کد خبر: ۲۸۱۷۶
تاریخ انتشار: ۲۰ آبان ۱۴۰۰ - ۱۳:۱۹-11 November 2021
زیرکی و رندی بیدل کم از حافظ نیست: قناعت‌پرورِ عشقم، مكن انكارم اى زاهد / تو و صد سبحه‌گردانى، من و يک دانهٔ خالش! بیدل‌ دهلوی
سخت است شعر بیدل را با یک بار خواندن فهمید. اگر بخواهی معنی‌اش را بفهمی، باید با ابیاتش دست‌وپنجه نرم کنی. اگر معنی را نفهمی، کلافه می‌شوی که چرا ظرافت این بیت را از دست دادم. و اگر معنی را بفهمی، ذوق‌زده می‌شوی، گویی مسئله‌ای سخت در ریاضی را حل کرده‌ای.

بیت بالا از آن سخت‌ها نیست. مسئله‌ای متوسط است که با اندکی توجه حل می‌شود، خصوصاً با گذاشته شدن نیم‌فاصله و کسره و ویرگول. (پیشنهاد می‌کنم پیش از خواندن توضیحات من دوباره نگاهی به بیت بیندازید و برداشت خودتان را مزه‌مزه کنید.)

بیدل در این بیت خطابش به زاهد است. زاهد اهل قناعت‌ است و به قدر ضرورت به دنیا توجه می‌کند. بیدل در مصرع اول می‌گوید ای زاهد، زهد من را انکار نکن. من هم مانند تو قناعت‌پیشه‌ام. اصلاً عشق من را این‌چنین پرورش داده که قانع باشم.

اما قناعتِ بیدل به چیست؟ پاسخش در مصرع دوم است. توی زاهد تسبیحِ «صددانه‌»ای را صد بار می‌چرخانی و هزار ذکر می‌گویی. درمقابل، منِ بیدل به «یک دانه» خال یار رضایت می‌دهم و قناعت می‌کنم.

«خال» نزد عرفا نماد وحدت است. بیدل، به‌زیبایی، کثرت و دوری زاهد از معشوق را در یک طرف قرار می‌دهد و وحدت و رسیدن خود را در طرف دیگر. زاهد اگر به یار رسیده باشد، نیازی به ذکر ندارد، چون حکمتِ ذکر گفتن زنده نگه داشتن یاد معشوق در دل است. وقتی معشوق و مذکور کنارت باشد، دیگر نیازی به گفتن ذکر نیست. بیدل، در این بیت، هم جواب زاهد را داد و خود را قناعت‌پرور نشان داد که زاهدانه به دانه‌ای قناعت کرده، و هم شیوهٔ زاهدانی را که مشغول به ذکر شده‌اند و از مذکور غافل‌ به سخره گرفت. این است که می‌گویم زیرکی و رندی بیدل کم از حافظ نیست.

سجاد سرگلی



کانال الهیاتیک

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان