کد خبر: ۲۸۷۰۶
تاریخ انتشار: ۰۵ دی ۱۴۰۰ - ۱۸:۵۶-26 December 2021
خواندن و شنیدن سخنان بزرگان دین، روح را تلطیف و نفس را تنظیف می‌کند؛ پنجره ذهن را به ساحتهای تازه می‌گشاید و پرنده روح را در باغ‌های زیبا پرواز می‌دهد.
البته سخن های بزرگان دین ما  ، خوشبختانه ، چونان گلستانی پر از گل های متنوع و مختلفند و جمع کردن و جمع بندی همه آنها نه میسر است و نه مصلحت ؛ بلکه بر عهده ماست که سخنان را مطابق نیاز زمانه و زندگی خویش ،گلچین کرده و با عقلانیت و خرد ورزی آزادانه آنها را بیارآییم و بپرورانیم به بارآریم تا حظ و بهره وافر از آنها در زندگی بریم و به سمت و سوی زیستی پُرسشگرانه و پَرستشگرانه ، که همان زندگی ابراهیمی است، گام برداریم. 

در این جستار کوتاه ما ۴۰ حدیث را که به زعم خویش جالب تر و زیباتر و کاربردی تر است از سایتهای مختلف و بخصوص از سایت « کتابخانه احادیث شیعه » فراهم آوردیم و ترجمه ها نیز اکثر قریب به اتفاق در ذیل متن احادیث بوده است و ما گاهی اندکی دست بردیم و البته در ذیل شماری از احادیث پاره ای توضیحات نیز افزودیم .  

امیدواریم که این مجموعه – از نظر کمی کوچک، ولی کیفا بزرگ، مقبول افتد. البته این را هم بگوییم ذکر این احادیث بدین معنا نیست که گردآورنده بدان معارف عامل است و آن زینتهای اخلاقی را شامل، بلکه ما احادیث را آوردیم که ان شاء الله همگان بکوشیم تا جایی که می توانیم بدان زیبایی ها و معارف مزین و عامل شویم گرچه می دانیم عمل بدانها بسی دشوار است و عرصه ایست که مردی ابر مرد می طلبد.

۱) قال رسول الله صل الله علیه : یا علي إذا تقرب العباد إلى خالقهم بالبر فتقرب إليه بالعقل تسبقهم.

پیامبر صلوات الله علیه : ای علی هنگامی که بندگان با نیکی کردن به خالقشان نزدیکی جستند تو با خردورزی به او نزدیکی بجوی که بر آنها پیشی خواهی گرفت . ( خرد و عقلانیت ، گمشده امروز مسلمین ) 

۲) امام صادق علیه السلام : إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْجَمَالَ وَ التَّجَمُّلَ وَ يَكْرَهُ الْبُؤْسَ وَ التَّبَاؤُسَ 
امام صادق عليه السلام : خداوند زيبايى و خودآرايى را دوست دارد و از فقر و تظاهر به فقر بيزار است. ( شاید با توجه به این حدیث بتوان حدس زد که اسلام دینِ اخلاق زیبا ، رفتار زیبا ، کار و شغل زیبا و هنر و تفریح زیبا و کلا زندگی زیباست و برای زندگی زیبا باید فقر و زشتی و پلشتی مادی و معنوی را از جامعه ریشه کن کرد ) 

۳) امام حسين (ع) فرمود: لو عقل الناس و تصوروا الموت بصورته لخربت الدنيا
اگر مردم خرد می ورزیدند و مرگ را به درستی تصور می کردند دنیا قطعا ویران می شد . ( شاید یعنی اینکه اگر مردم صرفا عقل معاد داشتند دنیا خراب می شد و برای عمران دنیا عقل معاش نیز لازم است در حدیث دیگر نیز آمده : « لو عقل اهل الدنیا خربت »).

۴) قال رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : إنّ اللّه َ تعالى يُحِبُّ مَعالِيَ الاُمورِ وأشرافَها ، ويَكرَهُ سَفسافَها. 
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمودند :  خداوند متعال كارهاى والا و شريف را دوست دارد و كارهاى پست و حقير را خوش ندارد. ( بنابر این حدیث مسلمین باید با همت عالی به انجام کارهای والا و با شکوه همت گمارند در حدیث دیگر است : « لَا شَرَفَ كَبُعْدِ الْهِمَّة : هیچ شرافتی چون بلند همتی نیست » . یا در حدیث دیگر است « قَدْرُ الرَّجُلِ عَلَى قَدْرِ هِمَّتِه : منزلت هر کس به اندازه همت اوست »  یا در حدیث دیگر است «  مَنْ رَقَى دَرَجَاتِ الْهِمَمِ عَظَّمَتْهُ الْأُمَم : هر که بر نردبان همت ها بالا رود ، ملت ها او را بزرگ دارند » . 

این احادیث نشان می دهد که مسلمین را بایسته و شایسته است که با همت بلند و پشتکار عالی به انجام کارهای والا و با شکوه بپردازند و دون همتی و روزمرگی و قناعت نکوهیده را کنار بگذارند و با همت بلند و پشتکار زیاد بکوشند که هر چه انجام می دهند والا و باشکوه باشد ، کارهایشان والا و باشکوه ، هنرشان والا و باشکوه ، معماریشان والا و باشکوه ، اقتصادشان والا و باشکوه ، سیاستشان والا و باشکوه ، زندگیشان والا و باشکوه ، مرگشان والا و باشکوه  و کلا جامعه و تمدنی والا و با شکوه داشته باشند نه اینکه زندگی پست و حقیری داشته باشند و مورد سرزنش و مذمت دیگران قرار گیرند و غیر مسلمین به مسلمین به دیده حقارت و کم مقداری بنگرند ).

۵) رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : ـ لَمّا قالَ لَهُ رجُلٌ : اُحِبُّ أن يَرحَمَني رَبّي   : اِرحَمْ نَفسَكَ ، و ارحَمْ خَلقَ اللّه ِ يَرحَمْكَ اللّه ُُ.
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در پاسخ به مردى كه عرض كرد : دوست دارم پروردگارم به من رحم آورد ـ فرمود : به خودت رحم کن و به خلق خدا هم رحم كن تا خداوند بر تو رحم آورد . ( از این حدیث می توان حدس زد که رحمت خداوند چیز سومی نیست و اگر فردی و جامعه ای و مردمانی به خودشان رحم کنند و به دیگران هم رحم کنند مشمول رحمت خدا قرار می گیرند و اگر دندان به خوردن یکدیگر تیز کنند و کار و زندگیشان تکالب و سگیدن با هم باشد طبیعتا مورد خشم و غضب خدا قرار می گیرند ).

۶)امام صادق علیه السلام: «إذا خَرَجَ القائِمُ يَقومُ بِاَمرٍ جَديدٍ وَ كِتابٍ جَديدٍ وَ سُنُّةٍ جَديدٍ وَ قَضاءِ جَديدٍ...» 
ترجمه: هنگامی که قائم [علیه السلام] خروج می‌نماید، به امر جدید، کتاب جدید، روش جدید و داوری جدید قیام می‌نمایند.( شاید بتوان از این حدیث فهمید که دوران ظهور دورانی بی سابقه و کاملا جدید در تاریخ جهان است نه دوره برگشت و تکرار گذشته ، در حدیث دیگر نیز این بی سابقه و کاملا جدید بودن دوران مهدی نیز بیان شده است و آمده است که : « عن ابي عبد الله : اذا قام القائم عجل الله فرجه الشریف جاء بأمرٍ جديدٍ كما دعا رسول الله صلی الله علیه واله وسلم في بدو الاسلام الي امر جديد.) 

۷) پيامبر صلي الله عليه و آله: عُمّالُكُمْ اَعْمالُكُمْ، كَما تَـكونونَ يُوَلّى عَلَيْكُمْ؛ 
كارگزاران شما [نتيجه]، اعمال شما هستند، همان گونه كه هستيد، بر شما حكومت مى شود.  ( شاید از این حدیث بتوان فهمید که مردم برای اصلاح حکومتشان ، باید از اصلاح خودشان شروع کنند  متاسفانه مسلمین علیرغم تظاهرشان ، به شدت پیرو منافع شخصی و خانوادگی و زن و بچگی و یا صنفی و حداکثر قومی و قبیلگی هستند و منافع کل جامعه برایشان کم اهمیت است همین از عوامل عقب ماندگی مسلمین است . مسلمین باید منافع جامعه و کشوری که در آن می زیند و حتی منافع کل جهان اسلام را بر منفعت شخصی و خانوادگی مقدم دارند و از رهگذر اصلاح خود و خانواده شان حکومت و جامعه را اصلاح کنند چرا که با اینکار حتی منفعت شخصیشان بیشتر تامین می شود چرا که شخص جدای از جامعه نیست و اگر منفعت کل جامعه تامین شود لاجرم اشخاص نیز به منفعت بیشتری می رسند اما متاسفانه مسلمین از این مهم غفلت دارند و خودشان و خانواده و زن و بچه شان را مقدم بر همه چیز می دانند و می دارند و همین کار ، آنها را بدین روز سیاه نشانده است).

۸)قال رسول الله : " إذا لم تنل المعيشة إلا بمعاصي الله، فعند ذلك حلت العزوبة " . 
ترجمه : هنگامی که معیشت را بدست نتوان آورد مگر با گناه خداوندگار ، پس در آن هنگام تجرد و بی همسری حلال است.
 
۹) قال رسول الله صلی الله علیه و آله : اَلْمُؤْمِنُ دَعِبٌ لَعِبٌ وَ اَلْمُنَافِقُ قَطِبٌ غَضِبٌ .
فرمود : مؤمن خوشرو و بذله‌گو است و منافق بدخو و خشم‌جو ( ایکاش ما مسلمین عبوس بودن و خشک مقدس بودن را نشانه مومنی نمی شمردیم ، گرچه ما به عبوس و قمطریر بودن عادت کردیم ، خصوصا نگارنده ، اما ایکاش به شور و شادی خو می گرفتیم و از زندگی لذت می بردیم . متاسفانه شادی و نشاط و امیدواری به آینده گمشده جوامع اسلامی است).

۱۰) قال رسول الله : اختلاف امتی رحمه : اختلاف داشتن امت من مایه رحمت است . ( از این حدیث می توان فهمید که نه تنها اختلاف داشتن و نظرات متعدد و متنوع داشتن چیز بدی نیست بلکه برعکس موجب تحرک و تعالی و ترقی است چرا که وقتی  نظرات مختلف و آرای متنوع و حتی متضاد در جامعه مطرح بود و بستر تضارب آن آرا نیز مهیا بود همین تضارب آرا موجب تولد نظر بهتر و برتر شده و این از موجبات تکامل و تعالی ملل است  .: اِضرِبُوا بعضَ الرأيِ ببعضٍ يَتَوَلَّدْ مِنهُ الصَّوابُ.

متاسفانه ما مسلمین عادت کردیم که خود را « عقل کل » و « حق مطلق » می شمریم و هر که خلاف ما سخنی گوید با چماق تکفیر و تفسیق او را از میدان به در می کنیم و همین موجب شده جوامع اسلامی دچار رخوت و رکود و عقب ماندگی گردند و به وضعیت اسف بار فعلی دچار شوند و در برابر غرب و حتی شرق خوار و خفیف شوند بر مسلمین است که به عقاید و آرای متعدد و متنوع و حتی متضاد یکدیگر احترام بگذارند و با تکفیر کردن و توهین کردن بساط تفکر و تامل را در هم نپیچند البته پیامبر می فرماید : اختلاف امتی : یعنی اختلاف داشتن در چارچوب امت من بودن مایه رحمت است . پس باید ضمن حفظ چارچوبهای کلی و قواعد اصلی اسلام که در قرآن مطرح است ، بستر اختلاف نظر و تفاوت آرا و حتی تضاد فکری را باز کرد البته تضاد فکری که عقلانی باشد همان که از آن با عنوان « عقلانیت آزاد قرآنی » نام می بریم.

۱۱)قال رسول الله : ایُّمَا امْرِئٍ وَلِیَ مِنْ أمْرِ المُسْلِمِینَ وَلَمْ یَحُطْهُم بِما یَحُوطُ بِهِ نَفْسَهُ لَمْ یَرَحْ رائِحَةَ الجَنَّةِ.
هر کس بخشی از کار مسلمانان را بر عهده گیرد و در کار آن‌ها مانند کار خود دلسوزی نکند، بوی بهشت را استشمام نخواهد کرد . ( از این حدیث چه بسا اهمیت امانتداری و پاسداری مسئولیتها و طعمه و سفره ندانستن قدرت را بتوان فهمید ).

۱۲)  قال علی علیه السلام : اِلهی ما عَبَدْتُكَ خَوْفاً مِنْ نارِكَ وَ لا طَمَعاً فی جَنَّتِكَ بَلْ وَجَدْتُكَ اَهْلاً لِلْعِبادَةِ فَعَبَدْتُكَ. 
امام علی فرمود : خدایا من تو را نه به خاطر بیم از كیفرت و نه به خاطر طمع در بهشتت پرستش كرده ام؛ من تو را بدان جهت پرستش كردم كه تو را شایسته ی پرستش یافتم. ( در این حدیث شریف انسان گرایی اسلامی - علوی آشکار است . حقیقتا کرامت انسان ایجاب می کند بی بیم و امید و صرفا از سر شرافت نفس خویش و وجدان اخلاقی زیبا پرست خود و نیز شایستگی خدای علی عظیم او را پرستش کند . انسان گرایی اسلامی – علوی امروز شدیدا مورد نیاز جوامع اسلامی است ).

۱۳)رسول اللّه صلي الله عليه و آله : اِعمَل لِدُنياكَ كَأَنَّكَ تَعيشُ أبَدا ، وَاعمَل لاِآخِرَتِكَ كَأَنَّكَ تَموتُ غَدا . 
پيامبر خدا صلي الله عليه و آله : براى دنيايت چنان كار كن كه گويى تا ابد زنده مى مانى ، و براى آخرتت چنان كار كن كه گويى همين فردا خواهى مُرد. ( نباید به بهانه آخرت گرایی دنیا را ویرانه کرد و یا به دستاویز دنیا گرایی ، آخرت و اخلاق و جاودانگی و شرافت را پایمال کرد ).

۱۴) رسول اللّه صلي الله عليه و آله : الخَلقُ عِيالُ اللّه ِ ، فَأَحَبُّ الخَلقِ إلَى اللّه ِ مَن نَفَعَ عِيالَ اللّه ِ ، وأدخَلَ عَلى أهلِ بَيتٍ سُرورا . 
رسول خدا صلي الله عليه و آله : خلق ، نانخور خدايند ، از اين رو محبوب ترينِ خلق در نزد خدا ، كسى است كه به نانخوران خدا سودى برساند و خانواده اى را شادمان كند . ( اهمیت خیر رسانی به خلق خدا و سود رساندن به بندگانش و کمک و مساعدت کردن به دیگران و نه صرفا عبادت کردن ، از این حدیث مشخص است بعضی افراد با خدا خوبند ولی با بندگان خدا بد هستند در حالیکه بهترین ها آنانند که نسبت به بندگان خدا مثل خود خدا خوب هستند و چه خوش گفت شاعر :
نخورد از عبادت بَر آن بی خرد / که با حق نکو بود و با خلق بد).

۱۵) امام علی عليه السلام : عامِلْ سائرَ النّاسِ بالإنصافِ ، و عامِلِ المؤمِنينَ بالإيثارِ . 
امام على عليه السلام : با ديگر مردم به داد و برابری رفتار كن و با مؤمنان به ايثار و از خود گذشتگی. ( حقیقتا چه دشوار است که آدمی با مردم غیر مومن با برابری برخورد کند و همیشه حق را به خود ندهد و البته با مومنان نیز چنان برخورد کند که گویا همواره حق با مومنان است این معنای مطروحه اهمیت حق الناس و حق الجامعه را در دل و دیده اسلام نشان می دهد) 

۱۶) در احادیث اسلامی به نقل از حضرت مسيح عليه السلام: خُذُوا الْحَقَّ مِنْ اَهْلِ الْباطِلِ وَ لا تَأْخُذُوا الْباطِلَ مِنْ اَهْلِ الْحَقِّ،كونوا نُقّادَ الْكَلامِ؛ 
حق را از اهل باطل فراگيريد و باطل را از اهل حق فرا نگيريد. سخن سنج و عیب گیر باشيد ( اهمیت تعصب نداشتن بر داشته و افکارهای خویش و ضرورت نقد و نقادی در این حدیث روشن می شود ؛ متاسفانه جوامع اسلامی از اهمیت نقد و عیب گیری از خویشتن یا به قولی نقد درون گفتمانی غافلند و همین از عوامل مهم در انحطاط مسلمین است باید شجاعانه به انتقاد و عیب یابی از خویشتن پرداخت تا بتوان پیش رفت ).

۱۷) قال رسول اللّه صلي الله عليه و آله : اِلهَوا وَالعَبوا فَإِنِي أكرَهُ أن يُرى في دينِكُم غِلظَةً. 
پيامبر خدا صلي الله عليه و آله : سرگرمى داشته باشيد و تفريح كنيد؛ چرا كه خوش نمى دارم در دين شما درشتى و سختى ديده شود . ( متاسفانه عده ای به نام دین با بازی و سرگرمی و حتی هنر و موسیقی و شادی و ... مخالفت می کنند در حالیکه این حدیث شریف صریحا بیان می کند که باید بازی و سرگرمی داشت چرا که روح و نفس انسان بدان نیاز دارد و آنچه بد است سرگرمی نیست بلکه سر در گمی است متاسفانه تفریح و شادکام بودن و هنر سرگرم کننده داشتن ، چندان مورد اعتنای مومنین نیست). 

۱۸) قال النبي صلى الله عليه   :والذی نفسی بیده لو لم تذنبوا لذهب الله بکم و لجاء بقوم یذنبون فيُستغفرون الله ، فيغفر لهم 
پیامبر فرمود : سوگند به آنکه جانم در دستش است  اگر شما گناه نمی کردید ؛ خدا شما را از میان می برد و گروهی می آورد تا گناه کنند و آنگاه از خدا طلب بخشش کنند تا خدا آنها را ببخشد .( گناه ذاتی انسان است و موجب آبادانی دنیا « انی جعلت معصیه بنی آدم سببا لعماره الدنیا » . اما آنچه مهم است این است که پس از هر گناه باید استغفار کرد و به سوی خدا بازگشت چرا که با این کار خدا همان گناهان را مایه خیرات و حسنات قرار می دهد : یا مبدل السیئات بالحسنات البته گناهی که فردی و خدایی باشد احتمال بخشش بیشتر است تا گناه بر جمع و جامعه و منظور از جمع و جامعه فردافرد غیر ما نیست بلکه کل جمع و جامعه است که شخصیتی مستقل از فردافرد دارد )

۱۹) قال رسول الله : نِعْمَ الْعَوْنُ عَلَى تَقْوَى اللَّهِ الْغِنَى‏» ثروت  وسیله خوبی برای تقوای خدا داشتن است » 
از این حدیث اهمیت داشتن ثروت و اقتصاد قوی برای جامعه مسلمین آشکار می شود البته همانطور که بیان شده ثروت و اقتصاد وسیله ایست برای تقوای الهی و در واقع وجود داشتن مال و مکنت و ثروت وافر در جامعه ، خود عاملی است که افراد جامعه با آسودگی و فراغت به عبادت خداوند بپردازند و دغدغه معاش آنها را از بندگی خدا باز ندارد در حدیث دیگر آمده است ؛ قال رسول الله  صلى الله عليه و آله : اللّهُمَّ بارِك لَنا فِي الخُبزِ ، و لا تُفَرِّق بَينَنا و بَينَهُ ؛ فَلَولاَ الخُبزُ ما صَلَّينا و لا صُمنا ، و لا أدَّينا فَرائِضَ رَبِّنا. 

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : بار خدايا! براى ما در نان بركت قرار ده و ميان ما و آن، جدايى مينداز . اگر نان نبود ، ما نماز نمى خوانديم و روزه نمى گزارديم و واجب هاى پروردگارمان را انجام نمى داديم.

بنابراین تامین معیشت شرافتمندانه و مکنت آبرومندانه از وظایف هر حکومت اسلامی است و البته مسلمین نیز باید برای تامین معاش حداکثر تلاش را انجام دهند البته همانطور که ذکر شد داشتن معیشت شرافتمندانه و زیست و زندگی ای زیبا و بی دغدغه نباید موجب غرق شدن در شهوات و آلودگی ها شود بلکه باید وسیله ای باشد تا با فراغت بیشتر خدا را عبادت و پرستش و بندگی کنیم و شکر و سپاس نعمات الهی را بجا آوریم .

۲۰) قال رسول الله  : إن الله يحب إذا عمل أحدكم عملا أن يتقنه  : همانا خداوند دوست دارد هنگامی که یکی از شما کاری را انجام می دهد آن را درست و استوار انجام دهد. ( چه بسا از این حدیث بتوان ضرورت مسئولیت پذیر بودن و وجدان کاری داشتن را فهمید متاسفانه مسئولیت پذیری و وجدان کاری داشتن در جوامع اسلامی نه تنها ممدوح است بلکه نشانه بلاهت و حماقت تلقی می شود و از زیر کار گریختن و سمبل کاری نشانه زرنگی و زیرکی).

۲۱) مَرَّ رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله بمَجْنونٍ، فقالَ: ما لَهُ ؟ فقيلَ : إنّهُ مَجْنونٌ ، فقالَ : بَلْ هُو مُصابٌ ، إنَّما المَجْنونُ مَن آثَرَ الدُّنيا على الآخِرَةِ. 
 :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بر ديوانه اى گذشت و پرسيد: او را چه شده است؟ گفتند: او ديوانه است. فرمود: نه، او آسيب ديده است. ديوانه واقعى كسى است كه دنيا را بر آخرت ترجيح دهد. 

( این حدیث شریف پاسخی است محکم بدانها که مجانین را به دیده حقارت و پستی می نگرند در حالیکه مجانین واقعی دنیا پرستان و شهوت پرستان و آخرت گریزانند ).

۲۲) قال علی علیه اسلام: اقْدَمُوا عَلَى اللَّهِ مَظْلُومِينَ وَ لَا تَقْدَمُوا عَلَيْهِ ظَالِمِينَ : چون به دیدار خدا می روید اگر ستمدیده باشید بهتر از آنست که ستمگر باشید . ( متاسفانه بعضی ها برای اینکه مظلوم نباشند حاضرند جلاد باشند این حدیث شریف صریحا می گوید که مظلوم و محروم و شهید بودن بهتر است از ستمگر و جنایتکار بودن ؛ به قول فردی اگر می خواهی چون مسیح باشی مظلوم و شهید باش نه ظالم و جلاد ؛ همچنانکه حسین بودن و ستمدیده شهید شدن بهتر از یزید بودن و سر مستانه و ستمگرانه پیروز شدن است )

۲۳) قال علی علیه السلام فی توبیخ بعض اصحابه : و إِنِّي لَعَالِمٌ بِمَا يُصْلِحُكُمْ وَ يُقِيمُ أَوَدَكُمْ وَ لَكِنِّي لَا أَرَى إِصْلَاحَكُمْ بِإِفْسَادِ نَفْسِي : 
علی علیه السلام در توبیخ شماری از یارانش فرمودند: و من می دانم که چه چیز شما را اصلاح می کند و کژی هایتان را راست می گرداند ولی من هرگز روا نمی دارم تا با ( بهانه) اصلاح شما خودم را فاسد کنم. (شاید منظور حضرت این باشد که من می دانم و می‌توانم که شماری از شما را با تهدید کردن یا تبعید و زندان کردن و حتی کشتن همرا خود سازم و عده‌ای دیگر را با تطمیع کردن و پول دادن و منصب و مقام دادن، مطیع و منقاد خود کنم ولی من ِ علی دوست ندارم با این کردارهای ناشرافتمندانه و زشت، کار خود را بسامان و روان کنم، متاسفانه در جوامع اسلامی حاکمان بسیاری برخلاف علی علیه السلام رفتار می کنند و حتی حاضرند تا به بهای آدم کردن دیگران خود را حیوان کنند ولی این حدیث این تفکر و منطق را رد می کند). 

۲۴) الإمامُ عليٌّ عليه السلام ـ و قد سُئلَ عنِ الجِماعِ ـ : حَياءٌ يَرتَفِعُ ، و عَوْراتٌ تَجتَمِعُ ، أشبَهُ شَيءٍ بالجُنونِ . الإصْرارُ علَيهِ هَرَمٌ ، و الإفاقَةُ مِنهُ نَدَمٌ، ثَمَرةُ حَلالِهِ الوَلَدُ : إنْ عاشَ فَتَنَ ، و إنْ ماتَ حَزَنَ . 

امام على عليه السلام ـ در پاسخ به اين كه جماع چيست؟ ـ فرمود : پرده شرمى كنار مى رود و شرمگاههايى به هم مى آميزند. شبيه ترين حالت به ديوانگى است. زياده روى در آن پيرى مى آورد، چون از آن حالت به درآيد پشيمان مى شود، ميوه حلالش ، فرزند است كه اگر زنده ماند گرفتار مى كند و اگر بميرد اندوه مى آورد.

(باید توجه داشت واکاوی و واشکافی پدیده « سکسوالیته یا جنسیات » به شدت مورد نیاز جوامع اسلامی و حتی جوامع بشری است امروز تمدن غرب با « سلاح سکس » انسان ها را تخدیر می کند و ما نیز چون از آن لذتی سرخ و مبهم می بریم دیگر به باقی امور عالم عنایت نمی کنیم بنابراین واکاوی دقیق پدیده سکسوالیته و تاسیس کرسی ها و رشته های « سکس شناسی » و نیز « فلسفه سکسوالیته » و همچنین « الهیات سکسوالیته » باید مورد اهتمام مسلمین قرار گیرد تا مبادا غرب با سلاح لذیذ سکس مسلمین را از درون پوچ و منهدم کند . البته مساله سکس مساله عام البلوای روزگار ماست و طبق حدیث مولای متقیان: « النّاس بزمانهم اشبه منهم بابائهم :  
همۀ مردم به اهل زمانشان بيشتر شباهت دارند تا به پدرانشان » و بنابراین باید فکری اساسی برای مسایل سکسی کرد چون انسان و انسانیت از هر لحاظ با جلو آمدن تاریخ ، پیشرفت کرده و در مجموع انسان تر شده ولیکن از لحاظ اخلاق سکسی همچنان در احوال بهایم مانده است و توانایی مقابله و مبارزه به دیو سکس را ندارد.

۲۵) امام صادق عليه السلام: لا تَغْتَرّوا بِصَلاتِهِمْ وَلا بِصيامِهِمْ، فَإِنَّ الرَّجُلَ رُبَما لَهِجَ بِالصَّلاةِ و َالصَّوْمِ حَتّى لَوْ تَرَكَهُ اسْتَوْحَشَ ، وَلكِنِ اخْتَبِروهُمْ عِنْدَ صِدْقِ الْحَديثِ وَأداءُ الأمانَةِ؛ 

فريب نماز و روزه مردمان را نخوريد، زيرا آدمى گاه چنان به نماز و روزه خو مى كند كه اگر آنها را ترك گويد، احساس ترس مى كند، بلكه آنها را به راستگويى و امانتدارى بيازماييد .( در این حدیث ضمن بیان روانشناسی برخی مصلین و صائمین لزوم لحاظ شدن صدق و امانتداری بجای توجه به تنسک ظاهری گوشزد شده است جا دارد در نظام آموزشی کشورهای اسلامی بجای توجه بیش از حد به تنسک به ظواهر شرعی از دانش آموز صداقت و امانتداری بخواهند و به او بیاموزند که « صداقت و امانتداری » دو ویژگی بارز یک مسلمان راستین است. 

البته امانتداری معنای موسع دارد و شامل می شود : پاس داشتن و نیک ادا کردن هر شغل و کار و حرفه و مسئولیت و پست و مقامی که به انسان محول و امانت داده می شود . البته علاوه بر تربیت افراد جهت حفظ امانت ، قرار دادن قوانین سفت و سخت که به شدت بر افراد نظارت کند لازم است چرا که ذات انسان میل به بدی و زشتی و مسئولیت گریزی و راحت طلبی فردی و منفعت گرایی شخصی دارد و باید با قوانین سفت و سخت جلوی مسئولیت گریزی و منفعت گروی افراد را گرفت و بجای آن توجه به منافع جمع و جامعه و ملیت و تمدن را قرار داد  ).

۲۶) قال رسول الله صلي الله عليه و آله : اِنَّ اللّه َ يُحِبُّ اَنْ يُؤخَذَ بِرُخَصِهِ كَما يُحِبُّ اَنْ يُؤخَذَ بِعَزائِمِهِ؛ 
خداوند دوست دارد از امور مجاز و روا داشته اش استفاده شود هم چنانكه دوست دارد به تكاليفش عمل شود . ( یعنی دین فقط دین " نه " نیست بلکه باید به " آری های " دین نیز توجه کرد و تمتع جست ).

۲۷) قال علی عليه السلام : مَن مَلَكَ استَأثَرَ . 
امام على عليه السلام : هركه حاکم شود انحصار طلب و خودکامه مى گردد.  ( شاید از این حدیث لزوم مراقبت و نظارت دایمی از حاکمان را بتوان فهمید در واقع مردم در کشورهای اسلامی وظیفه دارند بی هیچ مماشاتی ، حاکمان خود را تحت نظر داشته باشند و این سیره بزرگان دین بوده است . امیر المومنین که امام معصوم است در نهج البلاغه خطبه ۲۱۶ ، می فرماید : « فلا تکفوا عن مقاله بحق او مشوره بعدل فانی لست فی نفسی بفوق ان اخطی و لا آمن ذلک من فعلی الا ان یکفی الله من نفسی . یعنی : پس از گفتن حق یا مشورت در عدالت خودداری نکنید ، زیرا خود را برتر از آن نمی دانم که اشتباه کنم و از آن ایمن باشم ، مگر آنکه خداوند مرا حفظ فرماید ». 

باید توجه داشت که در نگاه اسلام و قرآن ، جز ذات خداوند منان ، باقی افراد  ، جملگی و بی استثناء ، خطا پذیر و عیب دارند ؛ این را بر اساس این آیه شریفه می گوییم: «لَا يُسْأَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَهُمْ يُسْأَلُونَ . آیه ۲۳ سوره انبیاء . ترجمه مکارم شیرازی : هیچ کس نمی‌تواند بر کار او خرده بگیرد؛ ولی در کارهای آنها، جای سؤال و ایراد است». به صراحت این آیه در کار همگان جز خداوند جای ایراد و خطا هست و بنا بر این همه افراد جز خدا خطا پذیرند لذا  از ایشان می تواند عیب و ایراد گرفت و ایشان را نقد کرد . در حدیث هست که رسول الله فرمودند : « انی مسوول و انکم مسوولون » البته علاوه بر حاکمان که بی استثنا مسئولند ؛ مردمان نیز مسئولند و باید پاسخ دهند که تا چه حد به وظایف اجتماعی خویش ، نه وظایف فردی و زن و بچگی و قومی و قبیلگی ، در قبال کشور و جامعه خویش عمل کردند). 

۲۸) قال رسول الله صلی الله علیه و آله
النَّدَمِ تَوْبَة و التّائبُ مِن الذَّنبِ كَمَـنْ لا ذَنْبَ لَهُ
پیامبر اعظم مى فرمايد:پشيمانى براى توبه كافى است و كسى كه از گناه توبه كند همانند كسى است كه گناهى نكرده است. ( چه بسا از این حدیث فهمید که نباید نومید شد یا در توبه کردن دچار وسواس شد چرا که ممکن است این وسواس موجب نومیدی انسان از درگاه ارحم الراحمین شود و از این رهگذر در دام ابلیس بیافتد در حالکیه عفو خدا بیشتر از جرم ماست و راه توبه هیچگاه بسته نیست).

۲۹) امام على علیه السلام فرمودند: 
« العِلمُ سُلطانٌ، مَن وَجَدَهُ صالَ بِهِ، ومَن لَم يَجِدهُ صيلَ عَلَيهِ : دانش، سلطنت و قدرت است، هر كه آن را بيابد، با آن يورش برد و هر كه آن را از دست بدهد، بر او يورش برند». ( هر چه از اهمیت این حدیث و زیبایی و کاربردی بودن آن سخن بگوییم کم گفتیم . براستی اگر مسلمانان به سلاح علم مجهز می شدند و به نوآوری علمی و ابتکار می پرداختند امروز بدین حال و روز رقت بار بودند ؟ متاسفانه مسلمانان علم و نوآوری علمی را کنار نهادند و آنقدری هم که به علم پرداختند علوم شرعی بود در حالیکه علمی که سلطان است علوم طبیعی و ریاضی و فنی و مهندسی و از این دست علوم است . دلیل دیگر بر این مدعا این است که در حدیث معروف پیامبر هم آمده است که: «اطلبوا العلم ولوا بالصین» . آیا علمی که برای کسب آن تا چین باید رفت علم اصول و فقه و شرعیات است یا علوم طبیعی و مهندسی و فنی و تجربی و نیز علوم انسانی  ؟ متاسفانه مسلمین علوم تجربی و ریاضی را کناری نهادند و همانقدری هم که به علم پرداختند علوم شرعی بود و این یکی از عوامل بدبختی و فلاکت مسلمین بود البته در دوره طلایی تمدن اسلامی به علوم تجربی و ریاضی و انسانی توجهی شد اما این توجه هم بیشتر صرف شرح کردن و تعلیقه زدن بر علوم دیگر ملل شد و نوآوری علمی چندانی صورت نگرفت بنابراین اگر ما می خواهیم در جهان جدید حرفی برای گفتن داشته باشیم یا لااقل بیشتر از این عقب نمانیم  باید به طور جد به علوم تجربی و فنی و ریاضی و البته علوم انسانی بپردازیم تا شاید از این واماندگی نجات یابیم.

۳۰) قال رسول الله صلي الله عليه و آله : اَوَّلُ ما يوضَعُ فى ميزانِ الْعَبْدِ يَوْمَ الْقيامَةِ حُسْنُ خُلْقِهِ؛ 
نخستين چيزى كه روز قيامت در ترازوى اعمال بنده گذاشته مى شود، اخلاق خوب اوست .( امیدواریم خدا به همه ما حسن خلق دهد چرا که حسن خلق گمشده جامعه ماست جالب اینکه در این حدیث بر خلق حسن تاکید کرد نه تنسک به ظواهر شرعی که البته آنها نیز به اندازه خود و نه بیشتر ، لازم است ).

۳۱) قال رسول اللّه صلي الله عليه و آله : الدُّنيا حَرامٌ عَلى أهلِ الآخِرَةِ ، وَالآخِرَةُ حَرامٌ عَلى أهلِ الدُّنيا ، وَالدُّنيا وَالآخِرَةُ حَرامانِ عَلى أهلِ اللّه ِ عز و جل . 
رسول خدا صلي الله عليه و آله : دنيا بر اهل آخرت ، حرام است و آخرت ، بر اهل دنيا حرام ؛ امّا دنيا و آخرت ، بر اهل خداى عز و جل حرام است.

۳۲) الإمامُ الرِّضا عليه السلام : أحسِنِ الظَّنَّ باللّه ِ؛ فإنّ اللّه َ عَزَّ و جلَّ يقولُ : أنا عِندَ ظَنِّ عَبدِيَ المُؤمِنِ بي؛ إن خَيرا فخَيرا، و إن شَرّا فَشَرّا . 
امام رضا عليه السلام : به خداوند گمان نيك ببر ؛ زيرا خداى عزّ و جلّ مى فرمايد : من نزد گمان بنده مؤمن خويشم ؛ اگر گمانِ او به من نيك باشد ، مطابق آن گمان با او رفتار كنم و اگر بد باشد نيز مطابق همان گمانِ بد با او عمل كنم.

۳۳) قال رسول الله  : امام قوم و هم لها کارهون لا تجاوز صلاته اذنه . 
پیامبر : پیشوای جامعه و مقتدای گروهی که مردم از او و عملکردش راضی نباشند ولی او حکومت خود را بر آنان تحمیل کند ، نمازش از گوشش بالاتر نمی رود .( معنای حدیث روشن است حضرت علی نیز در خطبه ۲۰۸ نهج البلاغه خطاب به مردم کوفه نزدیک به این معنا را می فرماید : « و لیس لی ان احملکم علی ما تکرهون؛ و مرا نرسد که شما را به چیزی که دوست ندارید اجبار کنم ». 

۳۴) قالَ رَسُولُ اللّهِ صلي الله عليه و آله: اَعْقَلُ النّاسِ اَشَدُّهُمْ مُداراةً لِلنّاسِ و اَذَلُّ النّاسِ مَنْ اَهانَ النّاسَ.  
رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: داناترين مردم كسى است كه با مردم بيشتر مدارا كند و پست ترین مردم كسى است كه مردم را خوار شمرد .
( آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است / با دوستان مروت با دشمنان مدارا )

۳۵) الإمامُ الصّادقُ علیه‌‏السلام:
إنّ اللّه‏ جلَّ ثناؤهُ لَیَعتَذِرُ إلی عَبدِهِ المؤمنِ الُمحْوِجِ فی الدنیا کما یَعتَذِرُ الأخُ إلی أخیهِ 
امام جعفر صادق علیه‌‏السلام: 
(در روز قـیـامت) خـداوند، جـلّ ثناؤه، همچنان که برادری از برادرش پوزش می‌‏خواهد، از بنده مؤمن که در دنیا نیازمند بود ،  پوزش می طلبد . ( ایکاش ما از خدا یاد می گرفتیم و فرهنگ پوزش خواستن و عذر طلبیدن در میان مسئولانمان و مردممان نهادینه می شد ).

۳۶) قال رسول الله : إنهن یغلبن الکرام و یغلبهن اللئام 
زنان می‌توانند بر مردان بزرگوار غلبه پیدا کنند، اما مردان پست می‌توانند بر زنان غالب ‌شوند. ( تاکید این حدیث بر مقام و منزلت و کرامت زنان حتی از حدیث " ما اکرم النساء الا الکریم و لا اهانهن الا اللئیم " بیشتر است ).

۳۷) قال الباقر علیه السلام : اَلعافُونَ عَنِ‌النّاسِ یَدخُلونَ الجَنَّةَ بِغَیرِ حِساب.
کسانی که همواره خُلق و طبعشان عفو و گذشت از دیگران است (فردا) بدون حساب، وارد بهشت خواهند شد. ( چه سخت است از گناه دیگران گذشتن ).

۳۸) قال الصادق علیه السلام : کافر سخیّ أرجى إلى الجنّة من مسلم شحیح .
امام صادق می فرمایند: امید به بهشت رفتن کافر سخاوتمند بیشتر است تا  مومن بخیل. ( باید اعتراف کرد که در دنیای سرمایه داری مدرن که بر حول منفعت هر چه بیشتر شخصی و سود حداکثری فردی شکل گرفته جایی برای سخاوت و دست و دل بازی و عطای به دیگران نیست اما ما باید بکوشیم به مجاهدت با نفس اماره خویش سخاوتمند بود. در حدیثی دیگر می فرماید : خصلتان لایجتمعان فی مومن : البخل و سوءالخلق؛ متاسفانه نگارنده نیز به این دو صفت رذیله آلوده است ولی امیدوارکه با تلاش و دعای خیر بر آنها غالب گردد)

۳۹) قال علی علیه السلام: لو لم ینه الله سبحانه عن محارمه لوجب ان یجتنبها العاقل: اگر خداوند سبحان از حرامهایش نهی نمی کرد باز هم بر خردمند لازم بود که از آنها دوری کند. ( یعنی زشتی اعمال ذاتی آنهاست و شرافت نفس و اخلاق مداری و زیبایی عام پرستی، نه صرفا زیبایی پرستی صوری و ظاهری ، حکم می کند از کارهای زشت و پلشت اجتناب کرد و برای تشخیص عمل زشت و غیر اخلاقی از عمل زیبا و اخلاقی راهکار این است که هر عملی را با مخالف آن بسنجیم و سپس بی طرفانه داوری کنیم کدام زیباتر است مثلا : بد اخلاقی با خانواده و مردم زیباتر است یا خوش اخلاقی یا مثلا انصاف در فروش کالا زیباتر است یا گران فروشی یا روابط جنسی بی بند و بار و حریصانه زیباتر است یا روابط جنسی نجیبانه ، یا سقط جنین زیبا تر است یا نگهداری فرزند و قس علی هذا باید توجه داشت که «زیبایی کردار» باید یک اصل در اخلاق و فقه و شریعت و نظام سیاسی و نظام اجتماعی و خانواده و حتی احکام عبادی فردی قرار گیرد چرا که فرمودند « ان الله جمیل و یحب الجمال » بنابراین برای جلب رضایت خدای زیبای ِ زیبایی دوست باید اصل « زیبایی کردار » را وارد فقه اسلام کرد البته برای اصلاح فرد و جمع نباید تنها به فقه و شریعت تاکید کرد بلکه باید داشتن وجدان اخلاقی و برخورداری از شرافت نفس و نیز روحیه زیباپرستی اخلاقی را در میان جامعه ترویج کرد تا افراد ضمن اتکا به فقه و شریعت ، اتکایی هم بر وجدان اخلاقی و زیبایی پرستی اخلاقی و شرافت نفس داشته باشند و با این دو سلاح به جنگ با معاصی بپردازند. 

باید دانست که فقه و شریعت به تنهایی برای مخالفت با گناه کافی نیست چون ما مسلمین به قول فردی شاید یک توضیح المسایل در دستی داشته باشیم ولی یک توجیه المسایل دوبرابر آن ، در دست دیگر داریم ، که گناه و معصیت و ظلم و تعدی و تجاوز خویش را توجیه می کنیم لذا علاوه بر فقه و شریعت ، وجدان و شرافت هم برای زندگی اخلاقی و مومنانه لازم است در هر حال اخلاقی و ایمانی و ابراهیمی زیستن کاری بسیار دشوار است). 

۴۰) قال علی علیه السلام: اَلْمُتَعَبِّدُ بِغَيْرِ عِلْمٍ كَحِمَارِ اَلطَّاحُونَةِ يَدُورُ وَ لاَ يَبْرَحُ مِنْ مَكَانِه 
عبادت کنندۀ بدون دانش، مانند چهارپاى آسیاب است که مى گردد و از مکان خود خارج نمى شود. ( چه بسا از این حدیث بتوان یکی از دلایل عقب ماندگی مسلمین را متوجه شد توجه بیش از حد به ظواهر شریعت به ویژه از طرف علمای دین و فربه کردن بیش از حد فقه (فقهی که تنها ۹ درصد قرآن است و نه بیشتر ) و تبدیل آن به فقهی «سخت و ثابت و پیچیده و بد منظر و دست و پاگیر » از عوامل عقب ماندگی مسلمین است در حالیکه فقه باید « سهل و پویا و ساده و زیبا و دست گیر » باشد به هر حال باید علمای مسلمین پیش از اینکه بیشتر از این دیر شود و مردم و به ویژه جوانان دین گریزتر شوند بکوشند اصلاحاتی در دین و شریعت ایجاد کنند و با وارد کردن دو اصل «اخلاق» و «زیبایی» جوانان را مجذوب دین کنند و بکوشند به پرسش های متعدد ایشان جواب قانع کننده دهند به هر حال وظیفه علما سنگین است چنان که فرمود: «صنفان من الناس اذا صلحا صلح الناس و اذا فسدا فسد الناس : العلما و الامراء ترجمه: دو گروه از مردم هستند که اگر اصلاح شوند مردم اصلاح می شوند و اگر فاسد و تباه شوند مردم تباه می شوند : علما و حاکمان » البته همانطور که پیشتر بیان شد این مساله ، وظیفه فردافرد یک جامعه را برای ابتدا انتقاداز خود و اصلاح خود و سپس انتقاد و اصلاح دیگران ساقط نمی کند ) 

در پایان آرزو می کنیم مسلمین با همت و سعی بلیغ بکوشند تا تمدنی نوین و مدرن که هم حسنات سنت را داشته باشد و هم مزایای مدرنیته ، هم در آن اخلاق و معنویت و نجابت و شرافت و حسن خلق و پاکدامنی و امانتداری و صدق کردار حاکم باشد و هم رفاه مادی و آسایش جسمانی و لذات دنیوی جا داشته باشد و هم دنیا آباد باشد و هم آخرت ؛ برپا کنند و بدین وسیله با ایجاد چنین تمدنی که کاملا جدید است و به هیچ وجه تکرار گذشته نیست، خویش را سعادتمند و رستگار و خوشبخت و مرفه نمایند چرا که حقیقتا سعادت دو عالم حق مسلمین است که برای اسلام و قرآن این همه فداکاری کردند و این با عقلانیت و علم و همت والا و نوآوری و ابتکار و البته اخلاق و شرافت و امانتداری و راست کرداری میسر خواهد شد. ان شاء الله.


گردآورنده: زریر عباسی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
در جنگ روسیه علیه اوکراین کدام پیروز خواهد شد؟
روسیه
اوکراین
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان