کد خبر: ۳۰۰۴۵
تاریخ انتشار: ۲۸ فروردين ۱۴۰۱ - ۰۸:۱۹-17 April 2022
باقر قائم‌مقامی یا سیدباقر قائم‌مقامی [آرمیده در آرامگاه ظهیرالدوله]، از اعضای خاندان معظم قائم‌مقامی و بستگان قائم‌مقام فراهانی صدراعظم نامی ایران در عصر قاجاریه‌ بود.
عصراسلام: از حقوقدانان برجستۀ دوران خویش، از اعضا و سران اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران و از شخصیت‌های محبوب و خوشنام عرصۀ تجارت، و همچنین از نویسندگان و مترجمان توانای ایران محسوب می‌شد. ۱۶ فروردین‌ماه ۱۳۵۷ تاریخ درگذشت زنده‌یاد سیدباقر قائم مقامی است.

زندگینامه

سید باقر قائم مقامی در سال ١٢٩٨ خورشیدی (به روایت سنگ قبرش) و یا در ١٢٩٧ خورشیدی (به روایت معدود منابعی که زندگینامه کوتاهی از وی ارائه کرده‌اند)، در شهر اراک بدنیا آمد. پدرش "سید یوسف قائم‌مقامی" بود و نسبت خانوادگی آنها به "حاج میرزا بابا (سید آقا بابا) فراهانی" می‌رسید که برادر کوچکتر میرزا عیسی یا میرزا بزرگ فراهانی (مشهور به قائم‌مقام اول)، پدر میرزا ابوالقاسم فراهانی (قائم مقام دوم) یا همان قائم مقام فراهانی، صدراعظم نامی ایران در عهد محمدشاه قاجار بود. (سیدباقر قائم مقامی بعدها در آثار خویش به قائم مقام پرداخت و از جمله کتابی به نام: قائم مقام در عرصه ادب و سیاست نوشت، که مهمترین کتاب او محسوب می‌شود)

سیدباقر قائم مقامی تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در زادگاه خود، یعنی شهر اراک گذرانید، و تا سوم متوسطه در این شهر بود. وی همچنین در ضمن انجام تحصیلات جدید، به فراگیری علوم قدیم پرداخت و از جمله صرف و نحو عربی و منطق را در محضر "ملا عبدالحمید مدرس انجدانی"، که از عالمان برجستۀ اراک بود، فرا گرفت.

وی سپس برای تکمیل تحصیلات خویش به تهران آمد و تحصیلات متوسطه خود را در رشته ادبیات در مدرسۀ دارالفنون به اتمام رسانید. باقر قائم مقامی سپس وارد دانشگاه شد و از دانشکدۀ حقوق دانشگاه تهران در رشتۀ حقوق قضائی فارغ‌التحصیل گردید. او در ایام تحصیل با برخی زبانهای خارجی نیز آشنایی پیدا کرد و بویژه بر زبان فرانسه تسلط چشمگیر یافت.

سید باقر قائم مقامی پس از فراغت از تحصیل، ضمن احراز برخی مشاغل و مناصب دولتی، به انجام امور مربوط به بازرگانی و تجارت و صنعت و معدن، و نیز صادرات و واردات پرداخت و از جمله برای سالها از اعضای فعال اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران یا همان اتاق تجارت تهران، و نیز معاون دبیر کل این اتاق و سرپرست روابط عمومی آن بود.

وی در دوران خدمات اجتماعی خود همواره یکی از چهره‌های فعال و نیکوکار و خدمتگزار بود و در جامعۀ بازرگانان، مدیران صنایع و معادن، بازاریان و تجار کشور و... فردی محبوب و خوشنام بشمار می‌رفت.

باقر قائم مقامی از سنین جوانی خویش، به خواندن و نوشتن علاقمند بود و بر همین اساس همکاری خود با مطبوعات را از نخستین سالهای حضورش در تهران آغاز نمود. بعنوان نمونه در سال ۱۳۱۷ خورشیدی، هنگامی که وی آخرین سالهای تحصیلات متوسطه خود در دارالفنون را دنبال می‌کرد و به تعبیری «هنوز محصل کلاس ششم دبیرستان بود»، مقالاتی دربارۀ قائم مقام فراهانی در ضمیمه سالنامه شرق نوشت که همین مجموعه مقالات سه سال بعد یعنی در سال ۱۳۲۰ خورشیدی بصورت کتابی با عنوان "قائم مقام در جهان ادب و سیاست"، انتشار یافت، که بنوعی مهمترین و شناخته‌شده ترین تألیف او بشمار می‌رود.

از سیدباقر قائم مقامی نوشتجات و مقالات متعدد دیگری نیز در نشریات مختلف به چاپ رسیده است که اهم آنها با مقولات بازرگانی و تجارت، صنایع و معادن و واردات و صادرات مربوطند و در ادامه به فهرستی از این مقالات اشاره خواهم نمود.

وی همچنین در طول مدت عمرش چندین کتاب نوشت و ترجمه نمود، که از جمله آثار وی به جز تالیف کتاب "قائم مقام در جهان ادب و سیاست"، می توان به مواردی همچون ترجمۀ کتابهای: شبگردان مخوف، سنگتراش سن‌پوان و....؛ تالیف و ترجمه: زندگانی سیاسی و مذهبی عمربن خطاب و...، اشاره نمود.

باقر قائم مقامی در سنین جوانی خویش با سرکار خانم شمسی اتابکی (شمسی قائم مقامی) پیوند ازدواج بست. حاصل این ازدواج چهار فرزند به اسامی: شیرین، شهره، شهریار و شمیرا قائم مقامی بود که از آنها سرکار خانم شهرۀ قائم مقامی مشهورترند و از نویسندگان فرهیخته و مترجمان زبردست کشورمان در دوران معاصر بشمار می‌روند.
[بد نیست در همین جا به یک نکتۀ دیگر نیز اشاره شود که سیدیوسف قائم مقامی، به جز سید باقر قائم‌مقامی، تنها یک فرزند دیگر بنام سیدصادق قائم‌مقامی داشت]

سیدباقر قائم مقامی سرانجام در روز چهارشنبه ۱۶ فروردین ماه سال ۱۳۵۷ خورشیدی [یا بنا به سالشمار رایج در آن روزگار در ۱۶ فروردین ۲۵۳۷ شاهنشاهی]، هنگامیکه برای درمان بیماری قلبی خود به آمریکا رفته بود، در هوستون درگذشت.

پیکر وی پس از انتقال به ایران و تهران در گورستان ظهیرالدوله به خاک سپرده شد. [در معدود زندگینامه‌های منتشر شدۀ زنده‌یاد باقر قائم‌مقامی و نیز در نوشته‌های برخی نزدیکان او، تاریخ درگذشت او در فروردین ۱۳۵۶ ثبت شده که با توجه به مندرجات سنگ مقبرۀ او و نیز با توجه به آگهی‌های تسلیت او در نشریات فروردین ۲۵۳۷ شاهنشاهی، نادرست است]

درگذشت او در نشریات آن روزگار بازتاب یافته و مثلن روزنامه اطلاعات در شماره پنجشنبه ۱۷ فروردین ۲۵۳۷ خود، ضمن خبری کوتاه همراه با عکس وی ضمن اشاره به این نکته که: «شادروان قائم مقامی که در دوران خدمات اجتماعی خود همواره یکی از چهره های فعال و نیکوکار و خدمتگزار بود...»، فوت او را به جامعه بازرگانان، مدیران صنایع و معادن، بازاریان و تجار کشور و خانواده و همسر و فرزندان و برادر وی تسلیت گفته است.

یا در آگهی دیگر: شمسی قائم‌مقامی اتابکی و شیرین و شهره و شهریار و شمیرا قائم مقامی فوت او و برگزاری مجلس ترحیمش در خانقاه صفی‌علی‌شاه را روز یکشنبه ۲۰ فروردین اعلان کرده‌اند.

نکته: در اغلب تاریخچه‌های مربوط به اتاق بازرگانی یا اتاق تجارت تهران چنین ذکر شده که نام این اتاق پس از انقلاب ۵۷ به اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران تغییر پیدا کرده است. با این همه در آگهی‌های مطبوعات مربوط به زنده‌یاد سیدباقر قائم مقامی تصریح شده که وی در هنگام درگذشت خود یعنی در فروردین ۵۷ معاون دبیرکل اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران و سرپرست روابط عمومی این اتاق بوده است و این نشان می‌دهد که تغییر نام اتاق مذکور پیش از انقلاب ۵۷ رخ داده بوده است.

امّا بر سنگ مقبرۀ زنده‌یاد باقر قائم مقامی واقع در قطعۀ Fآرامگاه ظهیرالدوله، این مندرجات به چشم می‌خورد:

«آرامگاه شادروان سیدباقر قائم مقامی فرزند یوسف، تولد ۱۲۹۸ شمسی، وفات ۱۶ فروردین ۱۳۵۷» [کلمۀ "آرامگاه" دو بار بر بالا و پایین سنگ مقبرۀ او تکرار شده است]

دربارۀ او و خاندان او

چنانکه ذکر کردم نسبت خانوادگی زنده‌یاد سیدباقر قائم‌مقامی (همانند دیگر اعضای خاندان معظم قائم مقامی)، به نام بزرگ و مشهور قائم‌مقام منسوب است که عمومن ذهن را بسوی قائم ‌مقام فراهانی صدر اعظم نامدار ایران در عصر قاجاریه می‌برد.
اما از این خاندان بزرگ که از خاندان‌های شخصیت‌پرور تاریخ ایران (بویژه تاریخ معاصر) محسوب می‌شوند، شخصیت‌های نامدار متعددی برخاسته‌اند و میرزا ابوالقاسم قائم مقام مشهور به قائم مقام فراهانی، صدراعظم نامی ایران در عهد محمدشاه قاجار، تنها یکی از شاخصترین شخصیت‌های این خاندان بوده است.

نسب این خاندان بنا به شجره‌نامه‌های که امروزه نزد برخی از اعضای این خاندان باقی مانده است، با بیش از سی واسطه به امام چهارم شیعیان، حضرت امام سجاد (ع)، می‌رسیده است.

در عموم این شجره‌نامه‌ها نام میرزا عیسی یا میرزا بزرگ فراهانی قائم مقام اول (پدر میرزا ابوالقاسم قائم مقام) جایگاه ویژه دارد و اعضای این خاندان اصلاً با توجه به همین انتساب، پس از متداول شدن شناسنامه یا سجل احوال در ایران، برای خود نام خانوادگی "قائم مقامی" را برگزیدند.

[دربارۀ نسب‌نامۀ قائم‌مقام رجوع شود به مقالۀ ارزندۀ سرکار خانم فریناز متشرعی با همین عنوان، در نشریۀ پیام بهارستان؛ شمارۀ ۱ و ۲؛ پاییز و زمستان ۱۳۸۷]
امّا بر خلاف نوشتۀ برخی منابع که باقر قائم مقامی را با سه واسطه از نسل قائم مقام (میرزا عیسی قائم مقام اول یا میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی قائم مقام دوم) شمرده‌اند، باید گفت که این انتساب درست نیست و زنده یاد سیدباقر قائم مقامی گرچه در آثار خویش به میرزا ابوالقاسم قائم مقام پرداخته و از جمله کتابی به نام: "قائم مقام در عرصه ادب و سیاست" نوشته است، امّا در واقع از نسل عموی میرزا ابوالقاسم خان، یعنی میرزا بابا فراهانی، برادر میرزا عیسی یا میرزا بزرگ قائم مقام یعنی قائم مقام اول بوده است.

توضیح این که قائم مقام اول میرزا بزرگ که پدر میرزا ابوالقاسم قائم مقام دوم باشد، دو برادر کوچکتر بنام‌های میرزا بابا (سید آقا بابا) و میرزا هادی داشته است که از هریک از آنان فرزندان و رشته احفادی باقی مانده است و زنده یاد باقر قائم مقامی (بنا به نامه‌ای که سرکار خانم مهکامه قائم مقامی با توجه به شجره‌نامه خاندان معظم خود برای نگارنده نوشته اند)، پنجمین نسل از رشته میرزا بابا بشمار می‌رفته است.

بنابراین باید گفت که زنده‌یاد باقر قائم مقامی بطور مستقیم از نسل میرزا بزرگ و قائم مقام نبوده‌اند و بلکه از نسل حاج میرزا بابا (برادر میرزا عیسی قائم مقام اول و عموی میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی قائم مقام دوم) بشمار می‌آیند.

بر همین اساس و همانطور که در نوشتۀ سرکار خانم مهکامه قائم مقامی نیز بدرستی مورد تأکید قرار گرفته، در هنگام اشاره به اصل و نسب زنده‌یاد سیدباقر قائم مقامی و بسیاری دیگر از اعضای خاندان معظم قائم مقامی، بهتر و مناسبتر آن است که بجای صحبت از فرزندان قائم مقام، همه جا از شجره‌نامۀ خاندان قائم مقام صحبت شود. گو این که به دلایل زیاد و اول از همه، بدلیل نوشته‌های شخص قائم مقام (که نه تنها خاندان و بستگان نزدیک خویش، بلکه همۀ اقوام خود و بویژه عموزادگان دور و نزدیکش را خودی می‌دیده‌)، چنین پیداست که اعضای این خاندان از نسل‌های مختلف را می‌توان نسل به نسل از دودمانی واحد به شمار آورد.

فهرستی از آثار او

برخی آثار برجای مانده از زنده‌یاد سیدباقر قائم‌مقامی را می‌توان چنین نام برد:

*کتاب "زندگی سیاسی و مذهبی عمربن خطاب"، نوشته الکساندر مازاس، ترجمه باقر قائم مقامی، چاپ بی جا، سال ۱۳۱۵ خورشیدی
*کتاب "قائم مقام در جهان ادب و سیاست"، نشر اول بصورت مقاله بعنوان ضمیمه سالنامه شرق سال ۱۳۱۷ خورشیدی، و چاپ به صورت کتاب در سال ۱۳۲۰ خورشیدی
*ترجمه کتاب "شبگردان مخوف"، اثر پیر بوآلو، شرکت چاپ کتاب سال ۱۳۲۰
*ترجمه کتاب "سنگ تراش سن پوآن"، اثر آلفونس دو لامارتین، شرکت چاپ کتاب ۱۳۴۰ و چاپ دوم ۱۳۴۹ خورشیدی

فهرست مقاله‌‌های بازرگانی

*پیرامون بازار مشترک، نامه اتاق بازرگانی، شماره ۱۴۲، سال ۱۳۴۳
*تکنیک توسعه صادرات، نامه اتاق بازرگانی، شماره ۱۴۳، سال ۱۳۴۳
*پیرامون بازار مشترک [تکمیلی]، نامه اتاق بازرگانی، شماره ۱۴۴، سال ۱۳۴۴
*موقعیت بازاریابی در بازرگانی بین‌المللی، نامه اتاق بازرگانی، شماره ۱۴۵، سال ۱۳۴۴
*در کشورهای هم‌پیمان عمران منطقه‌ای برای توسعۀ صادرات چه می‌کنند؟، نامه اتاق بازرگانی، شماره ۱۴۷ سال ۱۳۴۴
*بسته‌بندی صنعتی که هنوز کاملا شناخته نشده است، نامه اتاق بازرگانی، شماره ۱۴۸ سال ۱۳۴۴
*چند درس از مرکز بازرگانی، نامه اتاق بازرگانی، شماره ۱۴۹ سال ۱۳۴۵
*پیرامون بازار مشترک [تکمیلی]، نامه اتاق بازرگانی، شماره ۱۵۱ سال ۱۳۴۵
*صادرات فرآورده‌های صنعتی کشورهای در حال توسعه، نامه اتاق بازرگانی، شماره ۱۵۲ سال ۱۳۴۵
*مطالعه بازار مرکبات، نامه اتاق بازرگانی، شماره ۱۵۴ سال۱۳۴۵
*تکنیک توسعه صادرات در ایرلند، نامه اتاق بازرگانی، شماره ۱۵۵ سال ۱۳۴۶
*بازاریابی از دیدگاه صادرات، نامه اتاق بازرگانی، شماره ۱۵۷ سال ۱۳۴۶

نکتۀ مهم: سپاس ویژه از سرکار خانم مهکامه قائم مقامی [دختر فرهیخته و دانای زنده‌یاد سرهنگ مهندس جهانگیر قائم‌مقامی، مورخ، مترجم، نویسنده و نظامی عالی‌رتبۀ ایرانی که تحصیلکردۀ سوربون و از بزرگترین متخصصان اسناد تاریخی و تاریخ دورۀ قاجار در ایران و در ضمن بنیانگزار و سردبیر مجلۀ ارزشمند "بررسی‌های تاریخی" بودند که بی‌تردید یکی از شاهکارهای تاریخ مطبوعات ایران محسوب می‌شود]؛ 

سرکار خانم قائم‌مقامی مجموعه اطلاعات ذیقیمتی دربارۀ زنده‌یاد باقر قائم‌مقامی و خاندان معظم قائم مقامی در اختیارم قرار دادند و نقش ایشان در اصلاح و تدوین زندگینامه و شرح احوال و آثار زنده‌یاد باقر قائم مقامی، شایان توجه و در خور تقدیر و تحسین بسیار است.


نظرات بینندگان
انتشار یافته: ۱
غیر قابل انتشار: ۰
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۰۵:۴۳ - ۱۴۰۱/۰۲/۲۷
0
0
اطلاعات بالا درباره زندگی خانوادگی سیدباقرقائم مقامی (پدر این جانب)نیاز به اصلاح دارد.ایشان دوبار ازدواج کردند که بار اول با خانم فروغ السادات قائم مقامی بود،و صاحب سه فرزند شدند به نام های انوشیروان،شیرین،وشهره. بار دوم با خانم شمسی اتابکی که شهریار وشمیرا به دنیا آمدند.
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
آیا گشت ارشاد در اهداف خود موفق بوده است؟
بله
خیر
آخرین اخبار
چشم انداز
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان