کد خبر: ۲۹۹۸۷
تاریخ انتشار: ۲۴ فروردين ۱۴۰۱ - ۱۹:۰۸-13 April 2022
می‌گویند که ناصرالدین‌شاه قاجار در میانه دیدارهای دیپلوماتیکش با همگنان اروپایی‌ خود در کاخ ورسای "اسهال" شد.
چون راهی نیافت تا مستراحی شرعی بیاید[خیلی نکته مهمی است چون ظاهراً هنوز هم در آداب دیپلوماتیک ما در حال حاضر مراعات می‌شود!] و از ناخوشی معده خلاصی یابد، درب اتاق را بست و پارچه‌ای زربفت بر زمین گسترانید و همانجا کار خویش به سرانجام رساند؛ اما چون نمی‌دانست با آنچه که از خود برجای نهاده چه کند، پارچه را فی‌الفور را درهم پیچید و به قصد رهایی از فضولات شاهانه کوشش کرد تا پنهان از چشم نوکران و مستخدمان فَنارسَوی کاخ، محتویات ملوکانه را از پنجره بیرون بیاندازد؛ اما نشانه‌گیری اشتباه شاهِ همان و چسبیدن و پخش شدن مدفوع مبارک بر سقف مجلل و مصور قصر دودمانِ بوربون همان!

از بختِ بد، مستخدمِ خاصه که از قضا اهل فرانسه هم بود سرزده و با این فکر که احدی در حجره نیست وارد شد و ناگهان هاج‌وواج به تماشای شعبده‌ی بی مثال حضرت ایستاد. شاه که با دیدن مردک بی‌نزاکت اجنبی دستپاچه گشته بود با همان فرانسه دست‌وپا شکسته‌اش خطاب به وی گفت: "امر می‌کنیم هم‌اکنون جناب اعتماد‌السلطنه از خزانه شاهی‌مان ۱۰۰ فرانک به تو انعام مرحمت فرمایند تا در این باب با احدی کلامی سخن نگویی!"

اما مستخدم بی‌ادب با لبخندی موذیانه و سری که به‌ نشانه احترام پایین انداخته بود بی‌درنگ پاسخ داد: ‏"حقیر اما هم‌اکنون حاضر است تا به جای سلطان صاحبقران مبلغ هزار فرانک به کلیه نوکرانِ خاصه انعام پرداخت نماید، فقط به این شرط که اعلیحضرت من را خصوصاً مطلع سازند چگونه سَروتَه بر سقف کاخ اجابت مزاج فرموده‌اند!؟"

شیرین‌کاری‌های بی‌مثال ناصرالدین شاه در کاخ وِرسای و وارد کردن سرسره سلطنتی و دوربین و شلیطه و دامن بالرین‌های روسی به اندرونیِ زنانه کاخ گلستان دقیقاً در همان زمانی رخ می‌دهد که فرستادگان فرهیخته ژاپنی‌ "عصر مِیجی" سخت در حال پیدا کردن راهی برای نوسازی و مدرنیته ساختن کشور و ملت خود بودند(میجی در زبان ژاپنی به معنای دانایی و روشنگری است). 

آنها پیش از هرچیز به سراغ دولت‌های پیشرو غربی رفتند و لیستی از نهادهای اصلی آنها را شناسایی کردند. از آمریکایی‌ها پرسیدند شما در مدرسه چه می‌آموزید؟از بريتانيایی‌ها پرسیدند چگونه نیروی دریایی‌ فخیمه‌تان را داره می‌کنید؟ از بلژیکی‌ها نظام پولی مدرن را آموختند؛ از فرانسوی‌ها حقوق و از آلمانی‌ها نظام صنعتی. در واقع آنها رفتند و نهاد آوردند، رویه‌ها موبه‌مو را آموختند و هوشمندانه با فرهنگ بومی خود تلفیق کردند. 

بی‌انصافی نشود، چون ما ایرانیان هم در آن زمان کارهایی در خور به سرانجام رسانیدیم و برای پیشرفت مملکت تلاش های تحسین‌برانگیزی از خود نشان دادیم، اما برخلاف ژاپنی‌ها پیش از تمام این کارها سراغ "آزادی سیاسی" رفتیم تا از شر استبداد فردی و مطلقه شاه رها شویم. ‏غافل از اینکه در وجود هر یک ما هیولایی مستبد و غیرقابل پیش‌بینی لانه کرده بود که کمترین مخالفت و اندرز و پیشنهادی از سوی دیگری را تحمل نمی‌کرد. 

ما ایرانیان پایمان را در یک کفش کردیم و مدام گفتیم که برای رسیدن به تجدد و مدرنیته، آزادی‌های سیاسی و اجتماعی می‌خواهیم و بعد از مرگ ناصرالدین شاه موضوع عاقلانه حکومت مشروطه را مطرح کردیم، اما در شرایطی به سراغ چنین صورتی از آزادی رفتیم که کشورمان حدود ده میلیون نفر جمعیت داشت و در بهترین شرایط در ایران عهد مشروطه کلا ده هزار نفر از ایرانیان سواد اکابر داشتند. مسئله "توسعه" همچون یک عمارت یا ساختمان است؛ بنابراین زمانی که قصد داریم بنایی عظیم را در جایی برپا کنیم، عقلاً و منطقاً و بدیهاً اول از هرچیز "پِی" ساختمان را شالوده‌گذاری می‌کنیم، و بعد به سراغ مثلاً ساختن و پرداختن طبقه پنجم می‌رویم شما پیش از هرچیز در یک ساختمان تأسیساتش را می‌سازید. 

بنابراین در توسعه، گام اول نهادسازی است. باید همه یاد بگیرند که داخل نهاد کار کنند. قواعد نهاد باید اصل باشند و عملکرد ما را تعریف کند، نه این که خواسته‌ها و خودخواهی‌های شخصی و گروهی و حزبی و جناحی‌مان مبنای شکل دادن به نهادهای کلان کشور باشد. ما به جای تمرکز بر نهادسازی، پریدیم طبقه پنجم و گفتیم: نه نمی‌شود، ما "آزادی سیاسی" می خواهیم! آخر آزادی سیاسی با کدام متون و مکتوب و قانون!؟

در سال ۱۸۵۰ میلادی حدود شش هزار رمان اجتماعی در انگلستان وجود داشته که عموم مردم مطالعه کنند. ‏در سال ۱۶۰۰ میلادی در ایتالیا، فقط در یک کتابخانه (خاندان مدیچی) بیش از یک و نیم میلیون نسخه کتاب وجود داشته؛ اما ما با ده هزار نفر باسواد، به دنبال آزادی و مشروطه‌خواهی رفتیم. طبیعی بود که این آزادی‌خواهی به هرج و مرج و کُشت و کشتار و انحراف از مسیر اصلی بیانجامد. ما همیشه دنبال پرش و پریدن هستیم، ذهن ما ایرانیها کلا "پرشی" است؛ تدریجی و فرآیندی نیست. ما باید پیش از هر چیز صبر، دقت و تدریجي پيمودن هر کاری را در خود و دیگران تقویت و تمرین نماییم.

از شیرین کاریهای ناصرالدین‌شاه قاجار تا اصلاحات مِیجی در ژاپن⁨ / ⁨رضی‌الدین طبیب⁩

میجی امپراتور ژاپن و دنیای او/ دونالد کین
تاریخ تجدد ژاپن/ هاشم رجب‌زاده


Samuel

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
آیا گشت ارشاد در اهداف خود موفق بوده است؟
بله
خیر
آخرین اخبار
چشم انداز
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
پنجره
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان