کد خبر: ۲۸۳۰۱
تاریخ انتشار: ۰۱ آذر ۱۴۰۰ - ۰۸:۲۱-22 November 2021
قبل از ورود به متن یادداشت لازم است به چند نکته اشاره کنم
اول) در بررسی یک قتل (غیر از قتل‌های خیابانی یا ناموسی و امثال اینها که قاتل معلوم است) در جستجو برای یافتن قاتل، محور اصلی کارشناسان جنایی برای یافتن قاتل حول این می‌گردد که چه کسی از قتل سود می‌برد و تقریبا در تمامی چنین پرونده‌هایی، قاتل، منتفع از انجام قتل است.

دوم) کنش‌ها و اعتراضات اجتماعی می‌تواند خودجوش یا سازماندهی شده باشد. از ویژگی‌های مهم کنش‌های اجتماعی سازماندهی شده، گستردگی، فراگیر بودن و تداوم داشتن آن است که غالبا در رفتارهای اجتماعی خودجوش دیده نمی‌شود.

سوم) اعتراضات اجتماعی سازماندهی شده، شروع و پایان مشخصی دارد (دلیل این شروع و پایان هر چه می‌خواهد باشد) و سازماندهندگان آن در مقطعی معلوم، آن را شروع و پایان می‌دهند، در حالی که اعتراضات خودجوش نقطه آغاز مشخصی ندارد، در جایی شروع می‌شود، اوج می‌گیرد و در زمانی نامشخص تمام می‌شود. ویژگی مهم این نوع کنشها، مانند لبه سایه است که دقیقا نمی‌توان مرز آن را تشخیص داد. و البته مسئله بسیار با اهمیت این است که در اعتراضات سازماندهی شده، می‌توان به طور دقیق نشان داد که چه کسانی از اعتراض منتفع می‌شوند.

چهارم) اعتراضات این سال‌ها، خواستگاه‌های مختلقی داشته‌اند. اعتراضات صنفی (مانند کارگران هفت تپه، معلمان، رانندگان کامیون، کارگران صنایع نفت و ...)، اعتراضات منطقه‌ای (اعتراض به مسئله آب خوزستان، اعتراض به مسئله آب زاینده رود در اصفهان و ...) اعتراضات فراگیر کشوری (اعتراض به تعطیلی صندوق‌های اعتباری در دی ماه 96 و اعتراض به افزایش قیمت سوخت در آبان 98)

پنج) در اعتراضات سازماندهی شده، حتما یک تشکیلات عهده‌دار سازماندهی اعتراضات است.

حال به متن اصلی تحلیل وارد می‌شویم.

الف: اعتراضات دی ماه 96

این اعتراضات با موضوع تعطیلی صندوق‌های اعتباری و بلوکه شدن دارائی‌های آنها و در شهر مشهد به عنوان یکی از مهمترین مراکز تاسیس این صندوق‌ها آغاز شد و بلافاصله و به سرعت در نزدیک به 100 شهر گسترش یافت. سرعت و پهنای این گسترش برای نویسنده این سطور یک سوال مهم را پدید آورد که آیا این اعتراض با چنین گستره‌ای، یک اعتراض خودجوش است یا یک اعتراض سازماندهی شده؟

تقریبا همه بر این نظر اتفاق دارند که نارضایتی گسترده عمومی، سوخت لازم برای گسترش این اعتراضات بود و از طرفی فضای مجازی این امکان را فراهم کرد تا معترضین همدیگر را پیدا و ترغیب به شرکت در اعتراضات کنند. در این نگاه اما جایی برای سازماندهی و تشکیلات دیده نمی‌شود و به این سوال پاسخ نمی‌دهد که در گستره‌ای به وسعت 100 شهر، چگونه بدون سازماندهی و تشکیلات  اعتراضی به این بزرگی و گستردگی، امکان همزمانی در شروع و پایان پیدا می‌کند. در پاسخ به این نکته، برخی ابزار اینترنت را به جای تشکیلات نشانده‌اند و معتقدند اینترنت و فضای مجازی، همان تشکیلات معترضین بوده است ولی به این نکته توجه ندارند که فضای مجازی، درنهایت می‌تواند ابزار یک تشکیلات باشد و نه خود تشکیلات. در اینجا اشاره به چند نکته ضروری است.

یک) در اعتراضات دی ماه سال 96 تقریبا همه شهرهای معترض غیر از سه شهر اهواز، کرمانشاه و بندرعباس، شهرهای کوچک و کم جمعیت با ویژگی‌های قومی و محلی بودند و آن سه شهر بزرگ هم ویژگی قومی و محلی قدرتمندی را دارا هستند. از طرف دیگر، با وجودی که حجم نارضایتی در شهرهای بزرگ کشور و بخصوص تهران بسیار مشهود است، ولی از پیوستن به این اعتراضات در شهرهای بزرگ تقریبا خبری نیست و حتی در شهر مشهد به عنوان آغاز کننده اعتراض، شاهد اعتراضات گسترده نبودیم. کلید فهم اعتراضات دی ماه 96 در همینجاست. اگر دلیل اعتراضات گسترده دی  96 نارضایتی عمومی بود، چرا معترضان اصلی در آن شرکت نداشتند؟ این سوالی است که در این سال‌ها از هر کس پرسیدم، مطلقا جوابی نشنیدم.

دو) با توجه به اینکه در شهرهای کوچک، تقریبا همه یکدیگر را می‌شناسند و کنش‌های اعتراضی کاملا قابل شناسایی و کنترل است، چگونه است که طی حدود 10 روز، هیچ کنترلی بر اوضاع دیده نمی‌شود و بعد همه اعتراضات با هم و در همه شهرها، غیر از یکی (اهواز، که دلیل آن را می‌توان جداگانه اشاره کرد و عمدتا ناشی از ساختار قومی طایفه ای آن است) به یکباره و در یک روز پایان می‌پذیرد؟ اعتراض ناشی از نارضایتی عمومی که مانند کلید برق نیست که کلید را بزنیم روشن شود و کلید را بزنیم خاموش شود.

سه) از آنجایی که شکل و گستره اعتراضات و عدم پیوستن شهرهای بزرگ که نارضایتی عمیقتری دارند به اعتراضات، تردید جدی در وجود دلیل نارضایتی برای اعتراضات ایجاد می‌کند و وجود تشکیلات گسترده برای کنترل و جهت دادن به اعتراضات را جدیتر می‌سازد. این شک، بعضی را به این صرافت انداخت که خود را طراح و هدایت کننده اعتراضات معرفی کنند که بارزترین آنها، تشکل‌های سلطنت طلب خارج کشور بودند. در داخل کشور هم به طور مشخص حاکمیت اصرار داشت که این اعتراضات  از خارج کشور هدایت می‌شود. 

اصرار بر خارجی بودن هدایت کنندگان اعتراضات آنقدر بالا گرفت که وقتی همه شهرها با هم دست از اعتراض برداشتند، تشکل‌های اپوزیسیون خارج کشور، به گمان  موثر بودن خود، برای فردای همان روز پایان اعتراضات، دعوت به تجمع در آن 100 شهر را دادند و برای اعتراض، در همه این شهرها زمان و مکان اعلام کردند ولی در هیچکدام از این شهرها هیچ تجمع اعتراضی شکل نگرفت. این دعوت به اعتراض در همه روزهای مانده از دیماه و در ماه بعد مکررا تکرار شد ولی همچنان اتفاقی رخ نداد، تا آنجا که حتی سه دعوت کاملا مشخص با نامگذاری "میدان تا میدان" از طرف این گروه‌ها، حتی نتوانست 10 نفر معترض را درهیچ شهری از شهرهای معترض دی ماه 96 به هیچ میدانی بیاورد.. 

مشکل کجا بود؟ آیا به ناگهان آن نیروهایی که هم حاکمیت و هم اپوزیسیون اعلام می‌کردند که اعتراضات دی ماه را هدایت کرده اند به ناگهان دود شده بودند؟ گمان من بر این است که خصوصیات اعتراضات 96، این امکان را صلب کرده بود که آن را خودجوش اعلام کنند ولی به دلایلی، هم اپوزیسیون خارج کشور و هم حاکمیت در مورد تشکیلات هدایت کننده اعتراضات، نشانی غلط می‌دادند.

اپوزیسیون خارج کشور و به خصوص گروه‌های سلطنت طلب نشانی غلط می‌دادند چون این اعتراضات را فرصتی برای طرح خود به عنوان آلترناتیو جمهوری اسلامی می‌دیدند و با نگاهی کاسبکارانه و به جهت گرفتن امکانات و پول از کشورهایی مثل عربستان و دولت ترامپ، قصد حداکثر بهره‌برداری را کلید زدند و با راه انداختن شو و جنجال و ایجاد تشکل‌های نمایشی و یک شبه، توانستند به مقصود که همان گرفتن امکانات و پول بود برسند و البته در این راه مسابقه و رقابت هم در گرفت. اصرار حاکمیت هم برای اینکه بگوید مرکز هدایت این اعتراضات در خارج کشور است، کاملا قابل درک است، چرا که اذعان به اینکه در داخل کشور، تشکیلاتی وجود دارد که می‌تواند در 100 شهر اعتراض برپا کند و حتی به راحتی خط قرمزها را رد کند، از هر سو که بنگریم یک اعتراف بسیار وحشتناک است. اما چرا وحشتناک است و برای چه کسانی؟

اولا برای اپوزیسیون خارج کشور وحشتناک است چون نشان می‌دهد کاملا بازی خورده و از پروژه‌ای حمایت می‌کند که نه تنها آنها در شکل گیریش هیچ نقشی ندارند بلکه غیر از دنباله روی از اهداف یک تشکل داخلی چاره‌ای ندارند. برای اینکه بدانیم برای خارج نشینان منتظر، چقدر این موضوع اهمیت دارد کافی است همین تیتر آن روزهای بی بی سی را ببینیم که می‌گوید "اعتراضات سراسری دی ۹۶؛ 'آلترناتیو' جمهوری اسلامی متولد شده؟"

ثانیا برای حاکمیت وحشتناک است چون اعتراف به وجود چنین تشکلی، وجه حاکمیتی آنرا کلا منتفی می‌کند و از حاکمیت، غیر از یک تدارکاتچی برای چنین تشکیلاتی، چیزی باقی نمی‌گذارد.

ثالثا برای منتقدین و معترضین داخل کشور هم وحشتناک است چرا که نشان می‌دهد با وجود همه ادعاها، از فهم آنچه پیش چشمشان می‌گذرد ناتوانند و تبدیل به ابزاری در دست این تشکیلات شده‌اند و به صرف مخالف بودن با حاکمیت که تا مرز نفرت هم پیش می‌رود، از هر نوع اعتراضی، حتی اگر از سوی  سودجوترین و ضد ملی‌ترین تشکل‌ها سازماندهی شده باشد، حمایت می‌کنند.

آخر داستان دی ماه 96

اما آن تشکیلات که کلید برق روشن و خاموش شدن اعتراضات را در اختیار داشت کیست و چرا فقط در شهرهای کوچک این چراغ را خاموش و روشن کرد؟

 برای جواب باید به "بند اول" این متن رجوع کنیم و ببینیم مثل پرونده‌های جنایی، چه کسی از این اعتراضات منتفع شد؟ جواب را در همان یکی دو روز ابتدایی و شروع اعتراضات در مشهد، به طور تلویحی از زبان معاون اول دولت پیشین، آقای جهانگیری شنیدیم، آنجا که خطاب به گردانندگان اعتراض گفت "این کار را نکنید که همه آسیب می‌بینیم" (نقل به مضمون). اما آن ابتدای داستان چه بود؟ 

دولت تصمیم گرفت صندوق‌های اعتباری را که در دوره 8 ساله دولت احمدی نژاد راه افتاده بودند ببندد و چنین هم کرد. صاحبان آن صندوق‌ها اعتراض کردند، دولت مقاومت کرد. اعتراضات به ناگهان در 100 شهر گسترش یافت و به سرعت خط قرمزها را پشت سر گذاشت و شعارها به سمت فرد بخصوصی نشانه رفت و مراکز خاصی در بعضی از شهرها مثل نجف‌آباد به آتش کشیده شد. بعد به ناگهان اعتراضات تمام شد و مدتی بعد خبر رسید که دولت به همه صاحبان صندوق‌ها و سپرده گذاران آنها پول‌هایی که مطالبه کرده‌اند از خزانه کشور پرداخت کرده و بعد در نتیجه این پول هنگفتی که به ناگهان از خزانه کشور پرداخت شد، تورم وارد مرحله‌ای غیر قابل کنترل شد که هر روز سرعت بیشتری می‌گیرد.

مهرداد احمدی شیخانی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
در جنگ روسیه علیه اوکراین کدام پیروز خواهد شد؟
روسیه
اوکراین
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان