کد خبر: ۲۸۳۰۴
تاریخ انتشار: ۰۱ آذر ۱۴۰۰ - ۰۸:۵۲-22 November 2021
کتاب فلسفه به مثابۀ روشی برای زندگی یادنامه‌ای برای پیر ادو است به کوشش مایکل چس، استفان کلارک و مایکل مک گی در سال ۲۰۱۳ از سوی انتشارات ویلی بلک ول منتشر شده است
کتاب ۱۵ فصل بسیار جداب و مهم دارد. یکی از فصول را همان‌طور که دکتر کمالی عزیز هفتۀ پیش گفتند سجاد رضوی نگاشته که عنوانش « خوانش ملاصدار با پیر ادو» نام دارد. من اشاره‌ای کوتاه خواهم داشت به فصلی که یکی از مهم‌ترین دکارت‌شناسان همۀ زمان‌ها یعنی جان کاتینگهام بر در باب پیر ادو نگاشته است. عنوان فصل بدین قرار است: «فلسفه و بهبود فردی: پیوست و گسست در تصور فلسفه از خود از فلسفۀ کلاسیک تا اوان دوران جدید». 

کاتینگهام در این فصل با این قول مشهور و مهم شروع می‌کند که کل تاریخ فلسفه چیزی جز تأمل فلسفه در مفهوم فلسفه نیست. لااقل این‌که یکی از مهم‌ترین کارکرهای فلسفه‌ورزی تأمل در مفهوم فلسفه و فلسفه‌ورزی است. سخن کاتینگهام این است که ادو هم مثل شوپنهاور با تلقی بسته و محدود از فلسفه که آن را به قلمرو بحث‌های دانشگاهی مربوط می‌داند مخالف است و چنان و چندان تصویری از فلسفه را بسط می‌دهد و معرفی می‌کند که پیوند نزدیکی با مسایل ملموس و عینی زندگی ما انسان‌ها دارد. ادو بر طبق نظر کاتینگهام با تخصصی‌شدن فلسفه هم موافق نیست. این در حالی است که لااقل در جهان انلگو امریکن فلسفه به پیروی از روش شناسی علمی، به روش فروکاسته شده و گونه‌ای تمایل برای تقلید از روش علمی در آن مشاهده می‌شود. 

در این بستر، مقالۀ جان کاتینگهام چهار بخش دارد . در این چهار بخش او سیر تحول مفهوم فلسفه را از یونان تا قرون وسطا و از زمانۀ دکارت تا چرخش علمی مورد توجه و بررسی قرار می‌دهد. همان طور که می‌دانیم بخشی عمده از کارهای ادو این است که نشان دهد فلسفه در یونان باستان ارتباطی مستقیم و نزدیک با زندگی روزمره انسان‌ها داشته است. در این‌جا کاتینگهام البته بسیار بر همد‌دلی ادو با تفکر رواقی و هماهنگی که رواقیان میان قوانین طبیعت، و قوانین فضیلت و هماهنگی انسان با آن‌ها تأکید می‌کند. کاتینگهام با ادو هم‌دلی دارد که کل فلسفۀ یونان از سقراط تا نوافلاطونیان بر رویه‌های مختلف زندگی خوب و خیر برای بشر تأکید دارد. 

در قرون وسطا فلسفه به نظر ادو به خدمت دین در می‌آید با این همه نباید و نمی‌توان اشتراک‌های فلسفۀ یونانی و فلسفۀ قرون وسطا را نادیده گرفت. در این بستر، همه اجزای فلسفۀ فردی چون آکویناس در یونان وجود داشته اما فلسفه آرایش و چینش متفاوتی در قرون وسطا پیدا می‌کند. به تعبیر دیگر، اجزا مشترک هستند اما غایت فلسفه در خدمت کلیسا در می‌آید. اما غایتی دیگر هم برای آن می‌توان متصور شد که همان خیر اعلا است و از این نظر میان تفکر یونانی و قرون وسطایی در مورد فلسفه شباهت‌های جالبی به چشم می‌‌آید.  

هنگامی‌که به دکارت می‌رسیم کاتینگهام سعی می‌کند شباهت‌های اندیشۀ دکارت نسبت به فلسفه را با تفکر یونانی و قرون وسطایی نشان دهد. با این همه رگه‌هایی از اندیشه‌ای دیگر گون در آرای دکارت است که آن را برای چرخش علمی آماده می‌کند. ما معمولاً دکارت را پدر فلسفۀ جدید می‌دانیم. 

دکارت همیشه روش و مشی خود را متفاوت از روش‌‌های موجود تفکر ورزی در نظر می‌گیرد اما به نظر کاتینگهام نباید فکر کنیم این به معنای گسست قطعی از تفکر یونانی و قرون وسطا است. به نظر او، دکارت با معرفی جهان با شیوه‌ای منظم و منضبط این استعداد را دارد که به عنوان یک متفکر نورواقی قلمداد شود. با این همه، یک مؤلقه در این فلسفه با کل مسیر تفکر و تفلسفه از یونان تا فرون وسطا و تا اوان دوران جدید فرق می‌کند و ان تونایی این فلسفه و قدرت ان در تعییر جهان است. فلسفۀ دکارت از این نظر کاربردی و ابزاری برای تغییر جهان است. فلسفه وی ابزاری برای تسلط انسان بر جهان است. با این همه، او معتقد است فلسفه و علمی که بر اساس دستگاه فلسفی‌اش به وجود می‌آید توانایی آن را دارد که نظامی اخلاقی بنیان نهد که برای زندگی خوب و خیر برای بشر مناسب باشد. 

با این تلیقی، ممکن است به نظر آید که این فلسفه در تداوم با تصویر کلاسیک نسبت به فلسفه برای سعادت و زندگی خیر بشر است. اما این گونه نیست. گونه‌ای ابزارگرایی و جدا کردن هدف و وسیله در نظام دکارتی است که راه را بر علم جدید باز می‌کند. این وسیله‌گرایی فلسفه بسیار متفاوت از تلقی یونانیان از فلسفه است که هم‌بستگی نزدیکی میان فلسفه و زندگی می‌دیدند. در این گستره فلسفه‌ورزی خودش گونه‌ای روش خوب زیستن است و این‌گونه نیست که ابزاری برای خوب زیستن باشد. به نظر کاتینگهام این اشتباه است که همۀ مشکلات اخیرمان را ناشی از رویکرد دکارتی و نگاه ابزارگرایانه وی به فلسفه و اخلاق بدانیم اما استدلال این مقاله آن است که اندیشۀ دکارت تلقی بشر مدرن از فلسفه را به مثابۀ هم‌مسیری زندگی فلسفی و پرورش فردی را تغییر داده است.

حسین کاجی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
در جنگ روسیه علیه اوکراین کدام پیروز خواهد شد؟
روسیه
اوکراین
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان