کد خبر: ۳۰۰۷۳
تاریخ انتشار: ۳۰ فروردين ۱۴۰۱ - ۱۰:۰۵-19 April 2022
نام ایزد رام نخستین بار در اوستا به صورت واژه rāman- به معنی آرامش و آسایش آمده که این نام از ریشه ram- به معنی آرام شدن و آسایش یافتن گرفته شده است.
در زبان فارسی میانه زرتشتی نیز به صورت rām ذکر شده است که در فارسی امروزی نیز به همین صورت باقی مانده است. البته هر دو صورت اوستایی و میانه به جز نام خاص برایِ این ایزد، در متون به عنوان اسم معنی به مفهوم آرامش و آسایش نیز به کار رفته اند.

نام ایزد رام در کتیبه‌های هخامنشی ذکر نشده است. اما احتمالا ریشه ram- به معنی آرام شدن و آسایش یافتن در نام خاص جد بزرگ داریوش یعنی ariyāramna-  به معنی "دارنده آریاها درآرامش و آسایش" ظاهر شده است.

نام ایزد رام در کتیبه‌های پارتی تنها یکبار به صورت rām و آن هم به عنوان اسم روز در اسناد بدست آمده از نسا ذکر شده است. در بقیه موارد نیز به صورت اسم معنای rām به معنی آرامش و آسایش، صفت تفضیلی rāmistar به معنی آرام تر در کتیبه نرسه در پایکولی، و نیز چند بار به  صورت اسمهای خاص افراد مانند rām، rāmēnak، rāmēt در اسناد نسا ظاهر شده است. لذا می توان گفت که به عنوان نام ایزد ذکری از آن نشده است.

نام ایزد رام در کتیبه‌های ساسانی به به عنوان نام ایزد ذکر نشده است و تنها یکبار به صورت اسم معنای rām به مفهوم آسایش و آرامش در کتیبه نرسه در پایکولی آمده است.

رام در اوستا به صورت واژه rāman- و به دو مفهوم آمده است:

۱- به عنوان اسم معني به مفهوم آرامش و آسايش، شاهد مثال: يسنا ۲۹ بند ۱۰ و يسنا ۳۵ بند ۴ و يسنا ۴۸ بند ۱۱ و يسنا ۵۳ بند ۸ و يسنا ۶۸ بند ۱۵.

۲- به عنوان اسم خاص ايزد رام، شاهد مثال: يسنا ۱ بند ۳، يسنا ۲ بند ۳، يسنا ۱۶ بند ۵، يسنا ۲۲ بند ۲۳، ويسپرد كرده ۱ بند ۷، مهريشت بند ۱۴۶، ونديداد كرده ۳ بند ۱.
درتمامي اين بندها چه نام ايزد رام و چه اسم معنی آن با صفت xvāstra- يعني "داراي چراگاه خوب" آمده اند. اين واژه متشكل از دو جزء hu-/(xu) به معني نيك و خوب و vāstra- به معني خواستني و دارايي است كه بعدها معني ثانويه چراگاه را گرفته است.

در نمازهای زرتشتيان ميترا را معمولا همراه با ايزد رام نيايش مي كنند، چنانکه در بيشتر جاها مثل يسنا ۱ بند ۳ و يسنا ۲ بند ۳ و مهريشت بند ۱۴۶ رام بعد از مهر ذكر مي شود. دارمستتر نشان داده كه اين ایزد بازمانده انديشه ايست كه در هفت هات به صورت اصطلاح rāmaca vāstrəmca به معني "آرامش و چراگاه" ياد شده است.

اصطلاحي كه معناي چراگاه و آرامش را مي رساند. او معتقد است كه رام بدين صورت شخصيت يافته و از آن رو با ميترا نزديك دانسته شده است كه لقب مهر نيز در اوستا vourō.gaoyaoiti-  به معني "دارای چراگاه گسترده" است و نظر او را محققینی چون گري و گرشويچ هم تاييد كرده اند. .پس می توان گفت که به احتمال زياد انديشه رام پس از زرتشت شكل گرفته است.

همچنین رام همراه با اهورامزدا، امشاسپندان، میترا و خور در یسنای ۲۵ بند ۵، با اهورامزدا، میترا، سروش، رشن، فروشی ها، بهرام و وایو در یسنا ۱۶بند ۵ و با وایو، ثواشه و زروان در یسنا ۲۲ بند ۱۰ و سیروزه کوچک و بزرگ بند ۲۱ در کنار هم نام برده می شوند. آنگونه که یسنای ۶۸ بند ۱۱ نشان می دهد او همراه با اهورامزدا و اشی در صفت اوستایی pouruš.xvāθra- به معنی "دارایِ برکتِ بسیار" یا "دارایِ بسیار سکونتگاهِ نیک" مشترک است. در آفرینِ زرتشت، زرتشت دعا می کند که گشتاسپ چونان رام دارای همین صفت باشد.

يشت پانزدهم كه رام يشت است در ستايش ايزد وايو سروده شده و به جز عنوان یشت در هیچ جای آن سخنی از رام به میان نیامده است. دارمستتر معتقد است دليل اينكه وايو و رام قرابت پيدا كرده اند همين لقب رام است. زيرا وايو بنابر تعابیر ودایی به عنوان ايزد هوا و فضا ارباب و مالك مزرعه سبز آسمان است كه گاوهاي سپيد ابرها در آن مي چرند تا در هنگام معين شير (=باران) ببارند.

رام يشت از نظر نگارش و صرف و نحو نسبتا جديد است اما از نظر ويژگيها و اوصافي كه در آن براي ايزد وايو آمده به نظر بايد از قطعاتي كهن تر اقتباس شده باشد. در اين يشت مشابه آبان يشت و گوش يشت و ارت يشت از گروهي از پادشاهان و نامداران اساطيري نام برده شده كه به ايزد وايو نماز برده اند و براي او نذر كرده‌اند و درخواست خوشبختي نموده اند. هوشنگ، تهمورث، جمشيد، اژي دهاك، فريدون، گرشاسب، ائوروه سار و هوتس همسر كي گشتاسب كياني از جمله اين قهرمانان هستند كه درخواست آنان از ایزد وایو بندهاي ۱ تا ۳۷ این یشت را در بر مي گيرد، به عنوان مثال هوتوس از ايزد رام مي خواهد كه در خانه گشتاسب محبوب باشد و يا گرشاسب از او مي خواهد تا بر هيتاسپ پيروز گردد.  

همچنين در بند هاي ۳۹ تا ۴۱ دوشيزگان براي رسيدن به شوهران خوب و خوش بخت شدن به درگاه ايزد وايو دعا نموده اند. سپس ايزد وايو در بندهاي ۴۳ تا ۵۵ ضمن خطاب قرار دادن زرتشت و درخواست ستايش از او ، صفات و اسامي خويش را بر مي شمارد. در بندهاي پاياني نيز ضمن ستايش وايو بعضي ديگر از القاب او بر شمرده مي شود. 

در اوستا رام و وايو در عين اينكه به صورت متفاوت از هم تعريف شده اند ولي بنابر ویسپرد كرده ۲ بند ۹ و نيز سيروزه كوچك و بزرگ بند ۲۱ و نيز يسناي ۷۲ هات ۱۰ ايزد وايو به عنوان همكار ايزد رام ذكر شده است. در نیایش برساد در خرده اوستا ایزد رام در کنار ایزد ماه و ایزد گوش به عنوان همکار وهمن امشاسپند ذکر می شود. در سيروزه هاي كوچك و بزرگ نیز با درود به رام ديرپا و زمانه بيكران آمده است كه او همه آفريدگان را رامش و خورش می دهد و ايشان را از نياز و سختي می رهاند.

ایزد رام در متون زرتشتی با نام rām و با صفت xwarrōm که ترجمه واژه اوستایی xvāstra- می باشد ظاهر می شود. 

بنابر بندهشن فصل a۱ بند ۲۷ که در آن نام روزهای ماه به ترتیب بر شمرده می شوند، رام به عنوان روز بیست و یکم نام برده می شود که در فصل ۲۲ بند ۲۱ و فصل ۲۳ بند ۳ کتاب شایست نشایست نیز موکل بودن رام بر روز بیست و یکم ماه تکرار می شود . همچنین در فصل ۳ بندهشن بند ۱۶ رام به همراه ماه و گوش و سپهر خدایِ زروانِ بی کرانه و زروانِ دیر خدای همکاران بهمن قلمداد می شوند که در فصل ۲۶ بند ۲۰ هم همکاری رام و ماه و گوش با بهمن بار دیگر تاکید می شود. 

در همین فصل ۲۶ بند ۲۸ و ۲۹ چنین گفته می شود: رامِ وایِ نیکو که دیر خدای گویند، خود وایِ دیر خدای است که در (میانِ) مینویان سرداریِ ارتشتاران را خویشکاری دارد، روان پرهیزگاران که بر چینود پل می گذرند را دست می گیرد و به جای خویش می برد. به اين علت آن را رام مي خوانند كه رامش بخش به همه جهان است. این بند دو نکته مهم در بر دارد:

نخست اینکه دلیلی برای قرابت رام و وای بیان میکند و دودیگر اینکه یکی از وظایف رام که آرامش بخشی است را با استناد به مفهوم و ریشه نام او بیان میدارد. نکته دیگر در این زمینه در فصل ۵ بندهشن بند ۱ آمده که می گوید: استویهاد که وای بدتر خوانده شود بر (علیهِ) رام (است) که وایِ به است. این جمله بازهم یکی شدنِ رام و وایِ به را در متون پهلوی نشان می دهد.

در بندهشن فصل a۱۶ بند ۲ گل خيريِ زرد به عنوان گل مخصوص رام آمده است.
در شایست نشایست فصل ۲۲ بند ۲۱ درباره رام چنین گفته می شود : رام، خداوندگار مهربان، ستایده نعمتها، آفرینت بدرستی کناد که سیصد سال، بیمرگ و بی پیری، تا به فرجام روزگار زیست کنی. در فصل ۲۳ بند ۳ هم لقب رام پر رامشتر عنوان می شود. پس از ویژگی های دیگرِ رام بخشندگیِ عمر طولانی و آرامش بخشی می باشد.
در تکمله شایست نشایست فصل ۱۱ بند ۲ قطعه ای به نام گوشدا آمده که درباره نحوه قربانی گوسفند در آیینِ یسنا است، و در آن بیان می شود که گوسفند هرگاه قربانی شود سرش متعلق به رام ایزد است. 

در اندرز آذرباد ماراسپندان بند ۱۳۹ آمده است که در رام روز زن خواه و کار و رامش کن و پیش دادوران شو تا به پیروز و نجات آیی.

از دیگر مواردی که می توان جای پایی از رام یافت در لقب گشتاسب شاه کیانی است که در یادگار زریران یکبار به او لقب رام شهر داده شده است و نیز نام شهر رامهرمز امروزی که در گذشته رام هرمزد بوده است و در متن پهلوی شهرستان های ایران به آن اشاره شده است.




کانال آموزش خط و زبان پهلوى
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
آیا گشت ارشاد در اهداف خود موفق بوده است؟
بله
خیر
آخرین اخبار
چشم انداز
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان