور هستند که چند سال بعد در مشروطیت تکمیل می گردند.

۲. ملت گرایی 

در پیوند با انسان محوری و باز ناشی از فکر نو و اندیشه نو ، ملت گرایی مورد توجه قرار می گیرد،  ایرانی باید کل واحد باشد و به عنوان یک ملت یکپارچه با حس همبستگی ملی خود را بشناسد، در همین راستاست که جزیه لغو می گردد تا اقلیت های مذهبی دیگر نه ملل متنوعه مورد حمایت بلکه جزئی از ملت واحد ایران باشند ، سب و لعن خلفا هم که باعث جدایی اهل سنت می شد ممنوع می‌گردد و در کنار آن آیین حیدری و نعمتی نیز منسوخ می گردد. این ها در کنار تحول در فکر و نگاه به انسان و ماده زمینه ورود ایران به دنیای مدرن را فراهم می سازند.

۳. دولت سازی 

دولت نیز متحول می گردد در وهله نخست قدرت دولت در سرتاسر ایران اعمال می گردد ، ملوک الطوایف کهن و ریشه دار هم چون ؛ سلاطین کیانی سیستان و خان های سربندی آن یا قواسم بندر لنگه برافکنده می شوند و مسقطی ها از بندر عباس و چابهار اخراج می گردند، از سرتاسر ایران عکاسی می گردد و تصویر روشن از ایران در اختیار شاه و دولت قرار می گیرد با سیم تلگراف فرمان های شاه و دولت به سرعت اجرایی می گردند، دولت دارای پرچم و درفش ملی سه رنگ شیر و خورشید نشان می گردد و این پرچم در سرتاسر ایران به عنوان نماد حاکمیت دولت به اهتزاز درمی‌آید و همین طور در نمایندگی های خارجی ایران، پلیس و ژاندارمری ایجاد می گردد و کتابچه های قانونی دولتی تدوین می شود. نیروی  دریایی و گمرک ایجاد می گردد قراولخانه های مرزی تاسیس می شود یعنی دولت دارای حدو مرز مشخص و صیانت شده است ، در کنارش بانک و اسکناس و پست و تمبر هم منتشر می گردند. ظواهر و لوازم دولت مدرن در واقع در این دوره ایجاد می شوند.‌‌

۴. نظم و توسعه سیاسی 

در کنار اقتدار بیشتر دولت، منتظم کردن امور نیز مد نظر بود، ایجاد وزارتخانه های متعدد با شرح مسولیت های مشخص،  تاسیس هیات وزیران و مجلس مصلحت خانه ، وزارت عدلیه، حتی تلاش های ابتدایی برای تاسیس سازمان ثبت اسناد و نگارش نخستین قوانین اساسی و هم چنین اجازه ارائه پیشنهادات سیاسی متنوع در امور مملکتی در قالب رسائل انتقادی، همگی از مظاهر توسعه سیاسی و منتظم ساختن امور بودند، عدم دخالت شاه در امور دولت در برهه هایی و تفویض کلیه امور به صدر اعظم‌ها نیز یکی دیگر از این اقدامات بودند.

۵. میهن پرستی 

تاکید بر منافع ملی و اولویت داشتن ایران بر همه چیز چنانچه عصاره این طرز تفکر در دستور العمل میرزا حسین خان سپهسالار به میرزا ملکم خان  در کنفرانس برلن درج شده است که:
فریاد بزن من روس و انگلیس و پروس نیستم ایرانی ام و باید مصالح و صرفه ایران را در نظر بگیرم. 

هم چنین تعظیم و تکریم ایران باستان که در ایجاد تولیت برای دریای نور به عنوان جواهر کورش کبیر از طرف شاه بازتاب یافت یا اولین گمانه زنی ها در تخت جمشید به وسیله فرهاد میرزا معتمدالدوله و نیز نگارش کتاب نامه خسروان جلال الدین میرزا بازتاب یافته است.

۶. ابزار نو 

استفاده از ابزار نو و به عبارتی دیگر نوسازی و صنعتی کردن را مدرنیزاسیون می‌گویند در حالی که فکر نو مدرنیته است ، در ایران عصر ناصری مدرنیته رخ داد ، فکر تحول یافت ، انسان ملاک شد ، خرافات طرد گردید ، رعیت به تدریج از مقام رعیتی به شهروندی در حال تحول شد و دارای حقوق گردید و مفهوم اقلیت با رفع جزیه و منع سب و لعن در علن، در عمل کمرنگ شد، اما مدرنیزاسیون هم صورت گرفت ، دهها کارخانه، جاده سازی و تحولات عمیق در کشاورزی و صنعت و ارتباطات و فرهنگ و هنر و بهداشت رخ داد .

۷. پنجاه سال ثبات و امنیت و آثار آن 

افزون بر این موارد،  نفس پنجاه سال ثبات و امنیت با شکوفایی اقتصادی همراه بود،  از همين رو در این پنجاه سال سازندگی در مفهوم سنتی آن زیاد بود، کاروانسرا و ساختمان و حمام و ....بسیار ساخته شد، مراودات بازرگانی زیاد شد، پنبه ایران آن چنان اهمیت پیدا کرد که خلا ناشی از جنگ داخلی آمریکا را در بازار جهانی پر کرد،  ایران جایگاه و شهرت بین المللی بیشتری پیدا کرد، شاه ایران شخصیت جهانی شناخته شده و موجهی گردید، عظمت ایران نسبت به عثمانی بسیار زیاد شد. 

۸. میراث فرهنگی 

ناصرالدین شاه پادشاهی فرهنگ پرور بود در ترویج نقاشی و هنر ، تذهیب و خطاطی و.... کوشا بود بخشی از میراث فرهنگی امروز ما هم اثر آن دوران است.

۹. ادب پروری 

به طور خاص به ادب فارسی اهتمام داشت و این دوره هم از منظر ساده شدن بیشتر نثر فارسی و هم اعتلا سبک بازگشت و هم مقدمات ورود به سبک مشروطه اهمیت دارد . 

۱۰. تکریم مذهب رسمی 

در ضمن که  پادشاهی متحجر نبود،  ارادت به اهل بیت و اعتقاد به اسلام و تشیع داشت ، با ساخت تکیه دولت ، ترویج عزاداری دهه محرم و یا برگزاری رسمی جشن میلاد امام زمان و حضرت فاطمه زهرا ، در تکریم مذهب رسمی پیشگام بود و البته در همین عصر دهها مسجد باشکوه و از منظر هنری قابل توجه ساخت .


محمدعلی بهمنی قاجار

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
آیا گشت ارشاد در اهداف خود موفق بوده است؟
بله
خیر
آخرین اخبار
چشم انداز
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان