کد خبر: ۲۸۸۷۵
تاریخ انتشار: ۱۶ دی ۱۴۰۰ - ۱۱:۴۰-06 January 2022
"اسیر"ی که در برابر "دیوار"های بندگی، "عصیان" می‌کرد، پس از "تولدی دیگر" در لحظه‌ای که هیچ گمانش نمی‌رفت، در سی‌ودو سالگی در یک حادثه ناگوار، در ۲۴ بهمن ۱۳۴۵، به "ملکوت آسمان‌ها" پیوست. مرگِ فروغ فرخزاد در قلمرو شعر مدرن ایران، پس از مرگ نیما، بزرگترین و ناگوارترین حادثه بود.
نیما در مرحله‌ای از منظرِ حیات و حاصل عمر زندگی را بدرود گفت که مرگش بدین تلخی و ناگواری نبود، چرا که "پیری بود میوه عمر خویش بخشیده"، اما این "شکوفه تازه‌رو" که اینچنین "بازیچه‌ی باد" شد در بارورترین لحظه‌های زندگیش بود. در لحظه‌هایی که نقشِ مشخصی در شعر معاصرِ فارسی به خود گرفته بود و تأثیرِ زبانِ شعری و دیدِ شاعرانه‌اش را در صفحات شعرِ معاصر به روشنی می‌دیدیم. این تأثیر پس از مرگش برای همیشه در صحایف تاریخِ ادبِ ایران ثبت خواهد شد.

شهرتِ فروغ به شاعری با نشر دیوان نخستین او به نام "اسیر"، موجی از تحسین و ستایش را از سویی و نکوهش و دشنام را از سوی دیگر برانگیخت. و همین برخورد متضاد جامعه‌ی ناهماهنگِ ما خود نمایشگر اهمیتِ نقش او در شعرِ این روزگار بود. پس از نشرِ این کتاب دو دیوانِ دیگر با نام "دیوار" (شامل سرودهای غنایی شاعر) و "عصیان" (اندیشه‌های فلسفی و عصیانی او) نشر یافت، اما حقیقتِ امر این است که شخصیتِ اصیل و ممتاز و مستقلِ او با آخرین کتابش یعنی "تولدی دیگر" آشکارا شد. 

در این کتاب با شاعری بزرگ روبه‌رو می‌شویم که بی هیچ گمان، تاریخ ادبیاتِ ایران او را به عنوان بزرگترین زنِ شاعر در طول تاریخ هزارساله خویش خواهد پذیرفت و در قرنِ ما یکی از دو سه چهره‌ی برجسته‌ی شعرِ امروز خواهد بود. از آزادگی و شهامتِ کم‌نظیر او – که در نخستین دفترهای شعرش به روشنی احساس می‌شد – اگر بگذریم در قلمروِ شعرِ محض، سرودهای آخرین دیوانِ او از دیدگاه‌های مختلف قابل بررسی و ستایش است که در این وجیزه ما تنها به یادکرد اشارت‌وار و فهرست‌گونه‌ی آن می‌پردازیم:

۱) گرایش به نوعی شعرِ محض، بی‌آنکه اندیشه‌ی قبلی مشخصی مسیر خیال و احساس او را رهنمونی کند. در این شیوه اگرچه او بنیادگذار نیست، اما نمونه‌هایی ارجمند به شعرِ فارسی بخشیده است. در دنباله‌ی همین ویژگی شعر او باید از نوعِ ارائه‌ی تصویرها در جای جای شعرش یاد کنیم مثلاً:
و به آواز قناری‌ها
که به اندازه یک پنجره می‌خوانند.

۲) قلمرو خاص شعری او نیز از گوشه‌های برجسته کار وی به شمار می‌رود، فروغ نماینده برجسته نسل روشنفکر این مرز و بوم و گزارشگر راستین و صمیمی لحظه‌های زندگی یک زن است: تنهایی، آوارگی، تسلیم و سکوت
خانه خالی،
خانه دلگیر،
خانه دربسته بر هجوم جوانی
خانه تاریکی و تصوَر خورشید
خانه تنهایی و تفأل و تردید
خانه پرده، کتاب، گنجه، تصاویر.

۳) با این همه گرایش به لحظه‌های فردی، جنبه اجتماعی شعرش خود جای گفتگوی بسیار است، مثلاً در عروسک کوکی، آیه‌های زمینی، ای مرز پُر گهر و دیدار در شب. و اینکه چگونه در مرز دریافت‌های اجتماعی، شعر او با شعر تواناترین گویندگان معاصر (اخوان ثالث و شاملو) برابری می‌کند.

خورشید مرده بود
خورشید مرده بود و فردا
در ذهن کودکان،
مفهوم گنگ گمشده‌ای داشت.
آنها غرابت این لفظ کهنه را،
در مشق‌های خود،
با لکه درشت سیاهی،
تصویر می‌نمودند.
آیه‌های زمینی.

۴) زبان مشخص و ویژه شعری، که این استقلال را فقط نیما دارا بود و پس از او اخوان ثالث و احمد شاملو (در بعضی از شعرهای منثورش)، و این تشخًص محصول کوشش چندین‌جانبه فروغ است: نخست سادگی زبان و نزدیکی به حدود محاوره و گفتار؛ دیگر آزادی در انتخاب واژه‌ها به تناسب نیازمندی در گزارش دریافت‌های شخصی و کمال قدرت در احضار کلمات؛ سوم توسعَی که در مقوله وزن قائل بود و مسئله وزن، در شعرهای دیوان اخیر او خود جای گفتگوی بسیار دارد.

فروغ اگر خالص‌ترین و برجسته‌ترین چهره روشنفکری ایران، در نیمه دوم قرن بیستم نباشد، بی‌گمان یکی از دو سه تن چهره‌هایی است که عنوان روشنفکر، به کمال، بر آنان صادق است. صورت و معنی در شعر او مدرن است، هیچ‌گونه نقابی از صنعت و ریای روشنفکرانه بر چهره شخصیت او دیده نمی‌شود. "ریای روشنفکرمآبانه" از ریای دینی بسی خطرناک‌تر است.

اما فروغ، در هنر خویش، زلال است و خالص. همان است که احساس می‌کند و همان است که می‌گوید. در نگاه او، که یک‌باره از مجموعه سنَت گسیخته و هنوز به هیچ چیز دیگری نپیوسته است، "وصف"ها از لحاظ معنی‌شناسی خبر از "ناپایداری" و "شتاب" و "ابهام" و "دوردست"ها می‌دهند.

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
در جنگ روسیه علیه اوکراین کدام پیروز خواهد شد؟
روسیه
اوکراین
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان