کد خبر: ۳۰۰۶۱
تاریخ انتشار: ۲۹ فروردين ۱۴۰۱ - ۱۰:۲۱-18 April 2022
به جز شاهنامه فردوسی شاهنامه‌های دیگری هستند که کمتر شناخته شده‌اند. برزونامه، شهریارنامه، فرامرزنامه، بانوگشسب‌نامه، کوش‌نامه، بهمن‌نامه، گرشاسب‌نامه، تهمینه‌نامه، سام‌نامه، جهانگیرنامه و شبرنگ‌نامه.
در این مطلب چند مورد از آن‌ها را معرفی خواهیم کرد:

گرشاسپ‌نامه

گرشاسپ‌نامه چکامه یا منظومه‌ای از جمله آثار حماسی ملی ایران می‌باشد که در حدود ۷۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ بیت دارد و در بحر متقارب (همچو شاهنامه) سروده شده است. سرایندهٔ آن اسدی طوسی شاعر قرن پنجم هجری قمری است. این منظومه دربارهٔ دلاوری‌های گرشاسپ، پهلوان سیستانی (نیای بزرگ رستم) است. پایان سرایش نظم گرشاسپ‌نامهدر سال ۴۵۸ هجری قمری بوده است.

گرشاسپ‌نامه
اطلاعات کلی
نام قوم
گرشاسپیان
مؤسس قوم
نریمان
نخستین پیشوا
نریمان
پیشوایان دیگرگرشاسپ
برزگان قبیله
سام، زال، رستم
محل زندگی
کوهپایه‌نشین
نوع زندگی
چادرنشینی
نژاد
نیرم
ملیت
زابلی، سیستانی
پایتخت
نیمروز
سایر اطلاعاتشناخته شده
متحد ایرانیان

جوهره محتوای گرشاسپ‌نامه، ارزش سخن، پند و اندرز، و اهمیت دین‌داری است

کوش‌نامه

کوش‌نامه منظومه‌ای حماسی اساطیری است که در قرن ششم هجری (سال‌های ۵۰۰ تا ۵۰۴ هجری) توسط ایرانشاه بن ابی الخیر به زبان فارسی نوشته شده است.

کوش‌نامه که در نخستین سال‌های سدهٔ ششم هجری و به سبک شاهنامه سروده شده از تاریخ‌نامه‌های ملّی افسانه‌ای منظوم فارسی است که بخشی از رویدادهای تاریخ داستانی ایران باستان را به روایتی متفاوت با شاهنامهٔ فردوسی و شاهنامه‌های پیش از آن بازمی‌گوید. این اثر که پیداست بر پایهٔ روایاتی جز آنچه که مایهٔ کار فردوسی بوده سروده شده دارای نظمی زیبا و کم‌وبیش استوار است.

شاید بتوان گفت که کوش‌نامه، کتابی است یگانه به زبان فارسی که اشاره‌های قابل توجه دربارهٔ چین و ماچین دارد. در کوش‌نامه از چند افسانه و داستان که منشأ رومی دارد یاد شده و شرحی دربارهٔ هریک آمده‌است. از نه پارهٔ کتاب که مانوش رومی به هدیه برای کوش می‌فرستد، پنج دفتر آن داستان‌های شاهان روم است، که کوش‌نامه از آنان با عنوان پادشاهی افریقیس، داستان دقیانس (دقیانوس)، داستان پلاطس، پادشاهی اسطلیناس، و سرانجام داستان اسکندر یاد کرده‌است.

دست‌نوشته منحصر به فرد شناخته شده از کوش‌نامه به شمارهٔ 2780. OR در مجموعه‌ای مرکّب از چهار منظومه، در کتابخانهٔ موزهٔ بریتانیا محفوظ است. ویراستار این کتاب، جلال متینی استاد و رئیس پیشین دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه فردوسی است که مقدمه‌ای مفّصل برای آن نوشته‌است

بانوگشسب‌نامه

منظومهٔ بانوگُشَسب‌نامه یا بانوگشسپ‌نامه یکی از حماسه‌های ملی ایران به زبان فارسی‌است که در شرح دلاوریهای بانو گشسپ دختر رستم است. این منظومه در بحر متقارب (همچو شاهنامه) و در حدود ۱۰۰۰ بیت است.

ظاهراً بانوگشسب‌نامه تنها حماسهٔ ملی ایران‌زمین است که پهلوان‌بانویی، قهرمان داستان است و در وصف جنگاوری‌هایش منظومه‌ای حماسی سروده شده‌است. نام سرایندهٔ آن مشخص نیست ولی احتمال می‌رود ناظمبانوگشسب‌نامه و همچنین منظومهٔ دیگری به نامفرامرزنامه شاعری از اهالی کورهٔ اردشیر (گور یا همانفیروزآباد فارس) و مسلمان شیعه بوده‌است.

ظاهراً مآخذ بانوگشسب‌نامه شاهنامه‌های منثور و گزارشنامه‌های پهلوانان پیش از دورهٔ اسلامی در ایران بوده‌است. بانوگشسب‌نامه حماسه‌ای خوش‌فرجام است که به رشته‌داستان‌های رزمی و پهلوانی عامیانهٔ پایان دوره ساسانی مربوط می‌شود و شرح دلاوریهای بانو گشسپ است. این منظومه در بحر متقارب (همچو شاهنامه) و در حدود ۱۰۰۰ بیت است. بانوگشسب‌نامه ظاهراً تنها حماسهٔملی ایران‌زمین است که پهلوان‌بانویی، قهرمان داستان است و در وصف جنگاوری‌هایش منظومه‌ای حماسی سروده شده‌است. نام سرایندهٔ آن مشخص نیست ولی احتمال می‌رود ناظم گشسب‌نامه و همچنین منظومهٔ دیگری به نام فرامرزنامه شاعری از اهالی کورهٔ اردشیر (گور یا همان فیروزآباد فارس) و مسلمان شیعه بوده‌است. منظومهٔ بانو گشسپ نامه در شرح ماجراها و دلاوریهای وی است.

بانو گشسب (دختر رستم) خواستگاران فراوانی داشت که هر کدام از این خواستگاران که در زیر نام‌هایشان آمده‌است هر کدام پهلوان بوده‌اند و هر کدام ماجرایی داشته‌اند در گشسب نامه که سرانجام برادر رهام یعنی گیو موفق می‌شود با او ازدواج می‌کند

فرامرزنامه

فرامرزنامه یکی از سروده‌های پهلوانی در ادبیات ایراناست که نزدیک به سده پنجم هجری کمتر از یکصد سال پس از شاهنامه فردوسی سروده شده‌است. سراینده فرامرزنامه شناخته نیست .درون‌مایه داستان پیرامون پهلوانی‌های فرامرز یکی از پسرهای رستم است.

جستار کتاب

در این حماسه روزی کیکاووس با پهلوانان دیگر در انجمنی نشسته بوده‌است که ناگاه کسی از راه می‌رسد و می‌گوید فرستاده نوشاد (پادشاه هندوستان) آمده‌است تا از کیکاووس برای رهانیدن هند از آزار دشمنان یاری جوید. دشمنانی که نوشاد را به گسیل داشتن فرستاده به ایران وادار کرده بودند، چهار تن بودند. نخستین آن‌ها کناس دیومرده‌خوار است که هر ساله آمده و دختری را می‌رباید و تاکنون سه دختر نوشاد شاه را ربوده است. 

دومین آن‌هاکید شاه است که از نوشاد باج سنگینی می‌ستاند. سومین آن‌ها گرگی در بیشه مرزقون است که به زبان آدمیان سخن می‌گوید و برای همین به گرگ گویا نامور است. چهارمین آن‌ها اژدهایی بداندیش و پنجمین سی‌هزار کرگدن در بیشه خومسار می‌باشند. از پهلوانان ایران نخست فرامرز است که خود را برای جنگ نامزد می‌کند. در پی او بیژن پسر گیونیز به او می‌پیوندد و هر دو به همراه گروهی از پهلوانان ایرانی به سوی هندوستان راهی می‌شوند.

بهمن‌نامه

بهمن نامه مجموعه اشعار مثنوی حماسی شامل ۹۵۰۰ بیت و به زبان فارسی است. این اشعار در رابطه با بهمن پسراسفندیار که در دوران پادشاهی کیانیان می‌زیسته‌اند، می‌باشد. رضاقلی خان هدایت سراینده آن را جمالی مهریجردی، از معاصران برهانی و لامعی گرگانی و سوزنی سمرقندی می‌داند. اما شاعری به این نام شناخته نیست و نامش در تذکره‌ها نیامده‌است. 

تاریخ دقیق سرودن بهمن نامه معلوم نیست ولی چون سراینده، آن را به محمد بن ملکشاه سلجوقی اهدا کرده و در جایی از ده سال پس از مرگ ملکشاه و نیز از لشکرکشی محمدبن ملکشاه به اصفهان در ۵۰۱ هجری قمری یاد کرده‌است، احتمال می‌رود که مثنوی خود را در پایان سده پنجم و آغاز سده ششم سروده باشد. در قرن ششم، نویسندة مجمل التواریخ و القصص، یک جا از اخبار بهمن و در جایی دیگر از بهمن نامه منظوم حکیم ایرانشان بن ابی الخیر یاد کرده، که مهرداد بهار صورت درست این نام را ایرانشاه دانسته‌است

شبرنگ نامه

شبرنگ نامه يکي از منظومه هاي حماسي درباره شبرنگ فرزند ديو سپيد است. شبرنگ پس از آن که به کشته شدن پدر خود به دست رستم پي مي برد تصميم مي گيرد تا کين پدر را از ايرانيان بگيرد، اما با همه تلاشي که در اين راه مي کند کاري از پيش نمي برد و سرانجام به سوي توران گريزان مي شود. درباره گوينده و سده سرايش شبرنگ نامه هيچ آگاهي نداريم اما برخي ويژگي هاي سبکي اين منظومه نشان دهنده آن است که احتمالا پيش از حمله مغول به ايران سروده شده است.

اين منظومه به دليل آن که تاکنون پيرايش و تصحيح نشده است در ميان پژوهشگران ادب حماسي چندان شناخته شده نيست. در اين مقاله نخست به بررسي و نقد اين نظر که نبرد رستم با شبرنگ، در طومارهاي نقالي شاهنامه بازتاب يافته است مي پردازيم، سپس عمده ترين ويژگي هاي اساطيري و ادبي اين منظومه را نشان مي دهيم.

 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
آیا گشت ارشاد در اهداف خود موفق بوده است؟
بله
خیر
آخرین اخبار
چشم انداز
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان