کد خبر: ۲۷۹۱۶
تاریخ انتشار: ۲۶ مهر ۱۴۰۰ - ۰۸:۴۸-18 October 2021
به مناسبت اولین سالگرد درگذشت
غلامعباس توسلی در اول خردادماه ۱۳۱۴ در قریه‏ای در خراسان به نام ”قصبه رشتخوار“ و در خانواده‏ای از طبقه متوسط متولد شد.
او پدرش ملااحمد توسلی فرزند حاج علی را که از بازرگانان بنام منطقه و فردی مذهبی بود، در یازده سالگی از دست داد و در کنار مادر و خاله‌‏اش که به ترتیب تا سال ۱۳۶۳ و ۱۳۵۱ در قید حیات بودند بزرگ شد. او اکنون با همسر خود زندگی می‏کند و سه فرزند (دو دختر و یک پسر) دارد.

غلامعباس توسلی از سن شش سالگی وارد مکتب‌‏خانه شد و آموختن قرآن و فارسی را تا فراگیری آثار سعدی، حافظ، عربی را در حد نصاب، جامع المقدمات و صمدیه ادامه داد. قرار بر این بود که تحصیلات قدیمه را در شهر مشهد و قم ادامه دهد. اما پس از فوت پدر، با مشورت خانواده و آشنایان وارد مدارس جدید شد و مستقیماً در کلاس چهارم ابتدایی دبستان طغرایی رشتخوار پذیرفته شد و از سال ۱۳۳۲ نیز در دبیرستان قطب‏‌الدین حیدر در تربیت حیدریه تحصیلات خود را ادامه داد.

دکتر توسلی خود درباره این سال‌‏های زندگی می‌‏گوید: ”کلاس پنجم و ششم ابتدایی را در یک جمع ۶ـ۵ نفری خودمان با هم خواندیم و پس از گذراندن امتحان نهایی در سال ۱۳۳۲ و در اوج جریانات مصدق در دبیرستانی در تربیت حیدریه پذیرفته شدیم".

وی می‏افزاید: ”دبیرستان قطب‌‏الدین تربیت حیدریه فقط تا کلاس نهم داشت. من و برادرم آنجا شاگرد اول شدیم و پس از سه سال درس خواندن در آنجا به دانشسرای مقدماتی مشهد رفتیم و آنجا دیپلم گرفتیم. پس از قبول شدن در امتحان با کمک هزینه ماهی ۶۰ تومان زندگی می‏کردم. البته با تلاش بسیار در دانشسرا هم شاگرد اول شدم. ما باید بین شاگرد اول‌‏های شهرستان‏‌ها رقابت می‏کردیم. به خاطر دارم در آن دوره از شدت درس خواندن مریض شدم".

او در سال ۱۳۳۵ با گذراندن امتحان ورودی وارد دانشسرای عالی تهران شد. او همزمان در سه رشته زبان فرانسه، ادبیات و فلسفه قبول شد. اما چون در کنکور زبان و ادبیات فرانسه اول شده بود بالاجبار در آن رشته مشغول تحصیل شد. اما هم زمان با ورود او به این رشته، جایگاه زبان فرانسه در کشور بسیار کمرنگ شد و کم کم زبان انگلیسی جای آن را گرفت. در نتیجه او نیز مطالعه انگلیسی را در کنار فرانسه آغاز کرد.

در دوره کارشناسی دانشسرای عالی نیز حائز رتبه اول شد و علاوه بر دریافت مدال فرهنگ با پایه دبیری به استخدام همان مؤسسه درآمد. از هم دوره ها و دوستان این دوره توسلی، شهید محمدعلی رجایی، باقر پرهام و داور شیخاوندی را می‏توان نام برد. او با استفاده از امتیاز شاگردان رتبه اول و پس از یکسال تدریس در دانشسرای عالی تهران، در پاییز ۱۳۳۹ به اروپا اعزام شد و تحصیلات خود را در دانشگاه پاریس ادامه داد و در آنجا تصمیم گرفت جامعه‏‌شناسی بخواند.

به گفته وی در آن زمان در فرانسه جامعه‌‏شناسی به تازگی از فلسفه جدا شده بود و اساتید به نامی در دانشگاه‌‏های آنجا مشغول تحصیل بودند.

وی چهار دانشنامه (جامعه‌‏شناسی عمومی، اقتصاد سیاسی، روان‏شناسی اجتماعی، جامعه‌‏شناسی آفریقا) را در سوربن و سه دانشنامه دیگر در رشته تخصصی جامعه‌‏شناسی کار (جامعه‌‏شناسی کار، اقتصاد کار و کار در کشورهای در حال توسعه) را در موسسه مطالعات و تحقیقات کار وابسته به دانشکده حقوق و علوم اقتصادی پاریس دریافت کرد. وی توانست دوره دکترای جامعه‏‌شناسی دولتی را با گذراندن دو رساله (یکی اصلی و دیگری مکمل) به پایان رساند و در دوره ۶ ساله حضورش در فرانسه از محضر اساتیدی چون ژرژ گورویچ، ریمون آرون، بالاندیه، استوتزل، پیرژرژ، پروفسور برگ، گلاینبرگ و لازارسفلد بهره برد.

عنوان رساله اصلی دکتر توسلی ”جامعه سنتی ایران از دید اروپائیان: مقایسه دیدگاه انگلیسی‌‏ها و فرانسویان" و رساله فرعی ”صنایع دستی ایران و جنبه‏‌های روان‏شناسی اجتماعی آن" بود. رساله اصلی با کمک مالی مرکز تحقیقات علمی فرانسه (C.N.R.S) توسط انتشارات مزن نو پاریس در سال ۱۹۶۶ قبل از دفاع به چاپ رسید.

توسلی در سال‌‏هایی که در فرانسه بود در کنار پرویز ورجاوند دوره شهرسازی را گذراند اما به دلیل نداشتن فرصت در امتحان نهایی شرکت نکرد. از دیگر هم دوره‌‏های او در فرانسه می‏توان از علی شریعتی و حسن حبیبی نام برد.

وی درباره فعالیت‏‌های سیاسی ـ اجتماعی آن دوره خود می‏گوید: در آن دوران در اتحادیه دانشجویان و جبهه ملی فعال بودم و به عنوان نماینده دانشجویان در کنگره‌‏های مختلفی شرکت کردم. همچنین از دیگر فعالیت‏‌های آن دوره ما انتشار روزنامه ایران آزاد به همراه دکتر شریعتی و خلیل هراتی بود که تقریباً ۱۷ شماره از این نشریه به سردبیری دکتر شریعتی منتشر شد.

توسلی پس از گذراندن دوره ۶ ساله فرانسه، تابستان ۱۳۴۵ به ایران بازگشت و تدریس خود را در دانشسرای عالی تهران با سمت استادیاری از سر گرفت. او در این دوره به تدریس جامعه‌‏شناسی عمومی، جامعه‏‌شناسی آموزش و پرورش؛ دروس اقتصاد سیاسی و جامعه‏‌شناسی روستایی و چند درس دیگر در مدرسه عالی مامازان (وابسته به دانشسرای عالی) می‏پرداخت. در این دوره نیز با مرحوم جلال آل احمد از نزدیک آشنایی بیشتری پیدا کرد.

وی علاوه بر تدریس در دانشسرا از همان آغاز ورود در بخش مطالعات شهری ”موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران" نیز به تحقیق پرداخت و در مطالعات اقتصادی و جامعه‏‌شناختی و ”طرح‏‌های جامع شهری" از جمله طرح جامع تهران که از سوی سازمان برنامه به موسسه واگذار شده بود و طرح جامع شیراز که با همکاری دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران انجام می‏پذیرفت و همچنین طرح‏‌های جامع اراک و همدان و چند شهر دیگر شرکت داشت و به صورت مستقل آنها را سرپرستی و تدوین می‏نمود.

دکتر توسلی در این باره می‏گوید: ”دکتر صدیقی به عنوان پایه‏‌گذار رشته جامعه‌‏شناسی و دکتر احسان نراقی به عنوان مدیر مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در آن دوران عده زیادی از محققان را دور هم جمع کرده بودند و زمینه‏های تحقیقاتی متنوعی را فراهم کرده بودند. در آن زمان افرادی مانند دکتر کاردان، دکتر راسخ و دکتر بهنام نیز از جمله دانشیاران آنجا بودند. من نیز در بخش تحقیقات شهری مشغول شدم. در آن سال‏‌ها اولین بار بود که چنین مؤسسه تحقیقاتی‌‏ای شکل گرفته بود و سر و صدای زیادی به پا کرده بود و از آن بسیار استقبال می‌‏شد".

وی در آن دوره همچنین سرپرستی طرح ارزشیابی ”سواد توأم با حرفه" را که در اصفهان و دزفول به طور آزمایشی از سوی یونسکو و سازمان برنامه وارد تجربه عمل شده بود، برای ارزیابی و بازسازی در موسسه به عهده داشت. نتیجه این تحقیقات و مطالعات علاوه بر گزارش‌‏های علمی، پیشنهادهایی عملی برای چگونگی توسعه و رشد شهرها در آینده بود.

توسلی در سال ۱۳۴۷ به درخواست دانشگاه ملی ایران، رشته جامعه‌‏شناسی را در دانشکده ادبیات آن دانشگاه پایه‌‏گذاری و برنامه‌‏ریزی کرد و به تدریس برخی دروس در آنجا پرداخت.

در سال ۱۳۵۰ به درخواست گروه علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران از دانشسرای عالی به دانشگاه تهران منتقل شد و در خرداد ۱۳۵۱ به دانشیاری ارتقا یافت. در آن سال دانشکده علوم اجتماعی (مرکب از گروه علوم اجتماعی دانشکده ادبیات، مؤسسه تحقیقات اجتماعی و موسسه تعاون دانشگاه تهران) تأسیس شد و دکتر توسلی به عنوان دانشیار دانشکده به سمت سرپرست انتشارات و مجله منصوب شد. 

وی در آن دوران در دانشکده جدید التأسیس علوم اجتماعی با مرحوم دکتر صدیقی همکاری نزدیکی داشت. در جلسات اداری و بحث‌‏های علمی و تهیه لغات و اصلاحات و آیین‏نامه‌‏های علوم اجتماعی و تجدیدنظر دروس شرکت فعال داشت که این تجربه مناسبی بود برای دوره بعد از انقلاب فرهنگی که به کار و برنامه‌‏ریزی علوم انسانی پرداخت.

یک سال بعد در سال ۱۳۵۲ که مرحوم دکتر صدیقی پس از سی سال و اندی سابقه کار و مدیریت گروه جامعه‌‏شناسی بازنشسته شد، دکتر توسلی با رأی اساتید دانشکده علوم اجتماعی که در آن زمان به بیش از ۲۰ نفر بالغ می‏شدند، به سمت مدیر گروه جامعه‌‏شناسی انتخاب شد و این انتخاب در سال‏های ۱۳۵۳ و ۱۳۵۶ نیز تکرار شد.

وی در دانشکده علوم اجتماعی، ضمن پیشنهاد ایجاد ”بخش تحقیقات کار و صنعت" و ارائه پژوهش در طرح‌‏های جامعه شهری و آموزش و پرورش و اداره گروه جامعه‌‏شناسی به تدریس دروس مختلف از جمله درس جامعه‏‌شناسی کار و شغل، جامعه‌‏شناسی کشورهای صنعتی، جامعه‌‏شناسی آموزش و پرورش، روان‏شناسی اجتماعی، جریان‏‌های عمده در جامعه‏‌شناسی معاصر و درس دیالکتیک در جامعه‌‏شناسی پرداخت و به مدیریت دوره شبانه نیز برگزیده شد.

در ماه می ۱۹۷۳ با همکاری یونسکو و انستیتوی مطالعات پیشرفته سمینار در سیملای هند برگزار شد و برحسب توصیه انجمن علوم اجتماعی ایران، ایشان به سمینار «علوم اجتماعی در آسیا» دعوت شد و مقال‌ه‏ای به زبان انگلیسی در مورد وضعیت آموزش و پژوهش علوم اجتماعی در ایران ارائه داد که در هند به چاپ رسید. این کنفرانس توسط پروفسور نورالحسن وزیر آموزش و پرورش هند افتتاح و خاتمه یافت. در طی همین سمینار بود که ” انجمن آسیایی شوراهای تحقیقات اجتماعی" با شرکت نمایندگان کشورهای آسیایی تأسیس شد که دکتر توسلی نیز یکی از اعضای موسس آن بود. 

به علاوه او به عنوان معاون انجمن بین‏‌المللی آسیای انتخاب شد و دو سال بعد نخستین کنفرانس آن را در تهران برگزار کرد. به دنبال کنفرانس مذکور، سمپوزیوم دیگری به نام ”سمپوزیوم توسعه و تحقیقات علوم اجتماعی در آسیا" توسط یونسکو در کوپوی اندونزی برگزار شد که دکتر توسلی به دعوت یونسکو از تاریخ 27 بهمن تا 25 اسفندماه سال ۱۳۵۳ در آن شرکت داشت.

در این سمپوزیوم علاوه بر ارائه مقاله، چند مطالعه موردی در مورد ”حرفه پزشکی" در چهار کشور هند، مالزی، سریلانکا و ایران توصیه شد که تحقیق ایران توسط توسلی انجام شد. وی در سال ۱۹۷۴ در کنگره بین‏‌المللی جامعه‏‌شناسی در تورنتو کانادا شرکت کرد (تابستان ۱۳۵۳) و در همان سال مقاله‏‌ای در مجله بین‌المللی جامعه‏‌شناسی مدرن (شماره ۲، پاییز ۱۹۷۳) در آمریکا با عنوان ”رشد و معنای علوم اجتماعی در ایران" منتشر کرد. 

توسلی در مهرماه ۱۳۵۲ به سمپوزیوم جامعه‌‏شناسی توکیو در ژاپن دعوت شد و مقاله‌‏ای تحقیقی به زبان انگلیسی با عنوان ”اثر وسایل ارتباط جمعی در مناطق روستایی در حال عمران" ارائه کرد که نتیجه تحقیقات تجربی و بدیع او بود. این مقاله در کتاب ”جامعه‏‌شناسی و توسعه اجتماعی در آسیا" در توکیو به چاپ رسید.

وی در سال ۱۹۷۶ در سی امین کنگره بین‏‌المللی ”علوم انسانی در آسیا" که در مکزیکوسیتی برگزار شد، شرکت کرد و مقاله‌‏ای به زبان انگلیسی درباره ”رابطه توسعه شهر و صنعت در ایران" ارائه داد. در اکتبر همان سال در دومین کنگره آسیایی علوم اجتماعی (AASSREC) در سئول (کره جنوبی) شرکت کرد.

توسلی در این دوره در تهیه و تدوین چندین طرح تحقیقاتی بین‌‏المللی در چارچوب طرح‏‌های تحقیقاتی یونسکو شرکت داشت که از جمله آنها سرپرستی طرح بررسی کمیت و کیفیت علوم اجتماعی در ایران (در مجموعه علوم اجتماعی در آسیا) که توسط یونسکو در ۱۹۵۶ به چاپ رسید، طرح ارزشیابی سوادآموزی توأم با حرفه (اصفهان و دزفول)، همچنین طرح اثرات تلویزیون در مناطق روستایی در حال عمران که چند مقاله از آن به فارسی و انگلیسی چاپ شده و گزارش مفصلی از آن به زبان فرانسه به یونسکو ارائه گردیده و بالاخره طرح ”حرفه پزشکی در ایران" بود که در مجموعه ”حرفه پزشکی در آسیا" منتشر گردید.

دکتر توسلی خود معتقد است بسیاری از کتاب‏‌هایی که توسط وی تألیف شده نتیجه شرکت در کنگره‌‏های مختلف بوده است.

از جمله فعالیت‏‌های سیاسی و فرهنگی غلامعباس توسلی در دوره ده ساله (سال‏های 45 تا ۵۶ در ایران) شرکت در جلسات متعدد سیاسی، مذهبی و همکاری با دکتر شریعتی در حسینیه ارشاد، ایراد سخنرانی‏‌های متعدد در دانشگاه‌‏ها (از جمله دانشکده فنی دانشگاه تهران، دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه علم و صنعت، دانشگاه مشهد، دانشکده کشاورزی کرج، دانشکده ادبیات و دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) همچنین حسینیه ارشاد، مسجد قبا، کانون توحید و ... بوده است.

وی در این دوره با مرحوم مفتح در مسجد جاوید همکاری داشت و در منزل دکتر بهشتی، شهید باهنر، شهید مطهری و شهید رجایی در جلسات بحث و گفتگو شرکت می‏کرد.

او در شهریور ماه ۱۳۵۶ به منظور گذراندن فرصت مطالعاتی به همراه خانواده‏اش عازم برکلی کالیفرنیا و مک گیل کانادا شد و مدت یکسال از مهر 56 تا شهریور 57 را در دانشگاه برکلی و دانشگاه هیوارد کالیفرنیا گذراند. او علاوه بر شرکت در دوره‏‌های فوق دکترای جامعه‏‌شناسی این دانشگاه و استفاده از محضر اساتید مشهوری چون تالکوت پارسنز، بلا، اسملسر و بلومر، با بخش خاورمیانه این دانشگاه و آقای حامد الگار در مورد مسائل و موضوعات اسلامی خاورمیانه همکاری داشت.

وی در این دوره علاوه بر کمک به ترجمه برخی آثار شریعتی به زبان انگلیسی، مقدمه مفصلی (حدود ۵۰ صفحه) برای ترجمه انگلیسی آثار نامبرده تحت عنوان ”تحلیلی از آثار و آرا دکتر شریعتی" نوشت که جداگانه با عنوان ”یاد یادآور" توسط انجمن اسلامی دانشجویان به زبان فارسی نیز در کالیفرنیا به چاپ رسید. همین اثر به زبان‏‌های فرانسه، اسپانیایی و عربی به عنوان مقدمه بر ترجمه آثار دکتر شریعتی منتشر شده است و در مجموعة ”شریعتی در جهان " که به زبان انگلیسی در خارج از کشور منتشر شده" آمده است.

توسلی پس از انقلاب به مدت کوتاهی به عنوان مشاور در رادیو تلویزیون فعالیت داشت سپس حکم ریاست دانشگاه اصفهان را گرفت. وی در دوره انقلاب فرهنگی تا زمان بازگشایی دانشگاه‌‏ها سرپرستی بخش برنامه‌‏ریزی علوم انسانی را در ستاد انقلاب فرهنگی بر عهده داشت و برنامه‌‏های این رشته‏‌ها را نهایی کرده و به تصویب ستاد رساند.

در سال ۱۳۶۴ به عنوان مدیر گروه جامعه‏‌شناسی دانشگاه تهران انتخاب شد و در سال ۱۳۶۵ نیز به سمت ریاست دانشکده منصوب گردید. او همچنین در ایجاد دوره دکتری در دانشگاه‌‏های تهران، تربیت مدرس و دانشگاه آزاد اسلامی نقش بسزایی بر عهده داشته است.

دکتر توسلی همچنین در تأسیس انجمن جامعه‌‏شناسی ایران سهم عمده‏ای داشت پس از انقلاب به عنوان اولین و دومین رئیس انجمن انتخاب شد و در دوره مسئولیتش ۷ کنفرانس عمومی و بیش از ۱۰۰ سخنرانی در دانشگاه‌‏های مختلف توسط انجمن برگزار گردید. همچنین در این دوره سه شماره نامه انجمن جامعه‌‏شناسی منتشر شد و خبرنامه انجمن نیز فعالیت خود را آغاز کرد.

او در سال ۱۳۸۰ به عنوان پژوهشگر برجسته و در سال ۱۳۸۱ به عنوان استاد برگزیده دانشگاه تهران انتخاب شد و مدال افتخاری علمی (مدال درجه 1 دانشگاه) را دریافت کرد.

دکتر غلامعباس توسلی تاکنون ۲۰ جلد کتاب تألیف کرده است که برخی از آنها مانند نظریه‌‏های جامعه‌‏شناسی، جامعه‏‌شناسی کار و شغل، جامعه‏‌شناسی دین و ... به چاپ‏‌های مکرر رسیده‌‏اند. ایشان همچنین مقالات علمی ـ پژوهشی در مجلات معتبر داخلی و بین‌‏المللی منتشر کرده است و فعالیت‏‌های علمی خود را ادامه داد. 

زندگی نامه دکتر غلامعباس توسلی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان