کد خبر: ۲۹۸۵۴
تاریخ انتشار: ۱۹ فروردين ۱۴۰۱ - ۰۵:۲۳-08 April 2022
صمد_سودآور یا صمد کاشانسکی [آرمیده در آرامگاه ظهیرالدوله]، در کنار همسر خویش زنده‌یاد بانو عزت‌الملک ملک (دختر حاج حسین آقا ملک، ثروتمند و ملّاک و شخصیت فرهنگی بزرگ و نامدار اهل مشهد مقدس
صمد سودآور و دو برادرش زنده‌یاد احمد سودآور [آرمیده در آرامگاه ظهیرالدوله]، و زنده‌یاد  فریدون سودآور [که مقبره‌ای بنام او نیز در قطعۀ F آرامگاه ظهیرالدوله موجود است]، هرسه از تاجران و سرمایه‌داران و صنعتگران بزرگ ایرانی و هرسه از بزرگانی بودند که از ثروت سرشار خویش برای خدمت به فرهنگ ایران‌زمین و بسط و گسترش و معرفی این فرهنگ در اقصی نقاط جهان، کوشش‌های مؤثر و کم‌نظیر داشتند. کمک‌رسانی بی‌دریغ به آرامگاه ظهیرالدوله و متولی‌گری این آرامگاه (بویژه محوطه‌ای از آرامگاه که با عنوان ظهیرالدوله خصوصی مشهور است)، و تلاش برای برپاداری و احیاء و تداوم فعالیت آن، تنها گوشه‌ای کوچک از انبوه خدمات این خانوادۀ معظم به فرهنگ و ادبیات و هنر ایرانی است.

[عکس که  صمد سودآور و عزت خانم ملک را در هنگام سفر با کشتی به آمریکا نشان می‌دهد، مربوط به مجموعۀ شخصی دختر آنها بانو فاطمه سودآور فرمانفرمائیان (همسر زنده‌یاد عبدالعلی فرمانفرمائیان آرمیده برای چند سال در آرامگاه ظهیرالدوله) است و انتشار این عکس به یادبود برادران سودآور، و بمناسبت 29 اسفندماه، سالروز درگذشت زنده‌یاد احمد سودآور است] 

صمد سودآور (زاده شهریور 1283 خورشیدی؛ درگذشت: آذر 1333 خورشیدی)،  زنده‌یاد احمد سودآور (زاده سال 1285 خورشیدی؛ درگذشت 29 اسفندماه 1346)؛ و زنده‌یاد فریدون سودآور (زاده سال 1286 خورشیدی و درگذشت در 15 فروردین 1376 خورشیدی) احتمالاً هرسه در #عشق‌آباد (که در آن روزگار بخشی از خاک روسیه بود)، دیده به جهان گشودند. 

پدرشان "حسینعلی کاشانسکی"، تاجری کاشانی بود که پس از مهاجرت به عشق آباد (روسیه)، فعالیت تجاری خود را با نام #کاشانسکی در آنجا آغاز کرده بود و از جمله در زمینۀ تجارت چای فعالیت داشت.
خاندان سودآور (یعنی خانوادۀ آقا حسینعلی کاشانسکی و از جمله پسرانش: صمد، احمد و فریدون)، به همراه جمعی دیگر از ایرانیان عشق آباد، پس از انقلاب بلشویکی روسیه به ایران بازگشتند و در تهران ساکن شدند و فعالیتهای تجاری خود را کمافی‌السابق دنبال کردند.
صمد، احمد و فریدون سودآور علیرغم اشتعال به تجارت و وضعیت مالی و اقتصادی مطلوب خانوادۀ خود، در تهران تحصیلات خود را نیز ادامه دادند.
پس از الزامی شدن انتخاب نام فامیلی، اعضای این خانواده، نام خانوادگی "سودآور" را برای خویش برگزیدند که به موقعیت و سوابق آنها در تجارت و موفقیت های آنان در این رشته اشاره داشت.
صمد و احمد سودآور سپس در بانک ملی ایران استخدام و مشغول به کار شدند. در این باره زنده‌یاد #نصرالله_صبا (مختارالملک) [آرمیده در آرامگاه ظهیرالدوله]، طیّ نامه‌ای که در روز 29 اسفند 1312 خورشیدی، خطاب به زنده‌یاد #سیدحسن_تقی‌زاده [او نیز آرمیده در آرامگاه ظهیرالدوله] نوشته، آورده است:
«آقای [حسینعلی] سودآور که در گذشته به اسم کاشانسکی معروف بوده، دو پسر دارد که هر دو در بانک ملی کار می کنند.
برادر بزرگ صمدخان به واسطه نداشتن اجازه معافی دایمی از خدمت نظام وظیفه نمی‌تواند به خارجه برود. برادر کوچک احمدخان که دوره خدمت نظام وظیفه را به آخر رسانده در برلین و تهران هم حضور محترم [یعنی به محضر تقی زاده] رسیده است، ماهی یکصد تومان حقوق دارد. آقای [عبدالحسین] هژیر  اظهار می‌دارند که در این مدت هیچ گاه لغزش و فتوری از ایشان مشاهده ننموده و از مشارالیه رضایت دارند و تصور می‌رود قابل اعتماد و اطمینان باشند.»
نقل از زنده‌یاد استاد #ایرج_افشار؛ نامه‌های تهران: شامل 154 نامه از رجال دوران به سیدحسن تقی‌زاده، نشر فرزان روز؛ تهران: 1379؛ صفحۀ: 198]
درستکاری و صحت عمل اعضای خاندان سودآور بویژه سه برادر مذکور موجب شد که آنان به افرادی خوشنام تبدیل شوند و ثروت آنها در ایران روز به روز روی به فزونی بگذارد.
 برادران سودآور بعدها #شرکت_مریخ را تأسیس کردند و امتیاز انحصاری واردات #مرسدس_بنز به ایران را به دست آوردند و از راه واردات و فروش و خدمات پس از فروش این خودروها به ثروتی سرشار دست یافتند.
افزون بر نمایندگى مرسدس بنز،  برادران سودآور سهامداران #دایملر_بنز نیز بودند و صنایع مربوط به بنز غیرسوارى را نیز با عنوان #بنز_خاور در ایران بنیان‌گزاری نموده و گسترش بخشیدند.
گفتنی است که که برادران خیامى (بنیانگزاران صنایع خودروسازی ایران‌ناسیونال (ایران‌خودروی بعد از انقلاب)، اول از كارمندان خانواده سودآور در مشهد بودند، و بعدها بتدریج به شریک و سپس به رقیب برادران سودآور تبدیل شدند.
مختصری دربارۀ خدمات فرهنگی خاندان سودآور
برادران سودآور در سرتاسر دوران زندگی خویش به فرهنگ ایرانی و ادبیات فارسی عشق می ورزیدند و از ثروت سرشار خود برای خدمت به فرهنگ و ادب ایرانی بهره می‌بردند. بعنوان نمونه باید دانست که خاندان سودآور بویژه زنده‌یاد فریدون سودآور و همسرش، بانى و بنیانگزار #كرسى_مطالعات_سودآور در معتبرترین دانشگاههای جهان یعنی: آكسفورد، كمبریج و هاروارد بوده‌اند.
در همین ارتباط باید گفت که چند سال پس از انقلاب 57 هنگامی که دانشگاه لندن کرسی زبان فارسی در این دانشگاه را برچید، فریدون سودآور با پرداخت مبلغ یک میلیون پوند، دوباره آن را دائر نمود.
در همین ارتباط زنده‌یاد استاد ایرج افشار ذیل عنوان "کرسی دانشگاهی سلطان سلیمان قانونی" می‌نویسد:
«شنیدم ترکها یک میلیون دلار جمع ‏و جور کرده و به دانشگاه شیکاگو داده‌‏اند که یک کرسی تازه به اسم "سلطان سلیمان قانونی" برای گسترش مباحث ترک‏‌شناسی در آن دانشگاه تأسیس‏ شود. از ممر بهرۀ حاصل از این مبلغ حقوق استاد پرداخت خواهد شد.
در امریکا صدها ایرانی زندگی می‏‌کنند که می‌‏توانند از محل اندوخته‌‏های همراه آورده (یعنی‏ از ایران به در برده) و حتی از محل درآمدهای کاری خود در امریکا (مانند پزشکان بسیار سرشناس ایرانی) مبالغی را به چنین کارهای ملّی تخصیص بدهند که ماندگاری و بنیادی باشد.
البته بعضی از ایرانیان وجوهی را به بعضی کارهای انتشاراتی و تبلیغاتی و فرهنگی کم‏‌مایه و بی‏‌پایه و ناماندگار تخصیص می‏دهند که هریک پس از انتشار دفتری یا پس از برگذاری مجلسی‏ باد هوا و از یادها فراموش می‏شود.
اما بی‌گمان نیّت و کار مرحوم فریدون سودآور که مبلغی قابل در اختیار دانشگاه اکسفورد برای مطالعات ایرانی گذاشت ثمره‏‌ای پایدار دارد و برای او "عمر باقی" است.»[1]
[1] افشار، ایرج؛ تازه ها و پاره های ایرانشناسی (1)؛ مجله بخارا؛ شماره 1، مرداد 1377، صفحۀ: 87 و 88
دیگر اقدام بزرگ و ستودنی خاندان سودآور در زمینۀ اشاعۀ فرهنگ و علوم در ایران، سرمایه‌گزاری های عمدۀ آنان در پروژه‌های فرهنگی متعددی همچون تدوین "دائرة المعارف عظیم #دانش‌گستر" می باشد که از آن بعنوان بزرگترین دائرةالمعارف بخش خصوصی در ایران یاد می‌شود و اعتباری در حدّ "دانشنامۀ ایرانیکا" (زنده‌یاد دکتر یارشاطر) دارد. تدوین این دائرةالمعارف نیز با همت و سرمایه فریدون سودآور آغاز شد و پس از درگذشت او، فرزندش حسینعلی سودآور (که همنام با جدّ این خاندان یعنی میرزا حسینعلی‌خان کاشانسکی می‌باشد)؛ تداوم یافت و به انجام رسید.
از این سه برادر آثار فرهنگی و کلکسیونهای ارزشمندی نیز برجای مانده است که عمومن به دانشگاههای بزرگ دنیا اهدا شده‌اند. بعنوان نمونه در این زمینه می‌توان به پکیج مشتمل بر صدها عکس قدیمی باکیفیت، متعلق به احمد سودآور اشاره کرد که توسط دختر او بانو "لئونا سودآور" به بروکلین اهدا شده است [این مجموعه بزرگ و باکیفیت از عکسهای قدیمی متعلق به خاندان سودآور، خوشبختانه در فضای مجازی قابل دسترسی است]
خاندان سودآور و برخی اعضای نسل بعدی آنان، بویژه زنده‌یاد صمد سودآور ( داماد حاج حسین آقاملک، و پدر همسر عبدالعلی فرمانفرمائیان) و فرزندان او  در احداث برخی ابنیه و تاسیسات مربوط به آرامگاه ظهیرالدوله نقش کلیدی و مؤثر داشته‌اند. بعنوان مثال ساختمان سرایه‌داری موجود در بخش خصوصی آرامگاه، و همینطور بنای مقبرۀ سودآورها در این محوطه، توسط عزت خانم ملک، همسر سودآور طراحی و ساخته شده است.
این خانواده تا به امروز ادارۀ این بخش از آرامگاه و حفظ مقابر موجود در آن را بر عهده داشته‌اند و مثلن افزون بر طراحی و احداث خانۀ سرایداری برای اقامت سرایه‌دار (بعنوان مراقب گورستان) و خانواده‌اش، حقوق ماهیانۀ این سرایه‌دار نیز توسط این خانواده پرداخت می‌شود و در ضمن قبوض برق و آب و گاز و تلفن ظهیرالدوله نیز همگی به نام سودآورها است.

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
در جنگ روسیه علیه اوکراین کدام پیروز خواهد شد؟
روسیه
اوکراین
آخرین اخبار
چشم انداز
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان