کد خبر: ۲۹۴۳۵
تاریخ انتشار: ۱۲ اسفند ۱۴۰۰ - ۰۹:۲۲-03 March 2022
این روزها دیگر کسی شاید فرصت وحوصله‌ی خواندن کتاب دوازده جلدی بررسی تاریخ (a study of history) اثر «آرنولد توین بی» را نداشته باشد.
اما اگر کسی بایک‌ پرسش عمیق تاریخی  یایک بحران فراگیر اجتماعی روبه رو شود ممکن است دوباره به تاریخ به ویژه به آثار «توین بی» رجوع کرده و راه نجاتی هم پیداکند. ازمیان کتاب‌های «آرنولد توین بی »چند کتاب هنوز خواننده دارد. یکی از آنها، کتاب «برای قرن بیست ویکم »است. این کتاب گفت وگوی «توین بی» است بایک متفکر ژاپنی که راه نجات بشریت رادربودیسم جست وجومی کند.

این کتاب به همت چند مترجم و یک سرویراستار به نام فریبرز مجیدی توسط نشرثالث مدتی قبل چاپ شده است. پاره‌ای از پرسش‌ها و پاسخ‌های این دو متفکر ممکن است برای نسل جوان امروز کهنه ‌و تکراری جلوه کنند. ولی روح‌ کتاب هنوز تازه است. من قصد ندارم که دوازده فصل کتاب را در این یادداشت، معرفی و ‌نقد کنم. چیزی که در این کتاب نظرم را جلب کرده یکی توجه توین بی است به کارکرد دین ودیگری گفت و گوی احترام آمیز یک انسان غربی است بایک ژاپنی متمایل به بودیسم.

توین بی متخصص زبان و ادبیات و فرهنگ یونان و روم پیش از مسیحیت است. ولی به راحتی می‌تواند با یک بودایی درباره کارما و نیروانا و نفس جزئی و نفس کلی و وحدت وجود گفت‌وگو کند و منطق ‌و استدلالش را هم در نهایت بپذیرد. چیزی که درما ایرانی‌ها این روزها بندرت دیده می‌شود. ما اگر به سوسیالیسم باورداشته باشیم با یک متفکر معتقد به لیبرالیسم نمی توانیم گفت وگو کنیم. 

اگر به ماتریالیسم باور داشته باشیم بایک متفکر ایده آلیست نمی توانیم گفت وگو کنیم.اگر خدا باور باشیم هرگز با یک متفکر لائیک و بی‌خدا درست و دقیق و منطقی. گفت‌وگو نمی‌کنیم. اگر هم گفت‌وگوکنیم با بی‌میلی به استدلال‌هایش گوش می‌دهیم. به همین دلیل مناظره‌های ما اغلب تبدیل می‌شود به مجادله یا اقناع و اسکات خصم.

«دایساکو ایکدا» یک متفکر ژاپنی است وراه نجات بشریت را در هماهنگی انسان امروز با طبیعت و پیوند نفس جزئی بانفس کلی جهان می‌داند. در مذهب بودیسم خدا حضور ندارد به جایش این انسان است که ازطریق مکاشفه و تاملات درونی می‌تواند به نیروانا‌ برسد. ادیان بزرگ ابراهیمی یعنی یهودیت و مسیحیت و اسلام به خدای عالم و قادر و انسان وار معتقدند، خدایی که هم دراین جهان، هم درآن جهان، داور مطلق و قادر مطلق است. اسلام از نظر توین بی در قیاس با مسیحیت عقلانی‌تر ‌ولی مطلق گراتر است (ص۲۳۴). 

این ادیان به تاریخ خطی وهزاره‌ ی آخر زمان و رستاخیز هم باوردارند. اما هندوئیسم ‌و بودیسم و تائویسم و شینتو و آیین کنفسیوس به الوهیت ادیان ابراهیمی و رستاخیز نهایی باور ندارند. در بودیسم، کارما ‌وتناسخ و وحدت وجود و نیروانا نقش محوری تری را ایفا می‌کنند. زمان دیگر خطی نیست. گذشته وحال و آینده اعتباری است. اگر در زندگی ها ی پیشین خود، درستکار بودیم پس اکنون، کمتر رنج خواهیم کشید. ولی رنج همیشه با ماست. اگر نفس جزئی ما به نفس کلی/جهانی بپیوندد ما به آرامش  مطلق هم می رسیم. وحدت وجود به ما می گوید: همه ی پدیده ها حظ وحصه ای ازحقیقت را دارند. پس باید به همه‌ی انسان‌ها وحتی طبیعت، عشق ورزید.طبیعت هم  چون زنده ‌و جاندار است نباید توسط علم و تکنولوژی نابود شود. دیدگاه «ایکدا» درباره‌ی طبقه کارگر، کمی سنتی است. 

او باهمین دیدگاه وحدت وجودی می خواهد نیهلیسم و آنارشیسم ازجامعه ژاپن رخت بربندد و کارگر وکارفرمای ژاپنی هم درنهایت  به صلح و صفا برسند. توین بی معتقد است بعد از تضعیف شدن مسیحیت درجهان سه چیز جانشین آن شدند: تکنولوژی و ناسیونالیسم و کمونیسم (ص۳۸۱). کمونیسم ازنظر توین بی از مسیحیت سرچشمه می‌گیرد(ص۱۷۲). در روسیه کمونیسم همان ارتدکس وارونه شده است و لنین هم همان کشیش مقدس بانیروهای کاریزماتیک اثرگذار. 

چینی‌ها هم دوبار آیین وارداتی وغریبه را بومی کردند یکبار بودیسم را بومی کردند ‌باردیگر کمونیسم را (ص۳۰۸). آنچه در روسیه و چین رخ داد بازتولید و بازسازی مذهب پیشین بود که دچار بحران شده بود. توین بی فیلسوف تاریخ هم هست او معتقد است تمدن ها به سبب کالا وغذای مازاد به وجود آمدند. وقتی کالا و غذای مازاد باشد انسان ها فرصت وفراغت  هم دارند که فرهنگ وتمدن بسازند .(ص۳۷۵).

تمدن‌ها وقتی پیر شوند و نتوانند به سوالات جدید پاسخ‌های جدید بدهند کم کم جایشان را به تمدن‌های دیگر خواهند سپرد. توین بی می‌پذیرد که بشریت امروز دچار بحران سرمایه داری و تخریب محیط زیست و نیهیلیسم و آنارشیسم شده است وراه نجات را مانند ایکدا هماهنگی باذطبیعت ‌و کنترل حرص و آز و نفی خشونت و عشق ورزیدن به کل بشریت و هماهنگی وهمنوایی با آهنگ حیات می داند. بخش پایانی کتاب، آنجایی که توین بی و ایکدا درباره گرایش زنان به حفظ حیات و نفی و طرد خشونت و تخریب طبیعت و فرهنگ و سیاست جنگ طلبانه‌ی مردان سخن می گویند نیز خواندنی است.

دکتر مجتبی بشردوست

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
در جنگ روسیه علیه اوکراین کدام پیروز خواهد شد؟
روسیه
اوکراین
آخرین اخبار
چشم انداز
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان