کد خبر: ۲۸۱۶۵
تاریخ انتشار: ۱۹ آبان ۱۴۰۰ - ۰۹:۳۴-10 November 2021
در مقایسه با واکسن‌های درخشانی مانند ام‌ام‌آر که در پیشگیری از سرخک ۹۷ درصد، اُریون ۸۸ درصد، و سرخجه ۹۷ درصد مؤثر است، اثربخشی واکسن آنفلوانزای فصلی قابل توجه نیست و نوعاً بین ۴۰ تا ۶۰ درصد و گاهی حتی کمتر از ۱۰ درصد است.
اما چرا واکسن آنفلوانزا چنین است؟ بخش بزرگی از آن به جهش‌های سریع این ویروس بازمی‌گردد و این‌که سرعت جهش باعث می‌شود اغلب مطمئن نباشیم کدام سویه‌های ویروس در هر فصل در یک جامعه در گردش هستند. و بخشی دیگر مربوط به نحوه ساخت واکسن و بخش‌هایی از ویروس است که این واکسن هدف قرار می‌دهد.

اما با همه این‌ها واکسن آنفلوانزا به حدی در مقابل ۴ سویه شایع (۲ ویروس آنفلوانزای A شامل H1N1 و H3N3 و ۲ ویروس آنفلوانزای B شامل ویکتوریا و یاماگاتا) مؤثر است که هر سال تزریق آن همچنان توصیه می‌شود. آنتی‌ژن هدف در این واکسن هماگلوتینین است که مانند آب‌نبات چوبی از سطح ویروس بیرون زده است.

هماگلوتینین ویروس آنفلوانزا مانند ستیغ تاج (اسپایک) کروناویروس عامل اتصال ویروس به سلول‌ها و آلوده ساختن آن‌ها است. سرعت جهش این پروتئین بالا است و عملاً هر سال طوری تغییر شکل می‌دهد که شناسایی آن برای دستگاه ایمنی دشوار می‌شود.

چالش دیگر این است که واکسن آنفلوانزا باید پیش از آغاز فصل آنفلوانزا ساخته شود و به همین دلیل دانشمندان تلاش می‌کنند با استفاده از راهبردهای مختلف پیش‌بینی کنند که کدام سویه‌ها در ماه‌های پیش‌رو در گردش خواهند بود. اما در این فاصله ویروس به جهش خود ادامه می‌دهد و گاهی دانشمندان با آغاز فصل آنفلوانزا متوجه می‌شوند که سویه‌هایی که تصور می‌شد شایع‌تر باشند جای خود را به سویه‌های دیگر داده‌اند.

برای این پیش‌بینی در بیش از ۱۴۰ مرکز ملی آنفلوانزا در ۱۱۳ کشور از افرادی که در طول سال دچار علائم شبه-آنفلوانزا می‌شوند نمونه سواب تهیه می‌شود. در ۵ مرکز وابسته به سازمان سلامت جهانی (WHO) بر روی این نمونه‌ها آزمایش تعیین توالی (سکانس) ژنتیک انجام می‌شود. در نهایت جمع‌بندی داده‌های نیمکره شمالی در ماه فوریه و نیمکره جنوبی در ماه سپتامبر نشان می‌دهد واکسن باید علیه کدام سویه‌ها ساخته شود.

یک عامل بالقوه در کارایی نسبتاً متوسط واکسن آنفلوانزا این است که تنها پروتئین هماگلوتینین را هدف قرار می‌دهد درحالی‌که ویروس نقاط هدف متعددی دارد و قابلیت پاسخ دستگاه ایمنی انسان ممکن است در اثر تماس‌های قبلی با ویروس یا واکسن کاهش یابد. هرچند هنوز روشن نیست افزودن سایر پروتئین‌های هدف به واکسن بتواند اثربخشی آن را بالاتر ببرد.

به‌طورکلی سویه H3N2 ویروس آنفلوانزای A بیشترین سرعت جهش را دارد و احتمال فرار آن از ایمنی واکسن بیشتر است.

همچنین بیشتر واکسن‌های آنفلوانزا همچنان به روشی تولید می‌شود که نیاز به تکثیر ویروس در داخل تخم‌مرغ دارد و برخی شواهد نشان می‌دهد جهش‌هایی که در این فرآیند اتفاق می‌افتد ممکن است اثربخشی محصول نهایی را تحت تأثیر قرار دهد. در تولید برخی واکسن‌ها از محیط کشت سلولی یا فناوری نوترکیب استفاده می‌شود و این نگرانی وجود ندارد. 

محققین دانشگاه استفورد در حال ساخت واکسن جدیدی هستند که به جای هماگلوتینین ساقه آن یعنی چوب آب‌نبات را هدف قرار می‌دهد. ساقه هماگلوتینین در بسیاری از سویه‌های ویروس آنفلوانزا یکسان است و برخلاف هماگلوتینین هر سال تغییر نمی‌کند.

واکسن‌های دیگری نیز برعلیه بخش‌های ثابت هماگلوتینین یا سایر پروتئین‌های ویروس آنفلوانزا مانند نورامینیداز در دست ساخت است. به این ترتیب محققین امیدوارند در آینده واکسن‌های وسیع‌الطیف آنفلوانزا با اثربخشی گسترده و پایداری بیشتر یا حتی دائمی ساخته شود. با استفاده از افزودنی‌ها یا ادجوانت‌های جدید نیز می‌توان اثربخشی واکسن را افزایش داد. 

دو شرکت فایزر و مدرنا نیز در حال آزمایش واکسن جدید آنفلوانزا براساس فناوری مِرنا (ام‌آر‌اِن‌آ) هستند. این فناوری علاوه بر افزایش کارایی امکان ساخت سریع واکسن را با کمترین فاصله زمانی از فصل آنفلوانزا و بیشترین اثربخشی علیه سویه‌های در گردش فراهم می‌کند.

دکتر بابک عزیزافشاری

منبع: لایوساینس


پزشکان‌گیل
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان