کد خبر: ۲۹۷۱۹
تاریخ انتشار: ۰۹ فروردين ۱۴۰۱ - ۰۰:۱۸-29 March 2022
محمدمهدی_یزدانی؛ دانشجوی دکتری آموزش زبان روسی دانشگاه تهران
مدتی قبل با یکی از دوستان فارسی‌آموز روس راجع‌به مفهوم «لهجه» بحث می‌کردم. تفاوت اساسی و مهمی میان اصلاح «لهجه» در فارسی و روسی وجود دارد که ندانستنش موجب سوءتفاهم می‌شود. در این یادداشت کوتاه به تعریف هر کدام در دو زبان خواهم پرداخت.

«لهجه» در زبان فارسی

«لهجه» در معنای لفظی: 
«لهجه» در لغت به‌معنای «زبان»، «طرز سخن‌گفتن و تلفظ»، «شعبه‌ای از زبان»، «تلفظ واژه‌های یک زبان به‌شیوۀ خاص یک منطقه» است.
«لهجه» در معنای «زبان» را در برخی ترکیب‌ها می‌بینید؛ مثلاً «خوش‌لهجه» یعنی «خوش‌زبان» و «آن که سخنش به‌واسطۀ  اداء خوبْ شیرین و مطبوع است».
«لهجه» (accent) در اصطلاح و علم زبان‌شناسی:
اگر تغییرات در سطح آوایی و واجی درون یک زبان به حد زیادی برسد، دو لهجهٔ متفاوت شکل می‌گیرد. درواقع، «دو گونۀ زبانی که سخنگویان آن فهم متقابل دارند؛ اما در عین حال، بین آن دو گونه فقط تفاوت‌های آوایی و واجی دیده می‌شود، لهجه‌های یک زبان‌اند».
بر اساس این تعریف، ما درونِ زبانِ فارسی، لهجه‌های مشهدی و کرمانی و تهرانی و... داریم.
و نیز در فارسی امروز گاهی «لهجه» را در معنای «صورت‌های تلفظی غیرمعیار» هم به‌کار می‌برند؛ مثلاً «شما لهجه دارید و نمی‌توانید گوینده باشید».

«لهجه» در زبان روسی

در روسی برابر «لهجه» واژۀ «акцент»ِ مأخوذ از فرانسوی (accent) به‌کار می‌رود.
واژۀ «акцент» در لغت:
در لغت به‌معنی «تأکید» است؛ مثلاً «تأکید کردن بر چیزی» (делать акцент на чём-л).
واژۀ «акцент» در اصطلاح و علم زبان‌شناسی:
در آواشناسی به‌معنای «تکیه»، «لحن»، «بالابردن صدا» است و همچنین مجازاً به‌معنای «نشانۀ تکیه» در واژه‌ها است.
واژۀ «акцент» در معنای عام و فراگیر آن:
1. Невольное искажение звуков какого-л. языка лицом, для которого этот язык не является родным.
۱. یعنی تحریف غیرارادی صداها و تلفظ یک زبان توسط شخصی که آن زبان برایش، زبانِ غیرمادری است. 
2. Особенности выговора, свойственные говорящему не на своём родном языке.
۲. مشخصه‌های تلفظی‌ِ گویشورانی که به زبان غیرمادری صحبت می‌کنند.
3. Манера произношения слов данным человеком. В акценте отражаются звуковые особенности другого языка или наречия, реже индивидуального говора.
۳. شیوۀ تلفظ کلمات در زبان یک فرد. در «لهجه» ویژگی‌های آواییِ زبان یا گویشی دیگر منعکس می‌شود.
۴. «صورت‌های تلفظی غیرمعیار» یک زبان.
چهار تعریف بالا، تعریف‌های رایج از «لهجه» (accent) در روسی است. بر این اساس، در زبان روسی، لهجه ویژگی‌های تلفظیِ خاصِ یک فرد است که به زبان دیگری صحبت می‌کند. با چنین تعریفی، دیگر ترکیب‌های «московский акцент»، «питерский акцент» و...  بی‌معنا هستند. به بیان ساده‌تر، وقتی روس‌ها می‌گویند «علی با لهجه حرف می‌زنه» یا «فلانی لهجۀ فرانسویِ غلیظی داره» یعنی روسی را با آواها و تلفظ‌های نادرست و غیرمعیار صحبت می‌کند. با این حساب، در روسی واژۀ «акцент» در نسبت‌ غیرروس‌ها و افرادی که گونۀ زبانی‌شان غیرمعیار (غیرمسکویی) است، به‌کار می‌رود.
حتی در آثار زبان‌شناسان روس نیز کاربرد واژۀ accent (акцент) را با معنای اصطلاحی‌ای که در زبان‌شناسیِ فارسی و انگلیسی و به‌صورت کلی، مکتب غرب وجود دارد، نمی‌بینیم و به‌جای آن در تقسیمات گونه‌های زبانی از «диалект» (دیالکت) برای دو مفهوم «گویش» و «لهجه» و نیز «говор» و «наречие» استفاده می‌کنند که با تعریف «акцент» در مکاتب زبان‌شناسی ایران و غرب تفاوتِ‌معنا دارند. برابر اصطلاح زبان‌شناختی «لهجه» در زبان روسی «شاید تا حدی» بتوان اصطلاح «говор» را قرار داد؛ اگرچه «говор» نیز در اصل به‌معنای «زیرگویش» (سابدیالکت) است و گاهی به‌جای «گویش» هم به‌کار می‌رود. شاید همین خلاء اصطلاح‌شناختی موجب شده‌است که زبان‌شناسان روس گونه‌های زبانی مختلف فارسی را در آثارشان غالباً به «زبان» (язык) و «گویش» (диалект) و «زیرگویش» (говор) معرفی کنند و با ملغمه‌ای از اصطلاحات غیردقیق روبه‌رو باشیم؛ مثلاً «زبان تاجیکی» و «زبان افغانی» و «زیرگویش یزدی» و «زیرگویش اصفهانی». حتی گاهی برای «لهجه» از «диалект» (یعنی «dialect») استفاده می‌کنند؛ مانند «тегеранский диалект»، اثر لازار ساموئیلوویچ پی‌سیکوف، که محسن شجاعی آن را با عنوان «لهجۀ تهرانی» به فارسی برگردانده‌است.

نتیجه: در مطالعهٔ متن‌های زبان‌شناسی در روسی، حتماً باید به ویژگی‌های آن گونهٔ زبانی‌ای که در لفظ «گویش» و «لهجه» و «زبان» معرفی می‌شوند دقت داشت تا در انتقال اصطلاح درست به فارسی دچار مشکل نشویم.


برچسب ها: روسی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
آیا گشت ارشاد در اهداف خود موفق بوده است؟
بله
خیر
آخرین اخبار
چشم انداز
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان