کد خبر: ۳۰۰۷۲
تاریخ انتشار: ۳۰ فروردين ۱۴۰۱ - ۰۹:۴۵-19 April 2022
سیاوش (Av. siiāuuaršan) به معنی دارنده اسب سیاه، فرزند پهلوان، بی‌گناه و زیبای کیکاووس، پادشاه کیانی است.
بر اساس شاهنامه فردوسی، کیکاووس سیاوش را به زابل می‌فرستد تا رستم وی را بپرورد و بیاموزد: 

هنرها بیاموختش سربه‌سر
بسی رنج‌ها بُرد و آمد به سر

سیاوش چنان شد که اندر جهان  
همانندِ او کس نبود از مَهان

 پس از بازگشت از زابل به مکر نامادری خود (سودابه) گرفتار شد و برای اثبات بیگناهی آزمون آتش را می‌پذیرد. 

با حمله افراسیاب به ایران، سیاوش به همراه رستم به جنگ تورانیان می‌شود. سلسله حوادث و نابخردی کاووس باعث می‌شود که سیاوش به پناهندگی به توران برود. سیاوش در توران مورد پذیرش و مهمان نوازی قرار گرفت و در آنجا با دختر پیران ویسه، جریره و سپس با یکی از دختران افراسیاب به نام فرنگیس ازدواج کرد. کیخسرو، نامدارترین شاه کیانی و نماد شاهنشاهی آرمانی حاصل ازدواج اخیر بود.

در نهایت سیاوش در توران به کین و دنائت بدخواهان دچار می‌شود و به بیگناهی به دست افراسیاب کشته می‌شود.

با رسیدن خبر مرگ سیاوش، کاووس و ایرانیان به مویه و زاری سیاوش می‌پردازند:

چو آگاهی آمد به کاووس‌شاه
که شد روزگارِ سیاوش تباه

بر و جامه بدرید و رخ را بکند
به خاک اندر آمد ز تختِ بلند

برفتند با مویه ایرانیان
بدان سوگ بسته به زاری میان

رستم به جزای مرگ سیاوش، سودابه را می‌کشد و کیخسرو انتقام پدر را از افراسیاب می‌ستاند.

سیاوشان یا سوگ سیاوش آیینی سوگواری ایرانی است که برای سیاوش برگزار می‌شد. برخی سیاوش را ایزدی مرتبط با باروری و کشت می‌دانند که نماد مرگ و رستاخیز است. ایزد/شاهی که باید قربانی شود تا نیروهای آسمانی برای ادامه دادن به بخشایش‌های سالانه منابع حیات تشویق شوند. همچنین سیاوش را با توتم اسب مقایسه کرده‌اند.

بیشترین آثار سیاوشانی از سغد و خوارزم به دست آمده و منابع نوشتاری دوره‌های مختلف آن را تایید می‌کند. از جمله استودان هایی با شکل اسپ و یا سفا‌ل‌هایی منقوش به آثار سیاوشانی و یا تکرار نام سیاوش در بین شاهان خوارزم.

بر اساس متنی چینی درباره جشنی كهن در سغد در قرن ۷م. داریم:
"گروهي مرد و زن سياهپوش شيون كنان و سينه خراشان به مزارع ميروند تا استخوانهاي پراكندة پسر آسماني را كه سوگوار اويند، بيابند."

معروف ترین اثر سیاوشانی، نگاره‌ای است از قرن ۳ پ.م. در پنجکنت (شمالشرق تاجیکستان امروزی)، پیکر شاهزاده‌ای جوان در کوشکی (قابل مقایسه با نخل و نخل گردانی) قرار دارد و در اطراف او زنان و مردان به مویه و خراشیدن سر و سینه می‌پردازند.

به گفته نرشخي در تاريخ بخارا: "مردم بخارا را، در كشتن سياوش نوحه‌هاست ... و مطربان آن را سرود ساخته‌اند و قوالان آن را "گريستن مغان" خوانند و اين سخن، زيادت از سه هزار سال است".

"و مغان بخارا آنجاي را (گور سياوش را در دروازة شرقي بخارا (در كاهفروشان) ميدانستند) عزيز دارند و هر سالي هر مردي آنجا يكي خروس برد و بكشد، پيش از برآمدن آفتاب روز نوروز"

حمداالله مستوفي، جامه نيلي كردن و كبود پوشيدن را كه بعدها به سياهپوشي و سياهجامگي بدل شده است و موي فروگذاشتن در سوگ را برگرفته از آيين سياوش مي‌داند. این جنبه‌هاي آييني اسطورة سياوش در فرهنگ نواحي مردم ايران هنوز قابل رديابي است. 

آثاری از برگزاري سياوشان را در ايران امروزی نيز مي‌توان يافت از جمله نام مكانهاي مخصوص آن: روستاي سياوشان در جنوب غربي آشتيان و مسجد سياوشان در شيراز.

گیاه پرسیاوش در فرهنگ عامه، گیاهی است که از خون به جفا ريخته سياوش بر زمين می‌رويد. همچنین گل لاله واژگون هم به نام گل اشک سیاوش نامیده می‌شود. زیرا که شاهد مرگ سیاوش بود و از پس آن اندوه، گلگونه رخ، سر به زیر افکند تا آرام آرام اشک بریزد بر بی گناهی سیاوش.

چو سرو سیاوش نگونسار دید
سراپرده دشت خونسار دید

بیفکند سر را ز انده نگون
بشد زان سپس لاله واژگون



کانال آموزش خط و زبان پهلوی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
آیا گشت ارشاد در اهداف خود موفق بوده است؟
بله
خیر
آخرین اخبار
چشم انداز
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
پنجره
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان